Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 5797 2511724 2504085 2026-10-29T11:34:43Z Sovenhic 36254 «Finés» e «finlandés» son totes dos de tèrmes corrèctes per designar la lenga 2511724 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=suomi, suomen kieli |país=[[Finlàndia]], [[Estònia]], [[Suècia]], [[Norvègia]] e [[Russia]] |Regions=[[Euròpa]] |personas=7 milions |status={{Bes | [[Finlàndia]] (''de facto'') | [[Suècia]] (minoritari) | [[Republica de Carèlia|Carèlia]] (minoritari) | [[Union Europèa]] }} |academia=Kotimaisten kielten tutkimuskeskus |mòstra= ''Hyväntahtoinen aurinko katseli heitä. Se ei missään tapauksessa ollut heille vihainen. Kenties tunsi jonkinlaista myötätuntoakin heitä kohtaan. Aika velikultia.'' |grop=[[lengas oralicas]] |fam1=[[Lengas oralicas]] |fam2=[[Lengas finoogricas|Lengas fino-ogricas]] |fam3=[[Lengas finopermicas]] |fam4=[[Lengas finovolgaïcas]] |fam5=[[Lengas finolaponas]] |imatge=Finnish_language_map,_detailed_areas.png }} Lo '''finés''' o '''finlandés''' (autonim: ''suomi'') es una [[lengas finoogricas|lenga finoogrica]] parlada per lei populacions de cultura finesa, mai que mai en [[Finlàndia]], en [[Republica de Carèlia|Carèlia]] ([[Russia]]) e dins un canton au nòrd-èst de [[Suècia]]. {{Lenga oficiala|Finés|de Finlàndia}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga finoogrica]] [[Categoria:Lenga finesa| ]] [[Categoria:Lenga de Suècia]] [[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa]] l2azdle062ahgtzjsn5kjjzfdyq31nn 2511726 2511724 2026-10-29T11:50:43Z Sovenhic 36254 finés e finlandés son equivalents 2511726 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=suomi, suomen kieli |país=[[Finlàndia]], [[Estònia]], [[Suècia]], [[Norvègia]] e [[Russia]] |Regions=[[Euròpa]] |personas=7 milions |status={{Bes | [[Finlàndia]] (''de facto'') | [[Suècia]] (minoritari) | [[Republica de Carèlia|Carèlia]] (minoritari) | [[Union Europèa]] }} |academia=Kotimaisten kielten tutkimuskeskus |mòstra= ''Hyväntahtoinen aurinko katseli heitä. Se ei missään tapauksessa ollut heille vihainen. Kenties tunsi jonkinlaista myötätuntoakin heitä kohtaan. Aika velikultia.'' |grop=[[lengas oralicas]] |fam1=[[Lengas oralicas]] |fam2=[[Lengas finoogricas|Lengas fino-ogricas]] |fam3=[[Lengas finopermicas]] |fam4=[[Lengas finovolgaïcas]] |fam5=[[Lengas finolaponas]] |imatge=Finnish_language_map,_detailed_areas.png }} Lo '''finés''' o '''finlandés''' (autonim: ''suomi'') es una [[lengas finoogricas|lenga finoogrica]] parlada per lei populacions de cultura finesa, mai que mai en [[Finlàndia]], en [[Republica de Carèlia|Carèlia]] ([[Russia]]) e dins un canton au nòrd-èst de [[Suècia]]. == Terminologia == En occitan e dins la màger part dei lengas romanicas, lo tipe brèu '''finés''' e lo tipe lòng '''finlandés''' son totei dos sinonims, equivalents e corrèctes, coma nom o coma adjectiu.<ref>''[https://clo-occitan.com/preconizacions-del-clo/ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana]'', 2007, p. 125.</ref> Tanben lo catalan accèpta ''finès'' e ''finlandès'' coma equivalents.<ref>''Gran diccionari de la llengua catalana'', ed. Enciclopèdia Catalana, en linha, articles ''[https://www.diccionari.cat/cerca/gran-diccionari-de-la-llengua-catalana?search_api_fulltext_cust=fin%C3%A8s&search_api_fulltext_cust_1=&field_faceta_cerca_1=5065&show=title finès]'' e [https://www.diccionari.cat/cerca/gran-diccionari-de-la-llengua-catalana?search_api_fulltext_cust=finland%C3%A8s&search_api_fulltext_cust_1=&field_faceta_cerca_1=5065&show=title ''finlandès''], vists lo 29 d'octòbre de 2026.</ref> Un usatge tipicament francés, e pauc aplicat en francés corrent, fa creire que i auriá una diferéncia de sens entre lo tipe brèu ''finnois'' (≈ occ. ''finés'') e lo tipe lòng ''finlandais'' (≈ occ. ''finlandés''. Es pas un usatge occitan. {{Lenga oficiala|Finés|de Finlàndia}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga finoogrica]] [[Categoria:Lenga finesa| ]] [[Categoria:Lenga de Suècia]] [[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa]] 5zi16bod45sd4af6v2wg6nikclhfbtc 2511727 2511726 2026-10-29T11:51:08Z Sovenhic 36254 2511727 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=suomi, suomen kieli |país=[[Finlàndia]], [[Estònia]], [[Suècia]], [[Norvègia]] e [[Russia]] |Regions=[[Euròpa]] |personas=7 milions |status={{Bes | [[Finlàndia]] (''de facto'') | [[Suècia]] (minoritari) | [[Republica de Carèlia|Carèlia]] (minoritari) | [[Union Europèa]] }} |academia=Kotimaisten kielten tutkimuskeskus |mòstra= ''Hyväntahtoinen aurinko katseli heitä. Se ei missään tapauksessa ollut heille vihainen. Kenties tunsi jonkinlaista myötätuntoakin heitä kohtaan. Aika velikultia.'' |grop=[[lengas oralicas]] |fam1=[[Lengas oralicas]] |fam2=[[Lengas finoogricas|Lengas fino-ogricas]] |fam3=[[Lengas finopermicas]] |fam4=[[Lengas finovolgaïcas]] |fam5=[[Lengas finolaponas]] |imatge=Finnish_language_map,_detailed_areas.png }} Lo '''finés''' o '''finlandés''' (autonim: ''suomi'') es una [[lengas finoogricas|lenga finoogrica]] parlada per lei populacions de cultura finesa, mai que mai en [[Finlàndia]], en [[Republica de Carèlia|Carèlia]] ([[Russia]]) e dins un canton au nòrd-èst de [[Suècia]]. == Terminologia == En occitan e dins la màger part dei lengas romanicas, lo tipe brèu '''finés''' e lo tipe lòng '''finlandés''' son totei dos sinonims, equivalents e corrèctes, coma nom o coma adjectiu.<ref>''[https://clo-occitan.com/preconizacions-del-clo/ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana]'', 2007, p. 125.</ref> Tanben lo catalan accèpta ''finès'' e ''finlandès'' coma equivalents.<ref>''Gran diccionari de la llengua catalana'', ed. Enciclopèdia Catalana, en linha, articles ''[https://www.diccionari.cat/cerca/gran-diccionari-de-la-llengua-catalana?search_api_fulltext_cust=fin%C3%A8s&search_api_fulltext_cust_1=&field_faceta_cerca_1=5065&show=title finès]'' e [https://www.diccionari.cat/cerca/gran-diccionari-de-la-llengua-catalana?search_api_fulltext_cust=finland%C3%A8s&search_api_fulltext_cust_1=&field_faceta_cerca_1=5065&show=title ''finlandès''], vists lo 29 d'octòbre de 2026.</ref> Un usatge tipicament francés, e pauc aplicat en francés corrent, fa creire que i auriá una diferéncia de sens entre lo tipe brèu ''finnois'' (≈ occ. ''finés'') e lo tipe lòng ''finlandais'' (≈ occ. ''finlandés''. Es pas un usatge occitan. == Nòtas e referéncias == {{Lenga oficiala|Finés|de Finlàndia}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga finoogrica]] [[Categoria:Lenga finesa| ]] [[Categoria:Lenga de Suècia]] [[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa]] 1sibb12x5et6vk4ssnu00otw2a1ylsd 2511728 2511727 2026-10-29T11:51:34Z Sovenhic 36254 2511728 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=suomi, suomen kieli |país=[[Finlàndia]], [[Estònia]], [[Suècia]], [[Norvègia]] e [[Russia]] |Regions=[[Euròpa]] |personas=7 milions |status={{Bes | [[Finlàndia]] (''de facto'') | [[Suècia]] (minoritari) | [[Republica de Carèlia|Carèlia]] (minoritari) | [[Union Europèa]] }} |academia=Kotimaisten kielten tutkimuskeskus |mòstra= ''Hyväntahtoinen aurinko katseli heitä. Se ei missään tapauksessa ollut heille vihainen. Kenties tunsi jonkinlaista myötätuntoakin heitä kohtaan. Aika velikultia.'' |grop=[[lengas oralicas]] |fam1=[[Lengas oralicas]] |fam2=[[Lengas finoogricas|Lengas fino-ogricas]] |fam3=[[Lengas finopermicas]] |fam4=[[Lengas finovolgaïcas]] |fam5=[[Lengas finolaponas]] |imatge=Finnish_language_map,_detailed_areas.png }} Lo '''finés''' o '''finlandés''' (autonim: ''suomi'') es una [[lengas finoogricas|lenga finoogrica]] parlada per lei populacions de cultura finesa, mai que mai en [[Finlàndia]], en [[Republica de Carèlia|Carèlia]] ([[Russia]]) e dins un canton au nòrd-èst de [[Suècia]]. == Terminologia == En occitan e dins la màger part dei lengas romanicas, lo tipe brèu '''finés''' e lo tipe lòng '''finlandés''' son totei dos sinonims, equivalents e corrèctes, coma nom o coma adjectiu.<ref>''[https://clo-occitan.com/preconizacions-del-clo/ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana]'', 2007, p. 125.</ref> Tanben lo catalan accèpta ''finès'' e ''finlandès'' coma equivalents.<ref>''Gran diccionari de la llengua catalana'', ed. Enciclopèdia Catalana, en linha, articles ''[https://www.diccionari.cat/cerca/gran-diccionari-de-la-llengua-catalana?search_api_fulltext_cust=fin%C3%A8s&search_api_fulltext_cust_1=&field_faceta_cerca_1=5065&show=title finès]'' e [https://www.diccionari.cat/cerca/gran-diccionari-de-la-llengua-catalana?search_api_fulltext_cust=finland%C3%A8s&search_api_fulltext_cust_1=&field_faceta_cerca_1=5065&show=title ''finlandès''], vists lo 29 d'octòbre de 2026.</ref> Un usatge tipicament francés, e pauc aplicat en francés corrent, fa creire que i auriá una diferéncia de sens entre lo tipe brèu ''finnois'' (≈ occ. ''finés'') e lo tipe lòng ''finlandais'' (≈ occ. ''finlandés''). Es pas un usatge occitan. == Nòtas e referéncias == {{Lenga oficiala|Finés|de Finlàndia}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga finoogrica]] [[Categoria:Lenga finesa| ]] [[Categoria:Lenga de Suècia]] [[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa]] 7r92q76ubvl18i027sz9tidcdm0nmzf 0 6954 2511683 2474872 2026-10-28T17:05:40Z Raymond Trencavel 26125 2511683 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Francés Fontan.jpg|200px|thumb|right|'''Francés Fontan''' a [[Fraisse (Val Varacha)|Fraisse]] (Val Varacha, [[Itàlia]])]] '''Francés Fontan''' ([[París]], [[7 de febrièr]] de [[1929]] - [[Coni]], [[19 de decembre]] de [[1979]]) foguèt un teorician nacionalista occitan originari de [[Gasconha]]. Es lo fondator dau [[Partit Nacionalista Occitan]] (PNO). Èra a [[Fraisse (Val Varacha)]], dins la [[val Varacha]] ([[Valadas Occitanas]]). ==Biografia== Francés Fontan nasquèt dins una familha d’origina gascona (de [[Ròcahòrt de Garona]]) que lo paire trabalhava per la [[SNCF]] e la maire èra d’origina aristocratica. La tradicion monarquista familiala faguèt que lèu (cap a quinze o setze ans) s'inscriguèsse dins lo [[Movement Socialista Monarquic]] que laissariá puèi per se dirigir cap a l'[[anarquisme]] e mai lo [[trotskisme]]. Foguèt gràcias a [[Pèire Bèc]] que li revelèt que çò que se parlava en çò sieu èra una lenga sonada [[occitan]], e que comencèt son [[Occitanisme|activitat occitanista]]. Se mudèt a Niça per s'ocupar de qualqu'un de la familha e ailà se passegèt pel [[Partit Comunista Francés]] e a la Nouvelle Gauche abans de fondar en [[1959]] lo [[Partit Nacionalista Occitan]] en cò de [[Ben Vautier]]. Secutat per la justícia francesa (per ajuda al [[Front de Liberacion Nacionala (Argeria)|FLN]] [[Argeria|argerian]] e per un cas supausat d’[[omosexualitat]]) partiguèt per las [[Valadas Occitanas]] e s’installèt a [[Fraisse (Val Varacha)|Fraisse]] ont se moriguèt en [[1979]]. Pro curiosament aqueste personatge, en partida a l'origina de l'[[occitanisme]] actual, gaireben sabiá pas parlar occitan. ==Bibliografia== * ''[[Ethnisme]]'', 1961. * ''[[La Clef]]'', 1998 (postum). == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20080705133528/http://www.p-n-o.org/Frances_FONTAN.htm Biografia de Francés Fontan, sit del PNO] {{DEFAULTSORT:Fontan, Francés}} [[Categoria:Naissença en 1929]] [[Categoria:Ancian escolan de l'Institut d'Estudis Politics de Tolosa]] [[Categoria:Occitanista]] [[Categoria:Decès en 1979]] 99clofp8wpoi01wuzm3y4dn5jocs2fh 2511684 2511683 2026-10-28T17:06:15Z Raymond Trencavel 26125 2511684 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Francés Fontan.jpg|200px|thumb|right|'''Francés Fontan''' a [[Fraisse (Val Varacha)|Fraisse]] ([[Val Varacha]], [[Itàlia]]).]] '''Francés Fontan''' ([[París]], [[7 de febrièr]] de [[1929]] - [[Coni]], [[19 de decembre]] de [[1979]]) foguèt un teorician nacionalista occitan originari de [[Gasconha]]. Es lo fondator dau [[Partit Nacionalista Occitan]] (PNO). Èra a [[Fraisse (Val Varacha)]], dins la [[val Varacha]] ([[Valadas Occitanas]]). ==Biografia== Francés Fontan nasquèt dins una familha d’origina gascona (de [[Ròcahòrt de Garona]]) que lo paire trabalhava per la [[SNCF]] e la maire èra d’origina aristocratica. La tradicion monarquista familiala faguèt que lèu (cap a quinze o setze ans) s'inscriguèsse dins lo [[Movement Socialista Monarquic]] que laissariá puèi per se dirigir cap a l'[[anarquisme]] e mai lo [[trotskisme]]. Foguèt gràcias a [[Pèire Bèc]] que li revelèt que çò que se parlava en çò sieu èra una lenga sonada [[occitan]], e que comencèt son [[Occitanisme|activitat occitanista]]. Se mudèt a Niça per s'ocupar de qualqu'un de la familha e ailà se passegèt pel [[Partit Comunista Francés]] e a la Nouvelle Gauche abans de fondar en [[1959]] lo [[Partit Nacionalista Occitan]] en cò de [[Ben Vautier]]. Secutat per la justícia francesa (per ajuda al [[Front de Liberacion Nacionala (Argeria)|FLN]] [[Argeria|argerian]] e per un cas supausat d’[[omosexualitat]]) partiguèt per las [[Valadas Occitanas]] e s’installèt a [[Fraisse (Val Varacha)|Fraisse]] ont se moriguèt en [[1979]]. Pro curiosament aqueste personatge, en partida a l'origina de l'[[occitanisme]] actual, gaireben sabiá pas parlar occitan. ==Bibliografia== * ''[[Ethnisme]]'', 1961. * ''[[La Clef]]'', 1998 (postum). == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20080705133528/http://www.p-n-o.org/Frances_FONTAN.htm Biografia de Francés Fontan, sit del PNO] {{DEFAULTSORT:Fontan, Francés}} [[Categoria:Naissença en 1929]] [[Categoria:Ancian escolan de l'Institut d'Estudis Politics de Tolosa]] [[Categoria:Occitanista]] [[Categoria:Decès en 1979]] escyhcrbfodql0m3ainsupg3zn4nk2v 0 19945 2511707 2455336 2026-10-29T04:54:18Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511707 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[File:Vihm Osula küla talivilja põllul.jpg|thumb|right|Gotas d'[[aiga]] tombant dins un camp d'[[Estònia]].]] La '''plueja''' (var. '''pleja''', '''plòia''', '''ploja''', '''plueia''', '''pluèja''', '''pluiea''', '''pluja'''<ref>''Dicod'Òc'', Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, cèrca « pluie », 10 de julhet de [[2018]].</ref>) es un fenomèn [[meteorologia|meteorologic]] caracterizat per la tombada de gotas d'[[aiga]] dei [[nívol]]s vèrs lo sòu. [[Precipitacion (meteorologia)|Precipitacion]] [[Tèrra|terrèstra]] pus frequenta, pòu prendre d'aspèctes variables que pòdon anar de la plueja fina au [[ciclon tropical|ciclòn tropicau]]. Es de còps mesclada ambé de [[nèu]]s ò de pèiras de [[glaç]]. La plueja es eissida de la [[condensacion]] de la vapor d'[[aiga]] [[atmosfèra|atmosferica]] au sen dei [[nívol]]s, generalament après una demenicion de la [[temperatura]] de l'[[aire]]. Aquò es entraïnat per lo rescòntre entre de massas d'[[aire]] diferentas lòng d'un [[frònt (meteorologia)|frònt]] [[meteorologia|meteorologic]] ò per la montada rapida d'aire umid vèrs lei jaç superiors de l'atmosfèra en causa de la preséncia de corrents aerencs ascendents ò d'un relèu important. La preséncia d'una zòna fòrça urbanizada pòu pereu favorizar la formacion de pluejas car la [[pollucion]] es capabla de catalizar la [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]] de la vapor d'aiga. La [[condensacion]] fòrma de cristaus de glaç ò de gotetas d'aiga que s'unisson entre elei. Quand lo pes d'aquelei particulas vèn tròp important, tomban vèrs lo sòu e passan dins lei jaç inferiors e cauds de l'atmosfèra. Aquò causa la [[fusion]] dei cristaus e la formacion dei gotas de pluejas. La quantitat mejana de plueja que tomba sus lei [[continent]]s es de 715 mm anuaus. Pasmens, i a de variacions fòrça importantas segon lei regions. Lei pus eissuchas recebon mens de 1 mm/an mentre que lei pus arrosadas pòdon passar {{formatnum:12000}} mm. Lo nivèu de plueja es donc un paramètre [[clima]]tic major qu'es utilizat dins la definicion dei diferents [[clima]]s [[Tèrra|terrèstres]], especialament per la [[classificacion de Köppen]]. D'instruments especializats, coma lo [[radar meteorologic]] ò lo [[pluviomètre]], son donc destinats a sa mesura e a son estudi. En fòra de [[Tèrra]], i a de pluejas sus lei [[planeta]]s [[Giganta gasosa|gigantas gasosas]], sus [[Vènus (planeta)|Vènus]] e sus [[Titan (luna)|Titan]]. Son fachas de [[quimia organica|compausats organics]], d'[[acid sulfuric]], de [[gas rar|gas rars]] e, benlèu, de [[diamant]]s. En fòra dau [[Sistèma Solar]], i a d'ipotèsis regardant l'existéncia de pluejas de [[fèrre]] e de [[silicat]]s. == Formacion == Lo procès de formacion de la plueja se compausa de doas etapas principalas. La premiera consistís en la condensacion de vapor d'[[aiga]] [[atmosfèra|atmosferica]] dins un [[nívol]]. Aquò entraïna la formacion de cristaus de glaç que son susceptibles, se vènon tròp pesucs, de tombar vèrs lo sòu. Durant aquela casuda, pòdon se rescaufar e fondre, çò qu'es a l'origina de la plueja. === Condensacion de la vapor d'aiga dins lei nívols === La condensacion de la vapor d'[[aiga]] dins lei [[nívol]]s es la premiera etapa de la formacion de la plueja. Necessita una [[atmosfèra]] umida, es a dire una [[atmosfèra]] que contèn de vapor d'[[aiga]]. Fòrça frequent, aqueu tipe d'atmosfèra pòu se formar gràcias : * a l'evaporacion deis aigas de superficia ([[ocean]]s, [[riu]]s...). * a la transpiracion dei [[planta]]s<ref>Krishna Ramanujan e Brad Bohlander, ''Landcover changes may rival greenhouse gases as cause of climate change'', 2002, National Aeronautics and Space Administration Goddard Space Flight Center. </ref> * au passatge d'una massa d'[[aire]] eissuch au dessüs d'una estenduda d'[[aiga]] cauda ([[ocean]], [[mar]], [[lac]]...)<ref>Bart van den Hurk e Eleanor Blyth, ''Global maps of Local Land-Atmosphere coupling'', KNMI, 2008</ref>. * au passatge d'una massa d'[[aire]] au dessüs d'un relèu ([[montanha]]...)<ref>Michael Pidwirny, ''"CHAPTER 8: Introduction to the Hydrosphere (e). Cloud Formation Processes"'', Physical Geography, 2008.</ref>. * a de corrents de [[vent]]s ascendents. Puei, quand l'[[aire]] vèn saturat d'umiditat (100% d'umiditat relativa<ref>L'[[umiditat relativa]] es lo rapòrt entre la pression de vapor d'aiga e la [[pression de vapor saturanta]] de l'[[aiga]] a la meteissa [[temperatura]].</ref>), la [[vapor d'aiga]] se transforma en gotetas d'[[aiga]] ò en cristaus de [[glaç]] entraïnant ansin la formacion d'un [[nívol]]. Per arribar a aqueu resultat, es necessari de refrejar la [[temperatura]] de l'aire en dessota d'aquela dau [[ponch de rosada]]. Quatre mecanismes principaus permèton d'obtenir aqueu refrejament : * lo refrejament adiabatic que correspond au refrejament d'una massa d'aire que son volum aumenta ambé sa montada dins lei jaç superiors de l'[[atmosfèra]]. * lo refrejament conductiu que s'observa quand una massa d'aire arriba au contacte d'una superficia pus freja. * lo refrejament radiatiu que correspond a la pèrda d'[[energia]] entraïnada per l'emission de radiacions [[infraroge|infrarojas]]. * lo refrejament evaporatiu que correspond a l'apondon d'umiditat dins l'aire a partir de l'evaporacion d'una massa d'aiga. === Coalescéncia e fragmentacion === [[File:Raindrops sizes.svg|thumb|right|Esquèma representant la forma e l'evolucion dei gotas d'[[aiga]] segon sa talha : forma redonda (B), forma que comença de s'aplatir (C e D) e fragmentacion en delà de 9 mm (D).]] La segonda etapa de la formacion de la plueja comença ambé la preséncia, dins lei [[nívol]]s, de gotetas d'[[aiga]] [[liquid]]as ò de pichons [[cristau]]s de [[glaç]] eissits dau mecanisme de [[condensacion]] precedent. D'efiech, dins lo cas d'una [[atmosfèra]] suava, aquelei microparticulas an tendància de demorar isoladas. Es plus lo cas se lei condicions vènon turbulentas. Dins aquela situacion, lei tuerts van entraïnar la formacion de particulas pus gròssas. Lo mecanisme generau que congrea aquela evolucion es aqueu de la [[coalescéncia]]. La [[temperatura]] es lo paramètre que ne dicta lo començament e lo debanament. Segon lei [[nívol]]s, unís de microcristaus de glaç ò de gotetas d'aiga (que pòdon èsser dins un estat de [[subrefusion]]). Aqueu fenomèn causa la formacion progressiva de particulas pesucas que van tombar vèrs lo sòu. Dins lo corrent d'aquela tombada, lei particulas pòdon subir diferents cambiaments. Pasmens, per formar una plueja, es necessari d'aver d'[[aiga]] [[liquid]]a, çò que demanda una [[fusion]] dei cristaus de glaç. Lei gotas de plueja an un [[diamètre]] que va de 0,1 a 9 mm<ref>En certanei cas fòrça rars, de gotas de 10 mm foguèron mesuradas. Sa formacion foguèt probable entraïnada per la collision de gotas d'[[aiga]] dins lo corrent d'una plueja contenent una quantitat d'aiga liquida fòrça importanta.</ref>. En delà d'aquelei limits, lei pus pichonas s'evaporan<ref>Una plueja que s'evapora avans d'arribar au [[sòu]] es dicha [[virga]].</ref> e lei pus gròssas se fragmentan. Puei, durant la casuda, la forma de la gota s'aplatís quand sa talha aumenta. La [[velocitat]] a l'arribada au sòu despend tanben de la talha e pòu agantar mai de 32 km/h per lei pus importantas. === Pluejas artificialas === Es possible de crear de [[plueja artificiala|pluejas artificialas]] gràcias a una tecnica, dicha [[ensemenada dei nívols|ensemenada]], que consistís a dispersar certanei [[substància quimica|produchs]] [[quimia|quimics]] ([[iodur d'argent]]<ref>L'[[iodur d'argent]] es la substància pus utilizada per l'[[ensemenada dei nívols|ensemenada]] car es un nuclèu que favoriza la formacion de cristaus de glaç a partir de -5°C. Pasmens, quauquei solucions alternativas existisson coma l'utilizacion de saus aguent una afinitat fòrta per l'[[aiga]] ò d'agents refrigerants.</ref>...) dins lei [[nívol]]s. L'idèa es d'introdurre de particulas solidas susceptiblas de servir de basa au fenomèn de [[coalescéncia]], çó que favoriza la formacion de gotetas d'[[aiga]] ò de microcristaus de [[glaç]]. Pasmens, lo mestritge dei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s ansin formadas es malaisat e l'usatge de l'ensemenada es donc sustot destinat a la proteccion dei zònas [[agricultura|agricòlas]] còntra la [[Granissa|grela]]. Dins leis aglomeracions pus pobladas, la [[pollucion]], especialament certanei compausats [[sofre|sofrats]], pòu jogar un ròtle d'agent d'ensemenada. Lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s i son alora pus importantas que lei regions ruralas vesinas. == Causas == Divèrsei mecanismes son susceptibles d'engendrar una plueja. Lei pus frequents son aquelei associats ai frònts climatics, ai fenomèns de conveccion [[atmosfèra|atmosferica]] e ais efiechs orografics. Dins aquò, dins lei regions fòrça urbanizadas, se fau nòtar una certana influéncia [[Homo sapiens|umana]] sus la quantitat de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s. === Frònts climatics === Lei [[Frònt (meteorologia)|frònts meteorologics]] son a l'origina dei pluejas estratiformas (ensems larg de pluejas d'intensitats similaras) e dinamicas (ensems larg de pluejas d'intensitats variablas). D'efiech, permèton generalament una lenta montada d'una massa d'aire caud dins lei jaç superiors de l'[[atmosfèra]], çò que va entraïnar son refrejament. Se aquela massa es cargada d'umiditat, es alora susceptibla de formar de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s. Segon lo tipe de [[Frònt (meteorologia)|frònt]] implicat, lei [[nívol]]s onte se forman lei pluejas son diferents. Dins lo cas d'un frònt caud, s'observan sovent de [[nimbostratus]] que congrean de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s regularas e continuas<ref>D'[[ivèrn]], aqueu tipe de situacion pòu entraïnar la tombada de [[nèu]].</ref>. Lei frònts fregs vectors de pluejas fòrman generalament de [[cumulus]]. Pasmens, dins certanei cas, de [[nívol]]s [[conveccion|convectius]] pòdon i aparéisser. Aquelei fenomèns son frequents dins lei [[Clima temperat|regions temperadas]] e lòng dei [[litorau]]s. === Nívols convectius === [[File:Konvektionsregen.jpg|thumb|right|Principi d'un [[nívol]] convectiu : un corrent caud e umid monta vèrs lei jaç superiors de l'atmosfèra onte la vapor d'[[aiga]] precipita, fòrma un [[nívol]] e entraïna l'aparicion d'una plueja intensa en dessota dau nívol.]] Lei [[nívol]]s [[conveccion|convectius]] ([[cumulonimbus]], [[cumulus congestus]]) son de [[nívol]]s formats a partir d'un corrent d'[[aire]] caud, umid e ascendent. Engendran generalament de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s intensas mai localizadas ([[raissa]]). D'efiech, lo corrent ascendent pòu portar rapidament de quantitats importantas d'umiditat dins lei jaç superiors e fregs de l'[[atmosfèra]] (fins a 18 km d'[[altitud]] dins lo cas d'un [[cumulonimbus]]). Aqueu procès entraïna alora un refrejament massís de la massa d'aire caud que va causar de pluejas fòrça importantas en dessota dau [[nívol]]. Ai [[latitud]]s [[Clima temperat|temperadas]], aqueu fenomèn explica sovent la formacion dei [[chavana]]s congreadas per de [[cumulonimbus]]. Dins lei [[Clima tropical|regions tropicalas]], onte la calor e l'umiditat son fòrça importantas, es tanben fòrça frequent. En certanei cas extrèms, lo corrent d'aire ascendent pòu entraïnar la formacion d'una depression marcada que pòu èsser a l'origina d'un [[ciclon tropical|ciclòn tropicau]]. === Efiechs orografics === [[File:Steigungsregen.jpg|thumb|right|Principi de la plueja entraïnada per un relèu : una [[montanha]] favoriza la montada d'una massa d'aire umid entraïnant son refrejament, la [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]] de la vapor d'[[aiga]] e la formacion de pluejas sus lo pendís expausat ai vents umids.]] Lei relèus importants, especialament lei cadenas de [[montanha]]s, pòdon entraïnar la montada de massas d'[[aire]]. Durant aqueu procès, aquela massa pòu subir un refrejament adiabatic. Se l'aire contèn pron d'umiditat, aquela demenicion de [[temperatura]] pòu iniciar la formacion de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s. Aqueu fenomèn explica la tombada preferenciala dei pluejas sus lei pendís [[montanha|montanhós]] pus expausats ai [[vent]]s umidas a respèct dei pendís mens expausats. En certanei regions, aquò pòu entaïnar d'acumulacions de plueja importantas. Per exemple, en [[Occitània]], l'endrech pus plujós es la cima dau [[Augal|mont Augal]]<ref>Entre [[1971]] e [[2000]], lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s mensualas mejanas i varian de 59,4 mm (julhet) a 288,8 mm (octòbre).</ref>. Dins lo mond, la cima dau [[mont Wai'ale'ale']], en [[Hawaii]], es lo segond luòc pus arrosat de la [[planeta]] amb un nivèu anuau de plueja de mai de 12 m. === Influéncias umanas === Dins lei regions fòrça urbanizadas, leis activitats [[Homo sapiens|umanas]] pòdon catalizar la formacion de pluejas. D'efiech, dins aqueleis endrechs, se tròban generalament : * una fòrta [[pollucion]] aerenca que congrea de particulas atmosfericas susceptiblas de servir de nuclèus de formacion de gotetas d'[[aiga]]. * de corrents d'aire ascendent car la [[temperatura]] dei zònas urbanizadas es sovent pus cauda d'aquela dei regions ruralas vesinas (fins a 10°C de diferéncia). Aquò favoriza l'evaporacion de l'umiditat que monta alora vèrs jaç superiors de l'atmosfèra en companha dei particulas de pollucion. Segon un estudi [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], aquela conjugason de circonstàncias favorablas a la formacion de pluejas entraïna una aumentacion de la quantitat de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s anualas que pòu èsser de 50% a 120% sus lei [[vila]]s pus importantas. == Mesura, caracteristicas e previsions == === Mesura === En causa de son importància [[clima]]tica, la mesura dei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s es un aspèct major de la [[meteorologia]]. Dos instruments, lo [[pluviomètre]] e lo [[radar meteorologic]], i tènon un ròtle primordiau. ==== Pluviomètre ==== [[File:Les merveilles de l'industrie, 1873 "Coupe d'un pluviomètre à niveau" (4843508200).jpg|thumb|right|Esquèma d'un pluviomètre de la segonda mitat dau sègle XIX.]] La mesura de la quantitat de plueja que tomba sus un territòri donat es un paramètre important de la [[climatologia]] e de la [[meteorologia]] modèrnas. Es realizada amb un [[pluviomètre]] e son unitat dins lo [[Sistèma Internacionau d'Unitats|sistèma internacionau]] es generalament lo L/m²/h ò lo L/m²/h/an que son respectivament [[escritura|escrichs]] mm/h ò mm/an. Lo [[pluviomètre]] es un instrument [[meteorologia|meteorologic]] ancian<ref>Lei premiereis aparelhs destinats a la mesura de quantitats de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s apareguèron en [[Grècia antica|Grècia]] e en [[Índia]] respectivament au sègle V avC e au sègle IV avC. Lo premier pluviomètre modèrne, fach de [[bronze]], foguèt concebut en [[Corèa]] en [[1441]].</ref> e fòrça frequent dins leis estacions meteorologicas. Es format d'un recipient [[Cilindre (geometria)|cilindric]] dubèrt e subremontat d'un embut collector. Una graduacion ò un sistèma [[electronica|electronic]] permet de legir la quantitat d'[[aiga]] recebuda. ==== Radar meteorologic ==== Un [[radar meteorologic]] es un [[radar]] especializat utilizat per lei [[meteorologia|meteorològs]] per localizar lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s, calcular son desplaçament. Apareguts après la [[Segonda Guèrra Mondiala]] ([[1939]]-[[1945]]), pòdon equipar d'estacions meteorologicas, de veïculs ò de [[Satellit artificial|satellit]]s. Lei donadas reculhidas permèton de caracterizar dirèctament la natura dei precipitacions (prevision instantanèa) ò d'alimentar de modèls teorics permetent de preveire temps futur. Lo foncionament d'aquelei radars es basat sus la reflexion de certaneis ondas [[electromagnetisme|electromagneticas]] per lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s. S'aplica pas unicament a la plueja car permet de detectar ò d'estudiar totei lei tipes de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s (plueja, [[nèu]], [[Granissa|grela]]...). Pasmens, l'observacion dei pluejas representa l'utilizacion principala d'aqueleis equipaments. === Caracteristicas === ==== Intensitat ==== L'intensitat d'una plueja es una dimension importanta en matèria de prevision, especialament per la prevencion dei [[Catastròfa naturala|catastròfas naturalas]]. Lei definicions varian segon leis autors en foncion de la durada estudiada<ref>R. Monjo, ''"Measure of rainfall time structure using the dimensionless n-index"'', Climate Research, 2016, '''67''' : 71–86.</ref>. Pasmens, doas definicions, relativament pròchas, existisson que son : * una plueja leugiera correspond a un taus de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]] inferior a 2,5 mm/h. * una plueja moderada correspond a un taus de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]] entre 2,5 e 7,6 mm/h ò entre 2,5 e 10 mm/h. * una plueja importanta correspond a un taus de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]] entre 7,6 e 50 mm/h ò entre 10 e 50 mm/h. * una plueja violenta correspond a un taus de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]] superior a 50 mm/h. ==== Aciditat ==== L'[[pH|aciditat]] de la plueja es variabla. Vèn de la preséncia d'[[acid]]s, principalament l'[[acid sulfuric]] H₂SO₄ e l'[[acid nitric]] HNO₃<ref>D'autreis acids, coma lo [[dioxid de carbòni]] CO₂ e leis acids fluoroidrics, pòdon un ròtle mai seis efiechs son pus febles.</ref>, dins lei [[nívol]]s. Aquelei substàncias son eissidas de fònts naturalas ([[volcan]]isme, [[metabolisme]] de certanei [[bactèri]]s, [[combustion]] de matèrias [[Quimia organica|organica]]s) e [[Homo sapiens|umanas]] (utilizacion de [[Combustible fossil|combustibles fossils]]). Segon sa concentracion, lo [[pH]] normau de la plueja es de 5 mai pòu variar entre 3,8 e 8<ref> En [[Occitània]], oscilla entre 3,8 e 7,8 segon lei regions : ''La qualité de l'eau et l'assainissement en France (rapport)'', 2018, [https://web.archive.org/web/20150924135403/http://www.senat.fr/rap/l02-215-1/l02-215-11.html].</ref>. Dins aquò, en certanei cas, se la concentracion d'[[acid]]s es importanta, lo [[pH]] pòu demenir fins a de valors inferioras a 1. {{veire|Plueja acida}} [[File:Acid rain woods1.JPG|thumb|right|[[Fotografia]] d'una [[selva|seuva]] de [[Boèmia]] devastada per de [[plueja acida|pluejas acidas]].]] Lei [[plueja acida|pluejas acidas]], es a dire amb un [[pH]] inferior a 5, representan una menaça importanta per la fauna e la flòra. Dins lei regions [[industria|industrializadas]], onte leis activitats umanas aumentan fòrça la frequéncia dau fenomèn, sa repeticion pòu abaissar lo pH deis [[aiga]]s de superficia ò dei sòus e entraïnar la disparicion d'[[espècia (biologia)|espècia]]s. Per exemple, en [[Euròpa]], foguèt lo cas en [[Alemanha]] ò dins lo [[nòrd]] d'[[Itàlia]] durant la segonda mitat dau sègle XX<ref>Uei, lei pluejas acidas començan de venir frequentas en [[Republica Populara de China|China]] e dins l'Asia dau Sud-Èst.</ref>. Entre 75 e 115 milions d'[[ectara]]s de sòus [[selva|forestiers]] e [[agricultura|agricòlas]] foguèron durament tocats i favorizant l'[[erosion]] e i causant una demenicion de la produccion. === Climatologia === La [[pluviometria]] es un paramètre major de la [[clima]]tologia modèrna e intra dins la definicion de la màger part dei [[clima]]s definits a l'ora d'ara. En particular, es utilizada per la [[classificacion de Köppen]], qu'es probable la pus comuna au començament dau sègle XXI. ==== Clima eqüatoriau ==== [[Fichièr:Guyane fr savane-roche virginie.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] d'una [[selva|seuva]] umida eqüatoriala.]] Lo [[Clima eqüatorial|clima eqüatoriau]] es un [[clima]] fòrça umid caracterizat per d'importantei pluejas quasi jornadieras e de [[temperatura]]s mejanas fòrça autas. Lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s i son causadas per de [[cumulonimbus]] que se fòrman generalament de vèspre. Aqueu fenomèn es liat a l'[[evaporacion]], fòrça importanta durant la jornada, qu'entraïna la formacion de corrents ascendents cauds e umids que se refrejan ambé l'[[altitud]] e la demenicion dau raionament [[Solelh|solar]]. ==== Clima tropicau de monson ==== [[File:Heavy clouds over Salt Lake, Calcutta.JPG|thumb|right|[[Cumulonimbus]] de [[monson]] formats au dessüs de [[Calcuta]].]] Lei regions aguent un [[clima tropical|clima tropicau]] de [[monson]] se tròban dins lei regions tropicalas [[litorau|litoralas]]. La [[monson]] es un fenomèn [[conveccion|convectiu]] entraïnat per una fòrta diferéncia de [[temperatura]] entre la tèrra e l'[[ocean]]. D'efiech, quand la [[temperatura]] dei tèrras es pus importanta qu'aquela deis [[aiga]]s [[ocean]]icas, aquò causa la formacion de corrents ascendents que generan una [[depression (meteorologia)|depression]]. Aquela zòna de bassa [[pression]] atira alora l'aire [[mar]]itim, çò qu'entraïna la mesa en plaça de [[ventolet]]s regulars bofant dempuei l'[[ocean]]. Puei, aquelei [[vent]]s, cargats d'umiditat, se rescaufan e seguisson la circulacion aerenca dei corrents ascendents. Arriban ansin dins lei jaç superiors de l'[[atmosfèra]] onte subisson un refrejament important favorable a l'aparicion de [[cumulonimbus]] massís e de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s fòrça importantas. Lei pluejas de [[monson]] son a l'origina de vengudas deis aigas violentas car lei quantitats d'[[aiga]] congreadas per aqueu fenomèn pòdon passar lei {{formatnum:12000}} mm anuaus. S'observan subretot lòng dei [[litorau]]s d'Asia dau Sud-Èst, dins lo bacin d'[[Amazonas (fluvi)|Amazonas]], en [[America Centrala]] e en [[Africa Centrala]]. ==== Clima tropicau de savana ==== Lo [[clima tropical|clima tropicau]] de [[savana]] es lo [[clima tropical|clima tropicau]] pus frequent. Lei pluejas i son associadas amb una [[sason eissucha]] e una [[sason umida]]. Son foncionament es de tipe [[conveccion|convectiu]] e es fòrça similar ai [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s de [[monson]] (cf. paragraf precedent). Pasmens, son intensitat es ben pus febla. ==== Climas continentau e subtropicau ==== Lo [[clima continentau]] s'observa dins lei regions alunchadas deis [[ocean]]s e lòng dei [[litorau]]s orientaus dei ensems [[continent]]aus. D'[[ivèrn]], lei pluejas i son absentas e remplaçadas per de tombadas de [[nèu]]. Durant lei sasons pus caudas, pòdon èsser engendradas per lo passatge de [[Frònt (meteorologia)|frònts]] umids ò per de [[chavana]]s. Leis endrechs de [[clima subtropicau]] an un clima de transicion entre lei zònas tropicalas e continentalas. Generalament, lei condicions [[continent]]alas predominan mai de fenomèns tropicaus, coma d'[[ciclon tropical|auragans]], pòdon i aver luòc. ==== Clima oceanic ==== Lo [[clima oceanic]], frequent en Euròpa Occidentala, es un [[clima]] marcat per l'intrada regulara de perturbacions [[mar]]itimas organizadas a l'entorn de frònts meteorologics. Lei pluejas i son generalament feblas mai regularas. Per exemple, en [[Londres]], oscillan entre 42 mm per lo mes pus eissuch e 69 mm per lo pus umid. Pasmens, segon la natura dei depressions, l'intensitat dei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s pòu aumentar e la formacion de [[chavana]]s es possible dins lo cas de tempèsta. ==== Clima mediterranèu ==== Dins lei regions aguent un [[clima mediterranèu]], lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s caracteristicas son de [[chavana]]s violentas entraïnadas per la preséncia de [[montanha]]s autas (efiechs orografics), per de [[temperatura]]s terrèstras autas engendrant de corrents ascendents cauds au dessüs dei tèrras e per d'intradas [[mar]]itimas umidas. Lei pluejas son donc relativament raras e generalament concentradas sus de periòdes favorablas ai movements d'aire anant de la [[mar]] vèrs lei tèrras. Pasmens, lòng dei [[litorau]]s occidentaus dei [[continent]]s, lo [[clima mediterranèu]] es sovent influenciat per l'arribada de perturbacions [[ocean]]icas [[ivèrn|ivernencas]] organizadas a l'entorn de frònts. Dins aquelei cas, pòu s'i observar de pluejas pus regularas. ==== Clima montanhard ==== En causa deis efiechs orografics, la preséncia de [[montanha]]s aumenta fòrtament la [[pluviometria]] sus lei pendís expausats ai vents umids. En revènge, s'observa sovent una reduccion importanta sus lei zònas protegidas. L'aumentacion dei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s despend de l'altitud e dau clima dei regions vesinas. Per exemple, dins leis [[Aups]], creis de 50 a 200 mm totei lei 100 m avans de formar un lindau a partir vèrs {{formatnum:2700}}-{{formatnum:3000}} m d'[[altitud]]. Pasmens, en causa dei temperaturas pus bassas, aquelei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s son pas unicament formadas de plueja. D'efiech, durant lei mes fregs, la [[nèu]] es largament predominanta. ==== Climas eissuchs ==== [[File:Towering Verticle Thunderhead.jpg|thumb|[[Chavana]] isolada dins un [[desèrt]].]] Lei climas eissuchs son caracterizats per de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s fòrça raras en causa de la preséncia quasi permanenta de massas d'aire eissuch. Pasmens, n'existisson dos tipes fòrça diferents que son lei [[clima polar|climas polars]] e lei [[clima desertic|climas desertics]]. Dins lo premier cas, la plueja i es quasi inexistenta car lei precipitacions tomban sota forma de [[nèu]]. Dins lo segond, lei [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s son de natura variada e despendon de la natura de la massa d'aire umid que capita d'intrar dins lo mitan desertic<ref>D'efiech, lei [[desèrt]]s son generalament cubèrts de zònas fòrça establas de pression auta qu'alunchan lei depressions d'un biais eficaç.</ref>. Pòdon evolucionar de la plueja fina a la [[chavana]] violenta e, dins leis endrechs fregs, lei pluejas son de còps remplaçadas per de tombadas de [[nèu]]<ref>Aquò es generalament lo cas dins lei desèrts d'[[Asia Centrala]] e d'[[America del Sud|America dau Sud]].</ref>. === Previsions === [[File:Rita5dayqpf.png|thumb|right|Prevision de plueja per un [[ciclon tropical|ciclòn tropicau]].]] La prediccion dei pluejas es una activitat importanta de la [[meteorologia]] que dèu ne'n preveire l'occuréncia e l'intensitat. A l'ora d'ara, aqueu trabalh es realizat gràcias a de modèls de [[prevision quantitativa de precipitacions]] (PQP). Permèton d'estudiar d'un meteis biais totei lei tipes de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s e de'n dedurre la quantitat equivalenta d'[[aiga]]. Per aquò, es necessari d'obtenir d'informacions sus leis efiechs dinamics e [[termodinamica|termodinamic]] de l'[[atmosfèra]] coma lei movements de [[conveccion]], la natura dei movements ascendents, leis efiechs deis anticiclòns, lei taus d'umiditat... etc. Puei, la precision dei prediccions es verificada gràcias a un ret d'instruments de mesura ([[pluviomètre]]s, [[radar meteorologic|radars meteorologics]]... etc.). Lei modèls actuaus de PQP permèton de preveire lei riscs que son associats a certanei episòdis plujós (vengudas deis aigas...) ambé plusors [[jorn]]s d'avança. La fisabilitat e la durada d'anticipacion aumentan pauc a pauc. Per exemple, dins lo cas de l'agéncia [[França|francesa]] Metéo-France, la fisalitat dei prediccions de cinc jorns emesas en [[2010]] èra identica a aquela dei prediccions de tres jorns realizadas en [[1990]]. Dins aquò, lei modèls an mai de dificultats per preveire d'un biais precís lei fenomèns localizats ([[chavana]]s...). De cèrcas suplementàrias son donc en cors per desvolopar de modèls, basats sus l'usatge de [[superordinator]]s, capables de prendre en còmpte totjorn mai d'informacions afin de produrre de previsions mai detalhadas<ref>D'efiech, lei modèls numerics que son utilizats a l'ora d'ara necessitan de modelizar l'[[atmosfèra]] coma un ensems de volums de dimensions variables (reduchas dins lei regions d'interès e pus largas dins lo rèsta dau mond). Coma totei lei paramètres son identics au sen d'un meteis volum, aqueu tipe de modèl es fòrça eficaç per estudiar lei sistèmas aguent una talha importanta. En revènge, esprova de dificultats importantas quand dèu faciar un fenomèn locau de quauquei desenaus de [[quilomètre]]s (per exemple, un mesociclòn de 8 a 40 km de diamètre susceptible d'engendrar un [[tornado]]). L'utilizacion de superordinators pus poderós permet de redurre la malha dei volums e de'n multiplicar lo nombre melhorant ansin l'estudi dei perturbacions localas.</ref>. == Pluejas extraterrèstras == La plueja es un fenomèn frequent dins lo [[Sistèma Solar]]. Pasmens , plusors tipes diferents pòdon se destriar. En lei [[planeta]]s [[Giganta gasosa|gigantas gasosas]], leis [[atmosfèra]]s complèxas sons susceptibles d'engendrar de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacion]]s liquidas de substàncias que varian segon l'[[altitud]] e lei condicions de pression e de temperatura. Per exemple, dins l'[[atmosfèra]] de [[Neptun (planeta)|Neptun]] s'observa de precipitacions d'[[amoniac]], de [[metan]], de [[sulfur d'idrogèn]] e d'[[aiga]] dins lei jaç superiors e de [[neon (element)|neon]] dins lei jaç inferiors<ref>Katharina Lodders, ''"Jupiter Formed with More Tar than Ice"'', 2004, ''The Astrophysical Journal'', '''611''' (1): 587–597. </ref>. En lei [[planeta]]s [[Planeta tellurica|telluricas]], i a, a l'ora d'ara, de pluejas de [[metan]] en [[Titan (luna)|Titan]] e d'[[acid sulfuric]] en [[Vènus (planeta)|Vènus]]<ref>Lei pluejas d'[[acid sulfuric]] de [[Vènus (planeta)|Vènus]] son, de tota rigor, de [[virga]] car s'evaporan avans d'arribar au sòu.</ref>. La superificia de [[Mart (planeta)|Mart]] mòstra pereu de traças d'[[erosion]] [[aiga|aquosa]] que son probable liadas a de pluejas datant de tres miliards d'ans<ref>A l'ora d'ara, i a encara de virgas de cristaus de [[nèu]] en l'atmosfèra de [[Mart (planeta)|Mart]].</ref>. En fòra dau [[Sistèma Solar]], i aurián de pluejas fòrça particularas en certanei [[planeta]]s que fan partida de la classa dei [[Jupitèr caud|« Jupitèr » cauds]]. Lei dos exemples pus famós son lei [[planeta]]s [[HD 189733 b]] e [[OGLE-TR-56b]] ont i aurián respectivament de pluejas de [[silicat]]s e de [[fèrre]]<ref>''New World of Iron Rain'', ''Astrobiology Magazine'', 8 de genier de [[2003]], [https://web.archive.org/web/20100110135215/http://www.astrobio.net/pressrelease/352/new-world-of-iron-rain]</ref>. De pluejas de [[fèrre]] son egalament sospichadas dins l'atmosfèra de quauquei [[nana bruna|nanas brunas]]. == Liames intèrnes == * [[Aiga]]. * [[Chavana]]. * [[Cicle de l'aiga]]. * [[Frònt caud]]. * [[Frònt freg]]. * [[Nívol]] : ** [[Cumulus]]. ** [[Estratús]]. ** [[Nimbostratus]]. ** [[Cumulonimbus]]. * [[Plueja acida]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> [[Categoria:Agronomia]] [[Categoria:Precipitacion]] d125tflhdowj0ghi3cdmnoubvmob0or 0 20630 2511647 2041832 2026-10-28T13:56:36Z C.Stecoli 41516 Liame sus "arqueologia" 2511647 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <div style="float:right; width:310px; clear:right"> [[Fichièr:indi-oc.jpg|thumb|200px|Estatua de cera d'Indiana Jones al Musèu [[Madame Tussaud]]]] </div> '''Henry "Indiana" Jones, Jr.''', qu'a per escais '''Indy''', es un eròi de ficcion, a l'encòp [[professor]], [[Arqueologia|arqueològ]] e [[aventurièr]]. Es lo personatge central d'una trilogia de filmes entamenada en [[1981]] amb Los aventurièrs de l'Arca perduda (''[[Raiders of the Lost Ark]]'') e sas seguidas: ''[[Indiana Jones and the Temple of Doom]]'' e ''[[Indiana Jones and the Last Crusade]]''. Interpretat per l'actor [[Harrison Ford]], Indiana Jones es celèbre per encausa de son [[foet]], son [[capèl]] e sa paur intensa de las [[sèrp]]s. Foguèt tanben interpretat per [[River Phoenix]] dins sa joventut (dins ''[[Indiana Jones and the Last Crusade]]''), per [[Corey Carrier]] e [[Sean Patrick Flanery]] (dins la seria ''[[The Young Indiana Jones Chronicles]]''). Lo quatren filme es estat previst pendent fòrça annadas; es ara en preproduccion, deu èsser filmat per l'estiu de 2007 e deuriá espelir en mai de 2008. == Interprèts d'Indiana Jones == * [[Corey Carrier]] (Capítols 1-5) (edat de 9-11 ans) * [[Sean Patrick Flanery]] (Chapters 6-22) (edat de 17-21 ans) * [[Harrison Ford]] (Chapter 20, Chapters 23-26) (edat de 36-39, 50 ans) * [[George Hall (actor)|George Hall]] (Chapters 1-22) (edat de 93 ans) * [[River Phoenix]] (Chapter 25) (edat de 13 ans) == DVD release == === Filmes TV === Se prevei de fargar los 22 episòdis del jove Indiana Jones en DVD de ne ligar la venda (prevista per 2007) amb la sortida del novèl Indiana Jones IV. === Los filmes === Los tres filmes sortiguèron en DVD en 2003. == Ligams extèrnes == * [http://www.indianajones.com IndianaJones.com] - Lo sit oficial Indiana Jones * [http://www.theraider.net TheRaider.net] - Un dels sits mai importants dels fans de la seria [[Categoria:Aventurièr imaginari|Jones, Indiana]] [[Categoria:Personatge de cinèma|Jones, Indiana]] [[Categoria:Indiana Jones]] [[Categoria:Professor de ficcion|Jones, Indiana]] lr7ki7w50j2pjrsmep8qwmxb0oq0h7r 4 23042 2511675 384172 2026-10-28T16:52:48Z Mens Universi 65852 2511675 wikitext text/x-wiki ==Lingüistica== {| rules="all" style="border: 1px solid #999;" cellspacing="0" cellpadding="3" |-bgcolor="#DFDFDF" ! style="text-align: left" | Nom de la boita ! Resultat |- | [[Modèl:Utilizaire occitan lenga oficiala|Utilizaire occitan lenga oficiala]] | {{Utilizaire occitan lenga oficiala}} |- | [[Modèl:Utilizaire catalan lenga oficiala|Utilizaire catalan lenga oficiala]] | {{Utilizaire catalan lenga oficiala}} |- | [[Modèl:Utilizaire occitan lenga oficiala en França|Utilizaire occitan lenga oficiala en França]] | {{Utilizaire occitan lenga oficiala en França}} |- | [[Modèl:Utilizaire catalan lenga oficiala en França|Utilizaire catalan lenga oficiala en França]] | {{Utilizaire catalan lenga oficiala en França}} |- |} ==Politica== {| rules="all" style="border: 1px solid #999;" cellspacing="0" cellpadding="3" |-bgcolor="#DFDFDF" ! style="text-align: left" | Nom de la boita ! Resultat |- | [[Modèl:Utilizaire Occitània liura f|Utilizaire Occitània liura f]] | {{Utilizaire Occitània liura f}} |- | [[Modèl:Utilizaire Occitània liura m|Utilizaire Occitània liura m]] | {{Utilizaire Occitània liura m}} |- | [[Modèl:Utilizaire Catalonha liura|Utilizaire Catalonha liura]] | {{Utilizaire Catalonha liura}} |- | [[Modèl:Utilizaire Aragon liure|Utilizaire Aragon liure]] | {{Utilizaire Aragon liure}} |- |} <noinclude>{{boitas}} [[Categoria:Wiki-ki?|*]]</noinclude> l6oj41c09c52y9yp7tadfnd6e492uyc 0 23454 2511639 2511638 2026-10-28T13:17:11Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511639 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] gn0in19ikw0q5pde09etqnw9abn8jxs 2511640 2511639 2026-10-28T13:18:01Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511640 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] s63ceacv66zds4ryviuvbhkgke02qah 2511641 2511640 2026-10-28T13:26:36Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511641 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] hbw3xqvew1g8i0k6wvnzdkt2kjjj1q1 2511642 2511641 2026-10-28T13:44:44Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511642 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] iqtcao56luevuid5z8mbkw1vweqkfen 2511643 2511642 2026-10-28T13:49:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511643 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamant per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] nz4je1iuxu1dd1nnzemoahm67yvu4j6 2511644 2511643 2026-10-28T13:51:47Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511644 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 42yfvaq5wzx6705t3xocdwmaybq43b7 2511645 2511644 2026-10-28T13:53:19Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511645 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] boft5orck0sgt3aybo0jaxltcrbzj7l 2511648 2511645 2026-10-28T14:29:45Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511648 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]) e dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) per professionalizar la còla encargada dau film. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] krrdun3a2bbssmr9eydpabawvee0fdz 2511649 2511648 2026-10-28T14:32:16Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511649 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] qprdi237bevvs7vumpg8pv9cyxt2vln 2511650 2511649 2026-10-28T14:35:03Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511650 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] dxwixpe7q7q02rr17tqwhua4ov79tmj 2511651 2511650 2026-10-28T14:39:08Z Nicolas Eynaud 6858 /* Ligams extèrnes */ 2511651 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 36hmy52n9cbjs3u2fkvnmxmt6vpo06k 2511652 2511651 2026-10-28T14:39:23Z Nicolas Eynaud 6858 /* Nòtas e referéncias */ 2511652 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] aesswncrm4xwskq0ki83ceusp9or4ua 2511653 2511652 2026-10-28T14:44:22Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511653 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] c4mlqfrvfxpr1jm1vv5b29xr7htjwis 2511654 2511653 2026-10-28T14:57:20Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511654 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] lh1v01thj0wl4uofppbzptbh1kaffrs 2511655 2511654 2026-10-28T15:02:38Z Nicolas Eynaud 6858 /* Retorn en URSS */ 2511655 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 1s75bz34padyiior3ticqqx1z5djsa4 2511656 2511655 2026-10-28T16:06:44Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2511656 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Annèxas == === Liames intèrnes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] oqbu6dhjba4anayx6g0c9s67gmf7avp 2511657 2511656 2026-10-28T16:24:10Z Nicolas Eynaud 6858 /* Fin de vida e mòrt */ 2511657 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Moriguèt ansin après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]? == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Annèxas == === Liames intèrnes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] l2xtc0y3722yherziof6yyvtcnmbjjh 2511658 2511657 2026-10-28T16:24:21Z Nicolas Eynaud 6858 /* Fin de vida e mòrt */ 2511658 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Moriguèt ansin après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Annèxas == === Liames intèrnes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 1jh4sv5wifwebkhxj09g5la38jt29ug 2511659 2511658 2026-10-28T16:31:07Z Nicolas Eynaud 6858 /* Fin de vida e mòrt */ 2511659 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Annèxas == === Liames intèrnes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] cocv15a3bnk14pr3t49oukxzg2c7zb9 2511660 2511659 2026-10-28T16:33:30Z Nicolas Eynaud 6858 /* Filmografia */ 2511660 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 40o2xvabm0af9bxlu49szglge64scvf 2511661 2511660 2026-10-28T16:40:58Z Nicolas Eynaud 6858 /* Annèxas */ 2511661 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === === Filmografia === * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octòbre (film, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 1suig1ldlg74tfm3xnbfgdfvl1bv3py 2511662 2511661 2026-10-28T16:41:24Z Nicolas Eynaud 6858 /* Filmografia */ 2511662 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === === Filmografia === * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 36aekkxzpyqslhwlssa8kgdxns7egm8 2511664 2511662 2026-10-28T16:43:01Z Nicolas Eynaud 6858 /* Liames intèrnes */ 2511664 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduards Tisse]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. === Filmografia === * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 5g94kpaba9d7gtcjmuhao81dd9ufra1 2511665 2511664 2026-10-28T16:43:28Z Nicolas Eynaud 6858 /* Annèxas */ 2511665 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] hi0seipu8gimp7j4zh00imdzkwq5c1q 2511666 2511665 2026-10-28T16:44:48Z Nicolas Eynaud 6858 /* Annèxas */ 2511666 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] p9uboog5sc0zz9s3cxz60aple76nj5l 2511667 2511666 2026-10-28T16:45:14Z Nicolas Eynaud 6858 /* Liames intèrnes */ 2511667 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 5ni9rcp8yvv1jkc6j4e4noeboydokbl 2511668 2511667 2026-10-28T16:45:39Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2511668 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] b4ps70oye54j2fp8mncxtxckruz78pw 2511669 2511668 2026-10-28T16:46:00Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2511669 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 5kruuzapkgpknwk0s2q5nbp94jn5mvn 2511670 2511669 2026-10-28T16:46:48Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2511670 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] boqc3337g58ei1lexo54v39g3ygbv34 2511671 2511670 2026-10-28T16:47:35Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2511671 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 9depifs5105h2rqh1tkstn3pzu9usto 2511672 2511671 2026-10-28T16:48:15Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2511672 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] so4tvtyp700na1o12vi3qy2rlal1ess 2511673 2511672 2026-10-28T16:49:49Z Nicolas Eynaud 6858 /* Annèxas */ 2511673 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] e8ylf9rlz3dxx8nh8e8ne99l4a2xon1 2511682 2511673 2026-10-28T17:04:01Z Nicolas Eynaud 6858 /* Eiretatge e posteritat */ 2511682 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus important de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerat coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 45alg9iv3gl3nj9x10chxrfg2xwhk56 2511685 2511682 2026-10-28T17:06:32Z Nicolas Eynaud 6858 /* Eiretatge e posteritat */ 2511685 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] eeol82dxtx4k3clfzbf81y6wkfajj8u 2511689 2511685 2026-10-28T18:47:02Z Nicolas Eynaud 6858 2511689 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein'''<ref>En [[rus]], ''Сергей Михайлович Эйзенштейн''.</ref> (10 de genier de [[1888]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref>, [[Riga]] - 11 de febrier de [[1948]], [[Moscòu]]) es un realizator e teorician dau [[cinèma]] [[URSS|sovietica]], considerat coma una figura majora de l'istòria dau [[cinèma|seten art]]. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas. Nascut dins una familha aisada de [[Riga]], menèt d'estudis per venir [[arquitectura|arquitècte]]. Après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], s'engatjèt dins l'[[Armada Roja]] e participèt a la [[Guèrra Civila Russa]]. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo [[teatre]] e, rapidament, vèrs lo [[cinèma]]. A partir de [[1925]], venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'istòria de la [[Revolucion Russa]. Après un sejorn en [[Euròpa]] e en [[America]], s'entornèt en [[URSS]] onte conoguèt quauquei dificultats amb la censura [[Estalin|estaliniana]]. Pasmens, en [[1938]], foguèt chausit per realizar ''[[Alesandr Nevskii (film)|Alesandr]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en [[1946]], la segonda partida d'''Ivan lo Terrible'' foguèt censurat e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa [[mòrt]]. Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo [[montatge intellectuau]], qu'es demorada una via singulara. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 9fwhr1uab5alplgc0gsvrkq8das4q3s 2511690 2511689 2026-10-28T18:48:03Z Nicolas Eynaud 6858 /* Jovença e formacion */ 2511690 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein'''<ref>En [[rus]], ''Сергей Михайлович Эйзенштейн''.</ref> (10 de genier de [[1888]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref>, [[Riga]] - 11 de febrier de [[1948]], [[Moscòu]]) es un realizator e teorician dau [[cinèma]] [[URSS|sovietica]], considerat coma una figura majora de l'istòria dau [[cinèma|seten art]]. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas. Nascut dins una familha aisada de [[Riga]], menèt d'estudis per venir [[arquitectura|arquitècte]]. Après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], s'engatjèt dins l'[[Armada Roja]] e participèt a la [[Guèrra Civila Russa]]. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo [[teatre]] e, rapidament, vèrs lo [[cinèma]]. A partir de [[1925]], venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'istòria de la [[Revolucion Russa]. Après un sejorn en [[Euròpa]] e en [[America]], s'entornèt en [[URSS]] onte conoguèt quauquei dificultats amb la censura [[Estalin|estaliniana]]. Pasmens, en [[1938]], foguèt chausit per realizar ''[[Alesandr Nevskii (film)|Alesandr]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en [[1946]], la segonda partida d'''Ivan lo Terrible'' foguèt censurat e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa [[mòrt]]. Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo [[montatge intellectuau]], qu'es demorada una via singulara. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] ebtuxktd5b8em5w9jo4vlod99ywgcvi 2511691 2511690 2026-10-28T18:48:18Z Nicolas Eynaud 6858 2511691 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein'''<ref>En [[rus]], ''Сергей Михайлович Эйзенштейн''.</ref> (10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref>, [[Riga]] - 11 de febrier de [[1948]], [[Moscòu]]) es un realizator e teorician dau [[cinèma]] [[URSS|sovietica]], considerat coma una figura majora de l'istòria dau [[cinèma|seten art]]. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas. Nascut dins una familha aisada de [[Riga]], menèt d'estudis per venir [[arquitectura|arquitècte]]. Après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], s'engatjèt dins l'[[Armada Roja]] e participèt a la [[Guèrra Civila Russa]]. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo [[teatre]] e, rapidament, vèrs lo [[cinèma]]. A partir de [[1925]], venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'istòria de la [[Revolucion Russa]. Après un sejorn en [[Euròpa]] e en [[America]], s'entornèt en [[URSS]] onte conoguèt quauquei dificultats amb la censura [[Estalin|estaliniana]]. Pasmens, en [[1938]], foguèt chausit per realizar ''[[Alesandr Nevskii (film)|Alesandr]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en [[1946]], la segonda partida d'''Ivan lo Terrible'' foguèt censurat e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa [[mòrt]]. Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo [[montatge intellectuau]], qu'es demorada una via singulara. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] fnaaftgnedee2sp2lj9qw3i6tn6eqcy 2511692 2511691 2026-10-28T18:48:43Z Nicolas Eynaud 6858 2511692 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein'''<ref>En [[rus]], ''Сергей Михайлович Эйзенштейн''.</ref> (10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref>, [[Riga]] - 11 de febrier de [[1948]], [[Moscòu]]) es un realizator e teorician dau [[cinèma]] [[URSS|sovietica]], considerat coma una figura majora de l'istòria dau [[cinèma|seten art]]. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas. Nascut dins una familha aisada de [[Riga]], menèt d'estudis per venir [[arquitectura|arquitècte]]. Après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], s'engatjèt dins l'[[Armada Roja]] e participèt a la [[Guèrra Civila Russa]]. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo [[teatre]] e, rapidament, vèrs lo [[cinèma]]. A partir de [[1925]], venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'istòria de la [[Revolucion Russa]]. Après un sejorn en [[Euròpa]] e en [[America]], s'entornèt en [[URSS]] onte conoguèt quauquei dificultats amb la censura [[Estalin|estaliniana]]. Pasmens, en [[1938]], foguèt chausit per realizar ''[[Alesandr Nevskii (film)|Alesandr]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en [[1946]], la segonda partida d'''Ivan lo Terrible'' foguèt censurat e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa [[mòrt]]. Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo [[montatge intellectuau]], qu'es demorada una via singulara. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 4yfqg8tbedpjt7t94cyuzqusinihbgr 2511693 2511692 2026-10-28T18:49:00Z Nicolas Eynaud 6858 2511693 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein'''<ref>En [[rus]], ''Сергей Михайлович Эйзенштейн''.</ref> (10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref>, [[Riga]] - 11 de febrier de [[1948]], [[Moscòu]]) es un realizator e teorician dau [[cinèma]] [[URSS|sovietica]], considerat coma una figura majora de l'istòria dau [[cinèma|seten art]]. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas. Nascut dins una familha aisada de [[Riga]], menèt d'estudis per venir [[arquitectura|arquitècte]]. Après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], s'engatjèt dins l'[[Armada Roja]] e participèt a la [[Guèrra Civila Russa]]. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo [[teatre]] e, rapidament, vèrs lo [[cinèma]]. A partir de [[1925]], venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'istòria de la [[Revolucion Russa]]. Après un sejorn en [[Euròpa]] e en [[America]], s'entornèt en [[URSS]] onte conoguèt quauquei dificultats amb la censura [[Estalin|estaliniana]]. Pasmens, en [[1938]], foguèt chausit per realizar ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en [[1946]], la segonda partida d'''Ivan lo Terrible'' foguèt censurat e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa [[mòrt]]. Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo [[montatge intellectuau]], qu'es demorada una via singulara. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] m9ktw24nbqyo5tjnsqfj6a5p498skge 2511694 2511693 2026-10-28T18:49:36Z Nicolas Eynaud 6858 2511694 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein'''<ref>En [[rus]], ''Сергей Михайлович Эйзенштейн''.</ref> (10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref>, [[Riga]] - 11 de febrier de [[1948]], [[Moscòu]]) es un realizator e teorician dau [[cinèma]] [[URSS|sovietica]], considerat coma una figura majora de l'istòria dau [[cinèma|seten art]]. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas. Nascut dins una familha aisada de [[Riga]], menèt d'estudis per venir [[arquitectura|arquitècte]]. Après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], s'engatjèt dins l'[[Armada Roja]] e participèt a la [[Guèrra Civila Russa]]. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo [[teatre]] e, rapidament, vèrs lo [[cinèma]]. A partir de [[1925]], venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'[[istòria]] de la [[Revolucion Russa]]. Après un sejorn en [[Euròpa]] e en [[America]], s'entornèt en [[URSS]] onte conoguèt quauquei dificultats amb la [[censura]] [[Estalin|estaliniana]]. Pasmens, en [[1938]], foguèt chausit per realizar ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en [[1946]], la segonda partida d'''Ivan lo Terrible'' foguèt censurada e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa [[mòrt]]. Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo [[montatge intellectuau]], qu'es demorada una via singulara. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1898]]<ref name="Calendier gregorian">Lo 22 de genier de [[1898]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961]]). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. En [[1924]], Eisenstein comencèt donc lo filmatge de ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'', lo cinquen film d'una seria intitulada ''Vèrs la dictatura dau proletariat''<ref name="Leyda e Voynow 1982 p. 16">'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, 1982, p. 16.</ref>. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau [[cinèma sovietic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ronald Bergan, ''Sergei Eisenstein: A Life in Conflict'', Woodstock, The Overlook Press, 1997, p. 97.</ref>. Puei, realizèt lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' en [[1925]] e ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' en [[1928]]. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a [[Trotski]], recentament excluch dau [[PCUS|Partit]] per [[Estalin]]. ==== Viatges e projèctes americans ==== En [[1929]], Eisenstein realizèt ''[[La Linha Generala]]'', un film sus lei [[kolkòze]]s. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a [[Trotski]], çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, [[Grigorii Aleksandrov|Aleksandrov]] e [[Eduard Tisse|Tisse]] decidèron de quitar l'[[URSS|Union Sovietica]], oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[França]] e lo [[Reiaume Unit]] en [[1929]]-[[1930]]. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt ''[[Romança Sentimentala]]'', un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera. Puei, en [[1930]], leis estúdios [[Paramount Pictures]] lo convidèron a [[Hollywood]] amb un contracte de {{formatnum:100000}} [[dolar estatsunidenc|dolars]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de ''[[La Tragèdia Americana]]'' de [[Theodore Dreiser]] ([[1871]]-[[1945]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 174.</ref>. Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per [[Josef von Sternberg]] ([[1894]]-[[1969]])<ref>De mai, en parallèl, Paramount èra atacat per d'anticomunistas que menèron una viva campanha còntra la preséncia d'Eisenstein a Hollywood.</ref>. Seguissent lei conseus de [[Charlie Chaplin]] ([[1889]]-[[1977]]), la còla se raprochèt alora d'[[Upton Sinclair]] ([[1878]]-[[1968]]), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo [[comunisme|socialisme]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 187.</ref>. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film [[documentari]] sus [[Mexic]] intitulat ''[[¡Que viva México!]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 189.</ref>. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida [[art|artistica]] dau país coma [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), [[David Alfaro Siqueiros]] ([[1896]]-[[1974]]) e [[José Clemente Orozco]] ([[1883]]-[[1949]]). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en [[1932]] e, a la demanda d'[[Estalin]], Eisenstein deguèt s'entornar en [[URSS]]<ref name="Fauchille 1998 p. 235">'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Fauchille, « Eisenstein /L'Extrême-Orient/Le Mexique », ''Figures de l'Art. Revue d'études esthétiques'', n° 3,‎ 1997-1998, p. 235.</ref>. ==== Retorn en URSS ==== Après la revirada de ''¡Que viva México!'', Eisenstein conoguèt un periòde de depression<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 280.</ref>. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions [[URSS|sovieticas]]. En [[1933]]-[[1934]], Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'[[Institut Nacionau de la Cinematografia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 140.</ref>. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau ''[[Lo Prat de Bezhin|Prat de Bezhin]]''. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per [[Boris Shumiatzkii]], lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible : The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 9.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Albert J. Lavalley e Barry P. Scherr, ''Eisenstein at 100 : A Reconsideration'', Rutgers, Rutgers University Press, 2001, pp. 193-212.</ref>. Dins aquò, en [[1938]], [[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder [[Estalin|estalinian]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 369.</ref><ref>[[Boris Shumiatzkii|Shumiatzkii]] foguèt reabilitat en [[1956]].</ref>. Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]''. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb [[Eduard Tisse]], mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista [[Piotr Pavlenko]] ([[1899]]-[[1951]]), dau realizator [[Dmitrii Vasiliev]] ([[1900]]-[[1984]]) e d'actors professionaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 27.</ref>. La musica foguèt compausada per [[Serguei Prokofiev]] ([[1891]]-[[1953]]). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en [[1938]] e foguèt un succès critic e popular<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 28.</ref>. Lo film ganhèt tanben un [[Prèmi Estalin]] e Eisenstein recebèt l'[[Òrdre de Lenin]] en [[1939]]. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de [[Mosfilm]], lo pus important estúdio de l'[[URSS|Union Sovietica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Natacha Laurent, « Staline le Terrible », ''L'Histoire'', julhet-aost de 2009, n° 344, p. 66.</ref>. Lo film seguent, realizat entre [[1942]] e [[1944]], ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', beneficièt de l'aprovacion d'[[Estalin]]. Sa premiera partida, sortida en [[1945]], foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo [[Prèmi Estalin]] en [[1945]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003, p. 22.</ref>. Pasmens, la segonda partida maucontentèt [[Estalin]] e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019, p. 322.</ref>. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en [[1958]] après la [[mòrt]] d'[[Estalin]] e la tresena partida foguèt jamai acabada. === Fin de vida e mòrt === Eisenstein foguèt victima d'una [[crisi cardiaca]] lo 2 de febrier de [[1946]] e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de [[1948]]. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo [[cementèri de Novodevitze]]. == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Eiretatge e posteritat == Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau [[cinèma]]. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau [[montatge]]. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la [[publicitat]] ò lei [[clip]]s. Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras. En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'[[Odessa]] fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Cinèma]]. * [[Cinèma sovietic]]. * [[Eduard Tisse]]. * [[Estalin]]. * [[Montatge]]. * [[URSS]]. </div> === Filmografia === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * ''[[Lo Jornau de Glumov]]'' ([[1923]]). * ''[[La Grèva (film, 1925)|La Grèva]]'' ([[1924]]). * ''[[Cuirassat Potemkin|Lo Cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]). * ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]] ([[1928]]). * ''[[La Linha Generala]]'' ([[1929]]). * ''[[Romança Sentimentala]]'' ([[1930]]). * ''[[¡Que viva México!]]'' ([[1931]], inacabat). * ''[[Death Day]]'' ([[1934]], perdut). * ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]], inacabat). * ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' ([[1938]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]] ([[1942]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards]]'' ([[1946]]). * ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible - partida 3]] (inacabat). </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', I.B. Tauris, 2003. * '''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Ithaca, Cornell University Press, 2019. * '''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] tk65zmaac1lcr8q45uavvffjqfz23fp 0 49975 2511698 2245530 2026-10-28T22:28:26Z Kent Wang 65448 Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg 2511698 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="290px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<font size="+1">''Évora''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[Fichièr:Pt-evr1.png|150px]] | align="center" width="140px" | [[Fichièr:COA of Évora municipality (Portugal).png|130px]] |- |} |- | [[Lista dels païses del mond|País]] | {{Portugal}} |- | [[Aira|Superficia]] | 1308,25 km² |- | [[Populacion]] | 55 420 <small>([[2001]])</small> |- | [[Latitud]] |38° 34' N |- | [[Longitud]] |7° 54' O |- ! colspan="2" bgcolor="lightblue" | Localizacion de la vila en [[Portugal]] |----- ! colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" | [[Fichièr:LocalEvora.svg|190px]] |} '''Evora''' es una vila de [[Portugal]], en [[Alentejo]]. Sa [[populacion]] èra estimada a {{formatnum:39515}} abitants, en [[2001]], e {{formatnum:55420}} en lei "concelho". Sa [[Aira|superficia]] totala es 1308,25&nbsp;km². Évora es dempuèi [[1986]] classada al [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|Patrimòni Mondial]] de l'[[UNESCO]]. <br><gallery class=center caption="Évora"> Evora-Praca de Giraldo-06-2011-gje.jpg|Praca de Giraldo Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|Temple roman Evora-08-Casa Cordovil-2011-gje.jpg|Casa Cordovil Evora-42-Strasse-Turm-2011-gje.jpg| Evora-Capela dos Ossos-08-2011-gje.jpg|Capela dos Ossos Evora-Friedhof-02-2011-gje.jpg| Evora-Igreja da Graca-20-2011-gje.jpg|Igreja da Graca Evora-Sao Francisco-01-2011-gje.jpg|Sao Francisco </gallery> {{Clr}} {{DEFAULTSORT:Evora}} [[Categoria:Vila de Portugal]] 2t8a4tm04tsyungnow78owz30v02uqc 2 66581 2511695 2509891 2026-10-28T18:51:58Z Nicolas Eynaud 6858 /* Organizacion tematicas */ 2511695 wikitext text/x-wiki {{Utilizaire administrator}} {{Babel-4|fr|en-4|oc-2|ca-1|es-1}} {{Boita d'utilizaire|Wikipedian d'Occitània|Wikipedian provençau|occitan lenga oficiala|demòra Provença|OM}} {{Boita d'utilizaire|Participant au Portal de l'Astronomia}} == Administracion == * [[Utilizaire:Jfblanc/Lo trabalh d'administrator]]. * [[Wikipèdia:Administrator]]. * [[Wikipèdia:Requèsta als administrators]]. * [[Wikipèdia:Paginas de suprimir]]. == Autrei còmptes == * [[Utilizaire:Nicolas Eynaud - WikiCecilia]] : còmpte partejat amb [[Utilisatritz:WikiCecilia|WikiCecilia]]. == Organizacion tematicas == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ '''Ensembles tematics d'articles''' |- | '''Tematica''' | '''Articles fachs''' |- | '''Zònas geograficas''' | [[Andes]] – [[Antartida]] – [[Aups]] – [[Mont Everest|Everest]] – [[Mar Baltica]] – [[Mar Mediterranèa]] – [[Orient Mejan]] – [[Sahara]]. |- | '''País''' | [[Afganistan]] — [[Alemanha]] — [[Argeria]] — [[Austràlia]] – [[Àustria]] — [[Bangladèsh]] — [[Republica Populara de China|China]] — [[Espanha]] — [[Etiopia]] — [[França]] — [[Índia]] — [[Indonesia]] — [[Iran]] — [[Iraq]] — [[Itàlia]] — [[Mexic]] — [[Peró]] — [[Polonha]] – [[Reiaume Unit]] — [[Russia]] — [[Sodan]] — [[Tailàndia]] – [[Turquia]]. |- |'''Istòria de la Mesopotamia Antica''' | [[Empèri d'Akkad|Akkad]] – [[Akkadian]] – [[Amorritas]] – [[Assiria]] – [[Cir II lo Gran|Cir II]] – [[Ebla]] – [[Epopèia de Gilgamesh|Gilgamesh (epopèia de)]] – [[Mesopotamia]] – [[Mitani]] – [[Ur (vila)|Ur]] |- |'''Istòria de la Grèca Antica''' | [[Aristòtel]] – Democracia atenenca – [[Demostèn]] – [[Epaminondas]] – [[Esparta]] – [[Felip II de Macedònia|Felip II]] – [[Grècia antica]] – [[Guèrras de Macedònia|Macedònia (guèrras de)]] – [[Partenon]] – [[Platon]] – [[Batalha de Queronèa|Queronèa (batalha de)]] – [[Guèrras de Siria|Siria (guèrras de)]] – [[Socrates]] - [[Solon]] – Tebas |- |'''Istòria de la Roma Antica''' | [[Batalha d'Andrinòple (378)|Andrinòple (batalha d')]] – [[August]] – [[Juli Cesar|Cesar (Juli)]] – [[Constantin I lo Grand‎]] – [[Crisi dau sègle III]] – Dioclecian – [[Empèri Roman]] – [[Julioclaudians]] – [[Literatura latina]] – [[Guèrras de Macedònia|Macedònia (guèrras de)]] – [[Guèrras Persoromanas|Persoromanas (guèrras)]] – [[Guèrras Punicas|Punicas (guèrras)]] – Teodòsi I{{èr}} |- |'''Istòria de Mesoamerica''' | [[Civilizacion astèca]] – [[Civilizacion maia]] – [[Cristòl Colomb|Colomb (Cristòl)]] – [[Hernán Cortés|Cortés (Hernán)]] – [[Empèri Inca]] |- |'''Istòria de l'Empèri Bizantin''' | [[Crosada]] – [[Quatrena Crosada|Crosada (4{{a}})]] – [[Empèri Bizantin]] – [[Empèri Latin]] – [[Literatura bizantina]] – [[Manual Ièr Comnèn|Manual I{{èr}} Comnèn]] – [[Empèri de Nicèa|Nicèa (empèri de)]] – [[Guèrras Persoromanas|Persoromanas (guèrras)]] – [[Seldjokidas]] – [[Sètge de Constantinòble (1453)]] |- |'''Auta Edat Mejana (sègle V - sègle IX/X''' | [[Califat abbassida|Abbassidas]] – [[Khanat bulgar de Vòlga|Bulgars de Vòlga]] – [[Carlesmanhe]] – [[Dinastia Sui]] – [[Edat Mejana]] – [[Dinastia Tang]] – [[Guèrras Arabobizantinas]] – [[Maomet]] – Nauta Edat Mejana – [[Califat Omeia|Omeias]] – [[Dinastia Sui|Sui (dinastia)]] – [[Tiwanaku]] – [[Viking]]. |- |'''Edat Mejana Centrala (sègle X - sègle XIII)''' | [[Khanat bulgar de Vòlga|Bulgars de Vòlga]] – [[Comèrci transsaharian]] – [[Crosada]] (1{{a}} – 2{{a}} – [[Quatrena Crosada|4{{a}}]]) – [[Crosada dels albigeses|Crosada deis Albigés]] – [[Edat Mejana]] – [[Empèri Mongòl]] – [[Estats latins]] – [[Genghis Khan]] – [[Guèrra de Cent Ans]] – [[Guèrra dei Doas Ròsas]] – [[Joana d'Arc]] – [[Marco Polo]] – [[Cultura de Mississipí|Mississipí (cultura de)]] – [[Empèri de Nicèa|Nicèa (empèri de)]] – [[Ogedei]] – [[Pechenegs]] – [[Rus' de Kiev]] – [[Saladin]] – [[Sant Empèri Roman Germanic]] – [[Seldjokidas]] – [[Sètge de Montsegur (1243-1244)]] – [[Dinastia Song|Song (dinastia)]]. |- |'''Bas Edat Mejana (sègle XIV - sègle XV)''' | [[Dinastia Ming]] – [[Edat Mejana]] – [[Empèri Otoman]] – [[Loís XI de França|Loís XI]] – [[Cultura de Mississipí|Mississipí (cultura de)]] – [[Turcomans dau Moton Blanc|Moton Blanc]] – [[Turcomans dau Moton Negre|Moton Negre]] – [[Khanat de Sibir|Sibir (khanat)]] – [[Empèri de Vijayanagar|Vijayanagar (empèri de)]]. |- |'''Renaissença''' | [[Johannes Gutenberg|Gutenberg (Johannes)‎]] – [[Loís XI de França|Loís XI]] – [[Reforma]] — [[Renaissença]] |- |'''Istòria dau « periòde dei revolucions » (1775-1815)''' | [[Drechs de l'Òme]] – [[Guèrra de 1812]] – [[Guèrras napoleonencas]] – [[Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America|Independéncia deis Estats Units d'America (guèrra d')]] – [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I{{èr}}]] – [[Revolucion Francesa]] – [[Sègle dei Lutz]] |- |'''Istòria dau sègle XIX (1815-1914)''' | [[Guèrras Balcanicas|Balcanicas (guèrras)]] – [[Otto von Bismarck|Bismarck]] – [[Segonda Guèrra dei Boers|Boers (segonda guèrra dei)]] – [[Capitalisme]] – [[Colonialisme]] – [[Comuna de París (1871)|Comuna de París]] – [[Comunisme]] – [[Guèrra francoalemanda de 1870|Guèrra de 1870]] – Impressionisme – [[Karl Marx|Marx]] – [[Premiera guèrra de l'òpi|Òpi (premiera guèrra de l')]] – [[Dinastia Qing|Qing (dinastia)]] – [[Restauracion Meiji]] – Revolucion Industriala – [[Guèrra Russojaponesa|Russojaponesa (guèrra)]] – [[Guèrra de Secession|Secession (guèrra de)]] – [[Premiera Guèrra Sinojaponesa|Sinojaponesa (premiera guèrra)]] |- |'''Istòria de la Premiera Guèrra Mondiala (1905-1922)''' | [[Afaire dau 15en còrs]] – [[Carri Renault FT]] – [[Mitralhièra]] – [[Premiera Guèrra Mondiala]] – [[Revolucion Russa]] – [[Tractat de Trianon]] – [[Tractat de Versalhas]] |- |'''Istòria de la Guèrra Freja''' (1917-1991) | [[Apartheid]] – [[Conflicte araboisraelian|Araboisraelian (conflicte)]] – [[Arma nucleara]] – [[Capitalisme]] – [[Comunisme]] – [[Crisi dei missils de Cuba|Crisi de Cuba]] – [[Iòssif Stàlin|Estalin]] – [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] – [[Guèrra Civila Chinesa]] – [[Guèrra Freja]] – [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] – [[Drechs de l'Òme]] – [[Guèrra d'Indochina|Indochina (guèrra)]] – [[Lenin]] – [[OTAN]] – [[Revolucion Culturala]] – [[Revolucion Russa]] – [[Revolucions de 1988-1989]] – [[URSS]] – [[Guèrra de Vietnam|Vietnam (guèrra de)]] |- |'''Istòria actuala''' (1991-) | [[Apartheid]] – [[Conflicte araboisraelian|Araboisraelian (conflicte)]] – [[Arma nucleara]] – [[Capitalisme]] – [[Drechs de l'Òme]] – [[OMC]] – [[OTAN]] – [[OMC]] – [[Revolucions de 1988-1989]] – [[UNESCO]] |- |'''Politica''' | [[Armada]] – [[Capitalisme]] – [[Comunisme]] – [[Conservatisme]] – [[Drechs de l'Òme]] – [[Faissisme]] – [[Feminisme]] – [[Guèrra]] – [[Impòst]] – [[Moneda]] – [[Republica]]. |- |'''Filosofia''' | [[Aristòtel]] – [[Ateïsme]] – [[Confuci]] – [[René Descartes|Descartes (René)]] – [[Filosofia]] – [[Karl Marx|Marx (Karl)]] – [[Platon]] – [[Adam Smith|Smith (Adam)]] – [[Socrates]] – [[Vida]] – [[Voltaire]]. |- |'''Matematicas''' | [[Aira]] – [[Algèbra]] – [[Analisi matematica]] – Aplicacion – [[Aritmetica]] – [[Carl Friedrich Gauss|Gauss (Carl Friedrich)]] – [[Logaritme]] – Matematicas – Nombre – Nombre complèxe – [[Teorèma de Pitagòras|Pitagòras (teorèma)]] – Probabilitat – [[Alan Turing|Turing (Alan)]]. |- |'''Fisica''' | [[Big Bang]] – Color – [[Conservacion de l'energia]] – [[Albert Einstein|Einstein (Albert)]] – [[Energia]] – [[Estat de la matèria]] – [[Fisica]] – [[Fòrça]] – [[Frequéncia]] – [[Gas]] – [[Gravitacion]] – [[Infraroge]] – [[Fòrça nucleara febla|Interaccion febla]] – [[Fòrça nucleara fòrta|Interaccion fòrta]] – [[Liquid]] – [[Mecanica classica]] – [[Mecanica quantica]] – [[Isaac Newton|Newton (Isaac)]] – [[Radioactivitat]] – [[Relativitat especiala]] – [[Relativitat generala]] – [[Solid]] – [[Temperatura]] – [[Termodinamica]] – [[Ultraviolet]] – [[Vuege]]. |- |'''Astronomia''' | [[Asteroïde]] — [[Big Bang]] – [[Io (luna)|Io]] — [[Jupitèr (planeta)|Jupitèr]] — [[Luna|Luna]] — Mart – [[Mercuri (planeta)|Mercuri]] — [[Neptun (planeta)|Neptun]] — [[Planeta]] – [[Saturne (planeta)|Saturne]] — [[Sistèma Solar]] — [[Solelh|Soleu]] — [[Tèrra|Tèrra]] — [[Trauc negre|Trauc negre]] — [[Triton (luna)|Triton]] — [[Uranus (planeta)|Uranus]] — [[Univèrs]] – [[Vènus (planeta)|Vènus]] – [[Vòl espaciau]]. |- |'''Quimia''' | [[Acid]] – [[Alcòl]] – [[Alumini]] – [[Antimòni]] – [[Argent]] – [[Aur]] – [[Azòt]] – [[Bioquimia]] – [[Carbòni]] – [[Coire]] – [[Marie Curie|Curie (Marie)]] – [[Element quimic]] – [[Estanh (element)|Estanh]] – [[Euròpi]] – [[Fèrre]] – [[Gas]] – [[Liquid]] – [[Dmitrii Mendeleiev|Mendeleiev (Dmitrii)]] – [[Metallurgia]] – [[Metau]] – [[Molecula]] – [[Oxigèn]] – [[Louis Pasteur|Pasteur (Louis)]] – [[Quimia]] – [[Quimia analitica]] – [[Quimia fisica]] – [[Quimia inorganica]] – [[Quimia organica]] – [[Solid]] – [[Soupre]]. |- |'''Geologia''' | [[Basalt]] – [[Caldera]] – [[Cicle de l'aiga]] – [[Geologia]] – [[Ròca]] – [[Estructura de la Tèrra|Tèrra (estructura intèrna)]] – [[Tectonica dei placas]] – [[Tèrratrem]] – [[Volcan]] |- |'''Geografia''' | [[Geografia]] |- |'''Istòria''' | [[Ibn Khaldun]] – [[Istòria]] – [[Sima Qian]] |- |'''Guèrra e art militar''' | [[Arma (guèrra)|Arma]] – [[Armada]] – [[Arma de fuòc]] – [[Arma nucleara]] – [[Carri de combat]] – [[Coctèl Molotov]] – Crosaire – Cuirassat – Destroièr – [[Division (militar)|Division]] – [[Dreadnought]] – [[Emboscada]] – [[Flanc-gàrdia]] – [[Fuòc grèc]] – [[Fusiu d'assaut]] – [[Galèra]] – [[Guèrra]] – [[Guèrra blindada]] – [[Guèrra dei minas]] – [[Guèrra navala]] – Infantariá – [[Lucha anticarri]] – Missil – [[Mitralhièra]] – [[Moton (arma)]] – Patz – Pòrta-avions – [[Pouvera]] – [[Retirada (tactica)|Retirada]] – [[Sosmarin]] – [[Tactica militara]] |- |'''Arquitectura''' | [[Arquitectura]] – Art romanic – [[Canau de Panamà]] – [[Granda Muralha de China]] – [[Hagia Sophia]] – [[Partenon]] |- |'''Literatura''' | [[Jane Austen|Austen (Jane)]] – [[Epopèia de Gilgamesh]] – [[Literatura]] – [[Literatura bizantina]] – [[Literatura latina]] – [[Literatura occitana]] – [[Roman]]. |- |'''Cinèma''' | [[Citizen Kane]] – [[Walt Disney|Disney (Walt)]] – [[Sergei Eisenstein|Eisenstein (Sergei)]] – [[Stanley Kubrick|Kubrick (Stanley)]] – [[Marilyn Monroe|Monroe (Marilyn)]]. |- |'''Cosina/gastronomia''' | [[Chocolat]] – [[Fromatge]] – [[Mèu]] – [[Vin]]. |} === Articles === * '''Biologia''' : [[Anatomia]] – [[Bioquimia]] – [[Cancèr]] – [[Diabèta sucrat]] – [[Esquelèt]] – [[Extremofil]] – [[Gripa]] – [[Malautiá]] – [[Malautiá de transmission sexuala]] – [[Obesitat]] – [[Odontologia]] – [[Paludisme]] – [[Pandemia]] – [[Louis Pasteur|Pasteur (Louis)]] – [[Poliomieliti]] – [[SIDA]] – [[Sistèma digestiu uman]] – [[Sistèma immunitari]] – [[Tuberculòsi]] – [[Vaccin]] – [[Variòla]] – [[Vida]] – [[Virús]]. * '''Espòrt e jòcs''' : [[Escacs]] – [[Go]] – [[Gòlf]] – [[Jòcs Olimpics]] – [[Judo]] – [[Rugbi]] – [[Tennis]] – [[Videojòc]]. * '''Istòria antica''' : [[Cir II lo Gran]] – [[Dinastia Han]] — [[Edat dau Bronze]] – [[Cultura de Nok|Nok (cultura de)]] – [[Preïstòria]]. * '''Istòria modèrna''' : [[Winston Churchill]] – [[Adolf Hitler]] – [[Campanha de Polonha (1939)]] – [[Empèri Britanic]] – [[Guèrra de Succession d'Espanha]] – [[Guèrra d'Etiopia]] – [[Guèrra de Trenta Ans]] – [[Loís XIV de França]] – [[Mustafa Kemal Atatürk]] – [[Olocaust]] – [[OMC]] – [[Guèrra de Kuwait (1990-1991)|Segonda Guèrra dau Golf]] – [[Segonda Guèrra Mondiala]] – [[Tresen Reich]] – [[URSS]]. * '''Lengas''' : [[Anglés]] – [[Arabi]] – [[Ebrèu]] – [[Francés]] – [[Latin]] – [[Japonés]]. * '''Meteorologia''' : [[Ciclòn tropicau]] – [[Clima]] – [[Nèu]] – [[Nívol]] – [[Pluèja|Plueja]] – [[Tornado]] – [[Vent]]. * '''Pintura''' : [[Albrecht Dürer]]. * '''Religions''' : [[Cristianisme]] – [[Dieu]] – [[Glèisa dei tres concilis]] – [[Judaïsme]] – [[Mitologia]] – [[Politeïsme]] – [[Protestantisme]] – [[Religion dei Cèltas]] – [[Sintoïsme]]. * '''Sciéncias naturalas''' : [[Abelha]] – [[Aranha]] – [[Arbre|Aubre]] – [[Aucèu]] – [[Blat]] – [[Cafè]] – [[Cavau]] — [[Dinosaure]] – [[Ecologia]] – [[Formiga]] — [[Gat]] – [[Insècte]]. * '''Tecnologias''' : [[Agricultura]] – [[Arma nucleara]] – [[Carri de combat]] – [[Combustible fossil]] – [[Diòde]] – [[Domesticacion]] – [[Thomas Edison|Edison (Thomas)]] – [[Energia renovelabla]] – [[Engenhariá]] – [[Espasa]] – [[Fotografia]] — [[Libre]] – [[Mitralhièra]] – [[Naviri]] – [[Papièr]] – [[Plastic]] – [[Pònt]] – [[Pouvera]] – [[Processor central]] – [[Relòtge]] – [[Resisténcia electrica (compausant)]] – [[Ròda]] – [[Semiconductor]] – [[Sosmarin]] – [[Tecnologia]] – [[Transistor]] – [[Vòl espaciau]]. * '''Vilas''' : [[Atenas]] – [[Bagdad]] – [[Nòva York]] – [[París]] – [[Washington]]. === Illustracions === ==== Astronomia ==== <gallery> Asteroïdes troians.png Cefeida.png Cères - Estructura intèrna.png Cometa.png Constellacion - Aquarius.png Constellacion - Boötes.png Constellacion - Cancer.png Constellacion - Canis Major.png Constellacion - Centaurus.png Constellacion - Cepheus.png Constellacion - Cetus.png Constellacion - Crux.png Constellacion - Cygnus.png Constellacion - Draco.png Constellacion - Eridanus.png Constellacion - Hercules.png Constellacion - Hydra.png Constellacion - Leo.png Constellacion - Lyra.png Constellacion - Ophiuchus.png Constellacion - Orion.png Constellacion - Pegàs.png Constellacion - Sagittari.png Constellacion - Pisces.png Constellacion - Scutum.png Constellacion - Taurus.png Constellacion - Triangulum.png Constellacion - Ursa Major.png Constellacion - Virgo.png Constellacion - Vulpecula.png Diagrama Hertzsprung-Russell.png Estèla - Evolucion deis estèlas supergigantas.png Evolucion dau Sistèma Solar.png Jupitèr e lei satellits galileans.png Mart - Estructura intèrna.png Mercuri - Estructura intèrna.png Ponchs de Lagrange.png Planeta - Aisse de rotacion.png Tèrra - Estructura intèrna 2.png Vènus - Estructura intèrna.png </gallery> ==== Biologia ==== <gallery> Blennoragia - EVCI 2004.png Clamídia - EVCI 2004.png Epatiti B - EVCI 2004.png Esquelèt uman - Descripcion anatomica.png SIDA - EVCI 2004.png SIDA - Evolucion de la malautiá.png SIDA - Ipotèsi dau caçaire de brossa.png Sifílis - EVCI 2004.png Sistèma digestiu uman - Cellula bordanta.png Sistèma digestiu uman - Estomac.png Sistèma digestiu uman - Organizacion generala.png Sistèma immunitari - Activacion dei linfocits B dins l'òme.png Sistèma immunitari - Activacion dei linfocits T dins l'òme.png Sistèma immunitari - Memòria immunitària de tèrme lòng.png Sistèma immunitari - Esquèma de la fagocitosi.png Sistèma immunitari - Esquèma simplificat dau foncionament d'una barriera fisica (exemple de l'intestin uman)..png Sistèma immunitari - Sistèma immunitari innat uman (esquèma generau).png Vairòla - Periòde d'eradicacion de la malautiá.png VIU - Esquèma simplificat de l'estructura dau virüs.png| VIU - Esquèma simplificat de l'estacament dau VIU a un linfocit T4.png VIU - Raprochament deis envolopas lipidicas.png VIU - Fusion e disparicion de la capsida.png VIU - Esquèma simplificat de la transcripcion.png VIU - Esquèma simplificat de l'intrada de l'ADN dau VIU dins lo nuclèu d'un linfocit.png VIU - Esquèma simplificat de l'integracion de l'ADN virau dins l'ADN cellular.png VIU - Esquèma simplificat de la produccion de proteïnas viralas per la cellula contaminada.png VIU - Borronament d'un virüs novèu.png VIU - Sortida d'un virüs VIU en fòra d'un linfocit contaminat.png </gallery> ==== Espòrt ==== <gallery> Backgammon - Descripcion dau faudau.png Gòlf - Esquèma generau d'un trauc.png Rugbi - Composicion classica d'una equipa de rugbi de XIII.png Rugbi - Composicion classica d'una equipa de rugbi de XV.png Rugbi - Prat.png Rugbi - Clubs principaus d'Occitània.png Rugbi de XV - Part de jogaires dins la populacion (2018).png </gallery> ==== Geografia ==== <gallery> Afganistan - Agricultura.png Afganistan - Carta topografica.png Afganistan - Clima.png Afganistan - Lengas (esquèma simplificat).png Afghanistan - Religions - oc.png Afganistan - Ressorsas naturalas.png Topografia dau continent african.png Anatolia anciana.png Antartic - Topografia.png Aups - Topografia.png Austràlia - Clima.png Austràlia - Topografia.png Bagdad - Plan generau (2022).png Canau de Panamà - Esquèma generau.png China - Carta lingüistica.png China - Clima.png China - Subdivisions.png Cuba - Topografia.png Espanha - Agricultura.png Espanha - Clima.png Espanha - Densitat de populacion e vilas principalas.png Espanha - Industria & Energia.png Spanish dialects in Spain-oc.png Estats Units d'America - Lengas.png Etiopia - Clima.png Etiopia - Densitat de populacion.png Etiopia - Lengas.png Etiopia - Religion.png Etiopia - Topografia.png Everest - Plan simplificat.png Finlàndia - Clima.png Finlàndia - Lengas.png Fluvi Jaune - Topografia dau bacin.png Francés - Dialèctes principaus dau francés.png Golf Persic - Idrocarburs.png Lengas d'India.png Índia - Clima.png Índia - Industria e ressorsas naturalas principalas.png Indonesia - Clima.png Indonesia - Ressorsas naturalas.png Iran Geografia fisica.png Iran - Clima.png Iran - Ressorsas naturalas.png Iran - Religions.png Iraq - Clima.png Iraq - Lengas.png Iraq - Religion.png Iraq - Topografia.png Israèl - Topografia.png Itàlia - Demografia.png Itàlia - Agricultura.png Industria e Energia.png Itàlia - Lengas.png Kamchatka - Carta topografica.png Mar Baltica.png Mar Mediterranèa - Agricultura e ressorsas naturalas.png Mar Mediterranèa - Clima.png Mar Mediterranèa - Demografia.png Mar Mediterranèa - Industria.png Mar Mediterranèa - Inegalitats entre lo Nòrd e lo Sud.png Mar Mediterranèa - Religions.png Mar Mediterranèa - Topografia.png Lo Martegue - Esquèma simplificat de l'economia locala.png Mauritània - Carta topografica.png Nairòbi - Esquèma generau de l'aglomeracion.png Namibia - Carta topografica.png Occitània - Demografia - Carta ambé vilas.png Occitània - Topografia.png Ocean Artic - Clima.png Ocean Artic - Topografia.png Paquistan - Carta topografica.png París - Esquèma generau de l'aglomeracion parisenca.png Peninsula Aràbia - Clima segon la classificacion de Köppen.png Peninsula Aràbia - Religions.png Peninsula Aràbia - Topografia.png Peró - Clima.png Peró - Lengas.png Peró - Ressorsas naturalas.png Peró - Topografia.png Polonha - Agricultura.png Polonha - Clima.png Polonha - Demografia.png Polonha - Lengas.png Polonha - Ressorsas naturalas.png Sahara - Demografia.png Sodan - Clima.png Sodan - Topografia.png Tailàndia - Topografia.png Turquia - Clima.png Turquia - Lengas.png Zimbabwe - Ressorsas naturalas.png </gallery> ==== Geologia ==== <gallery> Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png Cicle dei ròcas.png Cicle de l'aiga - Cicle naturau de l'aiga.png Diagrama de Streckeisen - Ròcas effusivas.png Diagrama de Streckeisen - Ròcas effusivas (simplificat).png Diagrama de Streckeisen - Ròcas intrusivas.png Diagrama de Streckeisen - Ròcas intrusivas (simplificat).png Esquèma generau dau volcanisme terrèstre.png Formacion d'un pingo.png Mar Mediterranèa - Tectonica generala.png Metamorfisme de contacte.png Metamorfisme - Diagrama pression-temperatura.png Occitània - Carta sismica.png Sediments detritics ambé transpòrt per lei rius.png Sediments detritics dei zònas de convergéncia.png Tèrratrem - Esquèma generau.png Volcan - Formacion d'una caldera.png </gallery> ==== Istòria ==== <gallery> Cronologia de la Preïstoria.jpg Dau Neolitic au Temps dau Fèrre.png Cultura de la terralha cardiala.png Civilizacion de l'Indus.png Empèri d'Akkad.png Civilizacion dei Terramare.png Centres de la civilizacion micenèa 2.jpg Itàlia - Cultura de Villanova.png Pòbles de la Mar - Esquèma generau.png Colonizacion antica de Mediterranèa.png Urartu.png Expansion e declin de l'Empèri NeoAssirian.png Orient Mejan (vèrs 600 avC).png Orient Mejan (vèrs 540 avC).png Reiaume de Kush (periòde Napata-Meroe).png Empèri Pèrs a l'apogèu de Cir II.png Periòde dei Primas e deis Autonas (sègle V avC).png Grècia - Guèrras Medicas.png Guèrra dau Peloponès.jpg Guèrra de Peloponès.png Grècia - Santuaris principaus de Grècia antica.png Formacion de l'Empèri d'Alexandre lo Grand.png Alexandre lo Grand - Partiment de l'Empèri après la batalha d'Ipsos (301 avC).png Empèri Maurya (265 avC).png Estat Kalinga (vèrs 265 avC).png Premiera Guèrra Punica.png Reiaumes Combatents vèrs 260 avC.png Itàlia - Extension Romana (500-240 avC).png Empèri Roman - Formacion.png Segonda Guèrra Punica - Esquèma generau.png Grècia - Situacion generala en 200 avC.png Reiaumes Indogrècs.png Reiaume de Pònt durant lo rèine de Mitridat VI.png Empèri Roman sota August.png China - Començament dau sègle I.png Illas Britanicas - Conquista romana.png Orient Mejan vèrs 100.png Occitània - Organizacion administrativa entre lei sègles I e III.png India - Division de la peninsula indiana au sègle I.png China - Tres Reiaumes (vèrs 250).png Reiaume d'Aksum.png India - Empèri Gupta vèrs 400.png China vèrs 440.png Indochina - Sègle V.png Empèri Bizantin - Periòde de Justinian 2.png Exil musulman.png Orient Pròche en 632 (a la mòrt de Maomet).png Reiaumes nubians de l'Edat Mejana Auta.png Orient Mejan (premiera mitat dau sègle VII).png Partiment d'Itàlia entre Lombards e Bizantins.png Califat Omeia - Expansion aràbia durant lo periòde omeia.png Peninsula Iberica vèrs 750.png Empèri Tang.png Peninsula Iberica vèrs 790.png Extension de l'Empèri Franc durant lo rèine de Carlesmanhe.png Tiwanaku - Territòri e zòna d'influéncia.png Indonesia - Srivijaya (sègles VII-IX).png Magrèb (sègle IX).png Illas Britanicas (vèrs la fin dau sègle IX).png Catalonha - Territòris de Guifré lo Pilós e de Miron de Rossilhon (fin dau sègle IX).png Empèri Carolingian - Partiment vèrs 880.png India - Empèri Pratihara vèrs 900.png Eslaus Occidentaus - Sègles IX-X.png Orient Mejan vèrs 970.png Armenia - Periòde Bagratida.png Territòris de Cnut lo Grand.png Tiwanaku - Plan generau.png Occitània - Division territòriala vèrs 1030.png Empèri Bizantin (1025-1204) e Khanat Bulgar (996).png Rus' de Kiev - Periòde 1054-1132.png Illas Britanicas - Conquista normanda d'Anglatèrra.png Orient Mejan - Fin de la Premiera Crosada.png Seldjokidas - Esquèma generau.png Magrèb en 1100.png Eresia dualista en Euròpa vèrs lo sègle XII.png França-Aragon-Principats occitans 1180.svg França-Aragon-Principats occitans 1180.png Cambòtja - Empèri Khmer dins lo corrent dau sègle XII.png Tresena Crosada.png Magrèb - Almohades (fin dau sègle XII).png China vèrs 1200.png Empèri Bizantin - Partiment après la Quatrena Crosada.png Indochina - Division territoriala (sègle XIII).png Reconquista - Sègle XIII.png Reiaume d'Aragon - Expansion en Mediterranèa.png Territòris dau còmte de Tolosa en 1209 v2.png Territòris dau còmte de Fois 2.png Territòris dau reiaume d'Aragon.png Territòris dau vescòmte Trencavel 2.png Imperi Pirenenc.png Occitània - Crosada deis Albigés.png Cultura de Mississipí - Sites principaus.png Empèri Mongòl - Extension durant lo rèine de Genghis Khan.png Empèri de Mali.png Itàlia - Division de la Peninsula vèrs 1250.png India - Sultanat de Delhi vèrs 1310.png Serbia - Empèri de Stefan Dusan.png Orient Mejan (sègles XIII-XIV).png Empèri Timurida.png Guèrra de Cent Ans (1420).png Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1490.png File:Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1683.png Guèrra de Cent Ans (1337-1453).png Union de Kalmar.png Confederacion dei VIII Cantons.png Laos - Reiaume de Lan Xang.png Constantinòble - Sètge de 1453.png Itàlia - Patz de Lodi (1454).png Guèrra dei Doas Ròsas - Esquèma generau.png Cristòl Colomb - Premiera expedicion.png Cristòl Colomb - Segonda expedicion.png Cristòl Colomb - Tresena expedicion.png Cristòl Colomb - Quatrena expedicion.png Etiopia - Sègle XV.png Polonha - Dinastia Jagellon.png Mesoamerica - Esquèma generau.png India - Division de la peninsula indiana vèrs 1520.png Sri Lanka - Division territòriala en 1520.png Empèri Inca.png Indochina - Division territoriala vèrs 1540.png Itàlia - Fin dei Guèrras d'Itàlia (1559).png Vietnam - Expansion entre lei sègles XI e XVIII.png Itàlia - Expansion e declin dei Republicas de Venècia e de Gènoa.png Euròpa - Reforma.png Empèri Songai.png Japon - Periòde d'Oda Nobunaga e de Toyotomi Hideyoshi.png Magrèb (sègle XVI).png Indonesia - Periòde dei Sultanats.png Mar Baltica - Expansion suedesa (sègles XVI-XVII).png India - Empèri Mogòl au sègle XVII.png Polonha - Sègle XVII.png America dau Nòrd - Familha de lengas a l'arribada deis Europèus.png Etiopia - Sègle XVII.png Guèrra Ibericas de 1640 a 1668.png Illas Britanicas - Guèrra Civila Anglesa (1642-1651).png Magrèb en 1670.png America dau Sud Espanhòla (1690).png Brasil - Colonizacion vèrs 1690.png Empèri Safavida.png Vau de Nil au començament dau sègle XVIII.png Esclavatge - Comèrci mondiau sègle XVIII.png Laos - Division territòriala vèrs 1750.png Romania - Division territòriala vèrs 1750.png Guèrra de Sèt Ans (1756-1763) - Teatre d'America dau Nòrd.png India - Division de la peninsula vèrs 1765.png Polonha - Partiments de Polonha.png Itàlia - Division de la Peninsula en 1789.png Brasil - Periòde coloniau vèrs 1790.png Antilhas - Periòde coloniau vèrs 1790.png Soïssa - Sègle XVIII.png Indonesia - Implantacion de la VOC en 1790.png Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America - Teatre estatsunidenc.png Africa de l'Oèst (fin sègle XVIII).png Itàlia - Periòde francés.png Asia Centrala - Expansion russa de 1725 a 1914.png Polonha - Grand Ducat de Varsòvia.png Euròpa après lo Congrès de Viena (1815).png Romania - Principats de Valaquia e de Moldàvia en 1815.png Itàlia - Division politica en 1815 (Congrès de Viena).png Escandinàvia en 1815.png Nepal - Tractat de Sugauli.png Mexic - Pèrda territòriala dau sègle XIX.png Empèri Qing (sègle XIX).png Tailàndia - Annadas 1830.png Soïssa - Guèrra Civila de 1847.png Etiopia - Temps dei Princes vèrs 1850.png India - Division de la peninsula indiana en 1858.png Indonesia - Conquista neerlandesa après 1824.png Itàlia - Unificacion.png Grècia - Evolucions territòrialas.png Mexic - Intervencion francesa.png Guèrra de Secession - Estats esclavagistas e Estats liures.png Guèrra de Secession - Formacion de la Confederacion.png Guèrra de Secession - Operacions principalas de 1861-1862.png Guèrra de Secession - Operacions principalas de 1863.png Guèrra de Secession - Operacions principalas de 1864.png Guèrra de Secession - Campanha de Richmond-Petersburg.png Danemarc - Pèrda dei Ducats (1866).png Canadà - Territòri canadenc en 1867.png Guèrra Boshin.jpg Deutsches Reich (1871-1918)-oc.png Empèri Otoman - Declin de 1798 a 1920.png Iran - Frontieras ai sègles XIX e XX.png Africa de l'Oèst en 1875.png Serbia - Territòri en 1878.png Romania - Romania en 1878.png Sistèmas de Bismarck.png Etiopia - Territòri en 1889.png Empèri Turcoegipcian.png Tailàndia - Pèrdas territòrialas dins lo corrent dau periòde coloniau.png Colonizacion de l'Africa Occidentala.png Brasil - Evolucion territòriala.png Etiopia - Partiment d'Africa Orientala (1889-1914).png Malàisia - Colonizacion dau nòrd de Bornèo.png Indochina Francesa - Organizacion territòriala.png Malàisia - Periòde coloniau.png Africa dau Sud - Segonda Guèrra dei Boers.png Canadà - Territòri canadenc en 1905.png Marròc - Partiment dau país entre França e Espanha.png Cameron - Colonizacion alemanda.png Libia - Formacion territòriala.png Balcans - Cambiaments territòriaus en 1912-1913.png Premiera Batalha de Marna e Corsa a la Mar (1914).png Armenia - Genocidi armèni.png Ofensiva dei Cent Jorns.png Partiment de l'Empèri d'Àustria-Ongria.png Cameron - Partiment francobritanic.png Guèrra civila russa.png Guèrra Sovietopolonesa (1919-1921).png Iogoslavia - Formacion dau país.png Danemarc - Modificacion territòriala de 1920.png Sodan - Periòde coloniau (1920).png Turquia - Tractat de Sèvres (1920).png Peró - Evolucions territòrialas.png Turquia - Tractat de Laussana (1923).png Partiment de l'Empèri Otoman (1923).png Euròpa en 1924.png Romania - Romania en 1925.png Union Sovietica - Intensitat de la famina de 1932-1933.png URSS - Produccion d'acier de 1913 a 1955.png Arabia Saudita - Expansion entre 1914 e 1934.png Segonda Guèrra Italo-Etiopiana.png Cambiaments territòriaus d'Euròpa Centrala de 1935 a 1939.png Guèrra d'Espanha.png Asia Centrala Sovietica en 1936.png Paraguai - Evolucion territòriala.png Segonda Guèrra Mondiala - Teatre chinés.png India - Division de la peninsula indiana en 1939.png Partiment Germanosovietic d'Euròpa Orientala.png Campanha de Polonha (1939).png Romania - Romania en 1940.png Segonda Guèrra Mondiala - Teatre asiatic - 1937-1942.png Segonda Guèrra Mondiala - Teatre europu - 1939-1942.png Segonda Guèrra Mondiala - Euròpa (1942-1945).png Segonda Guèrra Mondiala - Teatre europu - 1942-1945.png Tresen Reich - Sistèma concentracionari, camps d'exterminacion e chaples principaus.png Itàlia - Segonda Guèrra Mondiala.png Cambiaments territòriaus europèus de 1937 a 1945.png Polonha - Cambiaments territòriaus de Polonha en 1945.png Romania - Romania après la Segonda Guèrra Mondiala.png Guèrra Civila Chinesa (1946-1950).png India - Partiment de la peninsula indiana en 1947.png Esquèma generau de la Guèrra de Corèa.png Guèrra Freja - Euròpa (1945-1955).png Descolonizacion d'Africa (1945-1991).png Crisi de Suez (1956).png Antartic - Revendicacions territòrialas.png Cameron - Evolucion territòriala durant lo procès d'independéncia.png OPEP - País membres.png URSS - Crisi dei Missiles de Cuba (teatre turc).png Estats Units - Crisi de Cuba (teatre american).png Cachemire - Situacion en 1963.png Guèrra de Vietnam (1965).png Guèrra dei Sièis Jorns.png Tresena Guèrra Indopaquistanesa - Teatre orientau.png Guèrra de Kippor.png Premiera Guèrra d'Afganistan.png Organizacion de l'Unitat Africana - Extension territòriala.png Guèrra Freja - Monde (1980).png Guèrra de la Frontiera Sud-Africana.png Etiopia - Guèrras dau periòde Mengistu.png Bantostans sudafricans (annadas 1980).png Guèrra Freja - Euròpa (1983) - Crisi deis euròmissils.png Guèrra Iran Iraq (1980-1988).png Guèrra dau Golf (25-28 febrier de 1991).png Question dau Sahara Occidentau.png Armenia - Guèrra d'Aut Karabagh.png Guèrras de Iogoslavia - Mai de 1993.png Sodan - Segonda Guèrra Civila (1997-1998).png Guèrra d'Afganistan (1992-2001).png Afganistan - Division territòriala entre 2005 e 2009.png Sri Lanka - Guèrra Civila (situacion en 2007).png Segonda Guèrra d'Ossetia (2008).png Afganistan - Segonda Guèrra d'Afganistan - 2008.png Arsenaus nuclears en 2011.png Union Africana - Extension territòriala de l'OUA e de l'UA de 1963 a 2023.png Esquèma generau de la diplomacia polonesa (2014).png Peró - Sendier Luminós.png Tractat Antartic (2016).png Libia - Segonda Guèrra Civila (30 d'abriu de 2016).png OTAN - Partenariats principaus de l'OTAN.png Ocean Artic - Situation politica en 2021.png </gallery> ==== Mineraus ==== <gallery> Amazonita.png|Amazonita Argent natiu.png|Argent natiu Calcita - Madagascar.png|Calcita Cobaltocalcita.png|Cobaltocalcita Peridotita - Mont Bar 2024.png|Olivina Sofre (Sicíla).png|Soupre Vanadinita.png|Vanadinita </gallery> ==== Musica ==== <gallery> Musica - Estructura d'una nòta de musica.png Musica - Representacion dei nòtas e dei silencis.png Musica - Nòtas de musica e claus principalas.png Wikipèdia - Interval (musica).png </gallery> ==== Politica ==== <gallery> File:Drech a l'avortament.png Avortament - Estatut legau dins lo mond en 2020.png File:Inegalitats salarialas entre òmes et fremas en 2016.png File:Part de fremas elegidas dins lei parlaments nacionaus en 2016.png File:Taus d'emplec dei fremas en 2014.png File:Evolucion dau taus d'emplec dei fremas entre 1990 e 2014.png Fichièr:Fòrças armadas - Budgets militars 2018.png Fichièr:Fòrças armadas - Efectius militars actius (2018).png Fichièr:Fòrças armadas - Nombre d'avions militars (2018).png Fichièr:Fòrças armadas - Nombre de pòrta-aeronaus en servici (2018).png Fichièr:Fòrças armadas - Nombre de sosmarins nuclears en servici (2018).png Fichièr:Fòrças armadas - Arsenaus nuclears (2018).png </gallery> ==== Sciéncias ==== <gallery> Univèrs - modèl mesopotamian.png Aristòtel - Cosmologia.png Aristòtel - Quatre elements.png Catastròfa ultravioleta - Esquèma generau.png Sillogisme.png Univèrs - Modèl de Copernic.png Astronomia - Opacitat de l'atmosfèra terrèstra en foncion de la longor d'onda.png Electronegativitat - Escala de Pauling.png Classificacion periodica deis elements - 2017.png Estat de la matèria - Transicion entre lei quatre estats de la matèria principaus.png Experiéncia de Rutherford.png Efiech tunèu.png Gat de Schrödinger.png Fisica - Domenis d'aplicacion dei diferentei teorias.png Fission nucleara espontanèa - Exemple de l'urani-235.png Fission nucleara inducha - Exemple de l'urani-235.png Fission nucleara - Reaccion en cadena.png Osmòsi.png Platon - Analogia de la linha.png Matèria sorna - Reparticion dei velocitats de rotacion dins una galaxia espirala.png Relativitat especiala - Relativitat de la simultaneïtat.png Relativitat especiala - Sistèmas de referenciaus S e S'.png Relativitat generala - Ascensor d'Einstein.png Relativitat generala - Marcatge d'un ponch sus una superficia 2D.png Resisténcia - Còdi color.png Resisténcia - Resisténcia de jaç metallic.png Semiconductor - Esquèma simplificat dei bendas de valéncia e de conduccion.png Semiconductor - Representacion dei dopatges de tipe N e P.png Semiconductor - Esquèma simplificat d'una joncion P-N.png Transistor - Esquèma generau transistor bipolar NPN.png </gallery> ==== Sciéncias naturalas ==== <gallery> Aucèu - Aspècte generau.png Chivau - Aspèct generau.png Ciclòn tropical.png Ciclòn tropicau - Bacins de formacion ciclonic.png Tornado - Esquèma generau de formacion - Cisailhament dei vents.png Tornado - Esquèma generau de formacion - Rotation a l'entorn d'un corrent ascendent.png Tornado - Esquèma generau dau revolum.png Tornado - Esquèma generau.png Tornados en Occitània - Periòde 1999-2018.png </gallery> ==== Tactica militara ==== <gallery> Tactica militara - Emboscada.png Tactica militara - Flanc-gàrdia (esquèma teoric).png </gallery> ==== Tecnologia ==== <gallery> Arma de fuòc - Pistolet.png Arma de fuòc - Revòuver.png Destruccion Mutuala Assegurada.png Disc dur - Esquèma generau.png Energia renovelabla - Consumacion d'energia mondiala 1994-2019.png Energia renovelabla - Esquèma generau d'una eoliana.png Energia renovelabla - Esquèma generau dau foncionament d'una restanca idroelectrica.png Maquina simple - Principi de la ròda.png Ròda - Utilizacion de bilhons per desplaçar una carga pesuca.png Temps dau Bronze - Ponchs de fusion de diferents metaus e aliatges.png Videojòc - Consòlas de salon.png </gallery> === Concors === <gallery> File:Barnstar senyera.png|[[:en:Wikipedia:Catalan culture challenge/Participants 2014|Catalan culture challenge 2014]] (16{{e}}/55). File:Wikiproject Galicia-Occitania Barnstar.png|[[:en:Wikipedia:Galicia 20 - 20 Challenge/Participants|Galicia 20 - 20 Challenge]] (7{{e}}/23). File:Barnstar senyera.png|[[:en:Wikipedia:Catalan culture challenge/Participants 2016|Catalan culture challenge 2016]] (7{{e}}/22). File:Editors Barnstar Hires.png|[[:en:Wikipedia:Translating Ibero-America|Wikipedia:Translating Ibero-America 2016]] (6{{e}}/93). File:Peace in art Challenge badge.png|[[:en:Wikipedia:Peace Treaties in Art 30 x 30 Challenge/Participants and points|Peace Treaties in Art 30 x 30 Challenge]] (5{{e}}/23). File:Barnstar senyera.png|[[:en:Wikipedia:Catalan_culture_challenge/Participants_2017|Catalan culture challenge 2017]] (1{{èr}}/7) File:Editors Barnstar Hires.png|[[:meta:Translating Ibero-America 2017/Participants 2017|Wikipedia:Translating Ibero-America 2017]] (7{{e}}/18). File:Hirvensydän kupari.jpg|[[:fi:Wikiprojekti:Suomi 100/International Challenge|Suomi 100 International Challenge]] (4{{e}}/79). Fichièr:Wiki Project Med Foundation logo.svg|[[m:Wiki Project Med/Projects|The 2019 Cure Award]] </gallery> == Utilitari == === Modèls === {{Infobox Conflicte militar |imatge = |legenda = |conflicte = |guèrra = |data = |luòc = |casus = |territòris = |eissida = |comandant1 = |combatents1 = |combatents2 = |combatents3 = |fòrças1 = |pèrdas1 = |comandant2 = |fòrças2 = |pèrdas2 = |comandant3 = |fòrças3 = |pèrdas3 = |batalhas = |nòtas = }} {{Infobox Lenga | lenga = | país = | regions = | personas = | tipologia = | familha = | status = | academia = | ISO-1 = | ISO-2 = | iso-3 = | iso-6 = | iso-6P = | mòstra = | grop = }} === Correccions === ==== Gramatica ==== * *Nom pròpri + adj —> Article + Nom pròpri + adj (ex : l'Afganistan modèrne). * Règla de formacion dei mots sabents, cf. Gramatica d'Alibèrt, p. 433. ==== Vocabulari ==== * *extèrn —> extèrne. * *interés —> interès. * *intèrn —> intèrne. * *Kelvin —> kelvin (NB : a prepaus de l'unitat). * *monarquiá —> monarquia. * *mosquèa —> mosqueta. * *nomad —> nomada (mf). [[en:User:Nicolas Eynaud]] [[fr:Utilisateur:Nicolas Eynaud]] bu2uk4udaxxpipeytivhyjf009fh1l7 0 69782 2511679 2507837 2026-10-28T17:02:08Z InternetArchiveBot 43230 Add 1 book for (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 2511679 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} En [[matematicas]], un '''nombre complèxe''' es un [[nombre]] format d'una partida reala amb una partida imaginària: s'escriu ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' (o ''a''&nbsp;+&nbsp;''ib''), onte ''a'', ''b'' son de nombres reaus, e ''i'' es l'unitat imaginària, tala que ''i'' ² = −1. Se representa geometricament cada nombre complèxe ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' per lo ponch dau plan euclidian qu'a per coordenadas ''a'' e ''b''. Se pòt addicionar, multiplicar, sostraire e dividir lei nombres complèxes: l'ensemble <math>\Complex</math> d'aquelei nombres es un [[còrs commutatiu]] que contèn lo còrs <math>\R</math> dei [[nombre reau|nombres reaus]]; se ditz que n'es una extension. Lei nombres complèxes foguèron introduchs per lei matematicians italians de la [[Renaissença]], que cercavan d'exprimir lei racinas deis eqüacions algebricas dau tresen gra. Una proprietat remarcabla, lo teorèma fondamentau de l'algèbra (sovent atribuit a [[Carl Friedrich Gauss |Gauss]]), afirma que tota eqüacion algebrica de gra diferent de 0 amb coeficients reaus o complèxes tèn aumens una racina complèxa (eventualament reala). Lei nombres complèxes s'utilizan dins totei lei domenis dei matematicas, e mai en fisica (particularament en electronica e electrotecnica e en mecanica qüantica). '''Remarca''': dins aquest article, lei letras ''a'', ''b'', ''c'', ''d'', ''x'', ''y'' designaràn de nombres reaus (franc de mencion contrària). =Definicions e proprietats elementàrias= {{veire|Istòria dei nombres complèxes}} ==Notacions== Un nombre complèxe ''z'' s'escriu ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'', onte ''a'', ''b'' son de nombres reaus, e ''i'' es l'unitat imaginària, tala que ''i'' ² = −1. Lei nombres reaus ''a'', ''b'' son sonats respectivament ''partida reala'', ''partida imaginària'' dau nombre complèxe ''z''<ref>Notatz que per definicion, la partida imaginària es un nombre reau.</ref>. Veirem ''infra'' que l'escritura dau nombre complèxe ''z'' sota la forma ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' es unica; doncas la partida reala e la partida imaginària de ''z'' son unicas. S'utiliza lei notacions: :''a'' = Re(''z'') o ''a'' = ℜ(''z''), ''b'' = Im(''z'') o ''b'' = ℑ(''z''). L'ensemble dei nombres complèxes se nòta <math>\Complex</math> o '''C'''; es una extension de l'ensemble <math>\R</math> dei nombres reaus: s'identifica cada nombre complèxe de partida imaginària nulla amb sa partida reala, autrament dich, s'identifica cada nombre complèxe de la forma ''a''&nbsp;+&nbsp;0''i'' amb lo nombre reau ''a''. Lei nombres complèxes de partida reala nulla son dichs ''imaginaris purs''; cada nombre imaginari pur 0&nbsp;+&nbsp;''bi'' se nòta simplament ''bi''. '''Remarca''': en electronica e electrotecnica, se nòta generalament ''j'' l'unitat imaginària, que dins aqueu contèxte, la letra ''i'' designa l'intensitat electrica. ==Egalitat== L'egalitat entre dos nombres complèxes equivau a doas egalitats entre nombres reaus. Per definicion, dos nombres complèxes ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'', ''c''&nbsp;+&nbsp;''di'' son egaus, çò que s'escriu ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' = ''c''&nbsp;+&nbsp;''di'', se e solament se ''a'' = ''c'' e ''b'' = ''d''. En particular, lo solet nombre complèxe qu'es au còp reau e imaginari pur es 0, car: : ''a'' = ''bi'' o ''a''&nbsp;+&nbsp;0''i'' = 0&nbsp;+&nbsp;''bi'' equivau a ''a'' = 0 e ''b'' = 0 ==Addicion e multiplicacion== Sián dos nombres complèxes ''z'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' e ''w'' = ''c''&nbsp;+&nbsp;''di''. Se definís ansin la soma e lo produch de ''z'', ''w'': *Addicion: ''z'' + ''w'' = (''a'' + ''c'')&nbsp;+&nbsp;(''b + ''d'')i'' *Multiplicacion: :''z'' ''w'' = ''ac'' + ''bci'' + ''adi'' + ''bdi'' ² = (''ac'' − ''bd'')&nbsp;+&nbsp;(''ad'' + ''bc'')''i'' :(estent que per definicion de l'unitat imaginària, ''i'' ² = −1) Aquelei doas operacions subre lei nombres complèxes an lei meteissei proprietats algebricas (associativitat, commutativitat, distributivitat de la multiplicacion a respècte de l'addicion) que leis operacions correspondentas subre lei nombres reaus. Ansin, provesit d'aqueleis operacions, l'ensemble <math>\Complex</math> es un anèu commutatiu. L'element neutre de l'addicion es 0 = 0&nbsp;+&nbsp;0''i''. L'element neutre de la multiplicacion es 1 = 1&nbsp;+&nbsp;0''i''. ==Conjugason== Per cada nombre complèxe :<math>z = a + b i \,</math>, se definís son conjugat, notat <math>\overline{z}</math>: :<math>\overline{z} = a - b i</math> (<math>z</math> e <math>\overline{z}</math> an la meteissa partida reala, e de partidas imaginàrias opausadas). Alora: :<math>\operatorname{Re}(z) = \frac{z + \overline{z}}{2}\text{ e }\operatorname{Im}(z) = \frac{z - \overline{z}}{2i}</math> {{bóstia desenrotlanta|títol=Demostracion|contengut= :<math>z + \overline{z} = 2 a = 2\, \operatorname{Re}(z)\text{ e }z - \overline{z} = 2 b i = 2 i\, \operatorname{Im}(z)</math>}} Se'n dedutz que per un nombre complèxe ''z'': * ''z'' es reau se e solament se <math>\overline{z} = z</math> * ''z'' es imaginari pur se e solament se <math>\overline{z} = -z</math> Son de bòn verificar lei proprietats seguentas. Se ''z'', ''w'' son de nombres complèxes: *<math>\overline{\overline{z}} = z</math> *<math>\overline{z + w} = \overline{z} + \overline{w} </math> *<math>\overline{z w} = \overline{z}\; \overline{w} </math> Aiçò s'exprimís ansin: l'aplicacion <math>\Complex \to \Complex, z \mapsto \overline{z}</math> (dicha ''conjugason'') es un automorfisme involutiu de l'anèu <math>\Complex</math>; leis elements invariants de l'automorfisme son lei nombres reaus, lei solets que son egaus a son conjugat. ==Modul== Lo produch d'un nombre complèxe ''z'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' e de son conjugat es un reau positiu: :<math>z\; \overline{z} = (a + b i)(a - b i) = a^2 - b^2 i^2 = a^2 + b^2</math> Se sòna ''modul'' de ''z'' lo nombre reau positiu seguent: :<math>|z| = \sqrt{a^2 + b^2}</math> La relacion provada çai subre s'escriu alora: :<math>z\; \overline{z} = |z|^2</math> Se remarca que: :<math>|\overline{z}| = |z|\text{, estent que }\sqrt{a^2 + (-b)^2} = \sqrt{a^2 + b^2}</math> :<math>|\operatorname{Re}(z)| \leq |z|\text{ e }|\operatorname{Im}(z)| \leq |z|\text{, car }a^2 \leq a^2 + b^2\text{ e }b^2 \leq a^2 + b^2</math> Se nòta lo modul d'un nombre complèxe coma la valor absoluda d'un nombre reau; divèrsei rasons pòrtan a faire aquò. La premiera es que se ''z'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;0''i'' es reau, a per modul: :<math>|z| = \sqrt{a^2 + 0^2} = \sqrt{a^2}</math>, qu'es la valor absoluda de ''z'' = ''a'' coma nombre reau. De mai, lo modul a de proprietats comunas amb la valor absoluda dei reaus: se ''z'', ''w'' son de nombres complèxes, * <math>|z| \geq 0</math> * <math>|z| =0\text{ se e solament se } z = 0</math> * <math>|z \, w| = |z| \cdot |w|</math> * <math>|z + w| \leq |z| + |w|</math> (inegalitat triangulara) {{bóstia desenrotlanta|títol=Demostracion|contengut= Se demòstra premier la tresena proprietat: :<math>|z \, w|^2 = (z \, w) \overline{(z \, w)} = z \, w\, \overline{z}\, \overline{w} = (z \, \overline{z}) (w \, \overline{w}) = |z|^2 \, |w|^2 = \left(|z| \cdot |w|\right)^2</math> '''Remarca''': amb lei notacions ja utilizadas, s'obtèn la relacion seguenta que se pòt verificar directament: :<math>\left(a^2 + b^2\right)\left(c^2 + d^2\right) = \left(ac - bd\right)^2 + \left(ad + bc\right)^2\text{ (identitat de Brahmagupta)}</math> Se demòstra puei l'inegalitat triangulara. Sufís de provar que la diferéncia ''D'' ansin definida es positiva: :<math>D = \left(|z| + |w|\right)^2 - |z + w|^2.</math> Se desvolopa ''D'': :<math>\left(|z| + |w|\right)^2 = |z|^2 + |w|^2 + 2 |z| \cdot |w|</math> :<math>|z + w|^2 = (z + w)\, \overline{(z + w)} = (z + w)\, (\overline{z} + \overline{w}) = |z|^2 + |w|^2 + (z\, \overline{w} + \overline{z}\, w)</math> o :<math>|z + w|^2 =|z|^2 + |w|^2 + 2\, \operatorname{Re}(z\, \overline{w})\text{, car }\overline{z}\, w\text{ es lo conjugat de }z\, \overline{w} </math> Doncas: :<math>D = 2 \left[|z| \cdot |w| - \operatorname{Re}(z\, \overline{w})\right]</math> La positivitat de ''D'' resulta deis inegalitats seguentas: :<math>\operatorname{Re}(z\, \overline{w}) \leq |\operatorname{Re}(z\, \overline{w})| \leq |z\, \overline{w}| = |z| \cdot |\overline{w}| = |z| \cdot |w|</math> }} ===Distància definida per mejan dau modul=== Se definís la distància de dos nombres complèxes ''z'', ''w'' quins que sián coma lo nombre reau positiu: :<math>d(z, w) = |z - w|\,</math> L'ensemble <math>\Complex</math> es ansin provesit d'una estructura d'[[espaci metric]]. ==Invèrs== Se ''z'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' es un nombre complèxe non nul (valent a dire ''a'' ≠ 0 o ''b'' ≠ 0), alora :<math>z \overline{z} = |z|^2 \neq 0.</math> Aiçò se pòt escriure: <math>z \left(\frac{1}{|z|^2}\, \overline{z}\right) = 1</math> e pròva que tot nombre complèxe non nul a un invèrs (per la multiplicacion): :<math>z^{-1}= \frac{1}{|z|^2}\, \overline{z}</math> En conclusion, l'ensemble <math>\Complex^* = \Complex \setminus \{0\}</math> dei nombres complèxes non nuls es un [[grop (matematicas)|grop]] multiplicatiu (commutatiu). {{bóstia desenrotlanta|títol=Demostracion|contengut= * Se mòstra que la multiplicacion es una lèi de composicion intèrna dins <math>\Complex^*</math>, autrament dich que lo produch de dos nombres complèxes non nuls ''z'', ''w'' es non nul: basta de remarcar que :<math>|z\, w | = |z|\cdot |w] \neq 0\text{, estent que }|z| \neq 0\text{ e }|w| \neq 0</math> (produch de dos nombres reaus non nuls) * Se saup que la multiplicacion dei nombres complèxes es associativa e que lo nombre 1 es element neutre *Enfin, s'es mostrat çai sus que tot element de <math>\Complex^*</math> es invertible, çò qu'acaba la demostracion que <math>\Complex^*</math> es un grop}} {{bóstia desenrotlanta|títol=Exemple|contengut= Siá per exemple :<math>z = 1 + i \sqrt{3}</math>; alora :<math>z \overline{z} = 1 + 3 = 4</math> doncas :<math>z^{-1}= \frac{1}{4}\, \overline{z} = \frac{1}{4}\, \left(1 - i \sqrt{3}\right)</math>}} ==Estructura de còrs commutatiu== L'ensemble <math>\Complex</math> dei nombres complèxes es un anèu commutatiu onte cada element non nul es invertible, autrament dich, es un còrs commutatiu. ===Division=== Se pòt finalament definir lo quocient de dos nombres complèxes. Se ''z'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' e ''w'' = ''c''&nbsp;+&nbsp;''di'' son dos nombres complèxes e se ''w'' ≠ 0, se pausa: :<math>\frac{z}{w} = z\, w^{-1}</math> En particular: :<math>\frac{1}{w} = w^{-1} = \frac{1}{|w|^2}\, \overline{w} = \frac{\overline{w}}{|w|^2}.</math> En practica, s'escriu: :<math>\frac{z}{w} = \frac{z\, \overline{w}}{w\, \overline{w}} = \frac{z\, \overline{w}}{|w|^2} = \frac{(a + b i)(c - d i)}{c^2 + d^2} = \left(\frac{a c + bd}{c^2 + d^2}\right) + \left(\frac{bc - ad}{c^2 + d^2}\right) i.</math> ==Grop dei nombres complèxes de modul unitat== Se nòta <math>\mathbb{U}</math> l'ensemble dei nombres complèxes ''z'' taus que |''z'' | = 1; per exemple <math>\frac{3+4i}{5} \in \mathbb{U}.</math> L'apartenéncia d'un nombre complèxe ''z'' a <math>\mathbb{U}</math> equivau a: :<math>|z|^2 = 1\text{ o }z\, \overline{z} = 1\text{ o }z^{-1} = \overline{z}.</math> Leis elements de <math>\mathbb{U}</math> se caracterizan entre leis nombres complèxes non nuls per l'egalitat :<math>z^{-1} = \overline{z}.</math> L'ensemble <math>\mathbb{U}</math> es un sosgrop dau grop multiplicatiu <math>\Complex^*</math>; ne resulta que <math>\mathbb{U}</math> es un grop multiplicatiu. {{bóstia desenrotlanta|títol=Demostracion|contengut= * L'ensemble <math>\mathbb{U}</math> es pas vuege * Se <math>z \in \mathbb{U}\text{ e }w \in \mathbb{U}</math>, alora <math>z w\in \mathbb{U}</math> car: :<math>|z w| = |z|\cdot |w| = 1 \cdot 1 = 1</math> * De mai, se <math>z \in \mathbb{U}</math>, alora <math>z^{-1} = \overline{z} \in \mathbb{U}</math> car: :<math>|z^{-1}| = |\overline{z}| = |z| = 1</math> Tot aiçò pròva que <math>\mathbb{U}</math> es un sosgrop dau grop multiplicatiu <math>\Complex^*</math>. Tanben, se pòt remarcar que coma lo modul d'un produch es lo produch dei moduls, l'aplicacion :<math>\psi : \Complex^* \to \R^*, z \mapsto |z|</math> es un morfisme de grops multiplicatius. Alora, <math>\mathbb{U} = \{z \in \Complex^* | \psi(z) = 1\} = \ker(\psi)</math> es un sosgrop dau grop multiplicatiu <math>\Complex^*</math> (lo nuclèu d'un morfisme de grops es un sosgrop dau grop de partença).}} =Representacion geometrica= ==Plan complèxe== [[Imatge:Complex number illustration.svg|thumb|right|Representacion geometrica dei nombres complèxes]] Se pòt representar cada nombre complèxe ''z'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;''bi'' per lo ponch dau plan euclidian qu'a per coordenadas (''a'', ''b'') dins una basa ortonormala chausida un còp per totei<ref>Se pòt prendre lo plan <math>\R^2</math> provesit de son estructura euclidiana canonica, e chausir la basa canonica.</ref>. Aqueu plan (unic, franc d'isomorfisme), es dich ''plan complèxe''. En particular: *Lei nombres reaus ''a'' = ''a''&nbsp;+&nbsp;0''i'' son representats per lei ponchs de coordenadas (''a'', 0), valent a dire aquelei qu'apartènon a l'axe deis abscissas, que dins aquest contèxte se li ditz ''axe reau'' dau plan complèxe. *Lei nombres imaginaris purs ''bi'' = 0&nbsp;+&nbsp;''bi'' son representats per lei ponchs de coordenadas (0, ''b''), valent a dire aquelei qu'apartènon a l'axe deis ordenadas, que dins aquest contèxte se li ditz ''axe imaginari'' dau plan complèxe. ==Escritura exponenciala dei nombres complèxes de modul unitat== Siá <math>u = a + b i \in \mathbb{U}</math>; alora <math>a^2 + b^2 = 1</math>. Interpretacion geometrica: la relacion <math>a^2 + b^2 = 1</math> significa que lo ponch de coordenadas (''a'', ''b'') dau plan complèxe apartèn au cercle centrat a l'origina e de rai unitat (lo {{cita|cercle trigonometric}}); existís un reau <math>\varphi</math> tau que: :<math>a = \cos \varphi\text{ e }b = \sin \varphi.</math> Finalament, per tot nombre complèxe ''u'' tau que |''u'' | = 1, existís <math>\varphi \in \R</math> tau que :<math>u = \cos \varphi + i\, \sin \varphi = \mathrm{e}^{i \varphi}\,</math> segon la formula d'Euler. Lo reau <math>\varphi</math> es jamai unic; se <math>\varphi_0</math> es un reau (particular) tau que :<math>\mathrm{e}^{i \varphi_0} = u\text{, valent a dire }\cos \varphi_0 = a\text{ e }\sin \varphi_0 = b,</math> alora lei reaus <math>\varphi</math> taus que <math>\mathrm{e}^{i \varphi} = u</math>, valent a dire :<math>\cos \varphi = a = \cos \varphi_0\text{ e }\sin \varphi = b = \sin \varphi_0</math> son aquelei que s'escrivon <math>\varphi = \varphi_0 + 2 k \pi\text{, per un entier }k \in \Z.</math> {{bóstia desenrotlanta|títol=Exemple|contengut= Per exemple, <math>u = \frac{1}{2} + i\, \frac{\sqrt{3}}{2} \in \mathbb{U}</math>. Se pòt escriure: :<math>\frac{1}{2} = \cos \frac{\pi}{3}\text{ e }\frac{\sqrt{3}}{2} = \sin \frac{\pi}{3}</math> doncas :<math>u = \mathrm{e}^{i \frac{\pi}{3}}.</math> Lei reaus <math>\varphi</math> taus que :<math>\mathrm{e}^{i \varphi} = \mathrm{e}^{i \frac{\pi}{3}}</math> son aquelei que s'escrivon <math>\varphi = \frac{\pi}{3} + 2 k \pi\text{, per un entier }k \in \Z.</math>}} ==Escritura polara e argument== [[Imatge:Complex vector.jpg|thumb|right|180px|Modul e argument d'un nombre complèxe non nul]] Se ''z'' es un nombre complèxe non nul, son modul ''r'' = |''z'' | es un nombre reau (positiu) non nul. Pausem: :<math>u = \frac{1}{r} z</math> Lo nombre complèxe ''u'' es un element de l'ensemble <math>\mathbb{U}</math> car per definicion de ''r'': :<math>|u| = \frac{1}{r} |z| = 1</math> Se pòt escriure :<math>u = \mathrm{e}^{i \varphi}\text{, onte }\varphi \in \R\text{, puei }z = r u = r \mathrm{e}^{i \varphi}\,.</math> L'escritura: :<math>z = r \mathrm{e}^{i \varphi}\text{, onte }r = |z| > 0\text{ e }\varphi \in \R</math> es sonada ''forma polara dau nombre complèxe (non nul) z''. Se ditz que cada nombre reau <math>\varphi</math> tau que :<math>z = |z| \mathrm{e}^{i \varphi}</math> es un argument de ''z'' (s'es vist çai subre que <math>\varphi</math> es jamai unic). {{bóstia desenrotlanta|títol=Exemple|contengut= Per exemple, se <math>z = 1 + i\, \sqrt{3}</math>, :<math>|z|^2 = 1 + 3 = 4\text{ e }r = |z| = 2\,</math>. Alora (cf. ''supra''): :<math>u = \frac{1}{r} z = \frac{1}{2} + i\, \frac{\sqrt{3}}{2} = \mathrm{e}^{i \frac{\pi}{3}}</math> Se conclutz que la forma polara de ''z'' es: :<math>z = r u = 2\, \mathrm{e}^{i \frac{\pi}{3}}</math> Lo nombre complèxe ''z'' a per modul 2 e per argument <math>\frac{\pi}{3}</math>.}} ==Operacions en forma polara== Sián tres nombres complèxes non nuls exprimits en forma polara: :<math>z_1 = r_1\, \mathrm{e}^{i \varphi_1}\text{, }z_2 = r_2\, \mathrm{e}^{i \varphi_2}\text{ e }z = r\, \mathrm{e}^{i \varphi}\text{, onte }r_1 > 0\text{, }r_2 > 0\text{ e }r > 0</math> ===Multiplicacion=== D'après la proprietat classica de l'exponenciala: :<math>z_1 z_2 = r_1 r_2\, \mathrm{e}^{i \varphi_1} \, \mathrm{e}^{i \varphi_2} = r_1 r_2\, \mathrm{e}^{i (\varphi_1 + \varphi_2)}</math> Lo produch <math>z_1\, z_2</math> a per modul <math>r_1\, r_2</math> (proprietat ja enonciada) e per argument <math>\varphi_1 + \varphi_2</math>. ===Division=== Parierament: :<math>\frac{z_1}{z_2} = \frac{r_1}{r_2}\, \mathrm{e}^{i (\varphi_1 - \varphi_2)}</math> En particular: :<math>z^{-1} = \frac{1}{z} = \frac{1}{r}\, \mathrm{e}^{-i \varphi}</math> ===Poténcias=== :<math>z^n = r^n\, \mathrm{e}^{i n \varphi}\text{ per tot }n \in \Z</math> {{bóstia desenrotlanta|títol=Demostracion|contengut= * Per ''n'' ≥ 0, se demòstra per recurréncia. La proprietat es clara per ''n'' = 0. Se se supausa la proprietat verificada per una valor ''n'', alora: :<math>z^{n + 1} = z^n \, z = (r^n\, \mathrm{e}^{i n \varphi}) (r\, \mathrm{e}^{i \varphi}) = r^{n + 1}\, \mathrm{e}^{i (n + 1) \varphi}</math> * Per ''n'' < 0, se pausa ''m'' = − ''n'': ''m'' ≥ 1. Alora: :<math>z^n = (z^{-1})^m = \left(\frac{1}{r}\, \mathrm{e}^{-i \varphi}\right)^m = \frac{1}{r^m}\, \mathrm{e}^{-i m \varphi} = r^n\, \mathrm{e}^{i n \varphi}</math> :(la tresena egalitat resulta de la premiera partida de la demostracion, aplicada a <math>z^{-1}</math> e ''m'', en plaça de ''z'' e ''n'').}} ===Conjugat=== [[Imatge:Complex conjugate picture.svg|right|thumb|170px|Representation d'un nombre complèxe e de son conjugat dins lo plan complèxe.]] :<math>\overline{z} = r\, \mathrm{e}^{-i \varphi}</math> Un nombre complèxe e son conjugat an lo meteis modul, e d'arguments opausats. Aiçò exprimís en forma polara que son representats per de ponchs dau plan complèxe simetrics a respècte de l'axe reau. {{bóstia desenrotlanta|títol=Demostracion|contengut= Coma <math>z = r \left(\cos \varphi + i \sin \varphi\right)</math>, alora: :<math>\overline{z} = r \left(\cos \varphi - i \sin \varphi\right) = r\, \left(\cos (-\varphi) + i \sin(- \varphi)\right) = r\, \mathrm{e}^{-i \varphi}.</math>}} =Construccions dau còrs dei nombres complèxes= Segon la concepcion modèrna, axiomatica, dei matematicas, l'introduccion d'un objècte matematic novèu necessita sa construccion segon lei règlas de la [[teoria deis ensembles]], a partir d'objèctes preexistents. Es aquela construccion que legitima l'existéncia matematica de la nocion novèla. Se balha çai sota doas construccions dau còrs dei nombres complèxes. Menan en d'objèctes diferents, mai ''isomòrfs'', valent a dire d'estructura identica<ref>Çò qu'autoriza a parlar, au singular, dau còrs <math>\Complex</math> dei nombres complèxes.</ref>, tala que: * existís un soscòrs <math>\widehat{\R}</math> de <math>\Complex</math> isomòrf au còrs <math>\R</math> dei nombres reaus; se pòt alora identificar<ref>Autrament dich, confondre volontariament.</ref> <math>\widehat{\R}</math> amb <math>\R</math>, e considerar aquest darrier coma un soscòrs dau còrs <math>\Complex</math> novament construch * existís dos elements de <math>\Complex</math> qu'an per carrat −1; se se nòta ''i'' un dei dos, l'autre es −''i'' * l'ensemble <math>\Complex</math> a una estructura d'espaci vectoriau reau de dimension 2 e la [[familha (matematicas)|familha]] (1, ''i'') n'es una basa, dicha ''basa canonica''. Informalament, aiçò significa que cada nombre complèxe es definit per dos nombres reaus ==Construccion usuala== Segon aquela construccion, deguda au matematician e fisician irlandés [[William Rowan Hamilton |Hamilton]], <math>\Complex = \R^2</math> es l'ensemble dei [[Pareu (matematicas)|pareus]] (''x'', ''y'') de nombres reaus. Se provesís l'ensemble <math>\Complex</math> de son estructura canonica d'espaci vectoriau reau de dimension 2. Autrament dich, se <math>z = (a, b) \in \Complex</math>, <math>w = (c, d) \in \Complex</math> e <math>\lambda \in \R</math>, se definís: :<math>z + w = (a + c, b + d) \in \Complex</math> :<math>\lambda z = (\lambda a, \lambda b) \in \Complex</math> En mai de l'addicion, se definís ansin una multiplicacion subre l'ensemble <math>\Complex</math>: :<math>z w = (ac - bd, ad + bc) \in \Complex</math> Es de bòn verificar que l'ensemble <math>\Complex</math>, provesit de l'addicion e de la multiplicacion ansin definidas, es un còrs commutatiu. L'element neutre de l'addicion es (0, 0) e l'element neutre de la multiplicacion es (1, 0), car: :<math>z + (0, 0) = (a, b) + (0,0) = (a + 0, b + 0) = (a, b) = z\,</math> :<math>z \cdot (1, 0) = (a, b) \cdot (1,0) = (a \cdot 1 - b \cdot 0, a \cdot 0 + b \cdot 1) = (a, b) = z</math> Ara, se nòta provisoriament <math>\widehat{\R} = \R \times \{0\} = \{(a, 0) | a \in \R\}.</math><br> * L'element unitat (1, 0) de <math>\Complex</math> apartèn a <math>\widehat{\R}.</math><br> * Segon lei definicions precedentas, se <math>z = (a, 0) \in \widehat{\R}</math> e <math>w = (c, 0) \in \widehat{\R}</math>: :<math>z + w = (a + c, 0) \in \widehat{\R}</math> :<math>z w = (ac - 0^2, a \cdot 0 + 0 \cdot c) = (ac, 0) \in \widehat{\R}</math> Aiçò pròva que <math>\widehat{\R}</math> es un soscòrs de <math>\Complex</math> e que l'aplicacion <math>\psi : \R \to \widehat{\R}, a \mapsto (a, 0)</math> es un isomorfisme de còrs. Coma s'es ja dich, s'identificarà cada nombre reau ''a'' amb (''a'', 0): desenant, s'escriurà (''a'', 0) = ''a''; en particular, (1, 0) = 1.<br> Se se nòta ''i'' = (0, 1), tot element ''z'' = (''a'', ''b'') de <math>\Complex</math> s'escriu: :<math>z = (a, 0) + (0, b) = a\, (1, 0) + b\, (0, 1) = a\, 1 + b\, i\,</math> :(expression de ''z'' dins la basa canonica (1, i) de <math>\Complex</math>) Se remarca enfin que: :<math>i^2 = (0, 1) (0, 1) = (0^2 - 1^2, 0 \cdot 1 + 1 \cdot 0) = (-1, 0) = -1</math> e qu'amb aquelei notacions, lei definicions inicialas deis operacions se reescrivon ansin: :<math>z + w = (a + c) + (b + d) i\,</math> :<math>\lambda z = \lambda a + \lambda b i\,</math> :<math>z w = (ac - bd) + (ad + bc) i\,</math> ==Construccion matriciala== Segon una autra construccion, se definís <math>\Complex</math> coma l'ensemble dei matritz realas :<math>z = \begin{bmatrix} a & -b \\ b & \;\; a \end{bmatrix}</math> (matritz en basa ortonormala dei similituds dirèctas d'un plan euclidian). L'element generic ''z'' de <math>\Complex</math> es aqueu que s'escriu: :<math>z = \begin{bmatrix} a & \;\; 0 \\ 0 & \;\; a \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} 0 & -b \\ b &\;\; 0 \end{bmatrix} = a I + b J\text{, onte } I = \begin{bmatrix} 1 &\;\; 0 \\ 0 &\;\; 1 \end{bmatrix}\text{ e } J = \begin{bmatrix} 0 & -1 \\ 1 & \;\; 0 \end{bmatrix} </math> Lei matritz ''I'' (matritz unitat o identitat) e ''J'' (matritz de la rotacion d'angle drech dins lo sens trigonometric dirècte) son dos elements de <math>\Complex</math> (obtenguts respectivament amb ''a'' = 1 e ''b'' = 0, ''a'' = 0 e ''b'' = 1). Aiçò pròva que <math>\Complex</math> es un espaci vectoriau reau de dimension 2, e la familha (''I'', ''J'') n'es una basa (dicha {{cita|canonica}}). De mai, <math>J^2 = -I</math>: l'interpretacion d'aquela relacion es que doas rotacions d'angle drech dins lo sens dirècte equivalon a una rotacion d'angle plat, siá una simetria a respècte de l'origina dau plan complèxe. Ansin, se <math>z = a I + b J</math> e <math>w = c I + d J</math> son dos elements de <math>\Complex</math>, alora: :<math>z + w = (a + c) I + (b + d) J\,</math>, :<math>z w = ac\, I^2 + bc\, I \cdot J + ad\, J \cdot I + bd\, J^2 = (ac - bd) I + (ad + bc) J</math> son dos elements de <math>\Complex</math>. Per consequent, l'addicion e la multiplicacion son doas lèis de composicion intèrna dins <math>\Complex</math>. Se verifica aisadament que <math>\Complex</math>, provesit d'aqueleis operacions, es un còrs commutatiu. Enfin, se se nòta <math>\widehat{\R} = \{a\, I | a \in \R\}</math>, se demòstra coma dins la premiera construccion que <math>\widehat{\R}</math> es un soscòrs de <math>\Complex</math> isomòrf a <math>\R</math>, çò que permet d'identificar cada reau ''a'' amb l'element ''a I'' de <math>\Complex</math>: dins aquest contèxte, s'escriurà ''a I'' = ''a'' e en particular ''I'' = 1. Doncas, en remplaçant la notacion ''J'' per la notacion usuala ''i'', l'element generic ''z'' de <math>\Complex</math> s'escriu: :<math>z = a\, 1 + b\, i = a + b\, i\text{, onte }i^2 = -1\,</math> '''Remarca''': quand se compara lei doas construccions, se constata que, e mai leis ensembles construchs sián diferents, son doas {{cita|realizacions}} isomòrfas dau còrs dei nombres complèxes: lei règlas de calcul son identicas. Dau ponch de vista de l'[[estructura algebrica]], lei dos ensembles (l'ensemble dei pareus de nombres reaus e l'ensemble dei matritz de similituds dirèctas) se pòdon pas destriar. = Bibliografia = * {{cite book | last = A. Dahan-Dalmedico e J. Peiffer | first = | authorlink = | last[n] = | first[n] = | author[n]-link = | editor = Bobbs-Merrill | editor-link = | editor[n]-last = | editor[n]-first = | editor[n]-link = | others = | title = Une Histoire des mathématiques – Routes et dédales | trans_title = | url = https://archive.org/details/unehistoiredesma0000daha | archiveurl = | archivedate = | format = | accessdate = | type = | edition = Seuil | series = | volume = | date = | origyear = | year = 1986 | month = | publisher = | location = | language = francés | isbn = 978-2-02-009138-1 | oclc = | lccn = | doi = | bibcode = | id = | page = | pages = | nopp = | at = | chapter = | trans_chapter = | chapterurl = | quote = | ref = | laysummary = | laydate = | author-mask = | author-name-separator = | author-separator = | display-authors = | separator = | postscript = | lastauthoramp = }} * {{cite book | last = Dominique Flament | first = | authorlink = | last[n] = | first[n] = | author[n]-link = | editor = CNRS Éditions | editor-link = | editor[n]-last = | editor[n]-first = | editor[n]-link = | others = | title = Histoire des nombres complexes : Entre algèbre et géométrie | trans_title = | url = https://archive.org/details/histoiredesnombr0000flam | archiveurl = | archivedate = | format = | accessdate = | type = | edition = | series = | volume = | date = | origyear = | year = 2003 | month = | publisher = | location = | language = francés | isbn = 2-271-06128-8 | oclc = | lccn = | doi = | bibcode = | id = | page = | pages = | nopp = | at = | chapter = | trans_chapter = | chapterurl = | quote = | ref = | laysummary = | laydate = | author-mask = | author-name-separator = | author-separator = | display-authors = | separator = | postscript = | lastauthoramp = }} * {{cite book | last = Jean-Pierre Friedelmeyer | first = | authorlink = | last[n] = | first[n] = | author[n]-link = | editor = | editor-link = | editor[n]-last = | editor[n]-first = | editor[n]-link = | others = | title = Le point de vue vectoriel, son application à la physique | trans_title = | url = | archiveurl = | archivedate = | format = | accessdate = | type = | edition = | series = | volume = | date = | origyear = | year = 1998 | month = | publisher = | location = | language = francés | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | bibcode = | id = | page = | pages = | nopp = | at = | chapter = | trans_chapter = | chapterurl = | quote = | ref = | laysummary = | laydate = | author-mask = | author-name-separator = | author-separator = | display-authors = | separator = | postscript = | lastauthoramp = }} * {{cite book | last = E. Study et É. Cartan | first = | authorlink = | last[n] = | first[n] = | author[n]-link = | editor = | editor-link = | editor[n]-last = | editor[n]-first = | editor[n]-link = | others = | title = Les nombres complexes | trans_title = | url = | archiveurl = | archivedate = | format = | accessdate = | type = | edition = | series = | volume = | date = | origyear = | year = 1908 | month = | publisher = | location = | language = francés | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | bibcode = | id = | page = | pages = | nopp = | at = | chapter = | trans_chapter = | chapterurl = | quote = | ref = | laysummary = | laydate = | author-mask = | author-name-separator = | author-separator = | display-authors = | separator = | postscript = | lastauthoramp = }} =Nòtas e referéncias= <references/> {{Paleta Nocion de nombre}} [[Categoria:Nombre complèxe]] plcc5hngngvykcicghcmmrauttdn8kr 0 70900 2511717 1859945 2026-10-29T08:22:56Z ~2026-57522-17 65870 /* Etimologia */ La lenga es lo finés non pas finlandés 2511717 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Highgrove Sauna.jpg|thumb|300px|right|Sauna sec convencional]] Un '''sauna''' es un banh de vapor de nautas temperaturas, que vària entre {{unitat|70|°C}} (dins los saunas umides o [[banh turc|banhs turcs]]) e {{unitat|80|°C}} o {{unitat|90|°C}} (dins los saunas secs). Se passa dins de pichons espacis clauses generalament de fusta, e fornís als usatgièrs d'efèctes benefics per l'organisme a travèrs de l'eliminacion de toxinas mercé a la [[sudacion]]. Per aquela rason s'utiliza per de fins [[igièna|igianicas]] e [[terapeutica]]s. == Istòria == [[Imatge:Smoke sauna.JPG|thumb|200px|left|Sauna de fum en [[Finlàndia]]]] === Etimologia === Lo mot ''sauna'' proven del [[finlandés|finés]] e fa referéncia als banhs tradicionals finlandeses e tanben, als ostals de banh. Ven del mot arcaïc ''savńa''. I a d'autres mots equivalents dins las lengas balticas e finesas<ref name="Hakkinen">Häkkinen, Kaisa (2004): ''Nykysuomen etymologinen sanakirja''. WSOY: Helsinki. pp. 1131–1132 '''(Diccionari etimologic modèrne finlandès)'''</ref>. === Primièrs saunas === Los primièrs saunas èran forats escavats dins de bauces e que èran destinats per de demoranças per l'ivèrn. Evolucionèt cap a d'ostals de fuòc ont s'escalfavan pèiras a una temperatura elevada. Per ofrir una granda sensacion de calor, aquelas se molhavan amb d'aiga e s'espandís la vapor d'aigua. L'aumentacion aparenta del luòc incitava a quitar lo vestit. Son encara utilizats en [[Finlàndia]], abitualament los jorns fèstas. == Referéncias == <references/> [[Categoria:Suènhs de santat]] [[Categoria:Léser]] mkx7kilq1sipjj0djaf5fa8n7vjldgo 2511723 2511717 2026-10-29T11:32:43Z Sovenhic 36254 "Finés" e "finlandés" son totes dos de tèrmes corrèctes per nomenar la lenga. --- Anullacion de las modificacions [[Special:Diff/2511717|2511717]] de [[Special:Contributions/~2026-57522-17|~2026-57522-17]] ([[User talk:~2026-57522-17|discussion]]) 2511723 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Highgrove Sauna.jpg|thumb|300px|right|Sauna sec convencional]] Un '''sauna''' es un banh de vapor de nautas temperaturas, que vària entre {{unitat|70|°C}} (dins los saunas umides o [[banh turc|banhs turcs]]) e {{unitat|80|°C}} o {{unitat|90|°C}} (dins los saunas secs). Se passa dins de pichons espacis clauses generalament de fusta, e fornís als usatgièrs d'efèctes benefics per l'organisme a travèrs de l'eliminacion de toxinas mercé a la [[sudacion]]. Per aquela rason s'utiliza per de fins [[igièna|igianicas]] e [[terapeutica]]s. == Istòria == [[Imatge:Smoke sauna.JPG|thumb|200px|left|Sauna de fum en [[Finlàndia]]]] === Etimologia === Lo mot ''sauna'' proven del [[finlandés]] e fa referéncia als banhs tradicionals finlandeses e tanben, als ostals de banh. Ven del mot arcaïc ''savńa''. I a d'autres mots equivalents dins las lengas balticas e finesas<ref name="Hakkinen">Häkkinen, Kaisa (2004): ''Nykysuomen etymologinen sanakirja''. WSOY: Helsinki. pp. 1131–1132 '''(Diccionari etimologic modèrne finlandès)'''</ref>. === Primièrs saunas === Los primièrs saunas èran forats escavats dins de bauces e que èran destinats per de demoranças per l'ivèrn. Evolucionèt cap a d'ostals de fuòc ont s'escalfavan pèiras a una temperatura elevada. Per ofrir una granda sensacion de calor, aquelas se molhavan amb d'aiga e s'espandís la vapor d'aigua. L'aumentacion aparenta del luòc incitava a quitar lo vestit. Son encara utilizats en [[Finlàndia]], abitualament los jorns fèstas. == Referéncias == <references/> [[Categoria:Suènhs de santat]] [[Categoria:Léser]] dtcosy1k8eulwus8p7wdu2xvcxhexkk 0 71537 2511722 2438907 2026-10-29T11:00:01Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511722 wikitext text/x-wiki {{Confusion|Mongeta mong}} {{Taxobox debuta | vegetal | ''Glycine max'' | Soybean.USDA.jpg| Fruch e granas }} {{Taxobox | sosrègne | Tracheobionta }} {{Taxobox | division | Magnoliophyta }} {{Taxobox | classa | Magnoliopsida }} {{Taxobox | sosclassa | Rosidae }} {{Taxobox | òrdre | Fabales }} {{Taxobox | familha | Fabaceae }} {{Taxobox | sosfamilha | Faboideae }} {{Taxobox | tribú | Phaseoleae }} {{Taxobox | sostribú | Glycininae }} {{Taxobox | genre | Glycine (genre) | Glycine }} {{Taxobox | sosgenre | Soja (sous-genre) | Soja }} {{Taxobox taxon | végétal | espèce | Glycine max | ([[Carl von Linné|L.]]) [[Elmer Drew Merrill|Merr.]], [[1917]] }} {{Taxobox filogenia bendèl}} {{Taxobox | òrdre | Fabales }} {{Taxobox | familha | Fabaceae }} {{Taxobox fin}} La '''sòja''' es una [[planta]] escalaira de la familha de las [[Fabaceae]] pròcha de la mongeta, subretot cultivada per sas [[grana]]s [[Oleaginós|oleaginosas]] que produson lo segond [[òli alimentari]] consomat dins lo monde, aprèp l{{'}}òli de palma.<ref name="prolea">[https://web.archive.org/web/20131004231823/http://www.prolea.com/fileadmin/extranet/Publications/2009_PROLEA.pdf Associacion sectoriala Prolea, rapòrt 2009]</ref> Lo mot designa tanben las granas, que constituisson un [[aliment]] naturals dels mai rics. Conten fòrça [[proteïna]]s, [[glucid]]s, [[lipid]]s, [[vitamina]]s [[vitamina A|A]] e [[Vitamina B|B]], [[potassi]], [[calci]], [[magnèsi]], [[zinc]] e [[fèrre]]. Las utilizacions alimentàrias tradicionnalas de sòja non fermentat enclauson lo [[tofu]] e lo [[lait de sòja]] e las formas fermentadas comprenon entre autres la [[salsa de sòja]], lo [[nattō]] e lo [[tempeh]]. L'[[òli de sòja]] es emplegat dins nombrosas aplicacions industrialas (coma lo [[biogazòl]]). Los tres quarts de la produccion mondiala de granas de sòja servisson per far de [[tortèl de soja]], utilisats dins l’alimentacion animala. [[China]] es lo principal utilizator de tortèl de sòja (avec {{unitat|74|milions}} de tonas), seguit luenh darrièr per los [[Estats Units]] e l’[[Union Europèa]] (resp. {{unitat|31|Mt}} e {{unitat|30|Mt}})<ref name=faostat1/>. Per respondre a l’augmentacion de la demanda, los productors sud-americans an convertit {{unitat|24|milions}} d’ectaras de la [[seuva Amazonica|selva amazonica]] e de savanas e pradariás de [[Cerrado]], de [[Gran Chaco|Chaco]] e de [[Pantanal]] en tèrras agricòlas<ref name=wwfconversion>{{ligam web | nom = WWF | prénom = | titre = Le soja, de la conversion d’écosystèmes en Amérique latine jusqu’aux produits animaux que nous consommons | consulté le = 08/06/2019 | url = https://www.wwf.fr/champs-daction/alimentation/matieres-premieres-agricoles/soja }}</ref>, entre 2000 et 2010. == Etimologia == Lo mot deriva d{{'}}un mot manchó, passat al neerlandés, el meteis manlevat al japonés ''shoyu'' (« salsa sòja »). == Descripcion botanica == La sòja es una [[planta erbacèa]] [[annala]] coneguda solament a l{{'}}estat cultivat. Existisson de nombrosas varietats diferentas segon la portadura: planta de pujar o de rebalar, mai prèpa dels tipes originals. Las formas nanas son las pus cultivadas. La planta es entièrament (fuèlhas, cambas, gòlças) cobèrta de pels fins grises o bruns. Las cambas son longas de 30 a {{unitat|130|cm}}. Las fuèlhas semblan aquelas de la monja. Longas de 6 a 15 cm e largas de 2 a 7 cm, tomban abans que las gòlças sián maduras. Las flors, blancas o porpres, fòrça pichonas, gaireben inapercebudas, apareisson jos las fuèlhas, gropadas en tres o cinc. Son ermafroditas e autogamas, mas la pollinizacion crosada es plan possibla. Los fruches son de [[gòlça]]s peludas, longas de 3 a 8 cm, de forma drecha o arcada, e contenon 2 a 4 granas. Las granas, de forma esferica o elliptica, an un diamètre de 5 a 11 mm. Son comestiblas. La sòja conten en mejana 22 % d{{'}}òli e 40 % de proteïnas. == Genomica == Es la primièra leguminosa que son [[genòma]] foguèt entièrament sequenciat, amb la meta de melhorar o de produire d{{'}}OGM. Aquel trabalh s{{'}}acabèt a la començança de l{{'}}an 2010. Sus {{unitat|46430}} gèns identificats, 73 % son [[ortològ]]s d{{'}}una o mai sequéncias d{{'}}autras [[angiospèrma]]s. == Produccion == === Airal de reparticion === La sòja es originària de las regions caudas del sud-èst d{{'}}[[Asia]], mas los [[Estats Units d'America|Estats Units d{{'}}America]] son lo primièr productor mondial amb 38 % de la produccion mondiala. Las zonas de [[clima subtropical umid]] van ben per la cultura, mas la cultura s{{'}}espandís cap a las zonas de [[clima continental]] fins a Quebèc par exemple. Los Estats Units d{{'}}America son lo primièr productor mondial amb 80,5 milions de tonas de sòja en [[2008]], que 34 milions de tonas exportadas.<ref>FAOSTAT</ref> Amb [[Brasil]] e [[Argentina]], fornisson la màger part de las exportacions de sòja. [[Índia]] e la [[Republica Populara de China|China]] son tanben productors importants. Pasmens, China, granda consomatritz, deu importar de sòja americana e brasilièra. === Cultura === La cultura de sòja es en desvolopament constant dins lo monde los darrièrs 20 ans. La produccion atenguèt 211 milions de tonas en 2008/2009,<ref name="prolea" /> sus una superfícia de prèp de 90 milions d{{'}}ectaras.<ref name="isaaa">{{en}} [https://web.archive.org/web/20101228034942/http://isaaa.org/resources/publications/briefs/41/pptslides/default.asp site de l{{'}}ISAAA]</ref> Prèp de 70 % de la sòja cultivada es geneticament modificada, o {{formatnum:69.3}} milions d{{'}}ectaras de sòja transgenica, contra {{formatnum:20.7}} milions d{{'}}ectaras de sòja non transgenica en 2009.<ref name="isaaa" /> Lo grope [[Monsanto]] comercializa 93 % de las semenças de sòja transgenicas.<ref>{{en}} Peter Whoriskey, [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/28/AR2009112802471.html Monsanto's dominance draws antitrust inquiry], ''Washington Post'', 29 de novembre de 2009.</ref> Los europèus son los principals clients per la sòja non transgenica, facturat prèp de 10 % mai car. Aqueles darrièrs ans, la produccion a aumentat fòrça en Argentina e Brasil. Aquel darrièr indica que poiriá encara liberar de superfícias agricòlas importantas se las condicions del mercat o demandavan. En America Latina, la cultura de la sòja provòca de conflictes entre los pichons expleitants e los grands proprietaris, qu{{'}}utilizan de metòdes de cultura fòrça mecanizats e demandant pauc de man d{{'}}òbra. La sòja pòt èsser damatjada per de parasites, coma lo nematòde de la sòja. === Produccion === {| class="wikitable" width="80%" cellpadding="4" style="margin: 1em auto; min-width: 300px;" | colspan="3" align="center" bgcolor=#DDFFDD | '''Produccion en tonas e percentatge de la produccion mondiala (2008)'''<br /> <small>Donadas de FAOSTAT ([[Organizacion de las Nacions Unidas per l'alimentacion e l'agricultura|FAO]]) [https://web.archive.org/web/20120407180211/http://faostat.fao.org/site/567/default.aspx Basa de donadas de la FAO]</small> |- | style="text-align: left;" | {{Estats Units d'America}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:80748700}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:38.2}} % |- | style="text-align: left;" | {{Brasil}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:59242480}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:28.1}} % |- | style="text-align: left;" | {{Argentina}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:46238087}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:21.9}} % |- | style="text-align: left;" | {{China}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:15545141}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:7.4}} % |- | style="text-align: left;" | {{Índia}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:9905000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:4.7}} % |- | style="text-align: left;" | {{Paraguai}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:6311794}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:3.0}} % |- | style="text-align: left;" | {{Canadà}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:3335900}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1.6}} % |- | style="text-align: left;" | {{Bolívia}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1259676}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:0.6}} % |- | style="text-align: left;" | {{Uruguai}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:880000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:0.4}} % |- | style="text-align: left;" | {{Ucraïna}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:812800}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:0.4}} % |- ! style="text-align: left;" | Total ! style="text-align: right;" | {{formatnum:211000000}} ! style="text-align: right;" | 100 % |} {| class="wikitable" width="80%" cellpadding="4" style="margin: 1em auto; min-width: 300px;" | colspan="3" align="center" bgcolor=#DDFFDD | '''Produccion, en tonas, d{{'}}òli de sòja. (2008)'''<br /> <small>Donadas de Proléa d{{'}}aprèp Oil World</small> |- | style="text-align: left;" | {{Estats Units d'America}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:9050000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:23.3}} % |- | style="text-align: left;" | {{China}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:6719000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:17.3}} % |- | style="text-align: left;" | {{Brasil}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:6266000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:16.1}} % |- | style="text-align: left;" | {{Argentina}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:6060000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:15.6}} % |- | style="text-align: left;" | {{Union Europèa}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:2623000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:6.75}} % |- | style="text-align: left;" | {{Alemanha}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:646000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1.7}} % |- | style="text-align: left;" | {{Païses Basses}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:562000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1.4}} % |- | style="text-align: left;" | {{Espanha}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:396000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1.0}} % |- | style="text-align: left;" | {{Itàlia}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:294000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:0.75}} % |- | style="text-align: left;" | {{França}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:61000}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:0.15}} % |- ! style="text-align: left;" | Total ! style="text-align: right;" | {{formatnum:38856000}} ! style="text-align: right;" | 100 % |} Dins l{{'}}Union Europèa, Alemanha, los Païses Basses e Espanha son los principals trissaires de sòja.<ref name="prolea" /> Itàlia es un productor significatiu amb {{formatnum:346000}} tonas. En 2006, França produguèt {{formatnum:123000}} tonas de sòja, a comparar amb 4,5 milions de tonas qu{{'}}importèt, subretot de Brasil.<ref>Font: [https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567 FAOSTAT]</ref>{{,}}<ref group="nòta">La chifra de las importacions combina sovent las granas de sòja brutas, importadas per las trissar e las pastèlas importadas per l{{'}}alimentacion animala.</ref> ==Problèmas environamentals== La cultura de sòja - especialament en Brasil - a ja destruït d'enòrmas zonas de la [[seuva Amazonica|selva amazonica]] e encoratja un [[desboscament]] suplementari. La causa principala d'aquela desforestacion es la demanda mondiala de carn, que a son torn fa mestièr de gigantescas espandidas de tèrra per cultivar de culturas foratgièras pel bestial. Aperaquí 80% de la recòlta mondiala de sòja servís per noirir lo bestial. Las importacions de sòja representan 47% de l’emprenta del [[desboscament]] en [[Euròpa]], contre 14% per l’expansion de las pasturas pel bestial e 10% per l’òli de palme. Un moratori introduït pels exportators brasilans de sòja en 2006 a reduït l'expansion del sòja en Amazonia, mas a pas protegit d'autres ecosistèmas, coma lo Cerrado vesin, ont l'expansion del sòja entraina totjorn lo desboscament. En 2015, 48% de la produccion de sòja de Brasil veniá del biome Cerrado, mentre que 13% solament veniá d'Amazonia. L'eissartatge directe de la selva per la cultura del sòja es un problèma permanent, mas la majoritat de la cultura del sòja remplaça lo pasturatge del bestial perque ven mens productiu. Aqueles pasturals pel bestial an pr'aquò remplaçat lo bòsc primari. == Utilizacion == [[Fichièr:Erntereifes Sojafeld.jpg|thumb|Camp de sòja]] La màger part de la produccion es destinada per l'alimentacion del bestial, jos la forma de farina e de tortèl de sòja. === Utilizacion dirècta === Segon los estudis de [[Lester Brown]],<ref>{{fr}}[[Lester Brown]], ''Le Plan B, pour un pacte écologique'', Calmann-Lévy, 2007.</ref> en 2005, sus los 220 milions de tonas de sòja produit dins lo monde entièr, 15 milions de tonas son consomidas « dirèctament » pels umans sos forma de [[tofú]], de [[iaort]], e de [[lach de sòja]]. === Trissatge === Las granas son trissadas e transformadas en: * [[òli de sòja|Òli]]: 33 milions de tonas produchas, que 7 % servisson d{{'}}[[agrocarburant]]. * [[pastèla de sòja]], rica en [[proteïna]]s : 144 millions de tonas per noirir las bèstias ([[buòu]]s, [[pòrc]]s, [[polalha]] e [[peis]]ses). === La sòja dins l{{'}}alimentacion umana === La sòja dins l{{'}}alimentacion umana es utilizada, subretot en [[Republica Populara de China|China]] e [[Japon]], jos las formas de: * ''farina de sòja'' rica en proteïnas e paure en glucids. Es sovent mesclada amb d{{'}}autras. * Lo [[tonyu]] o ''[[lach de sòja]]'' es una [[bevenda]], sens lach, rica en proteïnas, paura en lipids e en calci e sens [[colesteròl]]. * L{{'}}'''[[òli de sòja]]''' es un òli alimentari excellent, contenent una proporcion pro equilibrada d{{'}}acids gras [[omega-6]] e [[omega-3]] o 6,7. Los acids gras insaturats son relativament sensibles a la temperatura e provòcan de cadenas policiclicas cancerigènas doncas se deu pas utilizar a nauta temperatura. Sa composicion mejana es: ::Acids gras saturats: 16 % ::Acids gras monoïnsaturats ([[omèga-9]]): 24 % ::[[Acid linoleic]] ([[omèga-6]]): 53 % ::[[acid linolenic]] ([[omèga-3]]): 7 % * Lo [[tofu (cosina)|tofu]] se fabrica amb lo [[lach de sòja]] qu{{'}}un còp [[calhat]], dona una pasta, que se transforma coma de fromatge que se pòt utilizar tendre, dur o padenat. * Lo [[tempeh]] se fabrica amb las granas fermentadas e a una consisténcia pus dura que lo ''tofú''. * Lo [[natto]] se fabrica amb las granas fermentadas e a una consisténcia gaireben vescosa. * Lo [[miso]] se fabrica amb una pasta de sòja fermentada e s{{'}}utiliza dins de sopas, de salsas e per aromatizar. * Lo [[shoyu]], o « salsa sòja]] », se fabrica amb las granas fermentadas e d{{'}}autras cerealas torradas (blat), fermentadas e envielhidas, de gost pus doç que lo tamari. * Lo [[tamari]] se fabrica amb las granas fermentadas e d{{'}}autras cerealas torradas sens blat, de gost mai fòrt qu{{'}}aquel del ''shoyu''. * Las [[edamame]] (枝豆) son de favas de sòja verda pas madura, bolidas o cuèchas a la vapor. Son interès dietetic es d{{'}}èsser una font de proteïnas non carnadas. Dins l{{'}}industria alimentària, d{{'}}ingredients alimentaris amb basa de sòja son emplegats dins fòrça produches corrents: * la [[lecitina]] de sòja, apond alimentari (E322) a un ròtle d{{'}}emulsificant, fòrça utilizada dins lo chocolat. * la farina de sòja, amb o sens son òli. * las proteïnas de sòja texturadas, que pòdon remplaçar mai o mens la carn. * los concentrats e los isolats de sòja, produches pus rics en proteïnas que la farina (fins a 90 %), utilizats subretot dins los substituts de repais e los aliments enfantils. Existisson tanben de ''iaorts'' de basa de sòja. <gallery> Fichièr:Soy milk.jpg|Lach de sòja Fichièr:Wasabi and soy sauce by williamnyk.jpg|Salsa sòja e wasabi Fichièr:CDC edamame.jpg|Edamame Fichièr:Tahu putih.JPG|Tofú Fichièr:Sliced tempeh.jpg|Tempeh Fichièr:Natto mixed.jpg|Natto Fichièr:Germanvegetariansausage.jpg|Salsissa vegetariana Fichièr:Sheese_vegan_medium_cheddar.jpg|« fromatge » vegetal </gallery> === La sòja dins l{{'}}alimentacion animala === Sosproduch de la trissada de las granas, la pastèla de sòja, amb un taus en proteïnas brutas de prèp de 45 %, a un interès dins l{{'}}alimentacion de las vacas laitièras, subretot aquelas noiridas amb ensilatge de milh (paure en proteïnas). La pastèla de sòja es tanben la principala font de proteïnas de l{{'}}alimentacion dels pòrcs e de la polalha. En França, 70 % de las pastèlas consumidas son de sòja.<ref>https://web.archive.org/web/20100428062615/http://www2.vet-lyon.fr/ens/nut/webBromato/cours/cmtourte/introtou.html</ref> Cal tostar las pastèlas abans la consomacion per suprimir los elements contranutricionals presents naturalament dins las granas.<ref>[https://web.archive.org/web/20091230083639/http://www2.vet-lyon.fr/ens/nut/webBromato/cours/cmtourte/antinuto.html] Escòla Veterinària de Lion</ref> == Sòja e santat == La grana de sòja es pas gaire utilizada crusa subretot a cause d{{'}}elements contranutricionals ([[acid fitic]] qu{{'}}empresona lo fosfòr, antitripsics que perturban la digestibilitat de las proteïnas dels animals d{{'}}un sol estomac coma l{{'}}Òme o las lectinas qu{{'}}an una activitat emaglutinanta). La sòja conten tanben de proteïnas naturalament allergizantas. === Allergias === {{...}} === Sòja e malautiás cardiovascularas === En 1999 l{{'}}administracion americana la « FDA » afirmèt que pòt existir un ligam entre la consomacion de proteïnas de sòja e la diminucion del risc de malautiás cardiovascularas.<ref>{{en}} [http://www.soyfoods.org/health/soy-for-heart-disease/soy-protein-and-heart-disease-health-claim Site du lobby pro-soja]</ref> Mas existisson de contestaires scientifics daissant un dobte.<ref>{{en}} [http://www.consumeraffairs.com/news04/2005/soy_study.html Article relatant un estudi sus la sòja]</ref> Pasmens semblariá que l{{'}}efèit de la consomacion de proteïnas de sòja sus la baissa del taus de colesteròl total e del taus de LDL siá demostrat.<ref>{{en}} [http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM199508033330502 Meta-analisi de l{{'}}efèit de consomacion de proteïnas de sòja]</ref> === Alimentacion enfantila === {{...}} === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20130603212455/http://www.prolea.com/fileadmin/extranet/Publications/oleoproteagineux/brochures_carres/08%20-%20BR%20SOJ%200508.pdf ''La sòja de la planta cap a las utilizacions'', Prolea] {{Pdf}} == Nòtas e referéncias == === Nòtas === {{referéncias | grop = nòta }} === Referéncias === {{referéncias}} {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Planta utila]] a7fwlo9ivgdqp8nhe7iql47spngz6oh 0 73362 2511709 2234803 2026-10-29T05:21:54Z Nicolas Eynaud 6858 /* Mesura fisica en mecanica classica */ 2511709 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Standard_kilogram,_2.jpg|thumb|Patron del quilograma estandard]] La '''mesura fisica''' qu'ei l'accion de determinar la o las valors d'ua grandor (longor, capacitat, etc.), per comparason dab ua grandor constanta de medisha espècia presa coma tèrme de referéncia (etalon o unitat). == Istòria == == Mesura fisica en mecanica classica == En [[mecanica classica]], ua '''mesura fisica''' qu'ei ua valor numeric o [[Magnitud fisica|magnitud]] d'un atribut fisic d'un objècte, coma la [[longor]], la [[capacitat]], lo [[volum]] o la [[massa]], obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'[[Unitat de mesura|unitats]]. Dens lo [[Sistèma Internacional d'Unitats]] pòt èsser lo [[mètre]], lo [[litre]] o lo [[quilograma]]. == Mesura fisica en mecanica quantica == En [[mecanica quantica]], quan mesuran ua grandor fisica (un atribut fisic), que pòden obténguer mei d’un resultat. Que parlan de probabilitat d’obténguer un resultat.   === Los resultats possibles d’ua mesura en fisica quantica === [[Fichièr:Quantificacion de l'energia.png|alt=Valors quantificadas que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).|vinheta|Valors que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).]] A la grandor fisica A, qu’ei associada ua [[Observabla (quantica)|observabla]] Â. Aquera [[Observabla (quantica)|observabla]] que s’escriu per ua matriça de N colomnas e N linhas. Que pòden escríver la matriça dab la fòrma d'ua matriça diagonau. Tots los coeficients de la matriça que son nuls manca los de la diagonala. Que parlan de diagonalisacion. Las valors diagonaus de la matriça que son ditas valors pròprias de l’operator hermician. Que corresponen aus resultats possibles de la mesura fisica. Se i a un nombre finit de valors pròprias, que i a un nombre fenit de resultats possibles. Que dísen los resultats de la mesura que son quantificats. Que vesen ací lo principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a las valors pròprias deus operators matematics. Totas las valors ne son pas possiblas. == Nòtas == <references/> == Vejatz tanben == * [[Aparelh de mesura]] * [[Unitat de mesura]] * [[Metrotecnia]] * [[Metrologia]] * [[Magnitud fisica]] * [[Sistèma Internacional d'Unitats]] * [[Teoria de la mesura]] * [[Postulats de la fisica quantica]] {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Metrologia|*]] egyqu1g1vffy311djsbr2hxkpfr1nqk 2511710 2511709 2026-10-29T05:28:29Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2511710 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Standard_kilogram,_2.jpg|thumb|Patron del quilograma estandard]] La '''mesura fisica''' qu'ei l'accion de determinar la o las valors d'ua grandor (longor, capacitat, etc.), per comparason dab ua grandor constanta de medisha espècia presa coma tèrme de referéncia (etalon o unitat). == Istòria == === Las mesuras ancianas === === Lo sistèma metric e l'unificacion === === Las definicions modèrnas === == Mesura fisica en mecanica classica == En [[mecanica classica]], ua '''mesura fisica''' qu'ei ua valor numeric o [[Magnitud fisica|magnitud]] d'un atribut fisic d'un objècte, coma la [[longor]], la [[capacitat]], lo [[volum]] o la [[massa]], obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'[[Unitat de mesura|unitats]]. Dens lo [[Sistèma Internacional d'Unitats]] pòt èsser lo [[mètre]], lo [[litre]] o lo [[quilograma]]. == Mesura fisica en mecanica quantica == En [[mecanica quantica]], quan mesuran ua grandor fisica (un atribut fisic), que pòden obténguer mei d’un resultat. Que parlan de probabilitat d’obténguer un resultat.   === Los resultats possibles d’ua mesura en fisica quantica === [[Fichièr:Quantificacion de l'energia.png|alt=Valors quantificadas que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).|vinheta|Valors que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).]] A la grandor fisica A, qu’ei associada ua [[Observabla (quantica)|observabla]] Â. Aquera [[Observabla (quantica)|observabla]] que s’escriu per ua matriça de N colomnas e N linhas. Que pòden escríver la matriça dab la fòrma d'ua matriça diagonau. Tots los coeficients de la matriça que son nuls manca los de la diagonala. Que parlan de diagonalisacion. Las valors diagonaus de la matriça que son ditas valors pròprias de l’operator hermician. Que corresponen aus resultats possibles de la mesura fisica. Se i a un nombre finit de valors pròprias, que i a un nombre fenit de resultats possibles. Que dísen los resultats de la mesura que son quantificats. Que vesen ací lo principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a las valors pròprias deus operators matematics. Totas las valors ne son pas possiblas. == Nòtas == <references/> == Vejatz tanben == * [[Aparelh de mesura]] * [[Unitat de mesura]] * [[Metrotecnia]] * [[Metrologia]] * [[Magnitud fisica]] * [[Sistèma Internacional d'Unitats]] * [[Teoria de la mesura]] * [[Postulats de la fisica quantica]] {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Metrologia|*]] jn3m9w6s9ti9ayafgka5pjtkgujzgn5 2511711 2511710 2026-10-29T05:51:55Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las mesuras ancianas */ 2511711 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Standard_kilogram,_2.jpg|thumb|Patron del quilograma estandard]] La '''mesura fisica''' qu'ei l'accion de determinar la o las valors d'ua grandor (longor, capacitat, etc.), per comparason dab ua grandor constanta de medisha espècia presa coma tèrme de referéncia (etalon o unitat). == Istòria == === Las mesuras ancianas === L'existéncia de preocupacions ligadas a questions de mesura es atestada tanlèu l'[[escritura]] apareishuda dens maines variats com lo [[comèrci]], l'[[agricultura]], la construccion o l'[[astronomia]]. Atau, las prumèras [[civilizacion]]s devón s'acordar sus sistèmas d'unitats tà, au minimom, mesurar las [[longor]]s, las [[airau|susfàcias]], los [[volum|volumes]], las [[massa]]s e lo [[temps]]. === Lo sistèma metric e l'unificacion === === Las definicions modèrnas === == Mesura fisica en mecanica classica == En [[mecanica classica]], ua '''mesura fisica''' qu'ei ua valor numeric o [[Magnitud fisica|magnitud]] d'un atribut fisic d'un objècte, coma la [[longor]], la [[capacitat]], lo [[volum]] o la [[massa]], obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'[[Unitat de mesura|unitats]]. Dens lo [[Sistèma Internacional d'Unitats]] pòt èsser lo [[mètre]], lo [[litre]] o lo [[quilograma]]. == Mesura fisica en mecanica quantica == En [[mecanica quantica]], quan mesuran ua grandor fisica (un atribut fisic), que pòden obténguer mei d’un resultat. Que parlan de probabilitat d’obténguer un resultat.   === Los resultats possibles d’ua mesura en fisica quantica === [[Fichièr:Quantificacion de l'energia.png|alt=Valors quantificadas que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).|vinheta|Valors que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).]] A la grandor fisica A, qu’ei associada ua [[Observabla (quantica)|observabla]] Â. Aquera [[Observabla (quantica)|observabla]] que s’escriu per ua matriça de N colomnas e N linhas. Que pòden escríver la matriça dab la fòrma d'ua matriça diagonau. Tots los coeficients de la matriça que son nuls manca los de la diagonala. Que parlan de diagonalisacion. Las valors diagonaus de la matriça que son ditas valors pròprias de l’operator hermician. Que corresponen aus resultats possibles de la mesura fisica. Se i a un nombre finit de valors pròprias, que i a un nombre fenit de resultats possibles. Que dísen los resultats de la mesura que son quantificats. Que vesen ací lo principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a las valors pròprias deus operators matematics. Totas las valors ne son pas possiblas. == Nòtas == <references/> == Vejatz tanben == * [[Aparelh de mesura]] * [[Unitat de mesura]] * [[Metrotecnia]] * [[Metrologia]] * [[Magnitud fisica]] * [[Sistèma Internacional d'Unitats]] * [[Teoria de la mesura]] * [[Postulats de la fisica quantica]] {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Metrologia|*]] enxtg3hg01fvghhd1ywib43ydt24fz1 2511712 2511711 2026-10-29T05:53:00Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las mesuras ancianas */ 2511712 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Standard_kilogram,_2.jpg|thumb|Patron del quilograma estandard]] La '''mesura fisica''' qu'ei l'accion de determinar la o las valors d'ua grandor (longor, capacitat, etc.), per comparason dab ua grandor constanta de medisha espècia presa coma tèrme de referéncia (etalon o unitat). == Istòria == === Las mesuras ancianas === L'existéncia de preocupacions ligadas a questions de mesura es atestada tanlèu l'[[escritura]] apareishuda dens maines variats com lo [[comèrci]], l'[[agricultura]], la construccion o l'[[astronomia]]. Atau, las prumèras [[civilizacion]]s devón s'acordar sus sistèmas d'unitats tà, au minimom, mesurar las [[longor]]s, las [[aira|susfàcias]], los [[volum|volumes]], las [[massa]]s e lo [[temps]]. === Lo sistèma metric e l'unificacion === === Las definicions modèrnas === == Mesura fisica en mecanica classica == En [[mecanica classica]], ua '''mesura fisica''' qu'ei ua valor numeric o [[Magnitud fisica|magnitud]] d'un atribut fisic d'un objècte, coma la [[longor]], la [[capacitat]], lo [[volum]] o la [[massa]], obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'[[Unitat de mesura|unitats]]. Dens lo [[Sistèma Internacional d'Unitats]] pòt èsser lo [[mètre]], lo [[litre]] o lo [[quilograma]]. == Mesura fisica en mecanica quantica == En [[mecanica quantica]], quan mesuran ua grandor fisica (un atribut fisic), que pòden obténguer mei d’un resultat. Que parlan de probabilitat d’obténguer un resultat.   === Los resultats possibles d’ua mesura en fisica quantica === [[Fichièr:Quantificacion de l'energia.png|alt=Valors quantificadas que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).|vinheta|Valors que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).]] A la grandor fisica A, qu’ei associada ua [[Observabla (quantica)|observabla]] Â. Aquera [[Observabla (quantica)|observabla]] que s’escriu per ua matriça de N colomnas e N linhas. Que pòden escríver la matriça dab la fòrma d'ua matriça diagonau. Tots los coeficients de la matriça que son nuls manca los de la diagonala. Que parlan de diagonalisacion. Las valors diagonaus de la matriça que son ditas valors pròprias de l’operator hermician. Que corresponen aus resultats possibles de la mesura fisica. Se i a un nombre finit de valors pròprias, que i a un nombre fenit de resultats possibles. Que dísen los resultats de la mesura que son quantificats. Que vesen ací lo principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a las valors pròprias deus operators matematics. Totas las valors ne son pas possiblas. == Nòtas == <references/> == Vejatz tanben == * [[Aparelh de mesura]] * [[Unitat de mesura]] * [[Metrotecnia]] * [[Metrologia]] * [[Magnitud fisica]] * [[Sistèma Internacional d'Unitats]] * [[Teoria de la mesura]] * [[Postulats de la fisica quantica]] {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Metrologia|*]] 04rmo15uzaymg0yvqk7333ewneumuh4 2511713 2511712 2026-10-29T06:03:02Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las mesuras ancianas */ 2511713 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Standard_kilogram,_2.jpg|thumb|Patron del quilograma estandard]] La '''mesura fisica''' qu'ei l'accion de determinar la o las valors d'ua grandor (longor, capacitat, etc.), per comparason dab ua grandor constanta de medisha espècia presa coma tèrme de referéncia (etalon o unitat). == Istòria == === Las mesuras ancianas === L'existéncia de preocupacions ligadas a questions de mesura es atestada tanlèu l'[[escritura]] apareishuda dens maines variats com lo [[comèrci]], l'[[agricultura]], la construccion o l'[[astronomia]]. Atau, las prumèras [[civilizacion]]s devón s'acordar sus sistèmas d'unitats tà, au minimom, mesurar las [[longor]]s, las [[aira|susfàcias]], los [[volum|volumes]], las [[massa]]s e lo [[temps]]. Aqueras unitats ancianas èran sovent d'origina antropometrica, es a díser qu'èran fondadas sus las [[anatomia|dimensions deu còs uman]] com lo [[pè (unitat)|pè]], la [[cobdada (unitat)|cobdada]] o lo [[poç (unitat)|poç]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roope O. Kaaronen, Mikael A. Manninen e Jussi T. Eronen, « Body-based units of measure in cultural evolution », ''Science'', vol. 380, n° 6648, 2023, pp. 948-954.</ref>. === Lo sistèma metric e l'unificacion === === Las definicions modèrnas === == Mesura fisica en mecanica classica == En [[mecanica classica]], ua '''mesura fisica''' qu'ei ua valor numeric o [[Magnitud fisica|magnitud]] d'un atribut fisic d'un objècte, coma la [[longor]], la [[capacitat]], lo [[volum]] o la [[massa]], obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'[[Unitat de mesura|unitats]]. Dens lo [[Sistèma Internacional d'Unitats]] pòt èsser lo [[mètre]], lo [[litre]] o lo [[quilograma]]. == Mesura fisica en mecanica quantica == En [[mecanica quantica]], quan mesuran ua grandor fisica (un atribut fisic), que pòden obténguer mei d’un resultat. Que parlan de probabilitat d’obténguer un resultat.   === Los resultats possibles d’ua mesura en fisica quantica === [[Fichièr:Quantificacion de l'energia.png|alt=Valors quantificadas que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).|vinheta|Valors que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).]] A la grandor fisica A, qu’ei associada ua [[Observabla (quantica)|observabla]] Â. Aquera [[Observabla (quantica)|observabla]] que s’escriu per ua matriça de N colomnas e N linhas. Que pòden escríver la matriça dab la fòrma d'ua matriça diagonau. Tots los coeficients de la matriça que son nuls manca los de la diagonala. Que parlan de diagonalisacion. Las valors diagonaus de la matriça que son ditas valors pròprias de l’operator hermician. Que corresponen aus resultats possibles de la mesura fisica. Se i a un nombre finit de valors pròprias, que i a un nombre fenit de resultats possibles. Que dísen los resultats de la mesura que son quantificats. Que vesen ací lo principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a las valors pròprias deus operators matematics. Totas las valors ne son pas possiblas. == Nòtas == <references/> == Vejatz tanben == * [[Aparelh de mesura]] * [[Unitat de mesura]] * [[Metrotecnia]] * [[Metrologia]] * [[Magnitud fisica]] * [[Sistèma Internacional d'Unitats]] * [[Teoria de la mesura]] * [[Postulats de la fisica quantica]] {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Metrologia|*]] md2wwa1iqnkjri3jto620mlhbm59dgw 0 82296 2511646 1859651 2026-10-28T13:56:04Z Hike395 18937 Utilizar un imatge mens esfondrat de signe similar 2511646 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[File:MSH82 lahar from march 82 eruption 03-21-82.jpg|thumb|Lahar provocat per l'erupcion del mont St Helens en març de [[1982]]]] [[File:Volcano evacuation route sign.jpg|thumb|140px| Senhal de direccion d'evacuacion en cas d'erupcion volcanica o lahar.]] Un '''lahar''' es una colada de fanga compausada de material [[tefra|piroclastic]] e [[aiga]] que s'escorrís sul pendís d'un [[volcan]], puèi generalament lo long de la rega d'una val fluviala. Lo tèrme de ''lahar'' ven d'[[Indonesia]] e en [[javanés]] significa ''[[lava]]''. Los lahars an la consisténcia del [[beton]]: se compòrtan coma un [[fluid]] quand se mòvon, e coma un [[solid]] quand s'arrèstan<ref name="usgswhat">{{Ligam web|url=http://volcanoes.usgs.gov/Hazards/What/Lahars/lahars.html|títol=Lahars and Their Effects|work=USGS Volcano Hazards Program|accessdate=2007-09-02}}</ref>. Los Lahars pòdon èsser enòrmes: lo lahar Osceola produit fa 5600 ans pel [[Mont Rainier]] dins l'[[Washington (estat)|Estat de Washington]] produguèt una paret de fanga de {{unitat|140|m}} de prigondor dins las gòrjas de la [[White River (Washington)|''White River'']] e cobriguèt un airal de {{unitat|330|km²}} correspondent a {{unitat|2.3|km³}} de material. Un lahar pòt èsser extremament perilhós, amor de son energia e velocitat: un lahar grand se pòt mòure a mantun desenats de mètres per segonda subre fòrça quilomètres, causant destruccions e catastròfas. Lo lahar de l'erupcion del [[Nevado del Ruiz]] en [[Colómbia]] en 1985 provoquèt la [[Tragedia d'Armero]], que tuèt {{formatnum:23000}} personas quand la vila d'[[Armero]] foguèt rebonduda jos {{unitat|5|m}} de fanga<ref>{{Ligam web|url=http://volcanoes.usgs.gov/Hazards/What/Lahars/RuizLahars.html|títol=Deadly Lahars from Nevado del Ruiz, Colombia|work=USGS Volcano Hazards Program|accessdate=2007-09-02}}</ref>. ==Causas== [[File:MSH80 mudline muddy river with USGS scientist 10-23-80.jpg|thumb|left|La traça daissada per la fanga suls arbres en riba de la [[Muddy River (Washington)|Muddy River]] après l'erupcion del [[Mont Saint Helens]] en 1980 mòstra la nautor que pòdon aténher los lahars ailà.]] Los lahars son deguts a divèrsas causas<ref name="usgswhat"/>: * La [[nèu]] e los [[glacièr]]s se pòdon desglaçar per la calor de la [[lava]] o d'un [[flux piroclastic]] durant una [[erupcion volcanica]] * Un [[aigat]] provocat per un glacièr, la rompedura d'un lac, o de precipitacions fòrtas pòdon formar un lahar, o un [[jökulhlaup]]. * L'aiga d'un lac de cratèr, combinat amb de material volcanic pendent una erupcion. E mai que los lahars sián associats mai que mai als efièches d'activitat volcanica, aquestes se pòdon produire pasmens sens cap d'activitat volcanica actuala, se las condicions son reünidas per provocar un esfondrament e un resquilhatge de fanga qu'a per origina los depaus de cendres volcanicas. ===Referéncias=== <references /> [[Categoria:Vulcanologia]] i807h6duwofjii3kxue7y6sezk6pdfn 0 101092 2511699 2208938 2026-10-28T22:50:39Z Jfblanc 104 2511699 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Tavey | nomcomuna2=Tavey | imatge= Tavey, Mairie, côté sud-est.jpg | descripcion= La comuna, costat sud-es | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Lure|Lure]] | canton= [[Canton de Héricourt-Ouest|Héricourt-Ouest]] | insee = 70497 | sitweb= | cp = 70400 | cònsol = Gérard Clément | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.7433 | latitud= 47.5669 | alt mini = 336 | alt mej = | alt maxi = 448 | km² = 2.96 }} '''Tavey''' es una anciana [[Comuna francesa|comuna]] del país de Monbeliard, annexada a Ericort en 2019. Administrativament, èra del [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Borgonha e Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Tavey]]'''Tavey'''}} {{Image label|x=0.45190211817|y=0.684728346641|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 389 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laire (Dobs)|Laire]] (1,6km)}}}} {{Image label|x=0.341669912018|y=0.423232171049|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 140 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Verlans]] (1,7km)}}}} {{Image label|x=0.664291257483|y=0.346489905068|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 10457 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Héricourt (Nauta Sòna)|Héricourt]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.220467847402|y=0.533344075515|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trémoins]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.749680413337|y=0.698041591854|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 438 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vyans-le-Val]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.381207313517|y=0.169048313214|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 784 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Couthenans]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.224561861566|y=0.300081386581|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 301 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coisevaux]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.510352465443|y=0.0787952239816|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 727 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Luze]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.134633516256|y=0.704351991694|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 456 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aibre]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.328793012768|y=0.90875407349|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Raynans]] (3,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== Tavey es una comunautat del ducat puèi principat de Montbeliard. Annexada per fòrça a França en 1793, es dins lo departament del Mont Terrible, puèi del Ren Naut, e enfin de la Nauta Sòna. En 2019 es annexada a Ericort. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 70497 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gérard Clément|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 70497 |1793=189 |1800=178 |1806=219 |1821=234 |1831=223 |1836=258 |1841=237 |1846=216 |1851=214 |1856=233 |1861=248 |1866=224 |1872=193 |1876=205 |1881=207 |1886=212 |1891=218 |1896=230 |1901=248 |1906=254 |1911=275 |1921=227 |1926=231 |1931=233 |1936=200 |1946=183 |1954=203 |1962=215 |1968=250 |1975=275 |1982=360 |1990=337 |1999=330 |2004= |2005= |2006=394 |2007=403 |2008=407 |2009=436 |cassini=37162 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 70497 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]] gf5km5wwmnv5fgtrpnr6t5dtobgc40u 0 116309 2511697 2352049 2026-10-28T22:08:27Z Jfblanc 104 2511697 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Sacy | nomcomuna2= Sacy | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Auxerre|Auxerre]] | canton= [[Canton de Vermenton|Vermenton]] | insee = 89330 | sitweb= | cp = 89270 | cònsol = Jacqueline Toutain | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 3.8208 | latitud= 47.6683 | alt mini = 137 | alt mej = | alt maxi = 284 | km² = 27.7 }} '''Sacy''' es una anciana [[Comuna francesa|comuna]] de [[Borgonha]], annexada en 2016 a [[Vermenton]]. Administrativament, èra dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Iona (departament)|Iona]] de la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Sacy]]'''Sacy'''}} {{Image label|x=0.774885540312|y=0.473780104226|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 403 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nitry]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.696873871553|y=0.796516247038|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Joux-la-Ville]] (5,9km)}}}} {{Image label|x=0.140843230274|y=0.516364728276|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1203 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vermenton]] (6,4km)}}}} {{Image label|x=0.185241527771|y=0.757870794395|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 205 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lucy-sur-Cure]] (7,1km)}}}} {{Image label|x=0.670753935364|y=0.110807996568|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 177 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lichères-près-Aigremont]] (7,2km)}}}} {{Image label|x=0.168068150816|y=0.797367030432|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bessy-sur-Cure]] (7,8km)}}}} {{Image label|x=0.828758607163|y=0.172195050824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 68 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aigremont (Yonne)|Aigremont]] (7,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 89330 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jacqueline Toutain|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 89330 |1793=866 |1800=850 |1806=821 |1821=869 |1831=899 |1836=847 |1841=841 |1846=853 |1851=805 |1856=766 |1861=701 |1866=708 |1872=673 |1876=694 |1881=645 |1886=603 |1891=578 |1896=573 |1901=521 |1906=520 |1911=518 |1921=450 |1926=433 |1931=370 |1936=339 |1946=303 |1954=276 |1962=258 |1968=236 |1975=219 |1982=197 |1990=169 |1999=211 |2004= |2005= |2006=209 |2007= 209 |2008=208 |2009=210 |cassini=36082 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ===Bibliografia=== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 89330 }} [[Categoria:Comuna d'Iona]] [[Categoria:Comuna de Borgonha]] lgtqdameeqj0q47z9qftzr547bsweps 0 120329 2511705 2442653 2026-10-29T03:59:51Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511705 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''Parlament francés''' exercís una granda partida del [[poder legislatiu]] e pòt en partida contraròtlar l’activitat governamentala, segon la [[Constitucion francesa de 1958]]. Se compausa del [[Senat francés|Senat]], la cambra nauta, que comprend 348 senadors, e de l’[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]], la cambra bassa, que compta 577 deputats. Las doas cambras tenon sesilha dins de luòcs diferents: lo [[palais del Luxemborg]] pel Senat e lo [[palais Borbon]] per l’Assemblada Nacionala. Abans [[1962]], lo Parlament èra lo deteneire unic de la sobeiranetat populara. Dempuèi aquela data, es en concurréncia amb lo [[President de la Republica Francesa|President de la Republica]], designat a l’eleccion presidenciala al sufragi universal. Fòrça poderós jos las [[Tresena Republica|Tresena]] e [[Quatrena Republica|Quatrena]] Republicas, son poder mermèt jos la [[Cinquena Republica|Cinquena Republica]]. Las evolucions actualas de las institucions francesas tendon a li tornar qualques nòvas prerogativas. Pasmens, los poders creissents de las [[Institucions de las Unions Europèas]] tendon a limitar son influéncia, prèp 70 % de son activitat essent consacrada a la mesa en òbra del [[Drech de l'Union Europèa]]<ref>{{fr}}Claude Truchot, ''Europe : l'enjeu linguistique'', p. 79</ref>. == Istòria == Lo Parlament francés, coma ''poder legislatiu'', deu pas èsser confondut amb los [[Parlament (Regim Ancian)|Parlaments del Regim Ancian]] qu'èran de corts de justícia avent qualques atribucions politicas. Lo [[Parlament]], al sens actual, apareguèt en França amb la [[Revolucion Francesa|Revolucion]]. Sa forma ([[monocamerisme|monocamerala]], [[bicamerisme|bicamerala]] o pluricamerala), sos noms e sas atributions, definits per las diferentas constitucions, prenguèron de formas fòrça diferentas seguent los regims: {| class="wikitable" ! Data !! Constitucion !! Cambra nauta !! Cambra bassa !! Autra cambra !! Reünion de las cambras !! Cambra unica |- | align="center" | 1791 || Constitucion de 1791 || || || || || Còrs legislatiu |- {{linha grisa}} | align="center" | 1793 || Constitucion de l'an I || || || || || Convencion nacionala |- | align="center" | 1795-1799 || Constitucion de l'an III || Conselh dels Ancians || Conselh dels Cinc Cents || || || |- {{linha grisa}} | align="center" | 1799-1802 || Constitucion de l'an VIII || Senat conservator || Còrs legislatiu || Tribunat || || |- | align="center" | 1802-1804 || Constitucion de l'an X || Senat conservator || Còrs legislatiu || Tribunat || || |- {{linha grisa}} | align="center" | 1804-1814 || Constitucion de l'an XII || Senat conservator || Còrs legislatiu || || || |- | align="center" | 1814-1815 || Carta de 1814 || Cambra dels pars || Cambra dels deputats || || || |- {{linha grisa}} | align="center" | 1815 || Acte addicional a las constitucions de l'Empèri de 1815|| Cambra dels pars || Cambra dels representants || || || |- | align="center" | 1830-1848 || Carta de 1830 || Cambra dels pars || Cambra dels deputats || || || |- {{linha grisa}} | align="center" | 1848-1852 || Constitucion francesa de 1848 || || || || || Assemblada nacionala legislativa |- | align="center" | 1852-1870 || Constitucion francesa de 1852 || [[Senat (França)|Senat]] || Còrs legislatiu || [[Conselh d'Estat (França)|Conselh d’Estat]] || || |- {{linha grisa}} | align="center" | 1871-1875 || || || || || || Assemblada Nacionala |- | align="center" | 1875-1940 || Leis constitucionalas de 1875 ||Senat || Cambra dels deputats || || Assemblada Nacionala || |- {{linha grisa}} | align="center" | 1940-1944 || Lei constitucionala del 10 de julhet de 1940 || || || || || |- | align="center" | 1944-1946 || Govèrn Provisòri de la Republica Francesa || || || || || Assemblada Constituenta |- {{linha grisa}} | align="center" | 1946-1958 || Constitucion francesa de 1946 || Conselh de la Republica || Assemblada Nacionala || || Parlament || |- | align="center" | dempuèi 1958 || [[Constitucion francesa de 1958]] || [[Senat (França)|Senat]] || [[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]] || || [[Congrès del Parlament francés|Congrès]] || |} == Parlament jos la Cinquena Republica == [[Fichièr:Paris Assemblee Nationale DSC00074.jpg|thumb|300px|Lo [[palais Borbon]], sèti de l’[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]]]] [[Fichièr:Palais_Luxembourg_Sunset.JPG|thumb|300px|Lo [[palais del Luxemborg]], sèti del [[Senat francés|Senat]]]] Lo Parlament es compausat de doas cambras : lo [[Senat francés|Senat]] que compren 348 elegits, e l’[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]] que compta 577 deputats. === Parlamentaris === ==== Eleccion dels parlamentaris ==== Los deputats que tenon sesilha a l’[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]] son elegits a l'[[escrutinh majoritari plurinominal|escrutinh majoritari]] uninominal de dos torns dins l'encastre de las circonscripcions per cinc ans Los senators son elegits al sufragi universal indirècte pels "grands electors". Los "grands electors" son los elegits nacionals, regionals, departementals e dels delegats dels conselhs municipals. Los senators son renovelats per mitat cada tres ans. ==== Estatuts e imunitats ==== Per poder èsser parlamentari, se cal confornar a qualques condicions. Cal aver 24 ans per èsser senator, 18 pels deputats dempuèi 2011. Los comerçants en liquidacion judiciària las personas condamnadas per corrupcion venon ineligibles per un an o mai. Existís tanben d'incompatibilitats de foncion. Se pòt pas èsser parlamentari e foncionari, parlamentari e exercir de foncions de direccion dins las entrepresas nacionalas. Se pòt pas cumular lo mandat de parleamentari amb mai d’un dels mandats seguents: membre d'un conselh o d'un executiu regional, general, municipal. Lo cumul es enebit amb d'autres mandats parlamentaris, senator, deputats, deputats europèus. L’article 26 de la Constitucion de 1958 (revisat en 1995) fixa las immunitats parlamentàrias. Existís una irresponsabilitat parlamentària sus sas opinions e son vòte dins l'encastre de son trabalh parlamentari. Gausís tanben d’una inviolabilitat relativa. Pòt èsser acusat per un crime o un delicte pas que amb l’autorizacion delu burèl de l’assemblada competenta levat flagrança o condamnacion definitiva per un tribunal. === Foncionament parlamentari === Dempuèi 1995, existís pas qu’una sesilha unica de 9 meses començant en octobre. En cas de besonh, le Primièr Ministre pòt decidir de tener de jorns e mai. Lo President de ma republica pòt dubrir e acabar de sesilhas extraordinàrias. L’òrdre del jorn es determinat per avança, s'es demandada pels parlamentaris, sa durada pòt pas despassar 12 jorns. S'es demandada pel govèrn, cap de durada es fixada. Cada Assemblada redigís son règlament somés al contraròtle de constitucionalitat del Conselh Constitucional. Los grops parlamentaris an un ròtle, regropan los elegits del meteis partit o de meteissa sensibilitat. 20 deputats o 15 senators son necessaris per constituir un grop entre autre dins l'atribucion de la comissions. Las uèit comissions permanentas de l'Assemblada Nacionala e las sièis del Senat caduna especializada dins de grands domenis estúdian los projèctes o proposicions de leis e preparan los emendaments. === Poders del Parlament === La Constitucion de 1958 mermèt fòrça los poders del Parlament. A la prerogativa abituala del poder legislatiu coma lo dich l’article 34. {{cita|la lei es votada pel Parlament}}. Mas l'article limita fòrça lo domeni de la lei. Lo Parlament fixa las règlas suls dreches civics e las libertats publicas, lo drech de las personas, lo drech penal e de procedura penala. Legifèra sus las jurisdiccions, las magistraturas, los impòsts, la moneda, los regims electorals, de la creacion de categorias d’establiments publics, l'estatut dels foncionaris, las nacionalizacions. Mas fa que fixar los principis fondamentals per l’organizacion de la Defensa Nacionala, las collectivitats localas, l’ensenhament, lo drech de proprietat, de las obligacions e del trabalh. totes los autres domenis relèvan del reglamentari, es a dire del poder executiu (article 37). Aquela limitacion aviá per tòca d'acabar amb la paralisia parlamentària existent jos la Cinquena Republica. ==== Mejans d’accion del Parlament sul govèrn ==== Lo Parlament pòt contrarotlar lo trabalh del govèrn amb una '''Commission d'enquèsta parlamentària'''. Lo mejan mai conegut de contrarotlar lo govèrn es la practica de las '''questions parlamentàrias'''. Lo govèrn deu consacrar una sesilha per setmana e respondre a las questions dels representants de cada assemblada. Dempuèi [[1992]], lo govèrn deu sometre al Parlament las proposicions d’actes relatius a l’[[Union Europèa]] s’an una incidéncia sus la legislacion francesa. Per manifestat lor desacòrdis, los deputats pòdon pausar una '''[[mocion de censura]]'''. Valabla s'es signada par 10 % dels deputats cal un vòte favorable de 50 % dels membres de l’Assemblada Nacionala per que capite. En cas de vòte positiu, lo govèrn deu demissionar. Mas dempuèi 1962, l’existence d’un parti majoritaire a permis au gouvernement de s’appuyer sur une majorité solide rendant impossible le vote d’une motion de censure. === Procedura legislativa === ==== Prepausar una lei ==== L’initiativa de las leis aparten al Primièr ministre e als membres del Parlament. Gaireben totes los tèxtes son depausats pel Govèrn e son nomenats « projèctes de lei ». Los autres tèxtes son depausats per de deputats o de senators e se nomenan alara de « preposicions de lei ». ==== Examen del tèxte en comission e emendaments ==== Lo vòte de la [[lei]] passa per de fasas definidas precisament per la [[Constitucion]] e pels règlaments d'ambedoas assembladas. Aprèp qu'es estat depausat pel [[Govèrn]] o pel [[Parlament]], un tèxte es examinat per una comission, que designa un raportaire encargat de detalhar las mesuras prepausadas e eventualament los emendaments a i portar, discutar en sesilha publica e votar pendent una o mai lecturas dins cada cambra. Un tèxte pausat es pas necessàriament discutit. Se lo govèrn e lo burèl de l’assemblada auprèp que foguèt pausat decidís pas de l’inscriure en sesilha. Lo tèxte del depart, abans l’examen en sesilha publica, pòt èsser apondut d’emendaments, es a dire de modificacions que crean, modifican o suprimisson un article del tèxte de lei. Fin finala, l’examen del tèxte pendent de lecturas per caduna de las cambras permet sovent de melhorar lo tèxte, o en corrigissent de punts tecnics, o en prepausant de mesuras suplementàrias per viaá d’aemendaments, depausat per un parlamentari o pel Govèrn. ==== Vòte de la lei ==== Lo vòte de la lei en [[França]] repausa sul principi de l’acòrdi sus un meteis tèxte entre l’Assembla Nacionala e lo Senat. L'acòrdi se fa per la procedura de la [[naveta parlamentària]], descricha per l’article 45 de la |Constitucion: {{cita|tot projècte o proposicion de lei es examinada successivament dins ambedoas assembladas del Parlament per tòca de l’adopcion d’un tèxte identic}}. Aprèp lo vòte d’un tèxte per una assemblada, es transmés a l’autra assemblada. La meteissa procedura contunha: examen en commission, depaus eventual d’emendaments, examen e vòte en sesilha publica e comença la [[naveta parlamentària]]. L’examen del tèxte dins caduna d'ambedoas assembladas constituís la primièra lectura. Se la segonda assemblada adòpta lo tèxte sens lo modificar, es a dire sens adoptar d’emendament, la procedura s’acaba: lo [[President de la Republica Francesa|president de la Republica]] deu promulgar lo tèxte, que ven una lei tre qu'es publicat al [[Jornal Oficial de la Republica francesa|jornal oficial]]. Se la segonda assemblada rebuta o modifica lo tèxte, aquel torna a la primièra assemblada. E la segonda lectura, seguís la meteissa procedura. En cas de desacòrdi entre ambedoas assembladas e se lo govèrn interven pas, la [[naveta parlamentària]] pòt durar sens fin. Lo govèrn pòt intervenir aprèp la segonda lectura o la primièra en cas d’urgéncia en convocant una [[Commission mixta paritària]] prevista dins l'article 45 de la constitucion. Compausada de sèt deputats e de sèt senators, ensaja de metre al punt un tèxte de compromés. S'es impossible, aprèp una novèla lectura, lo darrièr mòt ven a l’Assemblada Nacionala. Solament aquel punt de la Constitucion dona la primautat a l’Assemblada Nacionala sul Senat dins lo vòte de la lei. En practica, l’Assemblada Nacionala utiliza pauc aquel poder, perque las assembladas acaban per s’acordar sus un tèxte abans la naveta. Pasmens, l’existéncia d'aquel recors dona a l’Assemblada Nacionala una fòrça de pression e assegura son ròtle preponderant dins lo vòte de la lei. === Autres poders del Parlament === L’article 89 de la Constitucion dona al Parlament de poders constituents. Cap de revision constitucionala se pòt pas far sens l’acòrdi de las doas cambras. Aprèp lo vòte en tèrmes identics per ambedoas Assembladas, l’aprobacion definitiva se pòt far de dos biais: o per una reünion del [[Congrès du Parlament francés|Parlament en congrès]] a [[Versalhas]] (Cal alara un vòte de 3/5 dels representants per que la revision constitucionala siá adoptada), o per referendum coma o prevei l’article 11 de la Constitucion. Sus diplomacia, lo Parlament deu ratificar los decrets mai importants. E l’article 11 de la Constitucion permet de contornar lo Parlament en donant la possibilitat de sometre al referendum tot projècte de lei per autorizar la ratificacion d’un tractat avent d'incidéncias sus la Constitucion. L’article 35 dona al Parlament lo poder de declarar la guèrra. Mas los conflictes contemporanèus que França i participa son pas que des missions dins l'encastre de l’[[ONU]] o de l’[[OTAN]] e totjorn fòra del territòri nacional. Jamai las Assembladas doncas utilizèron aquela prerogativa. Fin finala lo Parlament a qualques poders en matèria de justícia. Pòt sasir e organizar la [[Nauta Cort de Justícia (França)|Nauta Cort de Justícia]] e la [[Cort de Justícia de la Republica (França)|Cort de Justícia de la Republica]]. Es tanben el que vòta las leis d’amnistia. === Tèxtes de referéncia === La [[Constitucion francesa de 1958]] definís lo vòte de la lei dins son Titre V - Dels rapòrts entre lo govèrn e lo Parlament: * article 34: domenis que la lei i pòt intervenir * article 38: cas de las ordenanças * article 39: iniciativa de las leis * articles 40 e 41: cas que lo govèrn pòt refusar ''a priori'' una proposicion de lei o un emendament * articles 42 a 44: examen del tèxte en comission e depaus d’emendaments * article 45: naveta parlamentària * article 46: cas dels projèctes de lei organica * article 47 e 47-1: cas dels projèctes de lei de finanças e dels projèctes de lei de finançament de la securitat sociala * article 48: fixacion de l’òrdre del jorn de las assembladas * article 49 a 51: engatjament o mesa en causa de la responsabilitat del govèrn. Reglaments del Parlament suls sites de l’Assemblada nacionala [http://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/reglement.asp] e del Senat [https://web.archive.org/web/20120630112002/http://www.senat.fr/reglement/reglement.html]. == Nòtas e referéncias == <references/> == Vejatz tanben == === Bibliografia {{fr}}=== * ''Les Assemblées parlementaires françaises'' (numéro 5216) de Pascal JAN aux éditions [[La Documentation française]] (ISSN : 1763-6191). * Philippe Georges et Guy Siat, ''Droit public'', Sirey, 2004. * Sous la direction de Jean-Luc Parodi, ''Institutions et vie politique'', la documentation française, 2003. === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20210401030302/http://www.parlement.fr/ Site oficial] [[Categoria:Parlament francés]] 4q3n2x9afwvfcym6qaso942n47t0byn 0 120469 2511720 2511416 2026-10-29T09:39:19Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511720 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica=Parlament francés |carta= }}{{Infobox Organizacion|tematica=politica|carta=fr|imatge=[[Fichièr:Senat_(Frankreich)_Logo.png|150px]]<br><br>[[Fichièr:L'hémicycle du Sénat français en septembre 2009.jpg|250px]]|legenda=Logotipe oficial.|dirigent=[[Gérard Larcher]] (LR)<br>dempuèi lo 1 d'octobre de 2014|títol dirigent=President|budgèt=|tipe=[[Chambra auta|Cambra nauta]] del [[Parlament francés]]|persona clau=[[Bruno Retailleau]] (LR)<br>dempuèi lo 1 d'octobre de 2014<br><small>''Cap de la majoritat''</small> [[Patrick Kanner]] (PS)<br>dempuèi lo 23 de genièr de 2011<br><small>''Cap de l'oposicion''</small>|nom2=XV Legislatura|lenga=[[Francés]]|site web=https://www.senat.fr/|membre=348 senators|ancian nom=|rets socialas=Q215987}} {{PoliticaFrança}} Lo '''Senat''' (''Sénat'' en francés) constituís la [[cambra nauta]] del [[Parlament francés]] segon lo sistèma del[[bicamerisme]]. A lo [[poder legislatiu]] amb l'[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]]. Segon l'Article 24 de la [[Constitucion francesa de 1958|Constitucion]] de la Cinquena Republica francesa, es lo representant de las collectivitats territorialas e, amb l'Assemblada nacionala, dels franceses establits fòra de França. Ten sesilha al [[palais del Luxemborg]]. La cambra nauta èra dominada per la [[drecha politica)|drecha]] e del [[centre (politica)|centre]] dempuèi lo commençament de la de la Cinquena Republica fins a 2011 que, pel primièr còp, l'[[esquèrra (politica)|esquèrra]] ganhèt la majoritat absoluda. Dempuèi lo 2 d'octobre de 2014, lo president del Senat francés es [[Gérard Larcher]]. Lo Senat, que compta 348 senadors dempuèi lo renovelament de 2011, lo mòde d'eleccion evoluèt mai d'un còp. Dempuèi [[2003]], los senadors son elegits per {{formatnum:150000}} [[Grands electors franceses|grands electors]] al [[Sufragi universal|sufragi universal indirècte]], [[proporcionala|proporcional]] (52 %), o [[Sistèma uninominal majoritari amb dos torns|uninominal amb dos torns]] (48 %), per un mandat de sièis ans, renouvelable per mitat totes los tres ans dempuèi [[2011]]<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110224144155/http://www.senat.fr/role/senate.html] tipe d'escrutenh del Senat francés</ref>. == Istòria == L'istòria de [[França]] donèt de noms diferents a la Segonda Cambra (o [[Cambra nauta]]) : * Jos la [[Constitution de l'an III]] ([[1795]]-[[1799]]) èra lo [[Conselh dels Ancians]]. * Jol [[Consulat (1799 -1804)]] e lo [[Primièr Empèri]] venguèt lo Còs legislatiu,, lo Senat conservator avent de prerogativas constitucionalas (periòde [[1799]]-[[1814]]). * Jos la puis [[Restauracion francesa|Restauracion]] e [[monarquia de Julhet]] èra la [[Cambra dels pars]]. * Jol [[Second Empèri]] tornèt lo Senat. * la [[Tresena Republica francesa]] instituiguèt lo Senat ([[1875]]-[[1940]]). Lo 10 de julhet de 1940, los senators presents a Vichèi votèron los plans poders per [[Regim de Pétain|Philippe Pétain]] (235 votants, 212 per, 23 contra). * en [[1946]], jos la [[Quatrena Republica francesa]], venguèt lo « [[Conselh de la Republica]] » fins a [[1958]] (aveniment de la [[Cinquena Republica francesa]]). A l'origina, la lei del 14 de febrièr de 1875, que creèt lo Senat de la Tresena Republica, prescriviá que seriá compausat de 300 membres, que 225 elegits pels departaments e las colonias e 75 elegits a vida per l'Assemblada nacionala, lo Senators inamobles. == Sèti del Senat == [[Imatge:Luxembourg Palace.JPG|left|thumb|Lo [[palais de Luxemborg]], sèti del Sénat.]] Lo Sénat ten sesilha al palais del Luxemborg, dins lo 6{{n}} arrondiment de [[París]]. La gàrdia republicana assegura la vigiléncia dels luòcs, qu'incluson los jardins publics situats en fàcia ([[jardin del Luxemborg]]) e lo [[musèu del Luxemborg]]. == Foncions == [[Fichièr:Schema pouvoirs Ve republique France.png|thumb|400px|right|Lo Senat dins las institucions de la Cinquena Republica]] === Adoptar lo budgèt e las leis === Lo Senat vòta lo budgèt e las leis: [[Projècte de lei|projèctes de lei]] presentats pel govèrn o [[Proposicion de lei|proposicions de lei]] presentada par un parlementari. Un o mai senadors pòdon pausar una proposicion de lei al burèl del Senat, mas an cap de poder sus l'executiu, al contrari de l'Assemblada nacionale. E mai jos condicions, lo govèrn pòt s'opausar a une proposicion de lei. Dempuèi [[1958]], lo mandat de senador es incompatible amb une foncion [[Ministre|ministeriala]]. A sa nominacion al govèrn, l'elegit dispausa d'un delai d'un mes per causir entre lo mandat e la foncion. La meteissa règla s'aplica a un ministre elegit a un sèti de senador. Entretemps, lo ministre pòt pas participar als vòtes del Senat. === Interim de la presidéncia de la Republica === La [[Constitucion francesa de 1958]] autreja al [[President del Senat francés|president del Senat]] la carga d'assegurar l'interim de la [[President de la Republica Francesa|presidéncia de la Republica]] dins lo cas que le [[Conselh Constitucional (França)|Conselh Constitucional]] n'auriá constatat la vacança temporària o definitiva: decès, malautiá, demission, o d'autres cases. Lo President del Senat [[Alain Poher]] venguèt per dos còps al palais de l'Elisèu per assegurar aquel interim: en [[1969]], aprèp la demission de [[Charles de Gaulle]], puèi en [[1974]], aprèp la mòrt de [[Jòrdi Pompidor]]. === Revision constitucionala === La Constitucion de 1958 prevei, dins learticle 89, l'adopcion de ''revisions constitucionalas'' de dos biais: * per las doas cambras del [[Parlament francés|Parlament]] ([[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]] e Senat), que lo vòte de la proposicion (venent del Parlament) o del projècte (venent del govèrn) de revision constitucionala deu se far en biais identics. La revision es definitiva aprèp que lo pòble l'aprovèt per [[referendum]]. * pel Parlament reünit en [[Congrès del Parlament francés|Congrès]] sus la decision del President de la Republica, que lo projècte de revision deu obtenir 3/5{{n}} dels vòtes exprimits. Sola la primièra revision de l'article 6 en [[1962]], sul biais d'eleccion del [[President de la Republica Francesa|President de la Republica]] passant d'un vòte per un collègi electoral de {{formatnum:80000}} grands electors, al sufragi universal dirècte seguèt pas la via tradicionala. Le [[Charles de Gaulle|general de Gaulle]], savent lo Senat encontra, utilizèt l'Article 11 de la Constitucion definissent le referendum. Pasmens, aquel biais de revision èra pas previst per la Constitucion francesa e lo Conselh Constitucional siá sasit. Mas se declarèt pas incompetent a jutjar la conformitat de la lei referendària a la Constitucion, estimant que lo pòble, detenaire de la sobeiranetat, s'èra exprimit. Las autras revisions de la Constitucion seguèron la procedura de l'article 89, coma aquela pel [[Cinquenat (politica)|cinquenat]], aprobat per via referendària en [[2000]]. === Especificitats === En applicacion de l'article 26 de la Constitucion, lo senador, coma lo deputat, beneficia d'un regim d'immunitat parlementària. {{cita|Lo Senat assegura la representacion de las collectivitats territorialas de la Republica|Art. 24 de la Constitucion Francesa}}Lo Senat francés patroniza lo [[Prèmi del Senat del libre d'istòria]]. === Las reladions entre l'executiu e los Senadors === Tradicionalament, los ministres son èissits mai de l'Assemblada nacionala que del Senat. Aquò pòt explicar que lo mandat de senador es mens expausat mediaticament qu'aquel del deputat. ==Eleccions== === Composicion dels collègis electorals === Los senadors son elegits pels [[grands electors franceses|grands electors]], reünits dins cada departament dins un [[collègi electoral]] que se compausa atal: * de representants dels [[Comuna francesa|conselhs municipals]]. Representan 95 % del collègi electoral. * dels [[Conselh regional (França)|conselhièrs generals]], de las [[Region francesa|conselhièrs regionals]] e dels [[deputat]]s. Representon 5 % del collègi electoral. Los senadors son doncas d'''elegits d'elegits'', perque designats pel [[Sufragi universal|sufragi universal indirècte]], a saber pels grands electors, qu'els meteisses foguèron elegits al sufragi dirècte. Lo collègi electoral compren prèp de {{formatnum:150000}} personas: * {{formatnum:577}} deputats; * {{formatnum:1870}} conselhèrs regionals; * {{formatnum:4000}} conselhèrs generaux; * {{formatnum:142000}} delegats dels conselhs municipals. === Mòde d'eleccion === Dempuèi la mesa en aplicacion de la lei n°2003-697 del 30 de julhet de 2003 : * 180 senadors (o 52 %) son elegits a la [[proporcionala]] dins los 30 departaments elisent 4 senadors o mai. Los senadors representant los franceses establits fòra de França son tanben elegits per aquel mòde d'escrutenh. Cada lista electorala deu comportar dos noms de mai qu’i a de sètis a provesir e èsser compausat alternativament d’un candidat de cada sèxe. * 168 senadors (o 48 %) son elegits per [[escrutinh uninominal majoritari amb dos torns]] dins los 70 departaments elisent 3 senadors o mens e tanben [[Nòva Caledònia]] e las quatre [[collectivitats d’otramar]]. === Critèris de candidatura e durada del mandat === Dempuèi 2011, cal aver 24 ans revoluts per èsser candidat<ref>Lei organica n° 2011-410 del 14 d'abril de 2011 relativa a l'election dels deputats e senadors, {{fr}}[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000023877019&dateTexte=&categorieLien=id]</ref>. De 2004 a 2011, la limita èra de 30 ans minimum e 35 ans abans de 2004. Fins a [[2004]], los senadors èran elegits per nòu ans e renovelats per tèrç totes los tres ans (serias A, B e C, segon le classament alfabetic dels departaments). Dempuèi lo renovelament de [[setembre]] de [[2004]], la durada del [[mandat politic|mandat]] es progressivament redusida a sièis ans, lo renovelament se ferá en doas serias cada tres ans. Una partida dels senadors elegits en 2004 lo foguèron per 7 ans, l'autre, per 9 ans. === Senador onorari === Aprèp 18 ans de mandat, lo senador sortent a drech al títol de « senador onorari ». == Organizacion fonccionala== === Efectiu e origina geografica dels elegits === [[Imatge:Séries sénat.png|thumb|Reparticion departamentala dempuèi 2008.]] Nomenat tanben ''Nauta assemblada'', lo Senat se compausa de 348 senadors elegits. La reparticion dels sètis dels senadors par departament foguèron modificats per rebalar las evolucions de la populacion francesa. {| class="wikitable" |+ '''Attribucion dels sètis al Senat'''. ! rowspan="2" | Origina geografica || colspan="3" | Sèti |- ! 2004 || 2008 || 2011 |- | Departaments de metròpola e d'otramar<ref>Cada departament dispausas d'al mens un senador</ref>|| align="right" | 313 || align="right" | 322 || align="right" | 326 |- | [[Nòva Caledònia]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 2 |- | [[Polinesia francesa]] || align="right" | 1 || align="right" | 2 || align="right" | 2 |- | [[Maiòta]] || align="right" | 2 || align="right" | 2 || align="right" | 2 |- | [[Sant Bartomieu (illa)|Sant Bartomieu]]|| align="right" | &nbsp; || align="right" | 1 || align="right" | 1 |- | [[Collectivitat de Sant Martin|Saint-Martin]]|| align="right" | &nbsp; || align="right" | 1 || align="right" | 1 |- | [[Sant Pèire e Miquelon]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 1 |- | [[Wallis e Futuna]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 1 |- | Franceses establits fòra de França|| align="right" | 12 || align="right" | 12 || align="right" | 12 |- ! style="text-align:left" | Total || style="text-align:right" | 331 || style="text-align:right" | 343 || style="text-align:right" | 348 |- | colspan=4 style="text-align:center"| |- |} === Presidéncia del Senat === A cada renovelament parcial lo Senat elegit son burèl, e son president. Lo [[Présidents del Senat francés e cambras nautas|president del Senat]] en 2014 es [[Gérard Larcher]], elegit lo 2 d'octobre de 2014 aprèp la victòria de la drecha a las senatorialas, succedís a [[Jean-Pierre Bel]]. Lo ròtle del president es de representar lo Senat e de dirigir los debats de l'assemblada. Deu èsser consultat pel president de la Republica quand aquel darrièr vòl dissòlvre l'Assemblada nacionala o exercir los poders excepcionals autrejat per l'[[Article 16 de la Constitucion de la cinquena Republica francesa|article 16 de la Constitucion]]. Lo president del Senat assegura l'interim en cas de vacança de la Presidéncia de la Republica (mas sens lo drech de recorir al referendum, de dissòlvre l'Assemblada nacionala o de demandar una revision de la Constitucion). Aquò arribèt dos còps, aprèp la demission du [[Charles de Gaulle|general de Gaulle]] (1969) e aprèp la mòrt de [[Jòrdi Pompidor]] (1974), Ambedos còps l'interim foguèt assegurat per [[Alain Poher]]. <br /> Dins l’òrdre de presesilha definit pel decret del 13 de septembre de 1989<ref>{{fr}}[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000332354 Décret n°89-655 du 13 septembre 1989 relatif aux cérémonies publiques, préséances, honneurs civils et militaires]</ref>, lo president del Senat ven en tresena posicion (aprèp le President de la Republica e lo Primièr ministre). Es doncas lo tresen personatge de l’Estat. Lo president del Senat designa tres dels nòus membres del [[Conselh constitucional francés|Conselh constitucional]] e l'una de las tres personalitats qualificadas al [[Conselh superior de la magistratura (França)|Consemlh superior de la magistratura]] mas tanben de membres d'autras autoritats de regulacion: dos dels membres de l'[[Autoritat de regulacion de las comunicacions electronicas e de las pòstas]], l'una de las tres personnalitats qualificadas de l'[[Autoritat dels mercats financièrs (França)|Autoritat dels mercats financièrs]] e tres dels membres del [[Conselh superior de l'audiovisual (França)|Conselh superior de l'audiovisual]]. Lo president del Senat dispausa dempuèi 1825 del [[Pichon Luxemborg]], òstal tocant lo [[palais del Luxemborg]]. ==== Los presidents del Senat jos la Cinquena Republica ==== Jos la Cinquena Republica, lo Senat cenguèt sièis presidents : * [[Gaston Monnerville]] ([[1958]]-[[1968]]) * [[Alain Poher]] (8 mandats de tres ans, [[1968]]-[[1992]]) * [[René Monory]] ([[1992]]-[[1998]]) * [[Christian Poncelet]] ([[1998]]-[[2008]]) * [[Gérard Larcher]] ([[2008]]-[[2011]]) * [[Jean-Pierre Bel]] ([[2011]]-[[2014]]) * [[Gérard Larcher]] ([[2014]]-) === Burèl del Senat === Lo burèl del Senat se compausa de 22 membres: lo president, 6 vicepresidents, 3 questaires e 12 secretaris. Renovelat cada tres ans. Totes los grops politics i son obligatòriament representats. Lo president, los vicepresidents e los questaires son elegits per escrutinh secret, a la tribuna del Senat. Mas los secretaris son designats pel president sus proposicion consensuala dels presidents dels grops parlamentaris. Le burèl a totes los poderes per presidar a las deliberacions e organizar e dirigir totes los servicis d'aquela assemblada<ref>[https://web.archive.org/web/20120507084215/http://www.senat.fr/role/fiche/bur.html Lo burèl del Senat].</ref>. === Commissions === === Budgèt e remuneracion dels senadors === Lo budgèt del Senat es de {{unitat|321900000|€}} en 2007, que {{unitat|11400000|€}} pel manteniment del [[Jardin del Luxemborg]] e {{unitat|1200000|€}} pel [[Musèu del Luxemborg]]<ref>"rapport_senat_p12"{{fr}} {[https://web.archive.org/web/20110615003852/http://www.senat.fr/rap/r07-346/r07-3461.pdf] Rapport d'information de la commission spéciale chargée de vérifier et d'apurer les comptes du Sénat de l'exercice 2007; [[Marc Massion]]; 21 de mai de 2008; ed. Sénat français</ref>. Los senadors percevon, al 1{{èr}} de genièr de 2011, una indemnitat mensuala de {{Unitat|7100.15|€}}<ref>[http://www.senat.fr/role/senateurs_info/statut.html www.senat.fr]</ref> bruts, calculada segon lo tractament dels fonccionaris ocupant los emplecs mai naut de l'Estat. S'apond l'indemnitat representativa de còsts del mandat de {{unitat|6412|€}} per la locacion d'un luòcs de permanéncia per exemple, eca. Lo senador pòt s'adjundre de 1 a 3 collaborators salariats pel Senat. Dispausa per aquò de {{unitat|7548|€}} per mes. Les atacats parlamentaris an un salari minimum brut de {{unitat|2500|€}} per un temps plan<ref>"statut_senateurs" {{fr}} [https://web.archive.org/web/20100608101718/http://www.senat.fr/role/statut.html] Le statut des sénateurs et de l'exercice du mandat; [[2008]]; ed. Sénat français</ref>. La règla vòl qu'un senador pòt emplegar pas qu'un sol membre de sa familha. S'es son esposa, lo salari deu pas depassar {{unitat|2500|€}} e de {{unitat|3800|€}} per un autre membre. Los senadors an deavantatges en natura equivalents a aqueles dels [[deputats]]<ref> "statut_senateurs" </ref>. == Nòtas e referéncias == <References/> == Vejatz tanben == {{commons|French Senate|Senat}} === Bibliografia === * {{fr}}[[Yvan Stefanovitch]], ''Enquête sur les super-privilégiés de la [[République française (régime politique)|République]]'', amb [[Robert Colonna d'Istria]], [[Éditions du Rocher]], 2008, 294 p. * {{fr}}[[Jean Garrigues]] (dir), ''Histoire du Parlement, de 1789 à nos jours'', Armand Colin, 2007, 515 p. * {{fr}}Presses Universitaires de France; Que sais-je ?; Jacques Baguenard; Le Sénat; París; 1997 * {{fr}}Le Sénat dans la société française; Jean Cluzel; Economica; París * {{fr}}Le Parlement de la Ve République; [[Pascal Jan]]; Ellipses Marketing; 1999 * {{fr}}Le président des assemblées parlementaires sous la Ve République; LGDJ; Arnaud Martin; París; 1996 * {{fr}}Le Parlement sous le Ve République; [[Didier Maus]]; Presses Universitaires de France; Que sais-je ?; París * {{de}} Das politische System Frankreichs; Hans J. Tümmer; ed. C. H. Beck; Munic * {{en}} Senates: Bicameralism in the Contemporary World; Samuel C. Patterson, Anthony Mughan; ed. Ohio State University; 1999 * {{en}} Bicameral Negotiations: The Navette System in France; George Tsebelis, Jeanette Money; ed. British Journal of Political * Lo site internet del Senat conten tanben una [https://web.archive.org/web/20130402121047/http://www.senat.fr/role/biblio/bibliosenat.html biblografia]. === Articles connexes === * [[Assemblada Nacionala (França)]] * [[Parlament francés]] * [[Palais du Luxembourg]] === Ligams extèrnes === * {{fr}}[http://www.senat.fr Site oficial] ** {{fr}}[http://www.senat.fr/rapsen.html Los rapòrts del Sénat] ** {{fr}}[https://web.archive.org/web/20110212091706/http://www.senat.fr/role/colleg.html Explicacion detalhada de la composicion del collègi electoral] ** {{fr}}[http://www.senat.fr/role/senateurs_info/statut.html L'indemnitat parlementària] d'un senador, e [https://web.archive.org/web/20110731235029/http://www.senat.fr/role/senateurs_info/moyens_senateurs.html los mejans que lor son alogats] dpx2gw1yt2yr4385cignkm5lpajjxij 0 135993 2511706 2423436 2026-10-29T04:21:33Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511706 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=musician catalan|carta=}} {{Infobox Escrivan | carta = ca | nom = Pep Ventura | imatge = Pep Ventura.jpg | talha imatge = | legenda = Pep Ventura | nom de naissença = Josep Maria Ventura i Casas | nom aliàs = | data de naissença = [[2 de febrièr]] de [[1817]] | luòc de naissença = {{bandièra|Andalosia|1817}} [[Alcalá la Real]] | data de decès = [[24 de març]] de [[1875]] | luòc de decès = [[Figueres]] | activitat = [[musician]] | lenga = | genre = [[sardana]]s | movement = | distincions = }} '''Josep Maria Ventura i Casas''', benlèu nascut '''Vuenaventura''',<ref>[https://web.archive.org/web/20160207222112/http://www.garonuna.com/wp-content/uploads/2009/06/som_282.pdf "La vertadera història de Pep Ventura", article d'Emili Casademont i Comas dins ''Som'' n° 282, 2009, p. 8]</ref> e mai conegut popularament coma '''Pep Ventura''' e escaissat '''Pep de la Tenora''' ([[Alcalá la Real]], [[Andalosia]], [[2 de febrièr]] de [[1817]] – [[Figueres]], [[Naut Empordan]], [[24 de març]] de [[1875]]) foguèt un musician e compositor [[Catalonha|catalan]]. Aqueste artista marquèt notablament la tradicion musicala catalana que consolidèt la [[sardana longa]] e reformèt la [[còbla]] en li donar d'amplitud. Aqueste virtuós que dominava amb una granda abilitat mantun instrument de vent coma per exemple lo [[flabiòl]], la [[flaüta]] o mai la [[clarineta]], foguèt una figura màger del mond musical del país [[Empordan|empordanés]]. Grand improvisador dins mantun genre musical, que siá dins las valsas, las masurcas, las pòlcas o los [[rigodon]]s, Ventura laissèt una marca prigonda e un eiretatge musical important dins la mond de la musica tradicionala en [[Catalonha]], çò que faguèt qu'aprèp sa mòrt la còbla que capitanejava venguèt a se sonar l'[[Antiga Pep]] per l'omenatjar. == Biografia == Josep Maria Ventura nasquèt en 1817 a Alcalá la Real, una vilòta [[Andalosia|andalosa]] de l'airal de [[Jaén]]. Enfant d'una familha empordanesa, la naissença alunhada de las tèrras [[Catalonha|catalanas]] se deguèt al fach que son paire, Benet Ventura, un caporal originari de [[Roses]], i èra estat mandat coma militar per combatre de contrabandièrs dins las montanhas andalosas, e sa femna, Antònia Casas i Llagostera originària de [[Manlleu]], aviá seguit son marit malgrat foguèsse prens. Al cap de dos ans, l'1 de junh de 1819, la familha tornèt en Catalonha e visquèron a [[Roses]] en companhiá de Miquel Ventura, lo paire de Benet. Malastrosament l'enfant se vegèt privat de sos parents d'ora que quand aviá tot escàs 6 ans. lo 12 de març de 1823, sa maire moriguèt emportada per la tuberculòsi del temps que son paire èra a defendre lo castèl de Figueres qu'èra assetjat per las tropas de la [[Santa Aliança]]. Sens paire o maire per se trachar d'el se n'anèt viure en cò de son grand Miquel, a [[Figueres]]. Los cambiaments politics de l'epòca faguèron que lo sargent Benet Ventura se vegèt jutjat pels Volontaris Reialistas, lo còs militar tot bèl just creat pel monarca espanhòl, [[Ferrand VII]], e deportat a l'estat francés. Quand aviá 13 ans, lo 29 d'octobre de 1830, Josep vegèt tornar son paire definitivament a Figueres. Aqueste comencèt una carrièra fòrça alunhada de la militara, e gràcias a un certificat militar de bona conducha venguèt regent dins una escòla de l'airal. Quand se faguèt mai grand, Pep aprenguèt lo mestièr de sartre e qualques nocions de solfègi a l'obrador d'un collèga de son paire e director de la [[còbla]] de l'airal, Joan Llandrich, que vendriá mai tard son sògre. Lo 16 de julh de 1837 se maridèt amb la filha del sartre, Maria Llandrich. Amassa aguèron un filh en 1858 que sonèron Benet coma son grand e que mai tard seguiguèt la via del paire e venguèt musician de còbla. Son esposa Maria moriguèt lo 2 de febrièr de 1864 a l'edat de 44 ans. Lo musician compausèt alara per onorar sa memòria e exprimir sa tristesa la sardana ''Per tu ploro''. Malgrat lo dòl, Pep Ventura se tornèt maridar qualques meses mai tard, lo 17 de novembre del meteis an, amb Margarida Ripoll i Serva, qu'aviá tres ans de mens qu'el. Son paire Benet Ventura se moriguèt lo 22 d'agost de 1873. Lo dimècres 25 de març de 1875, aprèp qualques jorns de febre qu'aviá passat aliechat, Pep Ventura moriguèt dins son ostal del carrer Lasauca a Figueres. == Eiretatge == [[Fichièr:Figueres la ciotat pep ventura 2.jpg|left|thumb|Omenatge de la vila de Figueres a Pep Ventura]] Ventura laissèt un fons de 312 sardanas longas, que mai d'una recebèt pas jamai de títol, un nombre considerable de sardanas cortas e mantuna composicion corala. Demest aquestas darrièras la mai famosa es ''Arri, Moreu'', que recebèt un prèmi al concors claverian de 1864. De tot aquel corpus, compausat per mai de 550 pèças, s'es agut dich que conten 2.000 tèmas musicals. Los documents del fons, escriches de la man del musician, son servats dins l'archiu de l'[[Orfeon Catalan]]. En omenatge al musician, una escòla de l'[[Hospitalet de Llobregat]] foguèt batejada amb son nom. == Referéncias == <references> {{ORDENA:Ventura, Pep}} [[Categoria:Musician catalan]] [[Categoria:Naissença en 1817]] [[Categoria:Decès en 1875]] mkq8zfmt2lycces0pyrc70t756bjrom 0 150609 2511696 2223038 2026-10-28T20:44:23Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en 1980 2511696 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Agnes-obel-1315691380.jpg|thumb|250px|Agnes Obel en 2010]] '''Agnes Caroline Thaarup Obel''' ([[Gentofte]], [[Copenaga]], [[28 d'octobre]] de [[1980]]) es una cantaira e cantautora [[Danemarc|danesa]]. Son primièr album, ''Philharmonics'', que sortiguèt lo 4 d'octobre de 2010 en Euròpa, li valguèt un disc d'aur en junh de 2011. Puèi durant los Prèmis musicals daneses de novembre de 2011, ganhèt cinc recompensas coma melhor album de l'annada, lo melhor disc pop de l'annada, melhora novèla artista de l'annada, melhora artista feminina de l'annada e la melhora compositora de l'annada. == Discografia == * ''Philarmonics'' (2010) * ''Aventine'' (2013) * ''Citizen of Glass'' (2016) * ''Myopia'' (2020) {{ORDENA:Obel, Agnes}} [[Categoria:Cantaira danesa]] [[Categoria:Naissença en 1980]] p54lf5d3i1ujzfyjnurnkx4ehhsan3j 0 151707 2511704 2505338 2026-10-29T03:33:12Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511704 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Begin_CEST.svg|thumb|'''Prima:''' passar de l'ora normala a l'ora d'estiu - lo relòtge ''avança'' d'una ora. Darrièr dimenge de març.]] [[Fichièr:End_CEST.svg|thumb|'''Davalada:''' passar de l'ora d'estiu a l'ora normala - lo relòtge ''retarda'' d'unea ora. Darrièr dimenge d'octobre]] L’'''ora d’estiu''' es un sistèma utilizat per un grand nombre de païses consistissent a ajustar l’ora oficiala, apondent una ora a l'ora del [[fus orari]] (ora locala) per un periòde anant de [[prima]] cap a la fin d'[[estiu]] o començament de [[davalada]], qu'a per efècte de retardar l'ora que se ve lo solelh sortir e se colcar<ref>{{fr}}[http://ptaff.ca/soleil/ ptaff.ca]</ref>. L’interés de l’ora d’estiu seriá, segon los promotors, las economias d’energia que permet aprofeitant encara mai tard de la lutz solara pendent l'estiu; pr'amor aquel aventatge es niat pels detractors e mes en dopte per la Commission europèa que parla d’economias gaireben limitadas<ref name=Eur_lex>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52007DC0739:FR:HTML Communicacion de la Commission del 23 de novembre de 2007].</ref>. Segon aquela, lo manten de l'ora d’esti en [[Union Europèa|Euròpa]] deuriá èsser subretot motivat pel confòrt dels lésers en seradas estivalas. L'ora d'estiu es sobretot utilizada dins las regions [[Zona temperadas|temperadas]], ont las variacions sasonièras de luminositat fan aquela mesura pertinenta. Per Euròpa, lo periòde s’espandís del darrièr dimenge de [[març]] al darnièr dimenge d’[[octobre]]. Per l’[[America del Nòrd]], e dempuèi [[2007]], lo periòd estival comença lo segond dimenge [[Març]], e lo retorn a l'ora normala se fa lo primièr dimenge de [[novembre]]. Al passage a l'ora d’estiu, los relòtges sont avaçats de seissenta minutas, entre mièjanuèch e {{unitat|4|h}} del matin segon los païses, qu'es comun de dire qu’« una ora de sòm es perduda ». Al passatge a l’[[ora d'ivèrn]], los relòtges sont retardats de seissenta minutas e « una ora de sòm es ganhada ». == Istòria == [[Fichièr:Franklin-Benjamin-Journal-de-Paris-1784.jpg|thumb|Primièra pagina de la letra de [[Benjamin Franklin]] al ''Journal de Paris'' mencionant pel primièr còp la possibilitat de decalar los oraris.]] Lo 16 d'avril de [[1784]], [[Benjamin Franklin]] evoquèt pel primièr còp dins lo quotidian ''[[Journal de Paris|Le Journal de Paris]]'' la possibilitat de decalar los oraris per economisar l’energia<ref>[https://web.archive.org/web/20100115152106/http://webexhibits.org/daylightsaving/franklin3.html Lo tèxte original] de l’article de Benjamin Franklin (en [[anglés]]).</ref>. Mas l'idèa tornèt sonque mai tard en [[1907]] amb lo Britanic William Willet que fasiá campanha contra « lo desgalh de la lutz ». Alemanha foguèt la primièra a instaurar d’ora d'estiu lo [[30 d'abril]] de [[1916]] e mens d'un mes mai tard pels angleses lo [[21 de mai]] de [[1916]], puèi per França lo [[14 de junh]] de [[1916]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130708190855/http://www.horlogeparlante.com/historique.html istoric dels cambiaments d'ora per : París (França)]</ref>. L’idèa difusèt dins los païses coma l’[[Itàlia]] en 1966 e [[Espanha]] en [[1974]], e gaireben dins totes los païses europèus dels ans 1980<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20120710154542/http://www.horlogeparlante.com/heure-ete-heure-hiver.php Heure d'été - heure d'hiver]</ref>. En [[Alemanha]], entre [[1947]] e [[1949]], quitament s'instaurèt un ''Hochsommerzeit'' que los relòtges son decalats d’una segonda ora entre l'[[11 de mai]] e lo [[29 de junh]]<ref name=louisg>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130722071845/http://www.louisg.net/E_heure_ete.htm Histoire de l’heure d’été] sul site Calendièrs Saga.</ref>. En [[França]], l’[[ora (temps)|ora]] foguèt prepausada pel deputat [[André Honnorat]], en [[1916]]<ref name=rha>{{fr}}[http://rha.revues.org/index6612.html Gilles Krugler, « Allemagne, décembre 1918. Les premières heures de l’occupation »], ''Revue historique des armées'', n°254, 2009, p.76-81, sul site ''rha.revues.org'',.</ref>, puèi instituida per una lei votada lo 19 de març de 1917<ref name=rha/>{{,}}<ref name=louisg/> (per {{unitat|291|vòtes}} contre 177<ref name=rha/>{{,}}<ref name=louisg/>). En 1940, jos l’Ocupacion, la França utilisava l'ora d'estiu amb una diferéncia entre [[zona liura]] e [[Zona occupada]]: la zona occupada administrada pel govèrn alemand ''Militärbefehlshaber Frankreich'' se metèt a l'[[ora alemanda]]. Calguèt apondre doas oras al respècte de l'ora Greenwich e una sola en ivèrn. A la Liberacion, l'ora d'estiu foguèt est abandonada pel [[Govèrn provisori de la Republica francesa]] lo 14 d'agost de 1945<ref name=rha/>. Lo 28 de març de 1976, en reson del [[tust petrolièr 1973]], l’ora d’estiu tornèt <ref>{{fr}}Decret n°75-866 del 19 septembre de 1975.</ref>: calguèt far d'economias d’[[energia]] mermant los besonhs d’esclairatge en serada. Lo cambiament d’ora estival foguèt introduch dins l’ensems dels païses de l’[[Union Europèa]] al començament dels [[ans 1980]]. Per facilitar los transpòrts, ls communicacions e los escambis dins l’UE, foguèt decidit d’armonizar las datas de cambiamnet d’ora en [[1998]], per la directiva 2000/84/CE del [[Parlament Europèu]] e del [[Conselh Europèu|Conselh]]<ref name=PDF1>[https://web.archive.org/web/20140411074458/http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/directive-heurete.pdf La directiva 2000/84/CE del Parlament Europèu e del Conselh del 19 de genièr de 2001]</ref>. Amb l'abandon dels cambiaments d'ora en [[China]] dempuèi [[1992]] e en [[Russia]] dempuèi [[2011]]<ref name=Guardian>Tom Parfitt Think of the cows: clocks go forward for the last time in Russia [http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/25/clocks-go-forward-last-time-russia?CMP=twt_fd The Guardian] {{en}}, 25 de març de 2011</ref>, la majoritat de la populacion mondiala garda sonora legala constanta tot l'an. == Terminologia == L'ora d'estiu correspond e França al regime d'ora d'estiu introduch a partir de 1976<ref name=Decret_75-866>{{fr}}[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000500782 Decret n°75-866 del 19 de setembre de 1975 relatiu a l'ora legala en 1976]</ref> per decrets anadièrs. Es l'establiment d'un sistèma d'[[ora legala]] amb ''[[ora d'ivèrn]]'' e ''ora d'estiu''. Se disiá corentament ''orari d'estiu'', mas un ''orari'' es la reparticion de la oras d'activitats. Los cambiaments dels '''oraris d'estiu''' dels transpòrts ferroviaris per exemple coisidisson pas amb l' ''ora d'estiu'' nimai entre los païses entre eles. En mai del sistèma d'''ora d'estiu,'' de païses (coma Espanha e la França dempuèi 1976) presentan un decalatge suplementari d'una ora al respècte de l'ora solara. Es a dire que lo decalatge es d'una ora en ivèrn e de doas oras en estiu <ref name="chronorupture">[http://books.google.ch/books?id=fky614gRcLIC&pg=PA24&dq=chrono-rupture+et+heure+d'%C3%A9t%C3%A9&hl=fr&sa=X&ei=DYXdUOuNB5KXhQeh8oDABg&ved=0CD0Q6AEwAQ#v=onepage&q=chrono-rupture%20et%20heure%20d'%C3%A9t%C3%A9&f=false] {{fr}}cronoruptura</ref> al respècte de l'ora teorica del fus orari principal se dich alara que ''ora d'estiu dobla''. == Efècts de l'instauracion d'una ora d'estiu == [[Fichièr:Greenwich GB DaylightChart.png|thumb|Oraris de la sortida e del colc del solelh a [[Greenwich]] prenent en compte de l’ora d’estiu.]] En [[1973]], lo primièr [[tust petrolièr]] obliguèt los govèrns a menar de politicas d’economia energetica, l’objectifu essent de mermar las consomacions d’electricitat en matèria d’esclairatge en serada. Par exemple, lo [[31 de març]] de 2014 Tolosa, l'alba (en ora d’ivèrn) es a 6 h 07, e lo crepuscul a 19 h 48. En decalant l’ora d’una en abans, l'alba es 7 h 07, e lo crepuscul a 20 h 48. I a economia se la consomacion d’electricitat per l’esclairatge es mendre entre 6 h e 7 h al respècte d'aquela entre 19 h 45 e 20 h 45. L'efete s’amplifica fins al [[Solstici|solstici d’estiu]], jorn que la durada d’ensolelhament es la mai granda de l’an. En ora d’ivèrn, lo jorn arriba a 3 h 49 e la nuèch 22 h 02. En ora d'estiu, le jorn va de 4 h 49 a 23 h 02. L’esclaratge de las abitacions es pas necessari vèrs 5 h, ora la majoritat dels abitants dorman. Al contrari un esclairatge es mai necessari aprèp 21 h 30. Lo passatge a l'ora d’estiu permet de perlongar d’una ora l’ensolelhament en serada sens pr'amor o mermar sul començament efectiu de la jornada pels abitants. === Ganh energetic === Mas l'usatge de produchs e d'aparelhs de fòrta eficacitat se generaliza, mens los ganhs del dispositius son reals, e se d'economias d'energia son encara realizadas sus l'esclairatge, son dificils a evaluar sul caufatge e la climatizacion segon l'[[ADEME]]<ref name=Ademe_2009>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20100502062345/http://www2.ademe.fr/servlet/getDoc?cid=96&m=3&id=69087&ref=23980&p1=B Rapòrt de l’ADEME del 26 de març de 2010 per 2009].</ref> <br/> En França, un estudi realizat ensems pel ministèri de l’Industria, [[Electricitat de França|EDF]] e l’ADEME estimèt qu’en 2009 l’economia d’electricitat (seccion d’esclairatge) èra d’uns {{unitat|440|[[Giga|G]][[quilowatt-ora|Wh]]}} ({{unitat|1300|[[Giga|G]][[quilowatt-ora|Wh]]}} en 2003) (o {{unitat|37833|[[Tona equivalent-petròli|tep]]}} en equivaléncia energia primària<ref name="Ademe_2009" /> e representa prèp de {{unitat|17|[[quilo|k]][[quilowatt-ora|Wh]]}}/fogal/an (comptage sens industria, entreprisa). L’emission de {{unitat|44000}} tonas de [[Dioxid de carboni|CO₂]] serián estat estalivadas. Segon l’[[ADEME]], l'energia economizada en 2003 per la consomacion electrica en esclairatge seriá estat de {{unitat|1300|[[Giga|G]][[quilowatt-ora|Wh]]}}, o 0,28 % de la consomacion interiora d’electricitat e 4 % de la consomacion d’esclairatge totala<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111228032337/http://www.ademe.fr/presse/Communiques/cp2004/cp-2004-03-19heureete.htm Comunicat de premsa] de l’[[ADEME]]</ref>. Lo cambiament d'ora solatjariá lo malhum electric francés crestant lo suc de consomacion observat a la prima et a la davalada. Aqueles estudis comptan pas la consomacion mai ganda de [[carburant]] dels veïculs pendent las seradas estivalas. Amb l’ensems dels costs energetics, la Comission Europèa considèra « que las economias efectivament realizadas son dificilas de determinar, e, en tot cas, relativament limitadas<ref name=Eur_lex/> ». La generalizacion de las [[Lampa fluorescenta|lampas fluorescentas]] e de [[LED]] e l’adaptacion de l’[[esclatiratge public]] a la luminositat ambianta participan tanben al melhorament de l’Eficacitat energetica e redusent los beneficis attribuits al cambiament d'ora, quitament s'aquels darrièrs son prevists restent al mens fin a [[2030]], segon un rapòrt de l’[[ADEME]] de [[2010]]<ref>{{fr}} [http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/developpement-durable-1/d/passage-a-lheure-dete-des-economies-en-baisse-mais-toujours-reelles_23190/ Passage à l’heure d’été : des économies en baisse mais toujours réelles] Grégoire Macqueron, 29 de març de 2010, ed: FuturaSciences, 29 de març de 2010</ref>. === Controvèrsias sus las consequéncias del cambiament d'ora === Lo cambiament d’ora es controversiat per de nombrosas rasons : ==== Controvèrsias de santat publica ==== * A cò nòste l’ora legala, l'estiu, es 2 oras en avança sus l'[[ora solara]]: es « [[miègjorn (zenit)|miègjorn]] (solar) a 14 h (legalas) » <ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20090923134153/http://www.imcce.fr/page.php?nav=fr%2Fephemerides%2Findex.php Institut de mecanica celèsta e de calcul dels efemerids de París].</ref>. Atal un trabalhador se levant a 7h00 - ora d'estiu - se desrevelha en fach a 5h00 - ora solara; comença lo trabalh a 9h00 (7h00 solara); dinna a 13h00 (11h00); acaba a 17h00 (15h00); per un temps de somelh de 7h00, dormirà vèrs mièjanuèch (22h00). :D'un costat remarcam que las modificacions legalas de l'ora aumentan la durada de sòm en ivèrn e la merman en estiu: adaptacion abituala dins lo mond animal e benlèu en fisiologia umana<ref>{{fr}}Régulation du sommeil normal Y. DAUVILLIERS Département de Physiologie – Montpellier - [http://www.med.univ-montp1.fr%2Fenseignement%2Fcycle_1%2FPCEM2%2Fmod-integres%2FMI6_regulation_hormonale_chronobiologie%2FRessources_locale%2Fchrono%2Frythme_circadien.pdf&ei=eJ1fUsi0CpCg7AbX74HgBA&usg=AFQjCNEHJgL09nxnwgdvhx7nRyCMbZFo3A {{fr}}cronoruptura]</ref> :En estiu, aquel ritme es gaireben comparable a aquel dels "pòbles sens relòtge"<ref>{{fr}}Archie Fire Lame Deer et Richard Erdoes, ''Le Cercle sacré : Mémoires d'un homme-médecine sioux'', Albin Michel (Paris) : 425 p., 2000 {{ISBN|2-2261-1448-3}}</ref> e preconizat pels [[Règla de sant Beneset|òrdres monastics]] o dins los monastèris bodics<ref>Dalaï Lama, ''Au loin la liberté'' autobiografia, Fayard 1990, pp. 203-204 {{ISBN|225306498X}}</ref>. :Facilitariá la mesa en aplicacion de conselhs per l'organizacion de son sòm segon un un tractat de [[Medecina Tradicionala Chinesesa]](vejatz mai luènh)[[Huangdi Nei Jing]]<ref name="Huangdi Nei Jing">[[Huangdi Nei Jing]]: «Los tres meses de Prima evòcan un «Desplegament». Se colcam tard, se levam d'ora, sortissem de l'ostal nòstre, desligam la cabeladura, se metem a l'eise, tastam la vie. Los tres meses d'Estiu evòcam un «Espandiment». Se colcam tard, se levam d'ora. Cercam lo solelh, s'epandissem de biais que lo Buf «intèrne» pòsca s'exteriorizar cossí vòl. Los tres meses de davalada evòcan un «Planièr». Coma las galinas, se colcam d'ora e se levam d'ora. Reculhissem los esperits per apasimar lo buf de la Davalada. Los tres meses d'Ivèrn evòcan una «Reclusion». L'aiga gèla, la tèrra s'ascla, se colcam d'ora, se levam tard, pas abans lo jorn.» </ref>: «Los tres meses de Prima evòcan un «Desplegament». Se colcam tard, se levam d'ora, sortissem de l'ostal nòstre, desligam la cabeladura, se metem a l'eise, tastam la vie. Los tres meses d'Estiu evòcam un «Espandiment». Se colcam tard, se levam d'ora. Cercam lo solelh, s'epandissem de biais que lo Buf «intèrne» pòsca s'exteriorizar cossí vòl. Los tres meses de davalada evòcan un «Planièr». Coma las galinas, se colcam d'ora e se levam d'ora. Reculhissem los esperits per apasimar lo buf de la Davalada. Los tres meses d'Ivèrn evòcan una «Reclusion». L'aiga gèla, la tèrra s'ascla, se colcam d'ora, se levam tard, pas abans lo jorn.» </ref> :D'un autre, las modificacions legalas de l'ora qu'aumentan la durada de sòm en ivèrn e la diminua en estiu es gaire bon pels grands dormeires nimai pels enfants joves<ref name="santé-sommeil">{{fr}}[https://web.archive.org/web/20140329114439/http://sante-medecine.commentcamarche.net/faq/261-de-combien-d-heures-de-sommeil-avons-nous-besoin De combien d'heures de sommeil avons-nous besoin?]></ref> :De mai, aquela cronologia es pas valable per totes los autres periòdes de l'an a causa del cambiament permanent de l'ora sortida del solelh<ref name="Lever et coucher du soleil">[http://dateandtime.info/fr/citysunrisesunset.php?id=2972315&month=3&year=2014 Oras de sortida e colca del solelh a Tolosa]</ref>, e es luènh d'èsser valable er tot lo mond perque un grand nombre de personas a besonh d'una durada de sòm plan superiora a 7h00<ref name="santé-sommeil"/>. Per èsser encara mai juste aquel argument milita non pas per GMT+2, nimai GMT+1, mas er l'''ora solara'' GMT, se consideram los periòdes d'al fin febrièr e d'al fin novembre (veire oras de sortida e de colca del solelh<ref name="Lever et coucher du soleil"></ref>) lo solelh sortía a 7h00 solaire, cronologia alara la mai favorabla a la populacion car es reconegut qu'a mai de dificultats a se levar lo matin en ivèrn qu'en estiu. *D'argumentacions per o contre los cambiaments d'oras citan los conselhs de santat de las tradicions terapeuticas. :Per exemple per la [[Medecina chinesa|Medecina Tradicionala Chinesa]] seguent la recomandacion dins lo [[Huangdi Nei Jing]]<ref name="Huangdi Nei Jing">[[Huangdi Nei Jing]]: «Los tres meses de Prima evòcan un «Desplegament». Se colcam tard, se levam d'ora, sortissem de l'ostal nòstre, desligam la cabeladura, se metem a l'eise, tastam la vie. Los tres meses d'Estiu evòcam un «Espandiment». Se colcam tard, se levam d'ora. Cercam lo solelh, s'epandissem de biais que lo Buf «intèrne» pòsca s'exteriorizar cossí vòl. Los tres meses de davalada evòcan un «Planièr». Coma las galinas, se colcam d'ora e se levam d'ora. Reculhissem los esperits per apasimar lo buf de la Davalada. Los tres meses d'Ivèrn evòcan una «Reclusion». L'aiga gèla, la tèrra s'ascla, se colcam d'ora, se levam tard, pas abans lo jorn.» </ref>: :'''Prima''' : "Se colcam tard, se levam d'ora" ⇒ sortida del solelh entre 8h00 legala (7h0 solara) e 7h30 legala (6h30 ora legala) ; colca entre 18h00 legala (17h00 solara) e 22h00 legala (20h00 solara); çò que fa un colca après 22h00 legala e un levar après 7h30 legala. :'''Estiu''' : "Se colcam tard, se levam d'ora" ⇒ sortida del solelh entre 7h30 legala (5h30 solara) e 7h30 legala (5h30 solara) ; colca entre 22h00 legala (20h00 solara) e 22h30 legala (20h30 solara); çò que fa un colcar après 22h00 legala e un levar vers 7h30 legala. :'''Davalada''' : "Se colcam d'ora e se levam d'ora" ⇒ sortida del solelh entre 7h30 legala (5h30 solara) e 8h30 legala (6h30 solara) ; colca entre 22h30 legala (20h30 solara) e 18h00 legala (16h30 solara); çò que fa un colcar après 22h00 legala e un levar après 7h30 legala. :'''Ivèrn''' : "Se colcam d'ora, se levam tard" ⇒ sortida del solelh entre 7h30 legala (6h30 solara) e 8h00 legala (7h00 solara) ; colca entre 17h30 legala (16h30 solara) e 18h00 legala (17h00 HS); çò que fa un colcar après 20h00 legala e un levar après 7h30 legala * D'estudis recents pausan la question de la relacion entre la reduccion del temps de sòm, l’avançament de l’ora a prima (que retarda la secrecion de la [[melatonina]] – l’ormona du sòm), e l’aument del nombre et de la gravetat d’accidents divèrses, coma d'accidents cardiacs<ref>{{en}}Institut Karolinska de Stockholm (JANSZKY et LJUNG, New England Journal of Medicine – 30 oct. 2008)</ref>, d'accidents dels trabalh<ref>{{en}}BARNES (Michigan, USA) (Journal of Applied Psychology 2009, vol 94, No 5, 1305-1317)</ref> e d'accidents de la circulacion<ref>{{en}}COREN (Canadà) (Congress of Biomedical Science at McMaster University, 1998)</ref>. Segon lo Dr Marc Schwob <ref> Los ritmes del còs: cronobiologia de l'alimentacion, del sòm, de la santat </ref> : « ''Cambiar d'ora provòca entre autres trebolum del sòm e de l'attencion. Los enfants e personas d'edat son mai tocadas e meton gaireben una setmana per s'adaptar al nòus oraris'' » ; Un autre punt de vista es qu'al contrari « aquò permetriá a cadun de profeitar d'avantatge de la lutz del jorn e per consequencia, de practicar d'avantatge d’activitats fisicas en exterior, coma o recomandan las autoritats de santat » en mai « fòrça estudis fan referéncia a l’impace de la luminositat sus la santat mentala e lo ben-èsser. Se sentissem mai energic quand los jorns son longs e luminoses. » explica lo professor emerit Mayer Hillman del Policy Studies Institute.<ref>[https://web.archive.org/web/20140321214741/http://www.futura-sciences.com/magazines/sante/infos/qr/d/corps-humain-changement-heure-faut-il-rester-heure-ete-3393/]</ref> * Las adaptacions a una resincronizacion dels individús es teoricament mai dificil dins los païses d'ora d'estiu dobla<ref name="chronorupture" />. :*Influéncias en [[Suicidi|suicidologia]]: L'argument de l'aument dels cases de suicidis ligats als cambis d'ora pòt èsser sostengut en França pel constat d'una progression notabla dels suicidis e de la consomacion de somnifèrs dempuèi la crisi petrolièra al meteis temps que l'instauracion d'un cumul d'ora d'estiu e de passatgeaà GMT+2<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20131017171827/http://www.liens-socio.org/Suicide-changement-de-regime-Un Collòqui a l'Escola Normala Superiora de 2006 sus Halbwachs e lo suicidi: una corba mòstra que, alara que lo taus de suicidis èra establa en França abans de 1976, passèt de 15 a 22 dins los 10 ans seguent lo passatge a l'ora d'estiu doblada].</ref>, <ref>{{fr}}Science et Vie No 856 de janvier 1989, Doublement de consommation en France de psychotropes et somnifères de 1976 à 1986</ref>. ::Es aquel argument que menèt Russia a abandonar lo cambiament periodic d'ora en 2011<ref>{{en}}[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15512177 BBC News Europe, 2011] </ref>. ::Mas lo govèrn francés considèra que cap correlacion isolant los diferents paramètres permeton gaire d'abandonar lo dispositiu de l'ora d'estiu coma essent factor de suicidi (las consequéncias socialas ligadas a la crisi petrolièra contemporanèa de l'instauracion de l'ora d'estiu son tanben de bons candidats etiologics suicidologics). ==== Controvèrsias sus las consequéncias energeticas ==== * La bassa de consomacion d’esclairatge poiriá èsser compensada per l’aument dels besonhs de caufatge lo matin al començament de prima — un rapòrt de l’[[Escola de las minas]] de [[1992]]<ref>[https://web.archive.org/web/20061119175555/http://www2.ademe.fr/servlet/getDoc?cid=96&m=3&id=19282&ref=13416&p1=B Rapòrt de l'ADEME de març de 2004].</ref> concluèt pr'amor a un efècte minim (< {{unitat|0.1|TWh}} per França). Se un costat s'obsèrva una mai larga difusion de las lampas d'economia d’energia dempuèi 2000, los lésers modèrnes se debanan subretot la serada e fòrça consomators d’electricitat, que siá de jorn o de nuèch: cinèma a l'ostal, los ecrans plats gigants, los videoprojectors, los videojòcs, los ordinators (que amb internet naut debit demòran alucats mai lontemps) . * Un estudi portant sus l’Estat de l’[[Indiana]] concluguèt que l'economia flaca d’energia realizada sus l’esclairatge es fòrça largament compensada per una utilizacion en aumentacion de la climatizacion. Lo suplement d’energia es estimat dins aquel rapòrt a prèp de 2 % a 4 %<ref>Does daylight saving time save energy? Evidence from a natural experiment in Indiana: [https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf (en linha) {{pdf}}].</ref> ; ==== Autras controvèrsias ==== * Un rapòrt tornat al [[Senat francés]] en [[1997]]<ref name=Senat>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20140407062307/http://www.senat.fr/rap/r96-13/r96-13.html Faut-il en finir avec l’heure d’été ?], rapòrt d’informacion sul site del Senat francés.</ref> concluguèt: {{cita|resson de l’ensems d'aquel estudi que los avantatges anonciat o esperats del cambiament semestrial de l’ora son pas sufisentament importants per compensar los inconvenients ressentits per las populacions}}, subretot al respècte de la santat publica, las condicions de trabalh e los biais de vida, l'agricultura, la proteccion de l'environament e la securitat rotièra; * Los cambiaments d’ora an tanben una incidéncia notabla suls animals domestics: lo cambiament d’ora de l'estirada de las vacas las perturba fòrça e seguís totjorn una bassa de produccion de lach e subretot de l'estrès que merma la qualitat del lach<ref>[http://www.fao.org/docrep/008/y5224f/y5224f05.htm Guide de las bonnas practicas en elevatge lachièr] [[FAO]], § 4.3.3 .</ref>{{,}}<ref>{{cita|Cossí las oras d'estirada, l’ora del repais deurián èsser fòrça regular d’un jorn a l’autre.}} [https://web.archive.org/web/20081121030510/http://www.belisle.net/media/pdf/Stabilite_2006_2.pdf La font al Centre de la Nutricion, buletin d’informacion en produccion lachièra {{pdf}}].</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20061124204753/http://www.clermont.inra.fr/content/download/2634/38467/file/Affiches3.pdf Estudi de l’influéncia dels oraris de l'estirada sus la qualitat del lach INRA {{pdf}}].</ref> ; * Mai d'un país an ja abandonat l cambiament d'ora coma [[Russia]] en 2011, [[Japon]] e la [[Corèa del Sud]]. == Tractament informatic == La [[ISO 8601|norma ISO 8601]] per l'escriure de datas e oras permet un tractament informatizat de l’ora e del cambiament d’ora estival. La [[cadena de caractèrs]] representant l’ora indica lo [[fus orari]] acompanhat del cambiament d’ora eventual: per exemple, l’[[ora legala]] francesa es notada en ivèrn CET (''Central European time'', ora d’Euròpa centrala) e en estiu CEST (''Central European summer time'', ora d’estiu d’Euròpa centrala). Per contornar los malentenduts o d’eventuals [[Bug informatic|bugs]] informatics, los transportaires eviton de programar las pertenças al moment del retorn a l'ora d'ivèrn. Per exemple en Euròpa, entre 2 e {{unitat|3|oras}} del matin: car en rason del descalatge d’una ora, será dos còps {{unitat|2|oras}} del matin pendent la nuèch. == Ora d'estiu dins lo mond == [[Fichièr:DaylightSaving-World-Subdivisions.png|thumb|300px|<br /> En blau: regions qu'observan l’ora d’estiu<br /> En irange: regions qu'an agut observat l’ora d’estiu<br /> En roge: regions qu'a pas jamai observat l’ora d’estiu]] A causa de la pauca variacion de la durada diurna dins las regions pròchas de l’[[eqüator terrèstre|eqüator]], los païses [[tropic|tropicals]] obsèrvan pas lo cambiament d'ora. Quitament se d'unes o fan, coma Aïti. === Emisfèri nòrd === Los païses de l’[[emisfèri nòrd]] que fan lo cambiament d’ora, coma los [[Estats Units d'America]], [[Canadà]] (levat la província d'[[Saskatchewan]]) e los païses europèus (levat [[Islàndia]], [[Russia]], [[Armenia]], [[Bielorussia]]), o fan a de datas gaireben vesinas. * Los païses e regions seguents observan l’ora d’estiu a partir del segond [[dimenge]] del mes de [[març]], a 2 oras del matin, fins al darrièr [[dimenge]] d’[[octobre]] : ** [[Bahamas]] ** [[Bermudas]] ** [[Cuba]] ** [[Groenlàndia]], dans sa partiada nòrd-oèst a l'entorn de [[Pituffik]] ** [[Nicaragua]] ** [[illas Turcas e Caïcas]] * Los Estats Units d'America seguian fins 2006 l'ora de cambiament precedent. A la seguida de l’adopcion de l'''Energy Policy Act'' de 2005, lo passatge a l’ora d’estiu se fa lo segon dimenge del mes de març, a 2 oras del matin ora legala, e lo retorn a l'ora d’ivèrn se fa le primièr dimenge del mes de novembre a 2 oras del matin ora legala. Lo Canadà adoptèt las meteissa datas (levat [[Tèrra Nòva]] a 1 ora del matin<ref>{{fr}}[http://www.nrc-cnrc.gc.ca/fra/idp/ienm/apropos/faq-heures.html#5 Centre national de recherches Canada: Foire aux questions].</ref>) per armonizar los escambis economics ambedos païses<ref>Font: {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070928122050/http://www.editionbeauce.com/actualites.asp?nID=2670 Édition Beauce].</ref> ([[Sant Pèire e Miquelon]] tanben o faguèt)<ref>{{fr}}« {{unitat|4.4|miliards de dolars}}: économies attendues aux États-Unis d’ici à 2020 avec l’avancement de l’heure d’été », dins ''[[Le Monde]]'' del 14 de març de 2007, [https://web.archive.org/web/20070316003043/http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3238,36-882489@51-882582,0.html en linha].</ref>. Los expèrts estimèron qu'aquela decision poiriá estalivar {{unitat|4400000000|$}} d'energia per 2020 (estud de març de 2007). ** [[Canadà]], levat: *** la partida es de la [[Colómbia Britanica]] *** l'[[Saskatchewan]] *** l’[[illa Southampton]] al [[Nunavut]] *** las regions d’Atikokan, New Osnaburgh e Pickle Lake en [[Ontàrio]] ** [[Estats Units d'America]], levat: *** l’[[Arizòna]] (la [[Nacion Navajó]] la respècta mas la resèrva [[Hopi]], enclavada la respècta pas) *** la majoritat de las contats d’[[Indiana]] *** los territòris exteriors * Los païses e regions seguents observan l’ora d’estiu a partir del darrièr [[dimenge]] del mes de [[març]] fins al darrièr [[dimenge]] d’[[octobre]], dins las doas escsenças a {1 h 00 UTC: ** tota l’[[Union Europèa|Euròpa]], levat [[Islàndia]], Russia, Georgia, Armenia e Bielorussia. ** [[Açòres]] ** [[Azerbaitjan]] ** [[illas Canàrias]] ** [[Groenlàndia]] (còsta sud, sud-oèst e èst, levat la region de [[Danmarkshavn]]) ** [[Liban]] ** [[Turquia]] * D’autres païses, subretot a l'[[Orient Mejan]], aplican l’ora d’estiu seguent las lors datas: ** [[Autoritat Palestiniana]], del tresen [[divendres]] d’[[abril]] al tresen divendres d’[[octobre]], a mièjanuèch. ** [[Iran]], de mièjanuèch lo primièr jorn de [[Calendièr persan|Farvardin]] fins al 30{{n}} jorn de|Shahrivar]]. ** [[Israèl]], del [[divendres]] precedant lo darrièr [[dimenge]] de [[març]] (a 2h del matin, ora locala) fin al darrièr dimenge d'octobre<ref>{{en}} ora d'estiu en Israèl, [http://www.timeanddate.com/news/time/israel-extends-dst-2013.html decision del parlament]</ref>. ** [[Jordania]], del darrnièr [[dijòus]] de [[març]] al darrièr [[dijòus]] de [[setembre]], mièjanuèch. ** [[Marròc]], las datas exactas varian cada an. I a 4 cambiaments d'ora per an (interrupcion religiosa a la mitat del periòde d'estiu puèi retorn a l'ora d'estiu). ** [[Siria]], del darrièr divendres de març al darrièr divendres d'octobre levat se lo 1{{èr}} novembre es un divendres (es alara elegit) a mièjanuèch pila (lo divendres matin, nuèch de dijòus a divendres)<ref>{{en}}[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=1950 ora en Siria]</ref>. === Union europèa === Dempuèi 2002, los cambiaments d’ora en estiu e en ivèrn pòdon se far sonqu'a de datas predefinidas (directiva 2000/84/CE<ref name=PDF1/> del [[Parlament Europèu]] e del Conselh, e document 52000PC0302) : * lo periòde de l’ora d’estui comença a 1 ora del matin, [[temps universal]], lo darrièrr dimenge de març ; * lo periòde de l’ora d’estiu s'acaba a 1 ora del matin, [[temps universal]], lo darrièr dimenge d’octobre. Un país pòt pas mai cambiar d'ora (o qu'avertisca al mens 3 ans a l'avança los autres païses membres). === Emisfèri sud === Lo cambiament d’ora se fa tanben dins qualques païses de l'emisfèri sud, de biais que lo decalatge d'ora entre un país de l’[[emisfèri sud]] e un país de l'[[emisfèri nòrd]] pòt prene tres valors diferentas segon lo moment dins l’an. Per exemple, lo decalage entre [[Chile]] e la França val sièis oras en plan estiu boreal, quatre oras en plan ivèrn boreal, mas pòt valer cinc oras als periòdes vesin las des datas de cambiament d’ora. * [[Austràlia]], del primièr [[dimenge]] d’[[octobre]] al darrièr dimenge de [[març]], a 2h del matin (ora legala) dins los Estats e territòris seguents: ** [[Austràlia Miègjornala]] ** [[Novèla Gallas del Sud]] ** [[Tasmania]] ** [[Territòri de la capitala australiana]] ** [[Victòria (Austràlia)|Victòria]] ** [[Illa Lord Howe]]: dins lo cas, l’ora d’estiu apond pas qu’una mièja ora. * [[Brasil]] dins los Estats segents, del tresen dimenge d'octobre al tresen dimenge de febrièr a mièjanuèch. Quand aquela data finala coïncida amb lo Carnaval, l'ora d'estiu dura fins al dimenge seguent: ** [[Mato Grosso]] ** [[Mato Grosso do Sul]] ** [[Districte Federal (Brasil)|Distrito Federal]] ** [[Espírito Santo]] ** [[Goiás]] ** [[Minas Gerais]] ** [[Estat del Paraná|Paraná]] ** [[Rio de Janeiro]] ** [[Rio Grande do Sul]] ** [[Santa Catarina]] ** [[São Paulo]] ** [[Bahia]] * [[Chile]], del primièr dimenge après lo [[9 d'octobre]] a 4h fins al primièr dimenge après lo [[3 d'abril]] a mièjanuèch. * [[Illas Malvinas]], del primièr dimenge de [[setembre]] fins al tresen dimenge d’[[abril]] a 2h. * [[Namibia]], del primièr dimenge de [[setembre]] al primièr dimenge d’[[abril]], a 2h. * [[Nòva Zelanda]], del darrièr dimenge de [[setembre]] 2h al primièr dimengee d’[[abril]], a 3h<ref>{{en}}[http://www.statoids.com/tnz.html Istoric de las datas de passatge a l’ora d’estiu en Nòva Zelanda].</ref>. * [[Paraguai]], del tresen dimenge d’[[octobre]] al segond dimengee de [[març]], a mièjanuèch. * [[Uruguai]], primièr dimenge d'octobre al segond dimengee de març a mièjanuèch (ora legala). == Abrogacion del cambiament d'ora == * [[Russia]]: Lo cambiament d'ora, qu'aviá estat introduch lo 1{{èr}} abril de 1981, foguèt oficialament abrojat per ocase del president de la Federacion de Russia Dmitri Medvedev en febrièr de 2011 <ref>{{en}}[http://www.timeanddate.com/news/time/russia-winter-time.html Russia Abolishes Winter Time] sus www.timeanddate.com }}</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20120522024237/http://larussiedaujourdhui.fr/articles/2011/02/17/la_russie_a_lheure_dete_toute_lannee_11913.html La Russie restera à l’heure d’été... toute l’année] sul site larussiedaujourdhui.fr</ref>. * [[Bielorussia]] L'ora d'estiu foguèt abrojat pel decret 1229 signat pel le conselh dels ministres lo 15 de setembre de 2011<ref>[http://www.timeanddate.com/news/time/belarus-eternal-dst.html belarus in timeanddate.com ]</ref>. * [[Armenia]] L'ora d'estiu foguèt abrojada en genièr de 2012<ref>[http://www.timeanddate.com/news/time/armenia-ends-dst.html armenia in timeanddata.com]</ref>. * [[Egipte]] Lo 20 d'abril de 2011, lo cabinet dels ministre abologuèt lo cambiament d'aviá estat instaurat en 1988. Se faguèt donc pas lo 29 d'abril de 2011<ref>[http://www.timeanddate.com/news/time/egypt-cancels-dst.html egypt in timeanddate.com]</ref>. abans de 2010, quatre cambiaments d'ora se fasián<ref>[http://www.timeanddate.com/news/time/egypt-ends-dst-2010.html timeanddate.com]</ref>. * [[Tunisia]] L’ora d’estiu, qu'aviá estat instaurat de nóu a en 2006, foguèt abrojada en 2008 amb efècte en març de 2009<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20140406203521/http://www.gnet.tn/temps-fort/la-tunisie-renonce-a-lheure-dete/id-menu-325.html La Tunisie renonce à l'heure d'été in www.gnet.tn]</ref>. * [[Brasil]] 32 municipalitats del [[Mato Grosso]] faguèron pas lo cambiament d'ora previst lo 15 d'octobre de 2011 dins la rèsta de Brasil<ref>[http://www.timeanddate.com/news/time/ Brasil in timeanddate.com]</ref> == Notas e referéncias == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references /> </div> === Articles connèxes === * [[Ora (temps)|Ora]] ** [[Ora d'ivèrn]] ** [[Ora solara]] ** [[Fus orari]] ** [[Ora legala]] === Ligams extèrnes === * [http://daylight-savings-time.info/ Visualizacion grafica] dels fus oraris e dels periòdes d’oras legalas 0dsqeudu3jzon0n222myocsny0wu6m3 0 153810 2511676 2509410 2026-10-28T16:54:58Z InternetArchiveBot 43230 Add 1 book for (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 2511676 wikitext text/x-wiki Lo '''complèxe d'Edip''' (en [[alemand]]: ''Ödipuskomplex''), a vegada contractat dins l'expression «'''l'Edip'''», es un concèpte central de la [[psicanalisi]]. Teorizat par [[Sigmund Freud]] dins sa [[primièra topica]], se definís coma lo [[desir]] [[inconscient]] d'entreténer un rapòrt sexual amb lo parent del sèxe oposat ([[incèst]]) e aquel d'eliminar lo parent rival del meteis sèxe ([[parricidi]]). Atal, lo fach qu'un drollet s'enamora de sa maire e desira tuar son paire respond a l'imperatiu del complèxe d'Edip. [[Fichièr:Oedipus Phorbas Chaudet Louvre N15538.jpg|thumb|upright=0.8|[[Antoine-Denis Chaudet]], ''Edip enfant tornat a la vida pel pastre Forbas que lo desliguèt de l'arbre'', [[1801]].]] La legenda d'[[Edip]] qu'inspirèt lo drama de [[Sofòcles]], ''[[Edip rei]]'', es segon Freud lo melhor per metre en imatges lo desir universal e inconscient que tot enfant sentís; es tanben l'estructura centrala del psiquisme uman. Per [[Georges Politzer]], {{cita|lo complèxe d'Edip es ni un 'procés' e nimai un 'estat', mas un 'esquèma dramatic'.}} Per Roger Perron, designa {{Cita|lo malhum dels desirs e dels movements ostils que los objèctes son lo paire e la maire, e de las defensas que s'i opausan.}} La psicanalisi identifica tres etapas fondamentalas de desvelopament psicoafectiu: l'[[estadi oral]], l'[[estadi anal]] e l'[[estadi fallic]] quand arriba pel drollet, coma per la drolleta mas d'una autra mena, lo complèxe d'Edip. Es a l'entorn 3 a 5 ans que lo desir [[libidò|libidinal]] portant sul parent de sèxe oposat aparéis, e que lo parent del mèsme sèxe es percebut coma un rival. Lo complèxe coneis enseguida un declin amb la preadolescéncia: l'enfant afronta lo complèxe e son desir libidinal e se dirigís cap a d'autres objèctes podent lo solaçar d'aquel complèxe. Freud fa del complèxe d'Edip l'axe de sa teoria [[pulsion]]nala e [[metapsicologia|metapsicologica]], venent alara lo concèpte clau de la psicanalisi e dels seus corrents derivats. L'istòria del complèxe d'Edip es associat a la teoria freudiana e a l'istòria de la psicanalisi dins son ensems. Lo concèpte tanben motivèt fòça criticas de diferentas naturas, intèrnas a la psicanalisi coma eissidas d'autres disciplinas. Aquelas criticas son centradas subretot en dos punts: la contestacion de l'universalitat del complèxe; la condemnacion de sa quita existéncia. == Genèsi del concèpte per Sigmund Freud == === Del « complèxe nuclear » al mite d'Edip === [[Fichièr:Oedipus and the Sphinx MET DP-14201-023.jpg|thumb|upright=1.2|[[Gustave Moreau]], ''Edip e l'Esfinx'', 1864.]] {{Article detalhat|Edip}} [[Sigmund Freud]] ditz aver descobèrt lo complèxe pendent son autoanalisi<ref group="F">P.525.</ref>{{,}}<ref group="P">Al subjècte de l'autoanalisi de Freud coma mejan de descobèrta del complèxe, legir: {{fr}}[[Didier Anzieu]], ''L'Auto-analyse de Freud et la découverte de la psychanalyse'', PUF, Coll. « Bibliothèque de psychanalyse », 1988, {{ISBN|2-13-042084-2}} e subretot cap 3 « La découverte du complexe d'Œdipe », P.93-186.</ref> en la comparant a l'istòria de l'eròi grèc [[Edip]], personatge de la [[mitologia]], cama la contèt lo dramaturg [[Sofòcles]] dins la pèça ''[[Edip rei]]'' subretot. La letra a [[Wilhelm Fliess]] del 15 d'octobre de 1897 es lo sol document que permet de datar la conceptualizacion del complèxe<ref>Letra a [[Wilhelm Fliess]] del 15 d'octobre de 1897 titulada « L'abandon de la neurotica », in {{fr}}''Lettres à Wilhelm Fliess 1887-1904'', PUF, Coll. « Bibliothèque de psychanalyse », 2006, {{ISBN|978-2-13-056279-5}}.</ref>{{,}}<ref group="H">P.334.</ref>. Lo neurològ vienés explica: ''{{Cita|Ai trobat en ièu coma endacòm mai per totes de sentiments d’amor per la maire e de jelosia al respècte del paire, sentiments que son, pensi, comuns a totes los drolles}}''. Dins sos primièrs escrichs, Freud parla tanben de {{cita|complèxe nuclear}}<ref group="H">Intrada {{fr}} « Complexe nucléaire », per Roger Perron, P.339.</ref> o de {{cita|complèxe maternal}}, coma dins son ''[[Estudi sus l'isteria]]'' (1895)<ref group="H">''{{Cita|L'idèa èra ja presenta dins ''Estudi sus l'isteria'' (1895) ont Freud, cercant l'[[etiologia]] de l'[[isteria]], insistiguèt sul ròtle traumatic de las « seduccions » sexualas subidas per l'enfant del fach del paire}}, P.334.</ref>. Rapèla que foguèt menat a elaborar aquel complèxe estudiant la [[sexualitat]], las [[perversion]]s e las [[nevròsi]]s de l'adult que venon de l'enfança. L'origina de l'Edip es de fach estrechament ligada a l' ''{{Cita|evolucion sexuala de l'enfant}}'', çò que fonda tanben tot l'edifici teoric de la psicanalisi<ref group="N">''{{Cita|(...) quin que siá lo sens que se decidèm, lo psicanalista pren lo mot de sexualitat dins un sens total, que foguèt menat per la constatacion de la sexualitat infantila}}'', P.55.</ref>. Freud constata d'en primièr, ''{{Cita|per l'observacion dirècta e per l'estudi analitica de l'adult}}'', que ''{{Cita|l'enfant se dirigís d'en primièr cap a aqueles que se n'ocupan; mas aqueles despareisson lèu darrèr los parents}}''. Aqueles rapòrts, nota, ''{{Cita|son de cap de biais desprovesits d'elements sexuals}}''. L'enfant pren doncas sos parents coma d' ''{{Cita|objècte de desir}}''<ref group="N">P.55.</ref>. En 1900, dins son ensag fondator de la sciéncia dels sòmis, ''[[L'Interpretacion dels sòmis]]'', Freud donèt al public sa teoria del complèxe d'Edip<ref>{{fr}}Dominique Giovannangeli, ''Métamorphoses d'Œdipe : un conflit d'interprétations'', De Boeck Université, 2001, {{ISBN|9782804138219}}, P.14.</ref>. I explica que lo [[sòmi]] fa sovent referéncia a de desirs d'enfança. ''{{Cita|Dins lo contengut latent del sòmi, Freud tròba, a títol d'element constent, lo residú diurne, tròba tanben qu'existís una relacion entre aquel residú e los sovenirs d'enfança}}'' explica [[Henri F. Ellenberger]]. Segon el, Freud pensa que ''{{Cita|lo sòmi a un pé dins lo present e un pé dins l'enfança}}''<ref group="F">P.524.</ref>. Freud explica tanben que lo cas dels nevrosats permet d'observar de desirs afectuoses o ostils pels parents. A partir d'aquel tèxte, lo fondator de la psicanalisi se referís explicitament a la [[tragedia]] grèga. En [[1911]], apond que lo [[complèxe de castracion]] es prigondament ligat a l'Edip e que dins lo drama de [[Sofòcles]] l'eissorbament d'Edip agís coma substitut de la [[castracion]]<ref group="A">P.277.</ref>. Lo mite edipian<ref group="Nota">En 1927, Freud vei tanben dins l'òbra de [[Fiodor Dostoïevski]], ''[[Los Fraires Karamazov (roman)|Los Fraires Karamazov]]'' la representacion de la [[pulsion de mòrt]]</ref> sembla dempuèi l'ora per Freud la mesa en recit d'un complèxe psiquic universal<ref group="N">{{Cita|Lo « mite del rei Edip » que tua son paire e prend sa maire per femna es una manifestacion pauc modificada del desir infantil contra que se quilha mai tard, per lo rebutar, la « barrièra de l'incèst »}}, P.56.</ref>. Dins la mitologia grèga, Edip es filh de [[Laïos]] e de [[Jocasta]], sobeiran de la vila de [[Tebas (Grècia)|Tebas]]. Un [[oracle grèc|oracle]] preditz a Laïos que será mai tard tuat pel seu filh. Apeurat, Laïos decidís d'abandonar Edip pel mont. Un pastre tròba l'enfant e lo confia al rei de [[Corint]], Polibes, que l'elèva coma lo seu filh, sens li revelar lo secret de sas originas. Es el que lo nomena Edip. Un nòu oracle preditz a Edip que será lo murtrièr de son paire. Ignorant que Polibes es pas son paire biologic, demora alunhat de Corint per que la prediction se pòsca pas realizar. Pendent son viatge, encontra Laïos e los servitors e tua lo seu paire vertadièr, que prend per lo cap d'una benda de panaires. Quand arriba a Tebas pòt pas intrar dins la vila perque un monstre, l'[[Esfinx (mitologia grèga)|Esfinx]], empacha l'accés, tuant e devorant totes los viatjaires incapables de resòlvre l'enigma que pausa. Edip, astuciós, capita a trobar la solucion e véncer lo monstre. Edip ven alara un eròi amat dels abitants de la vila, que lo proclamèron rei e li donan per femna la veusa de Laïos, Jocasta, la seuna maire. Freud vei dins aquel mite l'illustracion ideala dels desirs extrèms infantils: ''{{Cita|donam lo nom de « complèxe d'Edip » perque la legenda, avent per eròi Edip, realiza, lor balhant sonqu'una plan leugièra atenuacion, los dos desirs extrèms venent de la situacion del filh: lo desir de tuar lo paire e aquel d'esposar la maire}}''<ref group="M">P.168.</ref>. Remarca qu'aquel complèxe existís tanben dins d'autres dramas culturals; cita ''[[Hamlet]]'' de [[Shakespeare]]. En 1967, [[Jean Starobinski]], dins la prefàcia d{{'}}''Hamlet e Edip'' d'[[Ernest Jones]], argüa que se Edip es lo drama del desvelament, la tragedia d'Hamlet es lo drama de la « [[repression]] »<ref name="Dictionnaire de la psychanalyse"/>. === Cases practics e teoria edipiana === En 1905 Freud publica ''Tres Ensags sus la teoria de la sexualitat'', obratge fondator de la psicanalisi. Pasmens se lo complèxe i aparéis pas explicitament<ref group="H">P.335.</ref>{{,}}<ref>''{{Cita|En 1905, Freud aviá publicat sos ''Tres ensags sus la teoria de la sexualitat''. Çò qu'aviá estat desgatjat a partir d'una reflexion sus l'analisi de subjècte adults deviá lo menar, dins sas recercas, a establir la validitat d'aquela observacions ne tornant prene dirèctament las informacions venent de la biografia d'un enfant. Aquela preoccupacion aguèt per resultat la publicacion, quatre ans mai tard, de ''L'analisi d'una fobia per un drolle de cinc ans'', trabalh ric en concèptes feconds e que, al vejaire de Freud, semblava mòtrar lo ròtle patogèn del complèxe d'Edip}}, in [[Erich Fromm]], {{fr}}''Grandor e limitas de la pensada freudiana'', Laffont, París, 1980, {{P.|95}}.</ref>, Freud definís d'en primièr la [[libidò]] coma l'energia sexuala als fondaments de la dinamica psiquica que tend a se projectar sus un objècte exterior. Après, insistís sus las vicissituds de la causida de l'objècte d'amor que la font es lo complèxe d'Edip<ref group="F">P.535-536.</ref>. Pausa doncas que la realitat de la [[sexualitat infantila]] es inducha per la maire, e que la tetada es lo primièr rapòrt sexual. D'aquela sexualitat arcaïca depend lo complèxe d'Edip, determinant a son torn lo [[tabó]] de l'[[incèst]]<ref group="A">P.277-278.</ref>. Freud contunha de desvelopar sa teoria explicant que la libidò fa naísser de perversions sexualas diversas quand l'esquèma original edipian subís d'alteracions. Fin finala, s'incarna dins un simbolisme sexual dens, coma dins los [[sòmi]]s. Encara lo tèma es central dins l'analisi de [[Ida Bauer|Dora]], en 1905<ref group="P">Sigmund Freud, ''Fragment d'una analisi d'isteria: Dora'', in {{fr}}''[[Cinq psychanalyses]]'', Presses Universitaires de France, 2001, Coll. « Bibliothèque de psychanalyse », {{ISBN|978-2130456209}}.</ref>. En 1909, un autre cas practic, celèbre dins la literatura psicanalitica, permet a Freud de validar sa concepcion del complèxe. Lo cas dich del « [[Herbert Graf|petit Hans]] » — (Herbert Graf) — seguís fidelament l'esquèma dramatic edipian. La [[fobia]] del [[caval]] aparéis per Herbert Graf quand assistís a la casuda d'un caval e que lo vei a tèrra se debatre. Freud postulèt que l'inconscient del petit Hans associa son paire al caval, e malgrat l'amor que porta a son paire, sa mòrt li balhariá lo gausiment d'èsser alara lo sol pretendent a l'amor maternal. Aquò desvelopèt per el una [[fobia|nevròsi fobica]], l'impossibilitat de sortir per la carrièra per paur d'èsser mordut per un caval. Freud lo prend en cura analitica e, en menent sa [[psicoterapia]], l'ajuda passar son complèxe d'Edip<ref group="F">P.545.</ref>{{,}}<ref group="Nota">Gaireben totes los cases practics, e las constatacions teoricas, elaboradas per Freud son reculhidas dins {{fr}}''[[Cinq psychanalyses]]'', 1909.</ref>. [[Fichièr:Freud dreams work.svg|thumb|upright=1.2|La resolucion del complèxe d'Edip pendent [[lo trabalh del sòmi]].]] Foguèt en 1910, dins ''Contribucion a la psicologia de la vida amorosa'' qu'apareguèt lo tèrme « complèxe d'Edip »<ref group="H">P.334.</ref>. La nocion es l'invencion de dos autres psicanalistas trabalhant a [[Zuric]], [[Carl Gustav Jung]] e [[Franz Riklin]]. Lo complèxe ({{de}}''gefühlsbetonte Komplexe'')<ref group="N">{{Cita|Lo mot « complèxe », tèrme aisit, sovent indispensable per la descripcion d'ensems de situacions psicologicas, acqueriguèt lo drech d'èsser citat dins la psicanalisa}}, P.99.</ref> » es utilizat alara en psicanalisi per designar de fragments psiquics inconscients de forta carga [[afèct|afectiva]]. Freud l'utiliza tanben per descriure çò qu'es per el lo principal complèxe psiquic uman, aquel qu'es constituit dins los primiers temps de vida, en foncion dels seus parents: lo « complèxe nuclear ». Sa pensada es enseguida desvelopada lo mèsme an dins l'ensag « Un tipe particular de causida d'objècte per l'òme » ont explica que los objèctes d'amor son totes de substituts de la maire<ref group"A">P.278</ref>. Lo cas de la filha es ja particular: Freud teoriza qu'a la plaça de la paur de perdre son paire, desvelopa una frustracion ligada a la manca organica del fallus. === Desvolopaments del complèxe === A partir de [[1912]] e [[1913]], « l'Edip » intrèt totalament dins la pensada clinica de Freud e alara volgava n'estudiar l'universalitat, dins l'obratge ''[[Totèm e Tabó]]''. Freud i avança la tèsi de la {{Cita|vocacion civilizatritz del complèxe}}<ref group="A">P.279.</ref>, resumida per Roger Perron: ''{{Cita|dins de temps fòrça ancians los umans èran organizats dins una [[òrda primitiva]] dominada per un masclás despotic que monopolizava las femnas e n'escartava los filhs, que siá al prètz de la castracion}}''<ref group="H">P.335.</ref>. Lo complèxe será doncas transmés amb las generacions e amb el lo sentiment de [[culpabilitat (psicanalysi)|culpabilitat]] associat. Freud de totjorn cerquava a ligar aqueles concèptes, subretot aquel d'Edip, a une teoria generala de la [[filogenèsi]] (de l'istòria de l'umanité coma espècia). Fòrça psicanalistas comencèron a menar d'estudis, dins la continuitat d'aquelas de Freud, coma [[Otto Rank]]. Freud nota: ''{{Cita|Otto Rank mostrèt, dins un estudi conscienciós, que lo complèxe d’Edip balhèt a la literatura dramatica de polits subjèctes que tractèt, lor donant totas menas de modificacions, d'atenuacions, de travestiments, es a dire de deformacions analògas a aquelas que produtz la censura dels sòmis}}''<ref group="M">P.169.</ref>. En seguida dos obratges de Freud desvolopèron sa pensada, e de biais definitiu. En 1923, dins un ensag cort titulat « L'Organizacion genitala infantila », Freud descriu las fasas psicoafectivas de la psicogenèsi, qu'es tanben l'un dels concèptes centrals de la teoria psicanalitica, e que ''{{Cita|la fasa fallica constituís l'acme del drama edipian}}''<ref group="H">P.335.</ref>. L'interés creissent portat al complèxe d'Edip motivèt Freud a far un punt sus sa descobèrta. Fixa sa teoria dins las ''Conferéncias d'introduccion a la psicanalisi'', en 1917 e 1918. S'arrèsta subretot sus las observacions dirèctas e sus las analisis d'adults nevrozats, explicant que ''{{Cita|cada nevrosat foguèt d'esperel una mena d'Edip}}''<ref group="A">Freud, citat per Claude Le Guen, {{fr}}P.280.</ref>. Lo cas clinic dich de « [[l'òme dels lops]] » ([[1918]]) ofrís una illustracion màger del complèxe masculin<ref group="H">P.335.</ref>. Freud classa alara lo complèxe dins l'encastre dels « esquèmas filogenetics » qu'an per ròtle d'estructurar la psiquè inconscienta e çò fasent dempuèi l'alba de l'umanitat. E mai, l'introduccion de la novèla dualitat pulsionala e d'una [[segonda topica]] permetèt una novèla apròcha de l'Edip. Freud explica que lo [[transferiment (psicanalisi)|transferiment]] presenta los rèstes de la resolucion, mai o mens complida, del complèxe. Aquel daissa de « cretas narcissicas ». Fàcia a aquela sofrença, la [[psiquè (psicologia)|psiquè]] buta lo [[Ièu]] a resòlvre en totalitat lo complèxe. Fasent atal, lo ''Ièu'' es envasit de [[compulsion]]s. Segon el l'intensitat d'aquelas compulsions, que culmina dins las [[nevròsi obsessionala|nevròsis obsessionalas]], es a l'origina de la nocion de « [[destin]] » dins los dramas, coma la tragedia de Sofòcles. Dins ''Psicologia de las folas e analisi del ièu'' (1921), Freud aborda {{Cita|l'avant Edip}}, caracterizat per une neutralizacion dels [[afècte]]s e permetèt per l'[[ambivaléncia]]. L'enfant fixa atal sos afèctes negatius e positius sus d'objèctes exteriors<ref group="A">p. 282.</ref> al luòc d'investir sos parents. Enfin, en 1923, dins ''Lo Ièu e l'Aquò'', Freud metapsicologiza<ref group="A">P.283.</ref> la nocion del complèxe d'Edip, ne fasent un preable estructurant de l'instança morala, lo subreièu. En efièch, a la maturitat del complèxe, mai d'un scenaris son possibles: afectes femenins cap al paire pel drollet o desir feminin cap a la maire per la drolleta, e recipròcament. Totas las variacions son degudas segon Freud a la {{Cita|[[bisexualitat]] constitucionala de l'individú}}<ref group="A">P.282-283.</ref>. L'enfant es en efièch inconscientament bisexual, son orientacion sexuala se precisant mai tard. Aquelas variacions complèxas menan doncas una actitud positiva del drollet per son paire (lo complèxe inversat), o una actitud négativa (lo complèxe normal), l'ensems formant, virtualament lo « compleèxe d'Edip complet ». Aquelas identificacions variadas explican la diversitat de las [[etiologia]]s e de las personalitats. Constituisson fondamentalament un « [[ideal del ièu]] » que determina la morfologia del [[Subreièu]]. === Complèxe de castracion e darrièrs escrichs === L'ensag de [[1923]], « Lo problèma economic del masoquisme », pausa que lo Subreièu, instança psiquica proclamant los interdits, nasquèt de l'[[introjeccion]] dels primièrs objèctes libidinals de l' ''Aquò'' dins lo ''Ièu''. La relacion n'es de fach desexualizada mas lo Subreièu conserva los caractèrs parentals. Freud prepausa aquí una tèsi que la font de la [[morala]] es lo Subreièu e, doncas, l'Edip<ref group="A">P.284.</ref>. Lo metéis an, dins l'ensag « L'Organizacion genitala infantila » Freud ensag d'explicitar las zonas d'ombra de l'Edip femenin. Afirma que sol lo [[penis]] a une realitat psiquica, e tanben per la filha. Aquel envejariá donca l'aquisicion del fallus, quitament se Freud admet èsser impotent a contunhar l'analisi de la sexualitat femenina<ref group="A">P.285.</ref>. En 1924, un autre ensag fa una plaça majora al complèxe: « La despareisson del complèxe d'Edip ». Freud i descriu lo biais que lo complèxe desapareis amb lo temps, coma la casuda de las dents de lach presisa<ref>''{{Cita|Se poiriá tanben concebre que lo complèxe d’Edip deu caser per que lo temps de sa dissolucion es vengut del meteis biais que las dents de lach cason quand butan las dents definitivas}}'', in Sigmund Freud, « La despareisson del complèxe d’Edip », 1923, {{fr}}[https://web.archive.org/web/20100610081123/http://www.megapsy.com/Textes/Freud/biblio115.htm consultable en linha] sul site [https://web.archive.org/web/20140517201032/http://megapsy.com/ ''megapsy.com'']. Consultat lo 26 de febrièr de 2010.</ref>, e aquò ''{{Cita|quitament se çò que descrich es mai la dissolucion du conflicte edipian}}'' puslèu que la despareisson pura e simpla d'aquel que definiguèt abans coma ''{{Cita|la quita òssa del psiquisme uman}}''<ref group="H">''{{Cita|Çò desapareis, es lo conflicte edipian jos sa forma infantila, e non lo biais d'organizacion que ne resulta}}'', P.335.</ref>{{,}}<ref group="A">Claude Le Guen presisa que segon Freud lo declin del complèxe es inscrich dins l'[[ereditat]] de l'espècia, P.285.</ref>. En 1925, dins « Unas consequéncias psicologicas de la diferéncia anatomica entre los sèxes », Freud aborda la ''{{Cita|Preistòria del complèxe d'« Edip »}}''. Las premissas del complèxe se jogan dins los primièrs temps de la descobèrta de las zonas erogènas<ref group="A">P.288.</ref>. Amb l'obratge ''[[Malaise dins la civilizacion]]'' (1929), Freud liura l'interpretacion psicanalitica de las estructuras inconscientas sostendent l'umanitat e sos [[fantasma (sexualitat)|fantasma]]s. Descripta los simbòls sexuals universals trobats dins los sòmis. Segon Ellenberger, ''{{Cita|Freud anava lèu deduire del caractèr universal del complèxe d'Edip l'idèa del murtre del Paire primitiu pels seus filhs}}''<ref group="F">P.532.</ref>. Alara Freud complèta son modèl teoric precisant la figura del paire primitiu. Lo drollet noirís envèrs lo paire de desirs de mòrt perque a paur d'èsser castigat e castrat per aquel darrièr. Alara la castracion fa plaça dins la teoria generala del complèxe, coma paur infantila de se veire despossedat de la poténcia sexuala per la figura paternala. Aquel [[complèxe de castracion]] arriba doncas al sortir de l'Edip, coma renonciament a l'objècte maternal, qu'es lo primièr objècte de l'enfant<ref group="H">P.336.</ref> e coma marcant lo començament del [[periòde de latença]] e de la formacion del [[Subreièu]] pel drollet. D'autors posteriors a [[Sigmund Freud]], coma [[Melanie Klein]] o [[Donald Winnicott]] per exemple, an pasmens comprés lo Subreièu coma instància plan mai precoça. Lo cas de la drolleta es pasmens diferent a aquel estadi: interprèta la castracion coma ja facha, essent pas en possession d'un penís, e se deu doncas de la reparar. Aquel moment, l'[[enveja del penís]], marca alara l'intrada dins l'Edip al revèrs del cas masculin<ref group="H">''{{Cita|(...) l'ànsia de castracion será lo motor essencial (...) es çò que fa sortir lo drollet de la crisi edipiana aguda cap a la fasa fallica [alara qu'es per la drolleta] çò que fa intrar dins la crisi edipiana}}'', P.336.</ref>. Lo murtre del Paire primitiu es lo fantasma universal de l'umanitat de tuar la figura paternala castratritz, sola etapa permetent un desvelopament psiquic normal en seguida. ''{{Cita|La nocion complèta del complèxe d'Edip compòrta en efièch aqueles tres elements: desir incestuós al respècte de la maire, desir de tuar lo paire, e imatge d'un paire crudel e castrator}}'' explica [[Henri F. Ellenberger]]<ref group="F">P.533.</ref>. Fin finala, malgrat l'importança del concèpte en psicanalisi, jamai Freud li consacrèt pas cap d'obratage especific<ref group="H">Levat ''Totèm e Tabó'' e ''Vista d'ensems de las nevròsis de transferiment'' (publicat de postum) nota Roger Perron, {{fr}}P.335.</ref>, quitament se torna sus aquela descobèrta dins son darrièr obratge, ''L'Abreujat de psicanalisi'', escrivent: ''{{Cita|M'autorizi de pensar que se la psicanalisi aviá a son actiu sonque la sola descobèrta del complèxe d'Edip reprimit, aquò sufiriá a la far recaptar d'entre las preciosas aquisicions novèlas del genre uman}}''<ref name="Dictionnaire de la psychanalyse">{{fr}}Freud, citat per [[Élisabeth Roudinesco]] e Michel Plon, in ''Dictionnaire de la psychanalyse'', entrée « Œdipe », Fayard, 1997, {{ISBN|2-213-60424-X}}, P.757-761.</ref>. == Descripcion del complèxe en psicanalisi == === Complèxe d'Edip e estadis psicoafectius === ''{{Cita|Çò qu'entendava Freud per « complèxe d'Edip » es simple: lo drollet, a causa del despèrtament de sas pulsions sexualas a una edat precoça, disèm quatre o cinc ans, desvelopa un desir e un ligam sexuals intenses al respècte de sa maire. La vòl per el solet, e lo paire ven son rival. Desvelopa una ostilitat al respècte de son paire, lo vòl remplaçar e, fin finala, se ne desfar. Sentent que son paire es son rival, lo drollet a paur d'èsser castrat per el. Freud nomenèt aquel ensems lo « complèxe d'Edip »}}'' segon [[Erich Fromm]]<ref>{{fr}}[[Erich Fromm]], ''Grandeur et limites de la pensée freudienne'', Laffont, Paris, 1980, {{P.|51-52}}.</ref>. Per [[Georges Politzer]] ''{{cita|lo complèxe d'Edip es ni un « procés » e encara mens un « estat », mas un « esquèma dramatic »}}''<ref>{{fr}}[[Georges Politzer]], ''Critique des fondements de la psychologie'', Presses Universitaires de France, Coll. « Quadrige », {{ISBN|2130535488}}.</ref>. Per Roger Perron, designa ''{{Cita|lo malhum dels desirs e dels movements ostils que los objèctes son lo paire e la maire, e de las defensas que s'i opausan}}''<ref group="H">P.334.</ref>. ==== Dinamica de las organizacions psiquicas ==== La psicanalisi identifica atal tres etapas fondamentalas de desvelopament psicoafectiu: l'[[estadi oral]], l'[[estadi anal]] e l'[[estadi fallic]] quand arriba pel drollet, coma per la drolleta mas de biais tot diferent, lo complèxe d'Edip<ref name="Tran-Thong">{{fr}}Tran-Thong, « Stades et concept de stade de développement de l'enfant dans la psychologie contemporaine », in revue ''Études de psychologie et de philosophie'', {{vol.}}17, Vrin, 1986, {{ISBN|9782711607112}}, P.114.</ref>. Segon Freud, coma o descriguèt dins son ensag « L’organizacion genitala infantila » (1923), l'elaboracion del complèxe d'Edip representa una etapa constitutiva del desvelopament psiquic dels enfants. Lo [[desir]] al respècte de la maire troba son origina als primièrs jorns de la vida e condiciona tota sa psicogenèsi. La maire es, d'un costat, la « noiricièra », e, d'un autre costat, aquela que balha de plaser sensual, mejans lo contacte amb la popa e mejans los suènhs corporals. L'enfant, drolleta o drollet, ne fa doncas lo primièr objècte d'amor que demorará determinant per tota la vida amorosa. Aquela relacion objectala es tanben investida de [[sexualitat]]. Aquel amor d'objècte se desplega en cinc « fasas » libidinalas<ref group="H">Roger Perron presisa qu'aquelas fasas son nomenadas mai volontièrs « organizacions » pels successors de Freud, P.335.</ref>. La nocion de « fasa » o d'« estadi » se deu pas prene al sens literal. Signala la primautat d'una [[zona erogèna]] particulara mas n'implica pas que lo procés se debane de biais mecanic e lineari. Al mens se pòt admetre qu'una fasa succeda a l'autra dins l'òrdre descrich. Lo complèxe d'Edip se desplega doncas mejans aqulas fasas en foncion de lors quita proprietats que s'entrenosan per constituir un agregat de pulsions, nomenat « complèxe » d'Edip que, pels freudians, tròba son apogèu vèrs l'edat de 5 ans. Freud arriba a aquela deduccion en estudiant lo cas dich del « [[Herbert Graf|petit Hans]] »<ref group="P">{{fr}}Freud, ''Analyse d'une phobie d'un petit garçon de cinq ans : Le Petit Hans'', 1909, PUF, 2006, {{ISBN|2130516874}}.</ref>. <center>{{Estadis psicoafectius}}</center> ==== Declin del complèxe e forma inversada ==== Lo déclin del complèxe d’Edip correspond a la fasa finala de la dinamica edipiana. Es marcat pel renonciament progressiu a possedar l’objècte libidinal, jos la dobla pression de l’[[ànsia]] de [[castracion]] pel drollet e de la paur de perdre la maire per la drolleta. De proceses permeton a l'enfant de desviar son atencion libidinala dels objèctes parentals. Los desplaçaments identificatòris, coma las sublimacions, lo [[transferiment (psicanalisi)|transferiment]] tanben, permeton a la libidò de trobar d’autres objèctes de satisfaccion, subretot dins la socializacion progressiva e dins l’investiment dels proceses intellectuals. Fin finala, la « [[fasa genitala]] » arriba pendent l'adolescéncia e correspond a la reconeissença de la « doble diferéncia, dels sèxes e de las generacions » e coincidís amb lo segond periòde de maduracion sexuala. Alara l'equilibri es trobat, al sen d'una organizacion genitala adulta e mercé als cambiaments d'objèctes veguts possibles: lo desir serà doncas adressat a una autra femna que la maire, a un autre òme que lo paire<ref group="H">P.335.</ref>. Existís tanben, nota Freud, una forma « inversada » del complèxe d'Edip. Lo biais normal del complèxe es nomenat « positiu », a l'opausat tanben existís, d'una mena negativa, nomenat « invesat ». Lo drollet vei dins son paire non pas una figura a tuar psiquicament, mas l'objècte d'aquelas tendéncias sexualas. Lo paire ven alara [[femenizacion|femenizat]]. Per la drolleta, l'esquèma existís, se bastissent ''a contrario'' sus la maire, investida de pulsions sexualas objectivadas. Segon Freud, ambedoas formas de l'Edip constituisson lo « complèxe d'Edip complet »<ref name="Tran-Thong"/>. === Complèxe d'Edip e psicogenèsi === ==== Constitucion del Subreièu e vida sociala ==== Segon Freud, pendent lo complèxe d'Edip lo ''[[Ièu]]'' seguís una prigonda modificacion, que resulta lo [[Subreièu]]; ''{{Cita|Lo Subreièu es doncas l'eritièr del complèxe d'Edip}}'' explica Tran-Thong<ref name="Tran-Thong"/>. La resolucion del complèxe mena a l'[[introjeccion]] de l'imatge del paire. L'edificacion del Subreièu per un individú depend atal del biais que resolguèt son complèxe d'Edip<ref group="F">{{P.|552}}.</ref>. De biais general, ''{{Cita|lo conflicte edipian constituís un motor essencial del jòc de las identificacions mejans que se bastís la persona}}'' explica Roger Perron<ref group="H">P.336.</ref>. ==== Etiologia de las nevròsis ==== L'Edip subís una ''{{Cita|repression aviada}}'', nota Freud, mas, ''{{Cita|del fons de l'inconscient, exercís encara una accion importanta e durabla. Constituís alara lo « complèxe central » de cada nevròsi}}''<ref group="N">{{P.|56}}.</ref>{{,}}<ref group="H">{{P.|334}}.</ref>. Freud parla tanben, de biais sinonimic, e dins un encastre [[psicopatologic]], a partir [[1908]], de « complèxe nuclear »<ref group="H">Intrada {{fr}} « Complexe nucléaire », per Roger Perron, P.339.</ref>. D'en primièr, d'un biais passiu, lo complèxe condiciona lo desvelopament ulterior de l'enfant e amb aquó aquel de las nevròsis; d'un autre costat l'enfant, a partir de sa somission al complèxe, ensaja de comprendre per bastir la realitat e produtz per aquó de « teorias sexualas infantilas » al respècte dels seus parents. Sas teorias influisson de biais decisiu sul caractèr ulterior de l'enfant e sus sa constitucion nevrotica. Pasmens la [[nevròsi]] passa de virtuala fins a actuala sonque se l'enfant es incapable de desligar sa libidò dels modèls parentals. Alara pòt pas jogar de ròtle social e produtz un amenatjament de la realitat, una [[nevròsi]]. Tota l'entrepresa analitica se definís coma una educacion progressiva per subremontar aquels ''{{Cita|residús infantils}}''<ref group="N">P.57.</ref>. === Divergéncias dins la teoria edipiana === ==== Critica del « monisme fallic » de Freud ==== {{Article detalhat|Complèxe d’Electra}} Dempuèi la formalizacion, Freud saviá qu'aquel modèl seriá malaisit a transpausar complètament pel desvelopament de las drolletas<ref group="H">P.336.</ref>. Ensag de cobrir aquela dificultat en amenatjant lo concèpte de l'Edip per la filha, que lo psiquiatre e psicanalista [[Carl Gustav Jung]] nomena mai tard lo « [[complèxe d’Electra]] ». Lo definís coma la tendéncia compulsiva menant la drolleta a se virar cap al paire o una autra imatge paternala de substitucion e qu'es consequéncia del [[complèxe de castracion]] prepubertari femenin. Se Freud admet l'existéncia d'un ''{{Cita|complèxe d'Edip al femenin}}'', li coneis pas una equivaléncia estricta amb aquel dedicat al drollet. Aquel ''{{Cita|monisme fallic}}'' postulat per Freud provoquèt de protestacions vivas, quitament del vivent del fondator de la psicanalisi, e subretot venent de femnas psicanalistas, coma [[Ruth Mack Brunswick]], [[Helene Deutsch]], [[Karen Horney]] o [[Melanie Klein]]<ref group="H">P.336.</ref>. Aquel espandiment al sèxe femenin pasmens jamai foguèt totalament satisfasent e ara son escaces los analistas qu'utilizan aquel tèrme. Freud remarca en 1916: ''{{Cita|Se saupriam pas dire que lo mond foguèt reconeissent a la recerca psicanalitica per sa descobèrta del complèxe d'Edip. Aquela descobèrta aviá, al contrari, provocat una resistença mai passionada}}''<ref group="M">P.169.</ref> e quitament al sen de la teoria psicanalitica. La psicanalista [[Mélanie Klein]] per exemple, per equilibrar lo concèpte, insistèt sul fach que lo drollet « enveja » lo poder de las femnas de donar la vida coma la filha poiriá « envejar » lo [[fallus]]. Las consequéncias del declin del complèxe d'Edip son diferentas d'un sèxe a l'autre: d'en primièr s'agís del renonciament al primièr objècte d'amor dins ambedos sèxes<ref group="P">Per mai de detalhs: {{fr}}[[Robert Stoller]], « Faits et hypothèses : un examen du concept freudien de bisexualité », in [[Jean-Bertrand Pontalis]], [[Pierre Fédida]], [[Wilhelm Fliess]], [[André Green]], [[Joyce McDougall]], [[Masud R. Khan]], [[Robert Stoller]], ''Bisexualité et différence des sexes'', Gallimard-folio, {{numéro}}359, 2000, {{ISBN|2070411869}}.</ref>. ==== Debats al subjècte de l'origina psiquica del complèxe ==== Coma l'explica Freud, l'Edip se preceda de doas fasas ont dominan successivament las zonas erogènas, d'en primièr l'orala puèi l'anala, e que s'organizan las primièras relacions objectalas. L'Edip seriá doncas pas primièr, mas seriá d'esperel originari, çò sus que lo quita Freud trabucava<ref group="H">P.336-337.</ref>{{,}}<ref group="Nota">Après Freud, los successors van acordar un interés creissent a aquelas organizacions dichas « pregenitalas », condicionant lo [[narcissisme]] primari, la fondacion del subjècte o encara l'autoerotisme. [[Anna Freud]], mas tanben [[Melanie Klein]], [[Donald Winnicott]], de pedopsiquiatres coma [[Margaret Mahler]], [[Donald Meltzer]], [[Frances Tustin]], [[Serge Lebovici]], [[René Diatkine]] o encara [[Daniel Stern (psicològ)|Daniel Stern]] van tanben centrar lors teorias a l'entorn d'aqueles estadis primièrs, e ont domina la relacion maire enfant.</ref>. Per [[Melanie Klein]], existiriá un « complèxe d'Edip precoç », que descriu en [[1927]], e anterior a l'edat de 3 ans<ref group="H">Intrada {{fr}} « Complexe d'Œdipe précoce » par Robert D. Hinshelwood, {{P.|338-339}}.</ref> e avent l'origina dins los fantasmas de la petita enfança<ref name="Dictionnaire de la psychanalyse"/>. Los residús arcaïcs, sentits coma bons o mals per l'enfant son associats a las figuras parentalas. Dins la linhada, [[Otto Fenichel]], en [[1931]], postula tanben de « davancièrs del complèxe d'Edip ». Lo psicanalista Claude Le Guen, dins ''L'Edip originari'' (1974), descriguèt un « edip originari » correspondent a una primièra estructura triangulara metent en jòc lo subjècte naissent, sa maire e un tèrç que provòca una paur de l'estrangièr qu'explicariá, al 8{{n}} mes pel l'enfant, un tal sentiment per l'Autre<ref group="H">P.337.</ref>. Un autre psicanalista, [[André Green]] tanben contunhèt e completèt aquela relacion de tres actuants. Fin finala, existís d'organizacions non edipianas, estudiadas de longa data per la psicanalisa, e que doncas tornan en partida sus l'universalitat del complèxe. Atal, lo vast camp de las [[perversion|estructuras perversas]], dels [[autisme]]s, de las [[psicòsi]]s fin finala, infantilas o adultas foguèt prés coma pròva per recuzar sa centralitat dins la constitucion de la personalitat<ref group="H">P.337.</ref>. == Criticas == Dempuèi los començaments de la psicanalisi fins als desvelopaments mai recents, lo complèxe d'Edip foguèt criticat. Lo psicanalista [[Otto Rank]] lo plaça atal en rèire del [[traumatisme de la naissença]], alara que lo psiquiatre [[Carl Gustav Jung]] ne refusava la primautat. Lo désir de la maire dins la vision jungiana es de segur gaire relatiu a l'[[incèst]] e es pas restrench al sol complèxe d'Edip<ref group="F">P.714-715.</ref>. D'autres l'an tornat a un principi moral limitat a la bona societat vienesa, venent de l'estat d'esperit del quita Freud alara qu'[[Heinz Kohut]] lo minimizèt dins sas teorias sul [[narcissisme]]. Demora amb l'[[inconscient]] e las teorias sus la [[sexualitat infantila]], una de las broncas entre los psicanalistas entre eles quines que siàn e encara entre los oposants mai o mens radicals. === Debat sur l’universalitat de l’Edip === [[Fichièr:Levi-strauss 260.jpg|thumb|L'etnològ [[Claude Lévi-Strauss]] fa una critica [[culturalista]] de l'universalitat del complèxe d'Edip e mòstra que lo tabó de l'[[incèst]] es comun a totes los pòbles.]] L'universalitat d'aquel complèxe, al delá de las diferéncias culturalas, venguèt lèu objecte de criticas d'[[Etnologia|etnològs]]. E, l'escòla culturalista ([[Bronisław Malinowski]], [[Margaret Mead]] e [[Ruth Benedict]]) s'opausa dirèctament amb lo postulat freudian. Lo primièr a formular de criticas atal es Malinowski, a partir d’un programa d'estudi menat<ref group="P">{{fr}}[[Bronisław Malinowski]], ''La Sexualité et sa répression dans les sociétés primitives'', 1921, Payot, 2001, {{ISBN|2-228-89373-0}}, [https://web.archive.org/web/20150418024040/http://classiques.uqac.ca/classiques/malinowsli/sexualite_repression/sexualite_repression.html en linha] sul site [https://web.archive.org/web/20110228091949/http://classiques.uqac.ca/ ''Classiques des sciences sociales''].</ref> après la Primièra Guèrra mondiala sus las mòrs sexualas en [[Melanesia]], e que sintetiza dins son obratge ''La Sexualitat e sa repression dins las societats primitivas'' (1921). Son observacion de las populacions de las [[illas Trobriand]] revèla una configuracion socioculturala que, fondada sus un mòde de parentat [[matrilineària]], a res a veire amb aquela de la civilizacion europèa. Alara, perque lo complèxe d'Edip coma lo descriu Freud supausa una identitat entre lo paire biologic (amb que la maire parteja un amor que l'enfant jeslosa) e la figura autoritària (que s'interpausa entre l'enfant e la maire), la nocion de complèxe d'Edip sembla indissociabla d'una forma familhala precisa, dicha « nuclara », ont lo paire, la maire e los enfants vivon ensems dins un mèsme fogal e ont lo paire biologic exerça l'autoritat sus l'enfant. E, al contrari del postulat de Freud, aquela forma d'organizacion familhala es pas universala coma l'observèt Malinowsky: dins fòrça autras culturas, lo depositari de l'autoritat al respècte de l'enfant es pas lo paire mas es per exemple l'oncle maternal dins las illas Trobriand<ref>''{{Cita|Aplicant a ambedoas societats una formula brèva, mas un pauc vaga, podèm dire que lo complèxe d'Edip conten lo desir de tuar lo paire, per esposar la maire, alara que dins la societat trobriandesa, matrilineària, conten lo desir d'esposar la sòrre e de tuar l'oncle maternal}} explica Bronislaw Malinowski, in ''La Sexualitat e sa repression dins las societats primitivas'', {{fr}}Payot, 1976, P.52.</ref>. Atal es fragilizat de l'edifici freudian, ont apareis coma una eretgia d'associar pas lo partenari sexual de la maire e la figura exerçant l'autoritat sus l'enfant. [[Claude Lévi-Strauss]], dins son obratge ''Las Estructuras elementàrias de la parentat'' ([[1949]]), sosten que l'enebicion de l'[[incèst]] es al fondament de totas las culturas umanas. Per l'apròcha psicanalitica, l'existéncia d'un tal [[tabó]] coïcida perfièchament amb l'Edip<ref group="H">P.337.</ref>. === Critica de la realitat de l’Edip === [[Fichièr:Oedipus sphinx Louvre G417 n2.jpg|thumb|upright=1.2|[[Edip]] (Drecha) e l'[[Esfinx (mitologia grèga)|Esfinx]] (Centre) acompanhat del dieu [[Ermes]] (Esquèrra).]] ==== Critica de la compreneson del mite ==== Dins ''Mite e tragedia en Grècia anciana'' l'istorian e antropològ, especialista de la [[Grècia antica]], [[Jean-Pierre Vernant]] denoncia los contrasens e l'anacronisme de l'interpretacion psicanalitica del mite grèc e dins un article de [[1967]] titulat « Edip sens complèxe »<ref name="Dictionnaire de la psychanalyse"/>. Per Vernant, Freud sintetiza lo mite en un esquèma tròp simplificator. Plaça pas lo mite d'Edip dins l'ensems de la mitologia grèga. Lo rasonament freudian es per el un ''{{Cita|cercle viciós}}'', subretot perque que Freud interprèta lo mite grèc amb una mentalitat contemporanèa, sens far de contextualizacion istorica<ref>{{fr}}[[Jean-Pierre Vernant]] e [[Pierre Vidal-Naquet]], « Œdipe sans complexe », in ''Œdipe et ses mythes'', ''Historiques'', vol.43, p. 2.</ref>. ==== Dins l'encastre de familhas non monoparentalas ==== De biais general, la question de la validitat del complèxe d'Edip continua de noirir un debat viu dins lo contèxte social actual, que vei se desvelopar en Occident de formas novèlas de la familha (coma la [[monoparentalitat]], la [[adopcion|familha adoptiva]], la [[familha recompausada]], l'[[omoparentalitat]]). Fòrça psicanalistas ensajan d'amenatjar la nocion teorica de complèxe d'Edip ont la figura de l'autoritat paternala es absenta, intermitenta, o partejada entre mai d'un paires. Se fondant sus la nocion d' ''{{en}}entitlement''<ref group="Nota">L' ''{{en}}entitlement'' exprima l'autosuggestion que l'enfant realisa après aver viscut de maltraitars. S'agí subretot d'una estrategia defensiva. Aquel viscut dolorós li autoriza de libertats suls autres e l'enbarra dins una logica narcissica.</ref> creada per Freud, lo psicanalista [[Arnold Rothstein (psicanalista)|Arnold Rothstein]] explica per exemple que d'enfants en sofrança noirissan l'illusion d'èsser de contunh en [[simbiòsi]] amb lor maire<ref>{{fr}}Marie-Christine Saint-Jacques, ''Séparation, monoparentalité et recompostition familiale : bilan d'une réalité complexe et pistes d'action'', Presses Université Laval, 2004, {{ISBN|9782763781433}}, {{P.|58}}.</ref>. ==== Dels estudis de genre ==== Dins l'encastre dels ''[[Gender Studies]]'', la feminista americana [[Judith Butler]], reconeissent l'apòrt freudian, ne critica l'unilateralitat sexuala del complèxe d'Edip. Dins son obratge ''Trebolum de genre'' (1990)<ref group="F">''Gender Trouble'' (1990) capítol « Complexitat del genre e limitas de l’identificacion ».</ref> critica la concepcion freudiana d'una bisexualitat sens vertadièra [[omosexualitat]] d'el biais qu'es presentada dins ''Lo Ièu e l'Aquò''<ref>{{fr}}Claire Pagès, « D’où vient le genre ? Freud, Darwin Butler », ''Cahiers de l'École Doctorale''. Consulté le 12 mars 2010.</ref>. Segon [[Didier Eribon]], lo libre ''L'Antiedip'' de Deleuze e Guattari es « una critica de la normativitat psicanalitica e de l’Edip (…) » e « (…) una mesa en question devastatritz de l'edipinianisme (…) »<ref>{{fr}}Didier Eribon, "Échapper à la psychanalyse", [[Éditions Léo Scheer]], 2005, p.14</ref>. Eribon considèra que lo complèxe d’Edip de la psicanalisi freudiana o lacaniana, es una ''{{cita|inversemblabla construccion ideologica}}'' qu'es un ''{{cita|procés d'inferiorizacion de l'omosexualitat}}''<ref>{{fr}}Réflexions sur la question gay, Paris, Fayard, 1999. (ISBN 2213600988), p.129</ref>. ==== De la realitat empirica ==== Segon lo psicològ social Armand Chatard, la representacion freudiana del complèxe d’Edip es segon d'unes cercaires pauc o gaire pas emparat per de donadas empiricas<ref name=Chatard>{{fr}}{{Article |langue=fr |autor1=Armand Chatard |títol=La construction sociale du genre |periodic=VEI Diversité |volume= |numéro=138 |jour= |mes=septembre |annada=2004 |paginas=23-30 |issn= |url=http://www2.cndp.fr/archivage/valid/66975/66975-10067-12590.pdf }}</ref>. == Referéncias e fonts == === Obratge utilizats === * {{fr}} {{Obratge | id = Dip | títol = Dictionnaire international de la psychanalyse | an = 2002 | url = https://archive.org/details/dictionnaireinte0000unse_g2w3 | editor = Calmann-Lévy | collection = | autor = [[Alain de Mijolla]] | langue = | annada = 2002 | lieu = | publi = | pages = | comentaris = Entrée « Complexe d'Œdipe » par Roger Perron, pp. 334-337 <small>e autres entrées connexes</small> | isbn = 2-7021-2530-1 }} <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="H"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> * {{fr}} {{Obratge | id = Hdi | títol = Histoire de la découverte de l'inconscient | editor = Fayard | collection = | autor = [[Henri F. Ellenberger]] | langue = | annada = 2008 | luòc = París | publi = | pages = | commentaire = | isbn = 2-213-61090-8 }} <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="F"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> * {{fr}} {{Obratge | id = | títol = Cinq leçons sur la psychanalyse | an = 1990 | url = https://archive.org/details/cinqleonssurlaps0000serg | editor = Payot | colleccion = Petite bibliothèque Payot | autor = [[Sigmund Freud]] | lenga = fr | annada = 1966 | lieu = | publicacion = 2001 | pages = | comentaris = traduch de l'alemand per Serge Jankélévitch | isbn = 2-228-88126-0 }} <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="N"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> * {{fr}} {{Obratge | id = | títol = Introduction à la psychanalyse | an = 1923 | url = https://archive.org/details/psychanalyse00freuuoft | editor = Payot | colleccion = Petite bibliothèque Payot | autor = [[Sigmund Freud]] | lenga = fr | annada = 1916 | lieu = | publicacion = 1960 | paginas = [https://archive.org/details/psychanalyse00freuuoft/page/443 443] | comentaris = traduch de l'alemand per Serge Jankélévitch | isbn = }} <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="M"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> * {{fr}} {{Obratge | id = Df | títol = Dictionnaire freudien | editor = Presses Universitaires Françaises | collection = | autor = Claude Le Guen | langue = | annada = 2008 | lieu = | publi = | pages = | comentaris = Intrada « Complexe d'Œdipe et complexe de castration », p. 273-312 | isbn = 978-2-13-055111-9 }} <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="A"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> === Autras fonts utilizadas === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> === Fonts citadas mas non utilizadas === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="P"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> == Notas complementàrias == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2;column-count:2;"> <references group="Nota"/> <!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --> </div> == Annèxes == === Articles connèxes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Edip]] * [[Complèxe d’Electra]] * [[Complèxe de castracion]] * [[Psicanalisi]] * [[Sigmund Freud]] * [[Psicoterapia]] </div> === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20140823083356/http://www.oedipe.org/fr/oedipe Le mythe d'Œdipe sur le portail de la psychanalyse francophone] * {{fr}} [http://geza.roheim.pagesperso-orange.fr/html/oedipe.htm Œdipe en Voyages] Article de patrick Fermi exposant les variations culturelles du mythe au Japon, en Afrique et dans le monde musulman. * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110317114555/http://classiques.uqac.ca/classiques/freud_sigmund/freud.html Œuvres de Sigmund Freud en textes intégraux sur le site ''Les Classiques des Sciences Sociales''] === Bibliografia === === Domèni psicanalitic {{fr}} === * [[Sigmund Freud]], lettre à [[Wilhelm Fliess]] du 21 septembre 1897 (« L'abandon de la Neurotica ») in ''Lettres à Wilhelm Fliess 1887-1904'', PUF, 2006, {{ISBN|2130549950}}, * [[Sigmund Freud]], ''Trois Essais sur la théorie sexuelle'' (1905), Gallimard, collection Folio, 1989, {{ISBN|2070325393}}, * [[Sigmund Freud]], ''Analyse d'une phobie d'un petit garçon de cinq ans : Le Petit Hans'' (1909), PUF, 2006 {{ISBN|2130516874}}, * [[Sigmund Freud]], ''Un Type particulier de choix d'objet chez l'homme'' (1910), in ''Psychologie de la vie amoureuse'', Payot, coll. "Petite Bibliothèque Payot", 2010 {{ISBN|2228905526}} * [[Sigmund Freud]], ''[[Totem et tabou]]'' (1913), Payot, coll. "Petite Bibliothèque Payot", 2004, {{ISBN|2228894079}}. * [[Melanie Klein]], ''Les Stades précoces du conflit œdipien'' (1928), in ''Essais de psychanalyse'', Payot, 1968, * [[Melanie Klein]], ''Le Complexe d'Œdipe'', Payot, coll. "Petite Bibliothèque Payot", 2006, {{ISBN|2228900680}}. * [[Ernest Jones]], ''Hamlet et Œdipe'' (1948), préface de [[Jean Starobinski]], Gallimard 1967. * Claude Le Guen : ''L'Œdipe originaire'', Payot, 1974, {{ISBN|2228216909}}. * Cléopâtre Athanassiou-Popesco, ''Un Étrange itinéraire psychanalytique : [[Œdipe]] roi'', Hublot, 1999, {{ISBN|2912186099}} * Collectif, ''La Censure de l'amante'' et autres préludes à l'œuvre de [[Michel Fain]], Delachaux & Niestle, 1999, {{ISBN|2603011626}}. * [[Moustapha Safouan]], ''Études sur l'Œdipe'', Paris, Seuil, 1974. * Recueil de textes de [[Sigmund Freud]], [[Didier Anzieu]], [[Ernest Jones]] et ''alii'', ''L'Œdipe, un complexe universel'', Sand & Tchou, 2004, {{ISBN|2710705885}}. * Guy Cabrol (dir.), ''Actualité de l'Œdipe'', monographie de la [[Revue française de psychanalyse]], PUF, 2007, {{ISBN|9782130564065}}. === Bibliografia critica e generala {{fr}}=== * [[Jean-Pierre Vernant]], « Œdipe sans complexe » in ''Mythe et tragédie en Grèce ancienne'', La découverte, 1972, {{ISBN|2707144231}}. * [[René Girard]], ''La Violence et le Sacré'', Grasset, 1972, {{ISBN|2246000513}} * [[Annick de Souzenelle]], ''Œdipe intérieur'', Albin Michel, 1999. * Dominique Giovannangeli, ''Métamorphoses d'Œdipe, un conflit d'interprétations'', Bruxelles, De Boeck, 2002, {{ISBN|2-8041-3821-6}}. * [[Jean-Pierre Vernant]] et [[Pierre Vidal-Naquet]], ''Œdipe et ses mythes'', Complexe, 2006. * Mark Anspach, ''Oedipe mimétique'', Paris, L'Herne, 2010. [[Categoria:Psicanalisi]] q93jwx5i73rkeh0e5fe1hb4jm72qd6c 0 157060 2511702 2503118 2026-10-29T00:06:03Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511702 wikitext text/x-wiki [[File:Net Migration Rate.svg|right|thumb|350x350px|<center>[[Saldo migratòri]] en [[2008]]</center> ]] Una '''migracion umana''' es un desplaçament del luòc de vida d’individús. Es un fenomèn benlèu tan ancian coma l’[[umanitat]]. Las estatisticas oficialas evaluan entre 185 e 192 milions le nombre de migrants internacionals pels ans 2000<ref>ONU, 2005.</ref>, per las personas avent daissat lor país per viure e se fixar dins un autre païs per al mens un an. Aquel nombre aumenta de 2 % par an, malgrat de novèlas restriccions a l'immigracion dins fòrça païses. Mesura una resèrva e compren la migracion volontària e la migracion forçada. Las migracions intèrnas als païses tanben aumentan, mas se dich alara puslèu de desplaçaments de populacion (que tanben volontàrias o forçadas). Las estatisticas mòstran que las fòrça grandas èrsas migratòrias mermèron recentament, al benefici d'una tendencia a l'immigracion causida favorabla a l'exòdi dels cervèls e competéncia dels païses paures, al prejudici d'aqueles darrièrs. Las caracteristicas del fenomèn migratòri actual son la diversificacion dels païses de provenença e de destinacion, tot coma las formas presas per la migracion. S'estima que l'argent injectat dins los païses d'origina en provenença dels païses d'acuèlh es al mens egal o fòrça superior a la quantitat d'ajudas financièras portadas pels païses dichs « rics » als païses mai paures. Los demografs considèran que las migracions serán una importanta variabla d'ajustament d'aicí 2050, escasença ont 2 o 3 miliards d'individús suplementaris son esperats sus la planèta, alara que los efièts de la modificacions climaticas se ferán benlèu ja sentir e qu'unas zonas poirián pas noirir un demai de populacion. [[File:World map of prehistoric human migrations.jpg|thumb|250x250px|Mapa de la migracion umana segon d'estudis ADN.]] == Definicion == Las donadas arqueologicas e paleoantropologicas indican que l’Òme apareguèt en [[Africa]]. La preséncia d'umans dins totes los luòcs de la planèta resulta donc de movements de populacion. Pasmens, d'autors considèron que totes los movements son pas necessariament de migracions. Dins l'encastre d'una economia de [[Caçaire-culheire|caçaires-culheires]], lo nomadisme es necessari per assegurar sa subsistància: los grops devon de contunh cambiar de luòc de residéncia quand las ressorças naturalas venon escaças. De pichons desplaçaments regulars de l'òrdre d'una vintena de quilomètres sus de centenas de generacions poirián explicar lo poblament de l'ensems d'Eurasia dempuèi l'Africa sens qu'i aja de migracion al sens estricte, a saber un movement conscient d'un ensems de personas d'un punt a un autre dins una tòca donada. Los fluses migratòris son classificats segon lors mobils. Se distria entre autre<span></span>: * las migracions economicas (desplaçament de trabalhadors) * las migracions constrenchas (fugida de persecucions, faminas resultant sovent de guèrras; se parla tanben de <span class="page_h">conquista</span><span class="page_h"></span>, d'invasion, d'[[Exòde (omonimia)|exòde]], de colonizacion…). Per l'èra postindustriala, la migracion correspond puslèu a un cambiament definitiu de residéncia, levat pel cas particular de las migracions sasonièras ligadas al fenomèn de las [[vacanças]]. Se parla alara, segon lo punt de vista, d’'''emigracion''' (sortida del país d'origina) o d''''immigration''' (intrada dins lo país de destinacion). Del meteis biais, se designa las personas concernadas jos mai d'un tèrmes, que permeton mai de distriar las estapas de migracion<span></span>: emigrant (aquel que daissa son país), emigrat (auel que daissèt son país), immigrant (aquel qu'intra dins son país d'acuèlh), immigrat (aquel qu'es installat dins son país d'acuèlh), migrant (aquel qu'es migrar). == Migracions preïstoricas == Segon la teoria actuala dominanta d'una origina africana de l'òme modèrne, l'istòria de las migracions umanas comença amb los desplaçaments d'''[[Homo erectus]]'' fòra l'[[Africa]] cap a [[Eurasia]] fa un milion d'ans. ''[[Homo sapiens]]'' sembla aver colonizat tota l'Africa fa <span class="nowrap" contenteditable="false">150 000&nbsp;ans</span>, comencèt a sortir d'Africa fa 80 000 ans puèi s'espandiguèt per l'Eurasia e l'Austràlia fa 40 000 ans. === Poplament de l'Austràlia === Segon las estimacions, se pensa que las primièras populacions umanas, los <span class="page_h">aborigèns</span><span class="page_h"></span> venguts d'Asia, son arribadas en Austràlia fa <span class="nowrap">40 000</span> a <span class="nowrap" contenteditable="false">70 000&nbsp;ans</span>. Pendent la darrièra [[glaciacion]], lo nivèl de la mar èran fòrça mai bas qu'ara. La còsta australiana se situava al nivèl de la mar de [[Timòr (illa)|Timor]]. L'[[Austràlia]] e la [[Nòva Guinèa]] formavan un sol continent, nomenat Sahul e èran ligats per un istme situat al nivèl de la mar d'Arafura, del golf de Carpentaria e del [[Estrech de Torres]]. Segon una teoria mai recenta, d'òmes aurian naviguat sus de pichonas distàncias a partir de las illas de l'actuala [[Indonesia]] per aténher lo Sahul. Puèi, per via terrèstra, se seriá escampilhats sus l'ensems del continent. Los testimònis arqueologics mòstran la preséncia d'abitacions umanas en amont de la ''Swan River'', en [[Austràlia Occidentala]], fa gareben <span class="nowrap" contenteditable="false">40 000&nbsp;ans</span>. Sembla que la [[Tasmania]], tanben accessibla per via terrestra a l'epòca, foguèt abordada en 30 000 <abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">AbC</abbr><abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">.</abbr> === Poplament del continent american === Pendent longtemps, foguèt pensat que l'America s'èra poblada per de grops venguts d'Asia e avent passat l'[[Estrech de Bering|estech de Bering]] pendent lo periòde glaciari. Las descobèrtas recentas mòstran que l'istòria del poblament de l'America es mai complèxe. Segon d'autors nordamericans, l'Òme de Kennewick, escavat dins lo nòrd oèst dels [[Estats Units d'America]] en [[1996]], auriá un perfil « caucasian » (al sens american del mot). Luzia coma de decena autres esqueletas descobèrt a ''Cerca grande'' e sul site de ''Pedra Furada'', totes situats al [[Brasil]], indican una origina australoïda evidenta. Los esqueletas escavats dins l'Estat de Mexic, la Femna de Peñon e l’Òme de Tlapacoya aurián una morfologia a l'encòp del tipe caucasian e australoíd. === Poblament de l'Asia del Sud Èst insular, del Pacific e de Madagascar === Fa 5000 ans (3 000 <abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">AbC</abbr><abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">.</abbr>), d'abitants del litoral de la [[Republica Populara de China|China]] del sud començant passar l'estrech per s'installar a [[Republica de China (Taiwan)|Taïwan]]. Vèrs [[Ans -2000|2 000 <abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">Ab</abbr><abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">C.</abbr>]], de migracions se faguèron de Taïwan cap a las [[Filipinas]]. De novèlas migracions començon lèu de las Filipinas cap a [[Celebas]] e [[Timòr (illa)|Timor]] e d'alà, las autras illas de l'archipela [[Bahasa Indonesia|indonesian]]. Fa 3 500 ans (1 500 <abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">AbC</abbr><abbr class="abbr" title="avant Jésus-Christ">.</abbr>), un autre movement mena de las [[Filipinas]] en Nòva Guinèa e al delà, las illas del [[Ocean Pacific|Pacific]]. Fòrça mai tard, dels sègles [[Sègle IX|<span class="romain">IX</span>]] al [[Sègle XIII|<span class="romain">XIII</span>^e&nbsp;siècle]], de fonts arabs notan la preséncia, sus la [[Africa de l'Èst|còsta èst d'Africa]] e [[Comòras]], de marcands e marins originaris de las illas d'[[Asia del Sud-Èst|Asia du Sud Èst]]. Los Austronesians son benlèu los primièrs grands navigators de l'istòria de l'umanitat. == Tipologia de las migracions == La migracion pòt prene diversas formas. === Migracion de trabalh o economica === Es per natura malaisida d'evaluar a causa del manca de chifres pel sector informal e de ''« clandestins »''. Aqueles fluses migratòris tòcan gaireben 100 milions de personas. Segon d'estatisticas recentas los fogals màgers de migration de trabalh se trapariá en Índia e al Canadà qu'an de politicas d'acuèlh al subjècte de las populacions. Mai sovent es pas volontari. === Migracion permanenta === S'agís de migracions forçadas, es a dire non volontàrias. Son per exemple los refugiats politics. Ara, près de 45 milions de personas (25 milions de refugiats e 20 milions de desplaçats a l'interior de la lors frontièras) foguèron obligats de fugir lors demorança per de rasons religiosas, politicas o etnicas. La multiplicacion de las guèrras, subretot en Africa negra, en Asia centrala e a l'Orient Mejan, fa a vegadas viure de generacions entièras dins de camps de refugiats, sovent pauc equipats per aculhir aquelas populacions. === Migracion de constrencha (o migracion de [[Refugiat|refugiats]]) === [[Fichièr:Migrants_Suisses_de_Russie,_environ_1921.jpg|thumb|250x250px|Fugida de Russia d'una maire e dels seus enfants pendent la Guèrra civila russa, environ 1921.]] S'agís de desplaçaments justificats per de mobils de constrenchas<span></span>: persecucions etnicas, religiosas, regims politics injusts, guèrras civilas. 50 % d'entre eles se passan en Africa subsahariana. Dempuèi mai de 100 ans, una partida de l'exòde rural pòt èsser assimilat a une migracion de constrencha, exacerbada per l'industrializacion de l'agricultura, quitament dins los païses rics. Per èsser reconegut coma refugiat al sens de la Convencion de 1951 relativa a l'estatut dels refugiats, l'individú requerent l'asili deu crénher d'èsser persecutada a causa de sa raça, sa religion, sa nacionalitat, son apartenéncia a un cert grop social o en rason de sas opinions politicas, e per aquelas rasons, pòt pas o vòl pas demandar la proteccion de son païs de nacionalitat o de residéncia<ref>Convencion de 1951 relativa a l'estatut dels refugiats, ONU. </ref>. === Estudis === [[Fichièr:Gulf_of_Aden.png|thumb|250x250px|En 2008, mai de <span>50 000</span> personas passèron lo [[golf d'Adèn]] cap al [[Iemèn]], segon l'HCR<ref>[http://www.un.org/apps/newsFr/storyF.asp?NewsID=18532&Cr=Y%E9men&Cr1=Somalie HCR : 6 noyés et 11 disparus, nouvelles victimes de passeurs au large du Yémen], Communiqué du HCR, 24 février 2009 </ref>, contra <span>29 500</span> en 2007<ref name="HCR1">[http://www.un.org/apps/newsFr/storyF.asp?NewsID=18157&Cr=aden&Cr1=somalie Plus de <span>50 000</span> personnes ont eu recours à des passeurs pour traverser le golfe d'Aden en 2008], Communiqué du HCR, 9 janvier 2009 </ref>. Sus aqueles <span>50 000</span> migrants, al mens 590 personas se negaran e 359 autres desaparegudas<ref name="HCR1"/>.]] Ara de fluses d’estudiants son organizats en de vastes sistèmas fortament polarizats. L’essencial dels escambis s’efectua alara d’un país del Sud cap un país del Nòrd. A vegada, aquela polarizacion s'acompanha d'una espandiment de las zonas de recrutament (partença) e d'un alargament de las destinacions. Aqueles fluses migratòrias se diversifican e se mondialisan al prejudici de las relacions classicas de país cap a país. Los ligams de França amb sas ancianas colonias pel biais de la cooperacion son estompadas e modifican lo rapòrt d’ofra e de demanda dins l’espaci internacional e/o mondial de l’ensenhament superior. Atal la relacion autrescòps exclusiva entre Marròc e França ven de s'amagar al bebefici de relacions multiplas amb diferents païses d'Euròpa occidentala e d'America del Nòrd. Aqueles fluses migratòris d’estudiants son per 88 % cap als païses de l'OCDE. L'unilateralisme dels fluses al sen dels sistèmas d'ensenhaments superiors mondials es la caracteristica màger d'aquel tipe de migracion. Es constituida de gaireben dos terces d'estudiants venent dels païses del Sud (non OCDE) que gaireben tota estudia dins un país del Nòrd (nòu estudiants sus detz). Aquelas donadas globalas traduson las inegalitats en matèria d'educacion entre “país del Nòrd” e “país del Sud”. Lo tèrç del rèsta dels estudiants estrangièrs son eissits dels païses del Nòrd e efectuan subretot una expatriacion cap a d'autres païses del Nòrd. Dins aquel escastre global, pel periòde 1960-2000, los efectius d'estudiants expatriats aumentèron de 7 %  cada an. S'estima aquela populacion [Unesco e OCDE] a près d'1,8 milion en 2000. Aquela creissença mòstra plan l'emergéncia d’una novèla problematica al sen de las migracions internacionalas. Un dels cambiaments essencials del païsatge migratòri mondial es lo « capvirament dels fluses migratòris », segon l'expression d'Alfred Sauvy, entre lo Nòrd e lo Sud, los païses del Sud alimentant ara la majoritat dels fluses de partença. Mas la mutacion es pas sonque geografica, concerna tanben la composicion dels fluses segon lo sèxe e l’origina sociala d'estudiants, lor durada e lor significacion. === Trabalh sasonièr === Fòrça païses (Espanha, Itàlia, França subretot, per Euròpa, los Estats Units d'America pel Nordamerica…) utilizan una abondanta man d’òbra sasonièra estrangièra al moment de la cultura o de culhida manuala d'unes fruchs o legums. Aqueles emplegats son a vegada mal lotjats, mal pagats e amb una cobertura sociala imparfata o inexistenta, tot essent mai expausats als pesticids e d'autras malautiás. == Migracions internacionalas postindustrialas == === Migracions al començament del [[Sègle XXI|<span class="romain">sègle XXI</span>]] === En 2005, lo nombre de migrants<ref>Les statistiques internationales sur la migration comportent les réfugiés et personnes déplacées, mais elles ne prennent pas en compte les migrants irréguliers qui échappent aux comptabilisations officielles.</ref> pel mond es estimat entre 185 e 192 milions<ref>Sauf mention contraire, les données proviennent de <cite class="ouvrage" style="font-style:normal"><span class="noarchive">[https://web.archive.org/web/20060618091353/http://www.iom.int/en/PDF_Files/wmr2005_presskit/wmr_facts_and_figures/WMR_Facts_and_Figures_FR.pdf «&nbsp;https://web.archive.org/web/20060618091353/http://www.iom.int/en/PDF_Files/wmr2005_presskit/wmr_facts_and_figures/WMR_Facts_and_Figures_FR.pdf&nbsp;»]</span> ^{(<span class="plainlinks">[http://web.archive.org/web/*/http://www.iom.int/en/PDF_Files/wmr2005_presskit/wmr_facts_and_figures/WMR_Facts_and_Figures_FR.pdf Archive]</span> &#x2022; <span class="plainlinks">[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.iom.int/en/PDF_Files/wmr2005_presskit/wmr_facts_and_figures/WMR_Facts_and_Figures_FR.pdf Wikiwix]</span> &#x2022; <span class="plainlinks noarchive"></span> &#x2022; <span class="plainlinks noarchive"></span> &#x2022; Que faire ?}</cite></ref>, o gaireben 2,9 % de la populacion mondiala. Aquel chifra amaga las grandas disparitats existissentas entre los païses. 63 % dels migrants demoran dins los païses desvelopats e 34 % dins los païses en desvelopament. L'America del Nòrd e l'Oceania comptan mai de 10 % de migrants. Alara qu'en Africa, America latina e Asia los migrants representon mens de 2 % de la populacion totala de cada region. Dins unes païses, los migrants representon mai de 60 % de la populacion, es le cas d'[[Andòrra]], [[Emirats Arabis Units]], [[Guam]], [[Macau]], [[Mónegue]], [[Qatar]] e [[Vatican]]. 48,6 % dels migrants son de femnas. La migracion es concentrada sus un nombre restrench de païses d'acuèlh (55). 75 % dels migrants internacionals son dins 12 % dels païses del mond. Los tres principals païses d'acuèlh de migrants son los EUA, la Russia e l'Alemanha. Los tres principals païses d'origina dels migrants son la China, l'Índia e lass Filipinas. En 1965, lo nombre de migrants internacionals èra de 75 milions. Pendent los quarante ans seguents, la creissença foguèt en aument de contunh. Al respècte de la populacion totala, la partida dels emigrats pel monde qu'èra de 2,3 % en 1965 d'en primièr mermèt pendent la primièra decennia per mai tard aumentar a causa de l'alentiment de la creissença demografica. En 2050, los demografs preveson 230 milions de migrants per una populacion totala de nòu miliards. {| class="wikitable alternance centre" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! scope="col" | Regions ! scope="col" | Populacion totala<ref>Les chiffres sont pour l'an 2000 et proviennent du site de l'ONU, division Développement économique et social [https://web.archive.org/web/20100726105758/http://esa.un.org/unup/]</ref> <br> (milièrs) ! scope="col" | Nombre de migrants<ref>Les chiffres sont pour l'an 2000 et proviennent du site du HCR [https://web.archive.org/web/20181129135904/http://www.unhcr.ch/cgi-bin/texis/vtx/statistics/opendoc.htm?tbl=STATISTICS&id=42aff7e84]</ref> <br> (milièrs) ! scope="col" | % ! scope="col" | Refugiats <br> (milièrs) |- ! scope="row" | Païses desvolopats | <span>1 193 872</span> | <span>104 119</span> | 63 | <span>5 008</span> |- ! scope="row" | Païses en desvolopament | <span>4 876 709</span> | <span>70 662</span> | 40,43 | <span>13 631</span> |- ! scope="row" | (que païses mens avançats) | (<span>667 757</span>) | (<span>10 458</span>) | (5,98) | (<span>6 551</span>) |- ! scope="row" | Africa | <span>795 671</span> | <span>16 277</span> | 9,31 | <span>6 060</span> |- ! scope="row" | Asia | <span>3 679 737</span> | <span>49 781</span> | 28,48 | <span>8 450</span> |- ! scope="row" | Euròpa | <span>727 986</span> | <span>56 100</span> | 32,09 | <span>5 649</span> |- ! scope="row" | America latina e Caribes | <span>520 229</span> | <span>5 944</span> | 3,40 | 576 |- ! scope="row" | America del Nòrd | <span>315 915</span> | <span>40 844</span> | 23,37 | <span>1 051</span> |- ! scope="row" | Oceania | <span>31 043</span> | <span>5 835</span> | 3,34 | 85 |- ! scope="row" | '''Mond''' | '''<span>7 070 581</span>''' | '''<span>174 781</span>''' | '''100''' | '''<span>21 871</span>''' |} {{article detalhat|Crisi dels refugiats en Euròpa}} == Raisons de la migration == Las migracions son sovent qualificadas d'economicas o politicas. Pòdon èsser degudas a una quista d'identitat absoluda, a un desraiçament prigond, a un mal de viure, causas classificadas jol tèma d'[[exili]] volontari. Al contrari, la migration involontària pòt resultar d'una situacion de guèrra (las gents fugissent lo lor país) o encara, d'una situacion economica precària, de famina o d'influéncia politica. Vejatz tanben [[colonizacion]]. == Teorias de la migracion == Çai-dejós son presentadas las teorias economicas de la migracion del trabalh. === Leis de Ravenstein === Lo primièr ensag de formalizacion de la migracion se la deu a Ravenstein (1885). Presenta sèt « leis » que son de fachs estizats tirats de l'analisi de las donadas disponiblas a l’epòca<span></span>: # Gaireben totes los migrants realizan qu’una migracion de corta distança. Aqueles que fan una migracion de longa distança van de preferéncia dins de centres de comerci o industrial. # Resulta alara un desplaçament progressiu de la populacion cap als centres. # Cada flus migratòri produch un contra flus compensatòri. # Las personas del mitan urban migran mens qu'aquelas del mitan rural. # Las femnas son representadas melhor dins los fluses de corta durada. # La migracion aumenta amb lo desvolupament de la tecnologia. # Lo principal motiu dels fluses migratòris es lo desir de l’òme de melhorar son estatut sul plan material. === Modèls d'economia duala === Quitament desvolopats per descriure lo procediment de desvelopament economic dels païses en desvelopament, los modèls d'economia duala pòdon servir per l'analisi de la migracion. Segon l'apròche dualista, los economias se descompausan en dos sectors<span></span>: un sector tradicional e un sector modèrne. Lo sector tradicional dispausa d'un demai de man d'òbra a l'origina d'una ofra illimitada de trabalh. Lo sector modèrne absorba aquel demai atrasent la man d’òbra en ofrissent un salari un pauc superior a la remuneracion del sector tradicional (Lewis 1954, Ranis e Fei 1961). Aquela teoria prevei donc un efècte positiu de la migracion sul sector de partença contribuissent a mermar lo caumatge amagat qu'i preval e a egalizar las diferéncia de remuneracions entre los sectors. Lo determinant de la migracion es le diferencial de remuneracion entre lo sector tradicional e lo sector modèrne. Lo flus migratòri contunha fins a que lo diferencial es pas agotat. Al nivèl internacional, la migracion de la fòrça de trabalh es donc un factor de convergéncia economica entre los païses. L'observacion empirica de periòdes d'emigracion acompanhada per de caumatge escornèt aquela teoria, çò que menèt a l'emergéncia de modèls novèls dins los ans 1970 (Todaro (1969) e Harris e Todaro (1970)). === Apròche probabilista === Harris e Todaro, s'inspirant d'un article de Lee (1966), considèran que la décision de migrar resulta d’una causida racionala qu'intègra los avantatges e los desavantatges ligats a la migracion. La rendabilitat de migrar o non intègra donc un calcul còsts beneficis. A partir d’un modèl d’economia duala, ont lo sector agricòl ric de man d’òbra s’opausa al sector modèrne plan mai dotat en capital e beneficiant d’una productivitat mai nauta, aqueles dos economistas establisson las condicions de migracion del sector agricòl (o sector tradicional) cap al sector modèrne. La causida de migrar depend del diferencial de remuneracion entre ambedos sectors. === Teoria de la dependéncia o teoria del sistèma mondial === La teoria neoclassica foguèt criticada en causa dins los ans 1970 pels teoricians de la dependéncia. Los economistas neomarxistas, coma Singer, s'interessián subretot a l'exòde rural. Lo centre constituit de las industrias expleitariá la periferiá especializada dins l'agricultura. La migracion es pas qu'un corollari de la dominacion del centre sus la periferia. === Novèla economia de las migracions de trabalh === Los analisis economics classics de la migracion del trabalh sofrisson de doas limitas principalas: l'aspècte sonque individual de la migracion e la preséncia obligatòria d'un ganh esperat per justificar la migracion. Abedos aspèctes tornèron suls trabalhs que forman ara çò qu'es la novèla economia de la migracion del trabalh. Per aquel corrent d'analisi, la migracion repausa sus una causida collectif fach per un grop d'individús, sovent lo fogal, dins una situacion d'imperfeccions dels mercats a causa de problèmas que serián d'òrdre economic o climatic. La familha avança l'argent necessari per pagar los còsts de la migracion (visa, passapòrt, transpòrts, installacion…). Mai, la migracion pòt èsser una de las estrategias que s'ofrís al fogal per diversificar sas fonts de revenguts. L'agricultura dins los païses en desvelopament es plan riscada car plan sovent los païsans dispausan pas de mejan de s'assegurar contra los riscs. Per exemple, una marrida recòlta pòt provocar una bassa des revenguts. Per limitar los riscs, un fogal pòt causir d'enviar un membre a l'estrangièr. Los revenguts d'aquel darrièr qu'una partida tornanrá al fogal sos forma de transferiments d'argents, que son considerats pel govèrn coma des revenguts a l'emigracion calculadas dins lo PIB, feran ofici d'assurança informala. La migracion es pas mai determinada pels escarts de revenguts coma dins las teorias precedentas, mas per una logica de diversificacion dels revenguts e d'assegurança per lutar contra las imperfeccions del mercat e de l'incertitud. == Organizacion de l'emigracion == Las formas d'ajudas a l'emigracion son diversas e variadas<span></span>: familha, amics, comunautat vilatjesa, diaspora, passaire, agéncia privada de plaçament internacional, associacions de migrants… Los Estats pòdon jogar un ròtle important per encoratjar o descoratjar los fluses migratòris, per de rasons de natura economica e/o politica <ref>https://web.archive.org/web/20150910115917/http://modele-dac.net/immigration.html</ref>. == Novèlas formas de migracion == * Refugiat ecologic o [[refugiat climatic]]<span>: possibla</span> migracion umana pel futur, dugut al [[escalfament global]]. == Notas e referéncias == <div class="references-small decimal" style=""> <references></references> </div> == Vejatz tanben == === Bibliografia === * Baby-Collin Virginie, Bensaâd Ali, Sintès Pierre (dir.), ''Migrations et territoires de la mobilité en Méditerranée'', Publications de l'Université de Provence, Aix-en-Provence, 2009. * Bekouchi, Mohamed Hamadi, « Les Marocains d’ailleurs. Identités et diversité culturelle », éditions La Croisée des Chemins, 2010 * Brachet, Julien, ''Migrations transsahariennes'', Paris, Éditions du Croquant, 2009. * Cohen, Robin, ''Theories of Migration'', Elgar, Cheltenham, 1996 * Dufoulon, Serge et Maria Rostekova (sous la direct), ''Migrations, Mobilités, Frontières et Voisinages'', Paris, L'Harmattan, 2011. * Guilmoto et Sandron, ''Migration et développement'', La documentation française, 2003 * Pierre Henry et Brigitte Martinez : « Dico atlas des Migrations », Belin 2013 , 95 p. * Ravenstein, Ernst Georg (1885), ''The laws of migration'', Journal of the Statistical Society, London, 48(2), 167-227. * Sintès Pierre, ''La raison du mouvement : territoires et réseaux de migrants albanais en Grèce'', Karthala, Maison Méditerranéenne des sciences de l’homme, École française d’Athènes, Paris - Aix-en-Provence - Athènes, 2010. * Stark, Oded, ''The Migration of Labour'', Blackwell, Cambridge, 1991 * Stark et Bloom, ''The New Economics of Labor Migration'', The American Economic Review, vol. 75, no. 2, s. 173-178, 1985. * Terminski, Bogumil, ''Les migrations, les réfugiés, les droits de l’homme : Un guide bibliographique des publications parues en langue française'', New Issues in Refugee Research, Working Paper no. 216, UNHCR, Geneva, 2011. * Todaro, Michael P. ''A Model of Labor Migration and Urban Unemployment in Less Developped Countries'', American Economic Review, 59(1), 1969, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;138-148 * {{Modèl:Fr}} Serge Weber, ''Nouvelle Europe, nouvelles migrations. Frontières, intégration, mondialisation'', préface de Catherine Wihtol de Wenden, Ed. du Félin, 2007, 120 p., * Loïc Barrière, Le Voyage clandestin, roman, éditions du Seuil, 1998 * Wihtol de Wendel, Catherine ''Atlas des migrations dans le monde'', Paris, Autrement, 2005 * ''Hommes & Migrations'', « La Convention des Nations unies sur les droits des travailleurs migrants: Enjeux et perspectives », <abbr class="abbr" title="numéro">n^o</abbr><abbr class="abbr" title="numéro"></abbr>&nbsp;<span>1271</span>, janvier-février 2008, 173 p., Cité nationale de l’histoire de l’immigration (http://portal.unesco.org/shs/fr/ev.php-URL_ID=12071&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html) === Articles connèxes === * Detencion e Rapatriament (Chine) * Emigracion francesa (1789-1815) * Mandadís de fons * Granda Emigracion * Invasions barbaras * Mestissatge * Migracion pendulària * Migracion soïssa * Mobilitat internacionala * Mobilitat en Euròpa * Sociologia de las migracions === Ligams extèrnes === * [http://terra.rezo.net/ Malhum scientific TERRA (Travaux, Etudes, Recherches sur les Réfugiés et l'Asile)] * [https://web.archive.org/web/20160303205534/http://www.routes-granderegion.com/index.php?pn=itineraire_detail&id=6&F_id_theme=11&back_link=index.php%3Fpn%3Dsearch_all%26search_key%3D%26F_id_theme%3D11&PHPSESSID=c5b670681e3a26ad6ab071ba96093a2a Un itinenerari del patrimòni de las migracions<span></span>: Luxemborg] * [http://www.cdmh.lu Centre de Documentacion sus las Migracions Umainas, Dudelange, Luxemborg] * [https://web.archive.org/web/20030215092557/http://www.culture-routes.lu/ Institut Europèu dels Itineraris Culturals] * [http://www.iom.int Organizacion internacionala per las migracions (OIM)] * [http://www.unhcr.fr/cgi-bin/texis/vtx/home Haut commissariat de las nacions unidas pels refugiats (HCR)] * [http://www.un.org/french/migration/background.html Assemblada de l'ONU sus las migracions internacionalas e lo desvelopament.] * [https://web.archive.org/web/20070427173752/http://www.migration-population.ch/index.php?id=643&L=1 Centre de documentacion del Swiss Forum for Migration and Population Studies (SFM)] * [https://web.archive.org/web/20070927204410/http://cdim.cerium.ca/cdim_sommaire.php3 Chaire de recerca del Canadà sul drech internacional de las migracions] * [https://web.archive.org/web/20150702062057/http://www.remisis.org/ Réseau documentaire sur les migrations internationales (REMISIS)] * [https://web.archive.org/web/20140416210348/http://www.cetim.ch/fr/publications_cahiers.php#migrants Centre Europe - Tiers Monde (CETIM) Genève, Cahier critique ''Pour le respect des droits de toutes et tous les travailleurs migrants'']. ; Revistas * [[jstor:01979183.html|International migration review]] * [http://www.fmreview.org/ Forced migration review] * [http://www.cemes.org/jems.htm Journal of ethnic and migration studies] * [https://web.archive.org/web/20200711161941/http://www.emz-berlin.de/migratio/migratio.htm MIGRATION] * [https://web.archive.org/web/20150814020103/http://barthes.ens.fr/clio/revues/AHI/index.html Actes de l'Histoire de l'immigration] * [https://web.archive.org/web/20081221221742/http://terra.rezo.net/rubrique101.html Asylon(s) - La revue des deux asiles] ; Conferéncias * [http://www.canal-u.tv/index.php/canalu/producteurs/universite_de_tous_les_savoirs/(onglet)/collections/(id)/105672#onglet_collection/ Cycle de conférences UTLS « Déplacements, migrations, tourisme »] [[Categoria:Migracion umana|*]] [[Categoria:Antropologia]] 7oqgdvngmcvup5h9jxedaxsrboob5gi 4 157228 2511688 2032166 2026-10-28T17:44:02Z Jfblanc 104 2511688 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Ponts-Jumeaux_Toulouse.jpg|thumb]] Segonda vila d’[[Occitània]], traversada per Garona e lo Canal de las Doas Mars, '''[[Tolosa]]''' es la prefectura de la [[Nauta Garona]] e de la region administrativa francesa d’[[Occitània (region administrativa)|Occitània]]. Son escais es la Vila Ròsa a causa de la color del principal material de construccion tradicional local: la brica de tèrra cuècha. Dins lo passat se disiá tanben la ''Ciutat Mondina'', per referéncia a la dinastia dels comtes de la vila que se son sovent sonats Raimon. 53y3v6kte206biz7e0q5vxj7vg5klzq 0 159315 2511677 2416332 2026-10-28T16:55:58Z InternetArchiveBot 43230 Add 1 book for (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 2511677 wikitext text/x-wiki {{Projècte educatiu|Matematicas}} {{omon|Parabòla (omonimia)}} [[Fichièr:Parabolallocgeometric.gif|vinheta|Una parabòla es un ensemble de cobles (x, y) dont la rapresentacion analitica es f(x)≡y=x².]] La '''parabòla''' es una corba plana simetrica per l'ais de las ordenadas. Se pòt definir [[Matematicas|matematicament]] de mai d'un biais, equivalents. Mai sovent, la parabòla se definís coma una corba plana que cadun dels punts se situa a egala distança d'un punt fixe, lo [[Focus|fogal]], e d'una drecha fixa, la directritz. Mas se pòt tanben la definir coma l'interseccion d'un plan amb un [[Còn|còn de revolucion]] quand lo plan es parallèl amb un autre plan tangent a la [[Superfícia (matematicas)|surperfícia]] del còn. S'agís d'un tipe de corba algebrica que fòrça proprietats geometricas interessèron los [[Matematician|matematicians]] dempuèi l'[[Antiquitat]] e recebèron d'aplicacions tecnicas varietats en optica, [[Telecomunicacions|telecomunicacion]]<span>, eca.</span><abbr class="abbr" title="et cetera"></abbr> == Matematicas == === Seccion conica === Las parabòlas fan partit de la familha dels conics, es a dire de las corbas que s'obtenon per l'interseccion d'un [[còn]] de revolucion amb un plan; per l'escasença, la parabòla es obtenguda qunad lo plan es parallèl a l'una de las generatriças del còn e perpendicular a l'autre plan que conten la meteissa generatritz e l'axe del còn. === Directritz, fogal e excentricitat === [[Fichièr:Conicas2.PNG|La parabòla es l'interseccion d'un plan amb un còn de revolucion quand lo plan es parallèla a una de las generatriças del còn.|vinheta|139x139px]]Sián <math>D</math> una drecha e <math>F</math> un punt apartenent pas a <math>D</math>, e siá <math>P</math> lo plan contenent la drecha <math>D</math> e lo punt <math>F</math>. Se nomena parabòla de ''drecha directritz'' <math>D</math> e de ''fogal'' <math>F</math> l'ensems dels punts <math>M</math> del plan <math>P</math> a egala distança del fogal <math>F</math> e de la drecha <math>D</math>, es a dire verificant: : <math>d(M,F) = d(M,D)</math> ont <math>d(M,F)</math> mesura la distança del punt <math>M</math> al punt <math>F</math> e <math>d(M,D)</math> mesura la distança del punt <math>M</math> a la drecha <math>D</math>. La parabòla es un biais de conic que l'excentricitat <math>e</math> val 1. === Equacions === ==== Dempuèi lo fogal e la directritz ==== [[Fichièr:Parabole_foyer_F_directrice_d.png|thumb|Parabòla de drecha directritz ''d'' e de fogal ''F''.|esquèrra|143x143px]] Se la parabòla es donada per son fogal <math>F</math> e sa directritz <math>\mathcal D</math>, se noma <math>O</math> lo projectat ortogonal de <math>F</math> sus <math>\mathcal D</math>, se nomena <math>p</math> (paramètre de la parabòla) la distança <math>OF</math> e se nomena <math>S</math> lo mitan de <math>[FO]</math>. Alara, dins la marca ortonormada <math>(S,\vec i, \vec j)</math> ont <math>\vec j</math> a meteissa direccion e sens que <math>\overrightarrow{OF}</math>, l'equacion de la parabòla es : <math>y = \frac{x^2}{2p}</math> ==== Dempuèi la foncion del segond gra ==== La corba representativa d'una foncion polinòma del segond gra d'equacion : <math>y = ax^2 + bx + c</math> ont <math>a,\,b</math> e <math>c</math> son de constantas realas (<math>a</math> non nul), es una parabòla. Dins lo cas <math>a = 1</math>, <math>b = 0</math>, e <math>c = 0</math> s'obtien una expression simpla per una parabòla: <math>y =x^2</math>. Dins la marca <math>(O,\vec i, \vec j)</math>, la cima <math>S</math> d'una parabòla es lo punt de coordonadas <math>\left(- \tfrac{b}{2a}; -\tfrac{b^2 - 4ac}{4a}\right)</math>. Son axe de simetria es l'axe <math>(S\vec j)</math>. Dins la marca <math>(S,\vec i, \vec j)</math>, son equacion es <math>Y = aX^2,</math> Son fogal es lo punt <math>F\left(0;\tfrac{1}{4a}\right)</math> e sa directritz es la drecha <math>\mathcal D</math> d'equacion <math>Y = - \frac{1}{4a}</math> Dins la marca <math>(O,\vec i, \vec j)</math>, lo fogal a donc per coordonadas<ref>[http://www.geogebratube.org/student/m188574 illustracion animada] amb geogebra</ref> <math>\left(-\frac{b}{2a}, \frac{1-\Delta}{4a}\right)</math> e la directritz per equacion <math> y=- \frac{1+\Delta}{4a}</math> ont <math>\Delta=b^2-4ac</math> ==== Dempuèi l'equacion generala ==== Siá l'equacion <math>Ax^2 + 2Bxy + Cy^2 + 2Dx + 2Ey +F = 0</math>, dins una marca ortonormala. Se <math>B^2 - AC = 0</math> alara aquela equacion es aquela d'una parabòla o de dos drechas parallèlas. Reciprocament, se (C) es una parabòla, alara possedís, dins tota marca ortonormala, una equacion de la forma precedenta. Siá l'equacion <math>Ax^2 + Cy^2 + 2Dx + 2Ey + F = 0</math>, dins una marca ortonormala. Se <math>AC = 0</math> amb <math>AE</math> o <math>DC</math> non nul alara aquela equacion es aquela d'una parabòla que l'axe es parallèl a un dels axes de la marca. ==== Equacion polara ==== Dins la marca polara <math>(O, \vec e_{r}, \vec e_{\theta})</math> ont O es lo fogal de la parabòla e l'axe polar n'es l'axe fogal, l'equacion de la parabòla es <math>\overrightarrow{r} = \overrightarrow{OP} = \frac{p}{1+\cos(\theta)} \vec e_{r}</math>. ==== Parametrizacion ==== Dins la marca cartesiana <math>(O, \vec i, \vec j)</math> ont <math>O</math> es lo punt situat al mitan del segment constituit del fogal <math>F</math> e de sa projeccion <math>H</math> sus la directritz e ont <math>\vec j</math> es un vector unitari orientat de <math>O</math> cap a <math>F</math>, se pòt envisatjar mai d'una parametrizacions de la parabòla<span></span>: # Una parametriszacion cartesiana per l'abscissi<span></span>: <math>\overrightarrow{OP}(x)=x\vec i+\frac{x^2}{2p}\vec j</math>, per tot <math>x\in\R</math> # Une parametrizacion cartesiana per l'ordonnada<span></span>: <math>\overrightarrow{OP}(y)=(\pm\sqrt{2py})\vec i+y\vec j</math>, pour tout <math>y\in\R^+</math> # De parametrizacions cartesianas dependent caduna d'una constanta arbitrària ''a''>0 : <math>\overrightarrow{OP}(t)=2pat\vec i+2pa^2t^2\vec j=2pa(t\vec i+at^{2}\vec j)</math>, per tot <math>t\in\R</math> (Per ''a''=1/(2''p'') se trapa la parametrizacion per l'abscissi.) Aquelas parametrizacions son regularas (i.e. lo vector derivat ne s'anulan pas). Lo vector <math>(1,2at)</math> dirigís alara la tangenta al punt de paramètre <math>t</math>. === De proprietats geometricas de la parabòla === ==== Còrdas parallèlas ==== Totas las còrdas parallèlas an lor mitan situat sus una drecha perpendiculara a la directritz. La tangenta parallèla a aquela direccion a son punt de contacte sus aquela drecha. Las doas tangentas a la parabòla als tèrmes d'una tala còrda se trencan sus aquela drecha. ==== Tangenta e bisectritz ==== Se A es un punt sus una parabòla definida per un fogal ''F'' e une directritz ''(d)'', alara la tangenta de la parabòla en ''A'' es la bisectritz interiora de l'angle formada per ''F, A'' e lo projectat ortogonal de ''A'' sus ''(d)''. [[Fichièr:Propriete_reflexion_parabole-tangente_bissectrice.svg|thumb|Illustracion de la proprietat en optica.]] Aquela proprietat explica lo principi dels miralhs parabolics<span></span>: l'angle que fan las drechas ''(AF)'' e ''(b)'' es egal a l'angle que fan las drechas ''(AH)'' e ''(b)'', donc las drechas ''(AH)'' e ''(AF)'' son simetrica al respècte de la tangenta, e tanben al respècte de la normala a la tangenta. En optica, aquò significa qu'un rai eissit de ''F'' e tocant ''A'' subís un rebat especular de direccion ''(AH)'', que segon la lei de Snell-Descartes, l'angle d'incidéncia es egala a l'angle de rebat. Donc, totes los rais eissits de ''F'' son rebatuts dins la meteissa direccion, perpendiculara a ''(d)''. ==== Proprietat al respècte de l'ortoptica ==== [[Fichièr:Orthop.gif|thumb|Se desplaçant le long de sa directritz, la parabòla es totjorn vist jos un angle drech.]] Sián <math>M</math> e <math>M'</math> los punts d'interseccion d'una drecha quina que siá passant pel fogal de la parabòla amb la parabòla. Las doas tangentas de la parabòla passant per <math>M</math> e <math>M'</math> se trencan sus la directritz formant un angle drech entre elas. Mai, se se nomena <math>H</math> e <math>H'</math> los projectats respectius de <math>M</math> e <math>M'</math> sus la directritz e <math>O</math> lo punt d'interseccion de las doas tangentas e de la directritz, alara <math>O</math> es le mitan de <math>[HH']</math>. Se desplaçant lo long de sa directritz, la parabòla es totjorn vist jos un angle drech. == Aplicacions == === Fisica === [[Fichièr:Tir_parabòlic.png|thumb|trajectòria parabolica.]] La '''parabòla''' es la trajectòria descricha per un objècte que se lança se se pòt negligir la corbadura de la [[Tèrra]], lo frejadís de l'aire (vent, ralentissen l'objècte) e la variacion de la [[gravitat]] amb la nautor. * Torricelli demostrèt (1640) que l'envelòpa d'aquelas trajectòrias es d'esperela una parabòla: parabòla de seguretat. === Ondas hertzienas e lutz === Per metonimia, una '''parabòla''' designa una [[antena parabolica]]. S'agís mai exactament d'una aplicacion de las proprietats de la superfícia nomenada paraboloíd de revolucion. [[Fichièr:Headlight_reflector_optics_schematic.png|thumb|Principi del lum automobil de miralh parabolic.]] Los paraboloíds permeton siá de concentrar d'ondas o de rais dins un punt, lo fogal de la parabòla (es aquela proprietat qu'es utilizada per las antenas), siá al contrari de difusar jos la forma d'un fais cilindric la lutz producha per una ampola al fogal de la parabòla (proprietat expleitada per un projector o un far). Un cilindre parabolic permet, tanben, de concentrar la lutz sus una drecha, per exemple dins de concentrators solars == Bibliografia == * {{fr}} {{Cite book|cognòm=Eiden|nom=Jean-Denis|títol=Géométrie analytique classique|editor=Calvage & Mouner|an=2009|isbn=978-2-91-635208-4}} * {{fr}} {{Cite book|cognòm=Fresnel|nom=Jean|títol=Méthodes modernes en géométrie|an=1996|url=https://archive.org/details/methodesmodernes0000fres}} * {{fr}} {{Cite book|cognòm=Ingrao|nom=Bruno|títol=Coniques affines, euclidiennes et projectives|isbn=ISBN 978-2-916352-12-1}} == Referéncia == <references/> == Vejatz tanben == === Articles connèxes === * [[Conics]] ** [[Iperbòla]] ** [[Ellipsa]] === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20050829092957/http://www.unige.ch/~wanner/Geo.html Cors de geometria] de {{Romanas|Wanner}} Gerhard de l'Universitat de Genèva, seccion de matematicas. * {{fr}} [http://xavier.hubaut.info/coursmath/2de/belges.htm Los teorèmas "belgas"] - Conics e teorèma de Dandelin. * {{fr}} [http://xavier.hubaut.info/coursmath/app/poids.htm Lançament del pés] - Parabòla de seguretat. nzxtifcl5y7ktw3txlpq4mg5ihzz9jc 0 166586 2511703 2421408 2026-10-29T00:31:40Z Juppi lantteineen 65732 File 2511703 wikitext text/x-wiki [[File:Tove Jansson 1956.jpg|thumb|Tove Jansson (1956)]] '''Tove Jansson''' (9 d'aost de [[1914]], [[Helsinki]] - 27 de junh de [[2001]], [[Helsinki]]) es una [[escritura|escribana]] e un [[art]]ista [[Finlàndia|finlandesa]] dau sègle XX. Originària d'una familha parlant [[suedés]], estudièt l'art de [[1930]] a [[1938]] en [[Suècia]], en [[Finlàndia]] e en [[França]]. Participèt a sa premiera exposicion en [[1943]] e venguèt rapidament famós per seis illustracions de [[benda dessenhada]]. Escriguèt tanben de libres d'enfants coma la seria dei ''Moomins''. Son òbra foguèt guierdonada per la [[medalha Hans Christian Andersen]] en [[1966]]<ref>''"Tove Jansson"'', escrich per Sus Rostrup, ''The Hans Christian Andersen Awards, 1956–2002'', IBBY, Gyldendal, 2002, pp. 32-33.</ref>. == Liames intèrnes == * [[Literatura finesa]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> [[Categoria:Escrivan finlandés|Jansson, Tove]] [[Categoria:Naissença en 1914|Jansson, Tove]] [[Categoria:Decès en 2001|Jansson, Tove]] 2qyizobvuscdmx0100pfjfqv3lkbrmj 0 167438 2511708 2078926 2026-10-29T05:13:53Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511708 wikitext text/x-wiki {{Vejatz omonims|prescripcion}}En [[drech]], la '''prescripcion''' designa dos elements<span></span>: * un ensemble de règlas e de conselhs formalizat per escrich reglamentant oficialament una activitat, mai sovent professionala; * lo mòde d'acquisicion d'un drech, o d'extinccion d'un drech o de las possibilitats de perseguida, per l'escorriment d'una cèrta durada. == Prescripcion: reglementacion == {{...}} == Prescripcion: delai de pèrda o d'acquisicion d'un drech == Tota possibilitat de reclamar un drech en justícia s'atuda al tèrme d'una durada de temps nomenada prescripcion. Aqueste delai maxim es mai sovent de trente ans, se pòt reduire per las leis segon las matèrias e las situacions. Seguís qu'un drech, quitament usurpat o de mala fe, coma un drech immòble o personal, ven legitim quand a estat possedat o abandonat un temps sufisent per que pas pus de contestacion siá possibla. Se destria la prescripcion aquisitiva que crei un drech, de la prescripcion extinctiva que n'atuda un. La prescripcion a de fondaments e de regims fòrça diferents en [[Drech civil]] e en drech penal, segon que siá de drechs reals o de drechs personals. === Los fondaments de la prescripcion === La prescripcion de l'accion publica en matèria penala existís pas dins totes los sistèmas juridics, coma als [[Estats Units d'America]] ont los crimes de sang son imprescriptibles. En drech civil francés lo delai de prescripcion comença a partir del jorn « ''ont lo titulari d’un drech a conegut o auriá degut coneisser los fachs li permetent de l’exercir'' » (article 2224 del Còdi Civil). L’article 2232, alinea 1 del Còdi Civil a pasmens previst un delai arrestador maxim de vint (20) ans quina que siá ipotèsis « ''lo repòrt del punt de partença, la suspension o l’interrupcion de la prescripcion pòt pas aver per efièch de portar lo delai de prescripcion extinctiva al delà de vint ans a partir del jorn de la naissença del drech'' ». Al subjècte del punt de partença, l’article 1304 del Còdi Civil prevei qu’en cas de violéncia, lo delai comença a partir lo jorn ont la violéncia s'acabèt; en cas de dòl o d’error, lo delai (qu'es de cinc ans) comença a partir del jorn ont lo vici foguèt descobèt. === Interrupcion de la prescripcion === En drech civil, la prescripcion se pòt interrompre. La causa màger d'interrupcion de la prescripcion es l'introduccion d'una demanda o d'un planh en justícia. L'interrupcion de la prescripcion a per efièch de retornar lo comptador a zèro e de negligir lo temps ja passat en favor d'una prescripcion. Per exemple, se una prescripcion se complís en detz ans (prescripcion decenala) e que, après las cinc primièras annadas, i a interrupcion de la prescripcion, caldrà donc detz ans de mai per complir ladicha prescripcion; las cinc annadas passada en favor de la prescripcion serán pas comptadas. === Suspension de la prescripcion === En drech civil, la prescripcion pòt èsser suspenduda. Al contrari de l'interrupcion, la suspension retorna pas lo comptador a zèro. Lo temps passat abans que la prescripcion siá suspenduda serà pas perdut e poirà èsser aponduda al temps qu'a passat après que la suspension serà acabada. Per exemple, se una prescripcion se complís en tres ans e que, après la primièra annada passada, i a suspension de la prescripcion, caldra unicament, un còp la suspension acabasa, que passen doas autres annadas per complir la prescripcion. La suspension de la prescripcion es paer exemple utila per protegir l'interés de la persona qu'es dins l'impossibilitat d'agir d'esperela o representada. === Prescripcion en França === {{article detalhat|Prescripcion en drech francés}} === Prescripcion en ''common law'' === Dins los sistèmas de ''[[common law]]'', la prescripcion acquisitiva se nomena ''adverse possession'' « possession adversativa », que, a l’imatge de l’usucapion romana, es tradicionalament analizada amb lo vejaire d’una expropriacion privada. S’agís d’un biais d’acquisicion de drechs incorporals fondat sus un long usatge (''adverse use'') o una longa possession e balha al possessor un títol valid e atudant los drechs de las personas qu'aurián agut un títol superior al sièu. L’equivalent de la prescripcion extinctiva se nomena ''limitation of action'', e s'es d’origina legala, es regida per un ''statute of limitation''<ref>Nota terminologica: lo lengatge juridic american designa la prescripcion extinctiva e tanben la lei que la regís pel mèsme tèrme: ''statute of limitation(s)''.</ref>. A la diferéncia de la prescripcion, la ''limitation of action'' atuda pas de drech nomai d'obligation, mas preclaus la capacitat d’estar en justícia. Aquesta preclusion a per efièch d’atudar le recors juridiccional mas daissent demorar lo drech. Dins l'escasença d'unas accions visant des bens reals, pasmens, e recors e lo drech que lo sosten son atudats. === Duradas de prescripcion === En drech francés e en matèria, la durada maximala generala es de trenta ans, de leis preveson la reduccion du delai segon las matèrias e los objèctes. Los [[crime contra l'umanitat]] an una durada illimitada: es lo sol cas reconegut imprescrible en França<ref>https://web.archive.org/web/20150913180802/http://www.senat.fr/rap/l01-204/l01-2043.html</ref>. == Vejatz tanben == == Nòtas == <references /> s688qqwu9fnwkzpxc3bke6g1zap3d4i 0 168168 2511725 2431611 2026-10-29T11:40:06Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511725 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Diverse_torture_instruments.jpg|vinheta|Diferents instruments de tortura.]] La '''tortura''' es l'utilizacion volontària de la [[violéncia]] per infligir una fòrta [[sofrença]] a un individú. En [[drech internacional costumièr]], d'elements claus de la definicion de la tortura foguèron l'objècte de referéncias oficialas<span></span>: per resumit, implica « una dolor o sofença aiguadas, fisica o mentala », infligida « intencionalament »<ref name="combattre3">[//fr.wikipedia.org/wiki/Amnesty_International Amnesty International], ''Combattre la torture. Manuel pour l'action'', Amnesty International, 2004 {{ISBN|2-87666-148-9}}. Chapitre 3.</ref>. La [[Convencion interamericana per la prevencion e la repression de la tortura]] n'espandís la definicion als cases d'« aplicacions de metòdes visant a annular la personalitat de la victima o demenir sa capacitat fisica o mentala, quitament q'aquestes metòdes e procediments causan pas cap de dolor fisica o ànsia psiquica »<ref name="convinteramericaine">[https://www.cidh.oas.org/basicos/french/i.torture.htm Convention interaméricaine pour la prévention et la répression de la torture] article 2</ref>. La distinccion entre « tortura » e « pena o tractament crudel, inuman o desgradant » es subjècte a debats e a variacions segon la [[jurisprudéncia]] e los tribunals. Pòt èsser utilizada coma [[castig]], coma mejan de coercicion per obténer quicòm, per inspirar la [[Paur|terror]] e la [[dominacion]], o encara per [[crudeltat]]. Es pae exemple utilizat per obténer d'[[Avoacion|avoacions]] o autras informacions secrètas – l'[[Edat Mejana]] parla alara de la ''« question »'' –, tanben per terrorizar de populacions o d'organizacions, ciblant d'individús que los autres demoran passius de paur d'èsser victimas a lor torn. Pòt volontàriament mena a la [[mòrt]] de l'individú, s'agìs alara du suplici qu'a per objectiu a menar la mòrt de biais plan [[Dolor|dolorós]], veire a la remandar mai possible, per perlongar l'agonia. Plan fòrça metòdes de torturas foguèron o son utilizat, segon la tecnologia disponibla, de la cultura dels torcionaris, de las fonts localas, etc. Passant per totas menas d'agressions, fisicas sul còrs de l'individú, o psicologics repausant sus la paur, lo tristum o autres [[Emocion|emocions]]. Los actes de tortura produson mai sovent de séquelas, coma de mutilacions fisicas e de traumatismes psicologics. Pel torcionari o [[borrèl]], torturar pòt possiblament respondre a de vams [[Sadisme|sadics]] o s'inscrire dins la somission a l'autoritat ([[experiéncia de Milgram]]), mas sovent el tanben sortís prigondament marcat. La tortura foguèt practicada dins gaireben totas las civilizacions a totas las epòcas de l'istòria, subretot en contèxtes de [[guèrra]] o d'autres formas de conflicte, o al servici del [[poder judiciari]]. La [[Declaracion Universala dels Dreches Umans|Declaracion universala dels drche de l'Òme]], adoptada lo 10 de decembre de 1948 per l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]], es lo primièr tèxte internacional a declarar illegala la tortura, dins son article 5<span></span>: « Degun será pas somés a la tortura, nimai a de penas o tractaments crudèls, inumans o desgradants ». Las quatre [[Convencions de Genèva]] adoptadas en 1949 e lors Protocòls addicionals (1977) enebisson la tortura (que ne s'identifica pas, malgrat las semblanças e los zonas d'indiscernabilitat, a la nocion de « [[pena o tractament crudèl, inuman o desgradant]] »). D'autres tèxtes internacionals e regionals l'an, dins las annadas seguentas, interdita tanben. Lo primièr es la Convencion europèa dels drech de l'Òme, adoptada en 1951 pel [[Conselh d'Euròpa|Conselh de l'Euròpa]], qu'es lo primièr tractat interdisant la tortura (article 3). == Metòdes e instruments == De tots temps, diferents mejans de tortura foguèron utilizats pels borrèls. L'asfixia per absorpcion d'aiga de longas foguèra negada mas de decisions juridicas intervenguèron per ensejar d'interdire aquesta practica en la qualificant de tortura. Ara, son estatut de tortura es oficialament reconengut mas aquesta practica es encara autorizada jos de condicions. === Produchs quimics === Las victimas pòdon èsser forçadas d'ingerir de produchs, quimics o non (veire trissat...) per infligir la dolor e de damatges intèrnes. De produchs irritants podent èsser introduchs dins lo rectum o la [[vagina]], o aplicats sus la partidas genitalas. La tortura quimica pòt consistir a provesir a una persona una dròga pendent un periòde long, provocant atal una fòrta [[Addiccion|dependencia]], puèi una  desacostumança penosa podent durar d'annadas. L'administracion forçada de medicaments es tanben utilizada, sovent a de dòsis toxicas, per castigar de dissidents politics e/o religioses<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=6524594&dopt=AbstractPlus The use of drugs in torture and human rights abuses], Kirschner RH. Am J Forensic Med Pathol. 1984 Dec;5(4):313-5.</ref>. D'agents quimics psicotròps donan la possibilitat d’induire a volontat panica, depression, psicòsi, delire e dolor extrèma<ref>{{Lien web|url=http://www.icrc.org/Web/fre/sitefre0.nsf/htmlall/review-859-p553/$File/irrc_859_Whelis_Dando.pdf|titre=Neurobiology: A case study of the imminent militarization of biology|éditeur=International Review of the Red Cross, Vol. 87, No. 859, septembre 2005, p. 553-571|auteur=Mark Wheelis et Malcolm Dando|page=11|consulté le=25 mars 2008}}</ref>. === Electricitat === L’usatge del pistolet d'impulsion electrica distribuit per l'entreprisa [[Taser (entreprise)|Taser]] es criticat per la dolor que causa e lo risc mortal que pòrta a aquestes que ne son victimas per d'ONG internacionalas e nacionalas coma [[Amnistia Internacionala|Amnestia Internacionala]], ''[[Human Rights Watch]]'', la ''[[Federacion Internacionala de las Ligas dels Drechs Umans|FIDH]]'' o encore ''Raid-H''. Lo « Comitat de l’[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]] contra la tortura e autres pena o tractaments crudèls, inumans o desgradants » concluguèt, dins sa 39a sesilha (novembre de 2007), que l’utilizacion d'aqueste pistolet a impulsion electric « provòca una dolor aguda constitissent una forma de tortura »<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120308160509/http://www2.ohchr.org/english/bodies/GA/docs/A.63.44.doc Report of the Committee against Torture (5-23 novembre 2007)] <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;32, paragraphe ''Use of "TaserX26" weapons''.</ref>. Une comission d’enquesta parlamentària foguèt creada en França per jutjar dels inconvenients de l’aisina, que se pòt son utilizar coma instrument de tortura<ref>[https://web.archive.org/web/20160303205815/http://www.senat.fr/leg/ppr08-026.html ''Proposition de résolution tendant à la création d'une commission d'enquête sur la dangerosité des pistolets à impulsions électriques TASER''] à la séance du 15 octobre 2008 du [//fr.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9nat_(France) Sénat français], document dans lequel il est question du ''Comité contre la torture de l'ONU'' et de sa condamnation du pistolet Taser.</ref>. === Tortura psicologica === La tortura psicologica ou mentala<ref>{{ouvrage|auteur=Serge Portelli|titre=Pourquoi La Torture ?|éditeur=Vrin|date=2011|passage=58|isbn=|lire en ligne=}}</ref>, repausa sus diferentas tecnicas: posicions d'estrès (gardar los braces en l'aire, demorar imobile pendent d'oras, mantenir ligat<ref>Méthode de torture qui consiste à maintenir une personne attachée</ref>), condicions miserables de detencion, mesas en scèna (menaças de mòrt, simulacres d’execution), tortura morala (incitacion a traïr o denonciar per evitar una tortura fisica, obligacion d’executar d'òrdres contradictòris o desgradant), umiliacions sexualas e culturelas, privacions de contactes socials e d'estimulacions sensorialas o al contrari d'iperstimulacion sensoriala (bruch violent, lutz enlugranta o estroboscopica, lutz de jorn coma de nuièch)<ref>{{ouvrage|auteur=Evelyne Josse, Vincent Dubois|titre=Interventions humanitaires en santé mentale dans les violences de masse|éditeur=De Boeck Supérieur|date=2009|passage=96|isbn=|lire en ligne=}}</ref>. La privacion del sòm es sovent utilizada dins lo mond. Foguèt utlizada, entre autres, per l'Inquisicion, la Stasi en RDA, en [[Union de las Republicas Socialistas Sovieticas|URSS]] a partir de las [[Ans 1930|annadas 1930]]<ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/Anne_Applebaum Anne Applebaum], Pierre-Emmanuel Dauzat (trad.), ''Goulag : une histoire'', Paris, éditions Bernard Grasset, [//fr.wikipedia.org/wiki/2003 2003], [//fr.wikipedia.org/wiki/2005 2005], {{ISBN|2-246-66121-8}}, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;183.</ref> e a Cuba jos Fidel Castro<ref name="Livre_noir769">C. Ronsac (dir.), ''Le Livre noir du communisme'', 2000, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;769-770.</ref>, coma a la prison americana de [[Centre de detencion de Guantánamo|Guantanamo]]. === Torturas imaginàrias === Alara que la lista de las tecnicas e mejans de tortura siá gaireben illimitada, d'unes l'alonguèron creant encara d'instruments per quals existís pas cap de traça istorica. Es lo cas de la celèbre [[Vierge de fer|Verge de fèrre]], o Verge de Nuremberg, inventada en [[1793]] pel filosòf [[Alemanha|alemand]] [[Johann Philipp Siebenkees]] (1759-1796), a partir d'una supausada mencion figurant dins ''La Cronica de Nuremberg'' datada de 1493. === Evolucion de la nocion dempuèi 1948 === Los organs e mecanismes internacionals relatius als drechs umans, las comissions e los tribunals regionals en la matèria los tribunals penals internacionals realizats per l’[[Iogoslavia|exIogoslavia]] e lo [[Rwanda]], estimèron qu'unes cases de damatge als drechs umans qu’examinavan constituissiá d'actes de tortura o de mal tractaments venent s’apondre a l’utilizacion ordinària de la tortura coma metòde d’interrogatòri<ref>''Combattre la torture'' par [//fr.wikipedia.org/wiki/Amnesty_International Amnesty International], chapitre 3, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;50 à 52.</ref>. Aquestes cases al subjècte dels domènis seguents: actes d’intimidacion, privacion sensoriala, de condicions de detencion coma lo subrepoblament excessiu, las desaparicions (tortura per las victimas e per lors familhas), destruccion deliberada de l'ostal, experiéncias medicalas o scientificas non consentidas, experiéncias biologicas non consentidas, castigs corporals, usatge excessiu de la fòrça dins los pretzchas de manten de l’òrdre, discriminacion raciala, damatge als drech umans realizats pendent de conflicte armats, formas de tortura ligadas al sèxe<span></span>: [[Viòl|viòls]], practicas culturalas coma las mutilacions genitalas femeninas, murtres « d’onor », [[Avortament|avortaments]] forçats, esterilizacion forçada. Las violénchas fachas a la femnas, quinas que siá las escasenças, son atal tocada pels tèxtes e las instàncias de defensa dels drechs umans ([[Tribunal pénal international pour l'ex-Yougoslavie|TPII]] e [[Tribunal Penal Internacionala|TPI]]). Las violéncias fachas als enfants demora gaireben sempre impunidas<ref>« ''Enfants torturés, des victimes trop souvent ignorées'' » publié par Amnesty International, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;34 et 35.</ref>. L’aplication de la [[pena de mòrt]] fa question. == Tortura e acte de barbariá == Los malfrats, amb tanben [[Terrorisme|las organizacions terroristas]] e lo [[crim organizat]], utilizan a vegada la tortura. Los ''calfaires'', brutlant los pès de lors victimas per en obténer lo magòt, èran celèbres (coma los caufaires d'Orgères e los caufaires de la Dròma). Aqueste actes, que a vegada tanben realizat fòra de crim organizat (afar [[Affaire du gang des barbares|Ilan Halimi]], etc.), son sovent classificat coma de [[Fach divèrs|fachs diverses]]. == Istoric == === Pòbles autoctòns e rites d'iniciacion === [[Fichièr:George_Catlin_-_Self-torture_in_a_Sioux_Religious_Ceremony_-_1985.66.460_-_Smithsonian_American_Art_Museum.jpg|drecha|vinheta|« Autotortura dins una ceremonia religiosa sioux », pintura de [[George Catlin]], 1835-1837.]] Pasmens se se considèra pas coma tortura al sens modèrne (es a dire qu'a per objectiu ni d'obténer d'avoacions o d'entresenhes, ni a terrificar una populacion), los pòbles autoctòns utilizan a vegada de mojans pareissent, per d'observators exteriors, a d'actes de tortura, dins l'encastre dels [[Rite d'iniciacion|rites d'iniciacion]] <ref name="PC">[//fr.wikipedia.org/wiki/Pierre_Clastres Pierre Clastres], « [http://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1973_num_13_3_367366 De la Torture dans les sociétés primitives] », in ''[//fr.wikipedia.org/wiki/L%27Homme_(revue) L'Homme]'', 1973, tome 13 {{n°|3}}. <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;114-120. DOI : 10.3406/hom.1973.367366 </ref>. Lo pintre [[George Catlin]] observè de talas ceremonias, a çò dels [[Mandans]], als EUA, al [[sègle XIX]], e tanben l'etnològ [[Pierre Clastres]], pels [[Guayaki]] e [[Mbaya]]-[[Guaycurú]] ([[Paraguai]]), al [[sègle XX]]. P. Clastres nota, per exemple, que l'[[escarificacion]] se realiza volontàriament amb los instruments mai doloroses possibles. La dolor deu èsser tala que mena a l'[[esvaniment]]. === Euròpa fins al sègle XVIII  === [[Fichièr:Pedro_Berruguete_Saint_Dominic_Presiding_over_an_Auto-da-fe_1495.jpg|drecha|vinheta|''[[Domenge de Guzmán|Sant Domenge]]'' prrsidissent un [[autodafé]] pendent que la Glèisa fa usatge de la tortura. Quadre de [[Pedro Berruguete]], vers 1495, [[musèu del Prado]] (Madrid).]] ==== Antiquitat romana ==== En Euròpa, l'istòria de la tortura,  ''« la question »'', foguèt prigondament ligada amb la recerca de la [[vertat]]<ref>{{ouvrage|auteur=[[Yan Thomas]]|titre=L’aveu dire|éditeur=PUF|date=2001|passage=17|isbn=|lire en ligne=}}</ref>. Dins la [[Roma antica]], la tortura a per ojectiu màger d'ajudar lo jutge a establir la vertat (''{{Lang|la|ad eruendam veritatem}}'') pendent la procedura d'[[Interrogatoire|Interrogatio]]. Interdita a l'[[Republica Romana|epòca republicana]] que promòu lo principi d'integritat del rèu, es aplicada jol principat. Un borrèl (nomenat ''{{Lang|la|carnifex}}'') e sos assistents (''{{Lang|la|tortores}}''), jos la presidéncia d’un ''{{Lang|la|quaesitor}}'', administran la tortura judiciària (''{{Lang|la|quaestio}}'')<ref>{{Article|auteur=Evangélos Karabelias|titre=La torture judiciaire dans le droit romano-byzantin|périodique=Études balkaniques|date=2003|volume=|numéro=10|pages=47-63|url texte=http://etudesbalkaniques.revues.org/308}}</ref>. S'aplica primièr sonque pels esclaus puèi, a partir del sègle II, als ciutadans de las [[Proletariat|classas inferioras]] (''{{Lang|la|humiliores}}'', òmes liures indigents) copables de fals, d'especulacion, d'adultèri e s'espandís fòrça jol Bas-Empèri, amb la multiplicacion de las accusacions per [[crim de lesamajestat]] (''{{Lang|la|crimen laesae maiestatis}}'')<ref>{{ouvrage|auteur=Yann Rivière|titre=Le cachot et les fers : détention et coercition à Rome|éditeur=Belin|date=2004|pages totales=383|isbn=|lire en ligne=}}</ref>. ==== De l'Edat Mejana al sègle XVI ==== A l'[[Edat Mejana]] e fins al [[sègle XVIII]] en Euròpa, lo [[duèl]], la [[jurament]] et l’[[ordalia]]<ref>{{ouvrage|auteur=Ch. Perelman|titre=La preuve en droit|éditeur=Bruylant|date=1981|passage=362|isbn=|lire en ligne=}}</ref> foguèron remplaçats per una recerca mai « racionala » de las [[Pròva (drech)|pròvas]]<span></span>: lo [[Procedura inquisitòria|sistèma inquisitòria]] admés a partir del sègle XIII doas« pròvas legalas » (l’avoacion de l’accusat piejat per d'indicis sufisents e la deposicion de dos testimònis ''de visu'') per establir la culpabilitat al penal (le procès civil admetava quant el d'indicis leugièr nomenats « adminicules », greus o indubitables, segon lo concèpte [[Roma antica|roman]] de [[semipròva]]{{lien|fr=demi-preuve|lang=en|trad=Half-proof|texte=demi-preuve}})<ref name="Wenzel">{{ouvrage|auteur=Eric Wenzel|titre=La torture judiciaire dans la France de l’Ancien Régime : Lumières sur la Question|éditeur=Editions Universitaires de Dijon|date=2011|pages totales=140|isbn=978-2-915611-89-2|lire en ligne=}}</ref>. ===== Drech public ===== La tortura foguèt de longas considerada coma un mejan legitim d'obténer d'[[Avoacion|avoacions]] (l'avoacion coma reina de las pròvas, la ''{{Lang|la|probatio probatissima}}'', demora la règla al mens fins a l’Ancian Regim) o d'informacions fachas pels suspèctes, informacions utilizadas pendent lo procès. Los afars mai greus (omicids, nafras o vòls importants, raubaments e viòls) benefician d'un procedura extraordinària, caracterizada pel secret de l'instruccion e l'emplec de la tortura. Atal, aqueste castig èra pas qu'un mejan subsidiari de pròva utilizat après que las doas « pròvas legalas » sián agotadas, es a dire l’avoacion liura olo tesmoniatge, la tortura ajudant en darrièra escasença lo jutge que, dispausant pas que de fòrts indicis de culpabilitat mas sens las « pròvas legalas », auriá degut aquitar le rèu<ref>{{ouvrage|auteur=Faustine Harang|titre=La torture au Moyen Âge : XIVe-XVe siècles|éditeur=Presses Universitaires de France|date=2017|passage=87}}</ref>. Las jurisdiccions civilas laïcas reglementèron l’usatge de la tortura a partir del sègle XIII, estalivant las personas fragilas (vièlhs, enfants, nòbles levat per de crims « ignobles ») e la practicant pas qu’en cas de crims amb de presomptcons fòrtas de culpabilitat{{,}}<ref name="AF">Arnaud Fossier, « [http://www.laviedesidees.fr/Soumis-a-la-question.html Soumis à la question] », ''[//fr.wikipedia.org/wiki/La_Vie_des_id%C3%A9es La Vie des idées]'', 19 mars 2018, {{ISSN|2105-3030}} (recension de Faustine Harang, ''La Torture au Moyen Âge (Parlement de Paris, {{s mini-|XIV|e}}-{{s mini-|XV|e}} siècles)'', Paris, [//fr.wikipedia.org/wiki/Presses_universitaires_de_France Presses universitaires de France], 2017).</ref>. La foncion de polícia judiciària foguèt en partida delegada al sègle XVI al [[clergat]] [[Parròquia|parroquial]] que, obtenent de tesmoiniatges jos pena d’excomunicacion, estaliva la tortura. [[Fichièr:Lingchi_(cropped).jpg|vinheta|Suplici dels cent talhs en China ([[lingchi]]), 1905]] Al sègle XIV, la tortura fa partida del còdi d'instruccion criminala. Jol nom de ''« question »'', pòt èsser « preparatòria » o « prealabla »<span></span>: preparatòria per son objectiu d'arrencar l'avoacion de son crim o d'aqueste de sos complicis, prealabla que constituís un agravacion de pena, prealablament a l'execucion capitala<ref>{{Ouvrage|langue=Français|auteur1=Alain Pujol|titre=Clément V: le Pape Maudit|lieu=Alençon (Orne)|éditeur=Editions Vivisques|année=188|pages totales=246|isbn=9782907310017|lire en ligne=|passage=L'inquisition et la torture}}</ref>. Per exemple, en [[França]], los fraires [[Gauthier d'Aunay|Gauthier]] e [[Philippe d’Aunay]] foguèron supliciats e executats lo [[12 d'abril]] de [[1314]], en plaça public a [[Pontoise]], per aver èsser los amants de las esposas dels filhs del rei de França, [[Felip IV de França|Felip IV]]. Se la tortura es mai o mens reglementada per las jurisdiccions laïcas, puèi per l'ordonança de Blois de 1498, contunha a èsser utilizada, subretot dins los processes politics (l'afar dels [[Òrdi deu Temple|Templièrs]], [[Jacques Cœur]] en 1451, [[Charles de Melun]] en 1468 o [[Jacques de Brézé]] en 1477, de [[Robert-François Damiens]] per ensag de regicid, descrich per [[Michel Foucault|Foucault]] dns ''Susvelhar e punir'', e tanben lo celèbre [[Ahar deus Calàs|afar Calas]], en 1761-1762, e l'afar cavalièr de La Barre, en 1766, fan que [[Voltaire]] incluguèt una dintrada ''« torture »'' dins son ''[[Dictionnaire philosophique]]'') . Quand lo torturat avoava, l'ordonança de Blois de [[1498]] imposèt que las avoacion deurián tornar èsser facha fòra de la constrencha. Se lo torturat avoava pas, èra aquitat, l’ordonança criminala de 1670 tornava sus aquesta disposicion quand se pensava une presompcion fòrta de culpabilitat sus l’accusat. Aquestas ordonanças accelerèran tanben lo declin de l’usatge de la tortura<ref>{{Article|auteur=Carine Jallamion|titre=Entre ruse du droit et impératif humanitaire : la politique de la torture judiciaire du {{s mini-|XII}} au {{s-|XVIII}}|périodique=Archives de politique criminelle|date=2003|volume=|numéro=25|pages=9-35|url texte=}}</ref>. La tortura foguèt abolida en França per [[Loís XVI de França|Loís XVI]] en doas estapas: * Abolicion de la ''question preparatòria'' (tortura infligida a un acusat pendent la procedura per li arrancar las avoacions de son crim, aplicada pas qu’al cas ont sa culpabilitat es ja establida mas pas pro per poder lo condamnar a mòrt) per ordonança reila del 24 d'agost de [[1780]]<ref>[https://web.archive.org/web/20051019114744/http://archives.mairie-toulouse.fr/fonds/inventaire/articles/AA29/aa29_115.htm AA/29 1780]</ref>. * Abolicion de la ''question prealabla'' tanben nomenat ''question definitiva'' (tortura infligida a un condamnat per li arrancar d'avoacions e li far denonciar sos complicis e comparsas, e pssiblament de descobrir las causas avent permes de cometre l’infraccion. Aquesta tortura es aplicada just abans l'execucion del condamnat) en [[1788]]<ref>{{ouvrage|éditeur=Auguste Pagny|titre=Histoire des causes de la Révolution française|volume=Tome 1|titre volume=|auteur=Adolphe de Granier de Cassagnac|langue=français|lien langue=fr|lieu=Bruxelles|année=1850|pages=370|format=|oclc=186926562|présentation en ligne=https://books.google.fr/books?id=Cu8vAAAAMAAJ|lire en ligne=https://books.google.fr/books?id=Cu8vAAAAMAAJ&printsec=titlepage|passage=184}}</ref>. ===== La tortura en drech canon e jos l'Inquisicion ===== Lo papa [[Innocenci IV]] oficializa la « question » dins l'encastre dels procèsses implicant los [[Eretgia|eretics]] (los « crims de lesemajestat divina », o ''{{Lang|la|crimen laesa majestatis divinae}}''), dins la bulla ''Ad extirpanda'' de [[1252]]. S'aquesta bulla permetava l'usatge de la tortura dins l'encastre de las enquestas al subjècte d'eventualas eretgias, autorizavan pasmens pas los prèires a ne far usatge d'espereles. Es lo successor d'Innocenci IV, Alexandre IV, qu'espandiguèt aquesta practica per la bulla ''Ut negotium fidei'' de [[1256]], que permetava als inquisitors de s’absòlvre mutualament en cas d'irregularitats [[Drech canonic|canonicas]] comesas dins l'encastre de lor trabalh. Atal, a partir del sègle XIII, l’associacion de la tortura amb lo procès inquisitorial e lo principi del ''periculum animarum'', que permetava d'aplicar pas las garantias juridicas se causarián un dangièr per las almas, mena a la somission dels eretics a tota forma de tortura jutjada adaptada per l’inquisitor. Aquestas practcas son codificadas al sègle XIV dins ''[[Lo Manual dels inquisitors]]''. Pauc a pauc, d’autres delictes foguèron assimilats a l’eretgia e donc susceptibles de tortura pels inquisitors, coma la [[brueissariá]]. === Drech musulman === Se la tortura èra tanben espandida dins lo [[Mond islamic|mond musulman]] del sègle X al XIII, èra alara utilizada sonque coma castig (per exemple, lo [[crucificament]]) o coma mejan d'investigacion pels foncionaris o los perceptors d'[[impòst]]<ref name="BJ">[//fr.wikipedia.org/wiki/Baber_Johansen Baber Johansen], « Vérité et torture : ''ius commune'' et droit musulman entre le {{sp-|X|e|et le|XIII|e}} », in [//fr.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7oise_H%C3%A9ritier Françoise Héritier] (séminaire de), ''De la violence'', éd. Odile Jacob, 1996, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;123-169</ref>. Entre los sègle IX e XII, totas las escolas del ''[[fiqh]]'' concordan atal sus l'interdiccion de la tortura dins l'encastre judiciairi, coma mejan d'arrancar d'avoacions<ref name="BJ99">[//fr.wikipedia.org/wiki/Baber_Johansen Baber Johansen], « [http://enquete.revues.org/document1576.html La découverte des choses qui parlent. La légalisation de la torture judiciaire en droit musulman (XIII-{{XIVe}} siècles)] », ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Enqu%C3%AAte_(revue) Enquête]'' {{n°|7}}, 1999, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;175-202</ref>. La doctrina [[Anafisme|anafista]] classica (sègle X a XII), dominanta pendent aqueste periòde, rebuta atal son usatge, dins l'encastre judiciairi, pel ''[[qadi]]'' (jutge encargat d'aplicar lo drech musulman){{,}}. [[Abou Yoûsouf]], un dels fondators de l'escola anafita e qadi suprèma del calife [[Haroun al-Rachid]] a la fin del sègle VIII, s'opausa a son usatge pels perceptors e capita a convencre lo calife de l'interdire dins aqueste encastre en 800. Lo jurista de [[Transoxiana]] [[Sarakhsi]] (sègle XII) condamna el la tortura dins l'encastre judiciari, afirmant que las avoacions atal obtengudas pòdon pas èsser crediblas, la persona torturada essent prèsta a dire que que siá{{,}}. Lo jurista chafeita [[Al-Mâwardi]], collaborator intim del calife al sègle XI, acorda al cap de la polícia (lo ''sahib as-surta'') lo drech d'utilizar de la prison, de las bastonadas o de las menaças de mòrt per far pression suls suspèctes, mas refusa aqueste drech al ''qadi''. Segon el, l'avacion arrancada per la polícia es donc pas juridicament valabla (al contrari del ''[[ius commune]]'' europèu), mas pòt preparar l'avoacion espontanèa sus que se fonda lo jutjament. Pasmens, progressivament los qadis obtenguèron d'autras foncions politicas e administrativas: lo sistèma juridic del ''qadi'', qu'èra un dels mods de jurisdiccion a costat d'autres, coma aqueste qu'asseguran la seguretat de l'Estat, la luta contra lo brigandatge o l'[[eretgia]], lo contraròtle de l'administracion, etc., pauc a pauc comprenguèt aquestes darrièrs. La doctrina postclassica anafita reclamèt, a partir des sègles XIII-XIV, lo drech d'utilizar la tortura dins l'encastre judiciairi del qadi, s'inspirant per aquò de teorizacions de l'escola malequita (per exemple d'aquesta d'Ibn Farhoun al sègle XIV, que revendic pel qadi las mèsmas competéncias que lo cap de la polícia, e que lo tractat foguèt plagiat pel jurista anafita Ali Khalil al-Tarabulsi). De mèsme, l'escola anbalita admetèt aqueste a partir del sègle XIII a XIV. Dins l'[[Egipte]] [[Mamelocs|mameloca]], la tortura tanben venguèt correnta a partir del sègle XIV, a l'encòp dins la procedura judiciària e coma pena, jos l'autoritat dels jutges militars (los ''hajib al-hujjab'') que reduguèron l'autorité dels ''[[Cadi|cadis]]''. === Epòcas modèrna e contemporanèa === La tortura demora a un metòde de repression comuna dins las [[Dictatura|dictaturas]] e regims totalitaris, mas tanben dins de [[Democracia|democracias]]. L'hstorian britanic [[Eric Hobsbawm]] relèva qu'« a l'alba del sègle XX, la tortura foguèt oficialament suprimida en Euròpa occidentala. Dempuèi 1945, nos sèm de nòu abituats, sens grand fastic, a la veire utilizada dins al mens un tèrç dels Estats membres de Nacions unidas, e d'entre unes los mai ancians e civilizats »<ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/Eric_Hobsbawm Eric Hobsbawm], ''[//fr.wikipedia.org/wiki/L%27%C3%82ge_des_extr%C3%AAmes L'Âge des extrêmes. Histoire du court {{s-|XX|e}}, 1914-1991]'', Complexe, 2003, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;79.</ref>. Tot lo long del sègle XX,  la tortura foguèt practicada, que siá pendent lo [[Guèrra|conflictes armats]] – [[Guèrra Civiu Espanhòla|guèrra d'Espanha]], [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra mondiala]], guèrras de decolonizacion – o coma element d'un sistèma policièr repressiu a l'escala nacionala o internctionala. Es amb l'emergéncia de las estrategias dichas « contrainsurreccionalas », del concèpte de « seguretat interiora », e la creacion de la figura de l'« enemic interior » – que s'agís de conténer los objectius subversius – que la tortura s'institucionalizèt dins de païses fins a que l'integrar dins los procediments de formacion de las fòrças de seguretat<ref>Voir notamment le chapitre « L'internationalisation de la torture » dans [//fr.wikipedia.org/wiki/Armand_Mattelart Armand Mattelart], ''La Globalisation de la surveillance. Aux origines de l'ordre sécuritaire'', La Découvert, 2008, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;120-136.</ref>. En [[Uruguai]] dins las annadas 1960 e 1970, un manual distribuit als policièrs èra titulat ''Cossí téner en vida los torturats''<ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/Armand_Mattelart Armand Mattelart], ''op. cit.'', <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;128-129.</ref>. [[Fichièr:Abdulkarim_Ali_Ahmed_Fakhrawi_body_with_torture_marks_11.jpg|vinheta|Victima de tortura al [[Bahrayn]] en 2011]] Al començament de sègle XXI, la tortura es una pratica utilizada per fòrça païses. Las fòrças armadas de la Federacion de Russia utilizan la tortura en [[Chechenia]] per obténer las avoacions dels prisonièrs<span></span>: son tustats, brutlats amb de megòts de cigareta e torturats a l'electricitat<ref>{{lien web|url=http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=944249|titre=Dans le huis clos tchétchène|site=[[Le Monde]]|date=10 mai 2006|auteur=Marie Jégo}}</ref>. La tortura es practicada de bias illegal en [[China]], e donc al [[Tibet]]. Wang Zhenchuan, procuraire adjunt del ministèri public suprèma de la RPC, admetèt publicament en 2006 « gaireben totas las errors judiciàrias en China sont la consequéncia d'avoacion arrancadas jos la tortura » <ref>Bruno Philip, « Chine : le pouvoir reconnaît l'usage de la torture par la police », dans ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Le_Monde Le Monde]'' du 22/11/2006, {{Lire en ligne|lien=http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3216,36-836812@51-830236,0.html}}</ref>. Pasment l'article 247 del còde penal chines castiga la tortura comesa per un foncionari<ref>{{en}} {{lien web|url=http://www.cecc.gov/pages/newLaws/criminalLawENG.php|titre=Criminal Law of the People's Republic of China}}</ref>. En [[Argeria]], la tortura es utilizada contra de personas sopçonadas de téner d'informacions al subjècte de las activitats terroristas<ref>[https://web.archive.org/web/20071123153658/http://web.amnesty.org/pages/stoptorture-060710-features-fra Algérie. Pratique persistante de la torture par la Sécurité militaire dans des lieux tenus secrets], [//fr.wikipedia.org/wiki/Amnesty_International Amnesty International], 10 juin 2007</ref>. L'ONU denòncia l'utilizacion de la tortura dins las prisons dels [[Emirats Arabis Units|Emirats Arabis units]]<ref>[http://www.jeuneafrique.com/Article/ARTJAWEB20140205193354/onu-torture-emirats-arabes-unis-prison-torture-mirats-une-responsable-de-l-onu-denonce-des-tortures-dans-les-prisons.html Émirats : une responsable de l'ONU dénonce des tortures dans les prisons], jeuneafrique.com, 5 février 2014</ref>. === Estats Unitsd'America === [[Fichièr:Abu_Ghraib_17a.jpg|vinheta|Tortura dins la prison d'Abou Ghraib en [[2004]].]] Après los [[atemptats de l'11 de setembre de 2001]], l'administracion Bush definís la tortura, que confirma l'interdiccion, coma essent la dolor « d'una intensitat equivalenta a aquesta que s'accompanha una nafra fisica greva, de l'òrdre de la manca organica, per exemple »<ref name="Stratégie">{{Stratégie du choc}}, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;59</ref>. Après l'adopcion de la lei sus las comissions militàrias (''Military Commissions Act'') en 2006, aquesta definicion es pasmens facha mai englobanta. Los procedients varian, e s'intègran dins la procedura de raubament dicha d<nowiki>'</nowiki> ''extraordinary rendition''. S'agís de raubar una persona e quora de la sosmetre, en general dins de centres de detencion clandestins nomenats ''black sites'', a de proceduras d'interrogatòris qu'an podut èsser denonciats coma constituissent de formas de tortura (e eufemizadas per l'administracion Bush jol nom d<nowiki>'</nowiki>''enhanced interrogations'' (o « interrogatòris enforçats »), quora de los transferir e de « païses amics » en principi dotats d'un regim mens democratic, e ont aquestas personas èran somesas a la tortura pels agents locals. Reconeguèt laa CIA, dimart 5 de febrièr de 2008, aver utilizat la [[simulacion de negada]]<ref>''[http://www.lemonde.fr/ameriques/article/2008/02/05/la-cia-admet-avoir-utilise-la-simulation-de-noyade-sur-trois-detenus_1007866_3222.html La CIA admet avoir utilisé la simulation de noyade sur trois détenus]'', Lemonde.fr avec AFP, 5 février 2008</ref><ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/Maria_Newman Maria Newman], [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/organizations/c/central_intelligence_agency/cia_interrogation_tapes/index.html C.I.A. Interrogation Tapes], ''[//fr.wikipedia.org/wiki/New_York_Times New York Times]'', 2 janvier 2008 (avec liens vers autres articles sur le sujet)</ref>. L'administracion Obama comandèt una comission d'enquesta al Senat suls interrogatòris e las detencions de la CIA. Se concentrèt sus la question de saber s'aquestes « metòdes duras » permetèron o non vertadièrament d'obténer d'informacions, coma l'afirmava l'administracion Bush<ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/Mark_Mazzeti Mark Mazzeti], [https://www.nytimes.com/2009/02/27/us/politics/27intel.html Senate Panel to Pursue Investigation of C.I.A.], ''[//fr.wikipedia.org/wiki/New_York_Times New York Times]'', 27 février 2009</ref>. Lo rapòrt de la comission de 2012 e publicat en cort en 2014<ref name=":0">Senate Select Committee on Intelligence Committee Study of the CIA's Detention and Interrogation Program: Findings and Conclusions[https://web.archive.org/web/20151016043621/http://www.feinstein.senate.gov/public/index.cfm/files/serve?File_id=7c85429a-ec38-4bb5-968f-289799bf6d0e&SK=D500C4EBC500E1D256BA519211895909]</ref> establiguèt que los actes de tortura èran estat ineficaces e tanben que la CIA donèt al decedeire public d'informacions aganairas, e que las tecnicas d'interrogacions èran plan mai brutalas que çò comunicat<ref>{{Lien web|titre=Feinstein report: CIA misled Bush, public about torture|url=http://www.sfgate.com/nation/article/Feinstein-report-CIA-misled-Bush-public-about-5945109.php|site=SFGate|consulté le=2015-10-18}}</ref>. == Luchas == === Efièch e eficacitat === La tortura es controversida quora dins son principi (crudeltat, etc.), quora quitament dins son ojectiu, e tanben dins son eficacitat. Dins l'encastre de la « guèrra contra le terrorisme » lançada per l'administracion Bush, que realizava d' « ''extraordinary renditions'' » (raubaments seguits de sequestracions, a vegada dins de « sites negre » de la [[Central Intelligence Agency|CIA]]) e a d'interrogatòris enforçats (''enhanced interrogation'', un eufemisme utilizat per qualificar d'actes considerats pel drech internacional coma essent de tortura), lo rapòrt du [[Senat dels Estats Units d'America|Senat american]] de 2014 establís que los actes de torturas, practicats de 2001 a 2009 dins lo [[Centre de detencion de Guantánamo|camp de Guantánamo]], avián estat ineficaces, que permetèron pas d'obténer d'informacions fisablas{{,}}<ref>[http://lemonde.fr/ameriques/article/2015/01/22/la-torture-en-question_4561689_3222.html?xtmc=torture_guantanamo&xtcr=6 La torture en question], article sur le site [//fr.wikipedia.org/wiki/Lemonde.fr lemonde.fr], daté du 22 janvier 2015.</ref>. Al subjècte de la tortura pendent la guèrra d'Argeria, una multitud de tesmoniatges existís. Mas lo quita objectiu d'un rensenhament es a vegada contestat: segon l'istoriana Raphaëlle Branche, la tortura aviá per objectiu subretot de terrorizar, e donc de sometre, la populacion, mai que de ne prene de rensenhaments operacionals (une metòde qu'auriá estat utilizat, en [[America Latina|America latina]] segon [[Marie-Monique Robin]] sus son libre dels [[esquadrons de la mòrt]]). En 1949, un coronèl de l'armada francesa en [[Indochina francesa|Indochina]] dich al jornalista [[Jacques Chégaray]] de ''Témoignage chrétien''<span></span>: {{citacion blòt|[...] Puèi savètz, dins los combats de guerrilha, l'importança dels rensenhaments. Un prisonièr qu'avoa lo luòc precís ont s'amaguèt una mina explosiva, es la vida de detz tipes del nòstre que se salvèt. I cal pensar. Aquesta trevança de la mina amagada per la brossa, es terribla. La poder detectar amb d'avoacions d'un prisonièr, aquò nos sembla de bona guèrra.  Va pas, la vida de detz jovents Francese, una òra d'interrogatòri?|author=Pierre Vidal-Naquet|title=los crims de l'armada francesa}} Al subjècte del « centre de rensenhament de la bòrda Ameziana a [[Constantina]] », [[Pierre Vidal-Naquet]] escriu: {{citacion blòt|Totes aquestes qu'i passèron son unanims per dire:qu'aquestas torturas fan dire e que que siá mai;que los cases de baujum son frequents; que las traças, cicatriças, seguida e consequéncias son durablas, unas quitament permanentas (trebles nervoses, per exemple) e donc aisidament decelablas. Mai d'un « suspèctes » son mòrts a çò d'eles l'endeman de lor retorn.}} Extrach de la deposicion del capitani Joseph Estoup al procès del luòctenenent Daniel Godot, membre de l'OAS e acusat de crim, lo 1èr d'agost de 1962, al respècte dels soldats torcionaris: {{citacion blòt|Quand la fin es la sola justificacion dels mejans, aquesta justificacion desapareis se la fin es pas atenguda. Es alara lo derroi de las solhaduras tenaças. E es lo draae, e aqueste drama es encara pièger quand en mai se la fin es pas atenguga encora, deliberadament e subte, es pas mai cercada. Alara doas actituds son possiblas: o alara se tornar far una coarda vertut dons una garnison pasibla o dins un comandament plen d'onor, o dins un complet civil; o alara, quand i a dè respecte uman, cercar fins a la limita a aténher aquesta objectiu que justificariá las decas comesas. Si dins las unitats d'intervencion sèm vegut a trabat tant d'exremistas, es pas qu'a fòrça de violéncia serián venguts violents al cercar de viléncias novèlas. Non. Per dire aquò cal jamai aver subit de sevicis e jamai n'aver infligit. Fau lo testimoniatge que, per una partida secrèta, tacita, interiora, escananta, mas per une partida importanta, es qu'aquestes òmes volgavan pas aver malfach per res, e, a la limita, lor actitud es un acte desesperat de damnats que volon se venjar del demòni que los menèt en infèrn.}} === Filosofia === [[Agustin d'Ipòna|Sant Agustin]] condamna la tortura fermament<span></span>: « Per descobrir s'es copable, es plaçat à la tortura, inocent subís per un crime incertan las penas mai soludas e aquò, pas pas que se descobriguèt çò qu'a comés, mas que se sap pas se l'a pas comés. Atal l'ignorança del jutge fa mai sovent lo malaur de l'inocent... »<ref>Saint Augustin, ''Cité de Dieu'', XIX, VI, trad. G. Combès, Desclée de Brouwer, 1960. Voir aussi ''Lettres'' n° 104}}, 133</ref>. [[Anton Praetorius]] edicta en [[1598]] le libre ''Von Zauberey und Zauberern Gründlicher Bericht (De l’estudi apregondit de la mascariá e dels mascs)'' manifèsta contra la persecucion de las mascas e contre la tortura. === Drech internacional === La tortura es enebida pel drech internacional dempuèi la fin de la Segonda Guèrra mondiala. En mai de Convencion europèa dels drehs de l’Òme, las convencions e tractats seguent tractan de la tortura<span></span>: * Lo [[Pacte internacional relatiu als drechs civils e politics]] (PIDCP, 1966, dins son article 7) ; * las [[Convencions de Genèva]] de 1949 e lors Protocòls adicionals de 1977; * la [[Convencion contra la tortura]] (1984); * la [[Convencion relativa ald drechs de l'enfant]] (1989) ; * la [[Convencion americana relativa als drechs umans]] (1969) ; * la [[Carta africana dels drechs de l'Òme e dels pòbles]] (1981) ; * la Carte araba dels drechs de l'Òme (2004), entrée en vigueur en 2008. La Convencion contra la tortura e autras penas o tractaments crudels, inumans o desgradants, adoptada per l'Assemblada generala de las Nacions unidas lo 10 de decembre de 1984 e dintrada en vigor lo 26 de junh de 1987, a l'interés de la definir pel primièr còp e de l'interdire amb precision. En matèria de drech internacional costumièr, d'elements claus de la definicion de la ''tortura'' faguèron l'objècte de referéncias oficialas<span></span>: en resumit, implica « una dolor o sofrença agudas, fisicas o mentala », infligidas « intencionalament » per d'agents de l'[[Estat]]. La convencion interamericana per la prevencion e la repression de la tortura n'espandís la definition als cases d'« aplicacions de metòdes visant a annular la personalitat de la victima o a demenesir sa capacitat fisica o mentala, quitament s'aquestas metòdes e procediments causan pas cap de dolor fisica o ànsia psiquica ». Lo drech internacional umanitari espandís tanben la definicion que la participacion d’una personna o d'una organizacion (grops paramilitaris, organizacion terrorista, grops mafioses) agissent a títol oficial es pas requesida coma condicion d’un acte de tortura<ref>[https://www.icrc.org/fre/resources/documents/misc/69vhm2.htm Quelle est la définition de la torture et des mauvais traitements ?], site du [//fr.wikipedia.org/wiki/Comit%C3%A9_international_de_la_Croix-Rouge comité international de la Croix-Rouge].</ref>. Dins sa jurisprudéncia, la Cort europèa dels drechs de l'Òme enumèra un cert nombre de cases concrets ont « ''tortura'' » e « ''pena o tractament crudel, inuman o degradant'' » se confondon o se destrian, desvelopa la nocion de « ''gravetat'' », e precisa que « unes actes autrescòps qualificats de "tractaments inumans e degradants", e non de "tortura", poirián recebre una qualificacion diferenta a l'avenir ». === Convencion de 1984 === « La Convencion contra la tortura e autras penas e tractaments crudels, inumans o degradants » definís la tortura dins son article 1, coma « tot acte per que una dolor o de sofrenças agudas, fisicas o mentalas, son intencionalament infligidas a una persona. » Exigís de tot Estat partida que prenga « de mesuras legislativas, administrativas, judiciàrias e autras mesuras eficaças per empachar que d'actes de tortura sián realizats dins tot territòri jos sa jurisdiccion », indicant « que pas cap de circonstància excepcionala, quina que siá justifica pas la tortura », escartant tota invocacion d'òrdres superiors (art.2). L'article 3 interdit lo transferiment de tota persona cap a un luòc ont risca la tortura e l'article 4 definís que totes aquestes actes de tortura son definits coma un crim. Los Estats an l'obligacion d'enquestar quand una persona suspectada de tortura se trapa sus lor territòris (art.6), devon exercir lor competéncias universala sus aquestas personas e se aquestes suspèctes son pas extradits, los Estats dveon sometre l'afar a lor ministèri public (art.7). Devon comançar subte una enquista e imparciala del moment ques suspectat qu'un acte de tortura se realisèt o se seriá realizat sus un territòria de lor competénciaa. Los Estats devon formar totes los responsables de l'aplicacion de la leis a torturar pas (art.10); devon adobar las victimas (art. 14) e exclure de tota procedura judiciària tota declaracion obtenguda jos la tortura, levat per provar que la tortura a estat realizada (art.15). La Convencion europèa per la prevencion de la tortura e de las penas o tractaments inumans o degradants foguèt completada per dos Protocòls en 1993, (en vigor lo 1èr de març de 2002)<ref>[https://web.archive.org/web/20130317090743/http://www.humanrights.ch/fr/Instruments/Conseil-de-lEurope-Traites-des-DH/Torture/index.html Convention européenne pour la prévention de la torture et des peines ou traitements inhumains ou dégradants] - humanrights.ch</ref>. === Prevencion === En decembre de 1984 foguèt creat al sen de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]] lo Comitat contra la tortura<ref>[http://www.unhchr.ch/french/html/menu2/6/cat_fr.htm Le Comité contre la torture] sur le site de l'ONU.</ref>. Lo Comitat es constituit de 10 expèrts elegits pels Estats partidas. Los rapòrts presentats pels Estats partidas son examinats pel Comitat en preséncia dels representants dels Estats interessats. Lo Comitat accèpta de recebre d'informacions pertinentas emasas per las organizacions non governementalas. Après aver examinat lo rapòrt d'un Estat partida, lo Comitat establís sas conclusons e recomandacions publicadas jos la forma d'una declaracion publica a la seguida de sa session annadièra se desbanant al mes de novembre<ref>[http://www.unhchr.ch/french/html/menu2/6/d/introcat_fr.htm « Introduction au Comité contre la torture »] sur le site de l'ONU.</ref>. L'ONU realizèt pauc a pauc d'aisinas per la prevencion de la tortura e la necessitat d'assegurar als prisonièrs de condicions de vida umanas, tituladas ''Ensemble de principis per la proteccion de totas las personas somesas a una quina forma que siá de detencion e d'emprisonament'' (1988). En 1985, un ''sistèma de competéncia universala a l'escala del continent american'' es realizat per la Convencion americana per la prevencion e la repression de la tortura. En 1987, lo Conselh de l'Euròpa realiza d'un'' Comitat'' encargat de realizat d'inspeccions dins los luòcs de detencion situits en Euròpa. De tribunals internacionals per l'exIogoslavia e lo Rwanda foguèron realizats. En 1998, l'''Estatut de Roma de la [[Cort Penala Internacionala|Cort penala internacionala]]'', es adoptat. Totas aquestas instàncias son destinadas a jutjar dins un encastre internacional los individús acusats de crims de guèrra, de crims contra l'umanitat o de fachs de genocidi, e tanben d'actes de tortura. === Organizacions non governementalas === Existís una Coalicion de las ONG internacionalas contra la Tortura (CINAT), contenent [[Amnistia Internacionala|Amnesty International]], l’Associacion per la prevencion de la tortura (APT), la Comission internacionala de juristas (CIJ), la Federacion internacionala de l'accion dels cretians per l'abolicion de la tortura (FIACAT), lo Conselh internacional per la reabilitacion de las victimas de la tortura (IRCT), Redress e l’Organizacion mondiala contra la tortura (OMCT) que d'esperela conten 200 ONG membres. Human Rights Watch es tanben plan coneguda. Comitat public contra la tortura en Israèl (PCATI, ''{{Lang|en|Public Committee Against Torture in Israel}}''), es tanben coneguda, avent estat una de las partidas civilas al procediment tengut davant la Cort suprèma d'Israèl, en 1999<ref name="PCATI99">[https://web.archive.org/web/20060906033304/http://www.law.yale.edu/documents/pdf/Public_Committee_Against_Torture.pdf Décision de la Cour suprême israélienne] de 1999 dans l'affaire [//fr.wikipedia.org/wiki/Comit%C3%A9_public_contre_la_torture_en_Isra%C3%ABl Comité public contre la torture en Israël], etc., sur la torture et les interrogatoires du GSS (ou [//fr.wikipedia.org/wiki/Shin_Bet Shin Bet])</ref>. En 2014, Amnesty International signala d'escasença de tortura e d'autras formas de mals tractaments realizats per d'agents de l'Estat dins al moins 141 païses de totas las regions del mond (suls 197 Estats reconeguts per l'ONU) sus las 5 darrièras annadas<ref>[https://web.archive.org/web/20150206183450/http://www.amnesty.org/fr/library/asset/ACT40/004/2014/fr/11fc4d80-88dd-4986-8636-738539e164c6/act400042014fr.pdf « La torture en 2014. 30 ans d'engagements non tenus »], rapport Amnesty International 2014, 13 mai 2014, <abbr class="abbr" title="pagina(s)">p.</abbr>&nbsp;10</ref><span></span>: dins 8 % dels cases, la practica torcionària es generalizada e sistematica (Nigèria, Mexic, Corèa del Nòrd); dins 16 % dels cases, es generalizada mas non sistematica (Brasil); dins 57 % dels cases, es una practica frequenta (Còsta d'Evòri); dins 19 % dels cases, Amnesty compta d'actes isolats (França, Alemanha)<ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/Jean-Christophe_Victor Jean-Christophe Victor], « Qui torture dans le monde ? », émission ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Le_Dessous_Des_Cartes Le Dessous Des Cartes]'' su Arte, 13 décembre 2014, 6 min 30 s.</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Reflist}} [[Categoria:Inquisicion]] 4pl0pq8nw7fdac2x9b2zl7qwmijommy 0 168370 2511719 2502890 2026-10-29T09:23:30Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511719 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Terre_seche.JPG|vinheta|Sòl assecat a Tolon<span></span>: las fendilhas de secason apareisson]] [[Fichièr:Drought.jpg|vinheta|Poligòns de secason dins lo [[desèrt de Sonora]]]] [[Fichièr:Aralship2.jpg|vinheta|Nau encalada sus l'anciana broa de la [[mar d'Aral]], [[Cazacstan]], 2003, procediment de amont de l'aiga dels flums per l'[[irrigacion]] agricòla]] [[Fichièr:Pollution_over_east_China.jpg|vinheta|Fums de fuòc e envòl de milions de tonas de poscas e aerosòls venet dels sòls degradats<span></span>: China o dins de vilas la pollucion es gairement permanenta]] La '''secada''' es l'estat normal o passatgièr del sòl e/o d'un [[environament]], correspondent a una manca d'[[aiga]], sus un periòde pro long per qu'aja d'impactes sus la flora naturala o cultivada, la fauna salvatja o los animals d'elevatge. Secada es diferenta d'[[ariditat]]. Una region arida pòt conéisser d'episòdis de secada. Aqueste ''deficit idric'' es episodicament natural (per exemple, los periòdes glaciaris/interglaciaris del [[Quaternari]], los cicles El Niño / El Niña, etc.) e segon de climatològs, poirián èsser amplificat per l'emission umanitari de gas d'efièch de sèrra. Seguís a deficit pluviometric inexplicat, sus de longs periòdes pendnet que las precipitacions son anormalament febles o insufisantas per manténer l'umiditat del sòl e l'[[igrometria]] normala de l'aire. Pòt èsser agravat o explicat per de pompatges, una baissa del nivèl del [[jaç freatic]], l'[[erosion]] e la degradacion dels sòls (l'[[Umús|umus]] favoriza la retencion de l'aiga, lo talh a blanc de zonas forestièras dins la region de l'[[Amazonas (fluvi)|Amazonas]], per exemple, provòca lèu la pèrda d'aqueste umus essencial a la retencion de l'aiga e causa una [[desertificacion]] antropomorfica accelerada), un aument de l'[[evapotranspiracion]] inducha per de plantacions consomatriças d'aiga ([[Pibol|pibols]], [[milh]]). La secada pòt destruire las futuras culhidas (parcialament o totalament) e tuar los animals d'elevatge, e a vegada salvatjas. Ven alara un factor de [[famina]] regionala e d'exòdi, sovent acompanhada de trebles socials veire de [[Guèrra|conflictes armats]] subretot dins las regions de pauca fonts economicas. La secada es donc pas qu'un fenomèn fisic o climatic objectiu. Es tanben una nocion relativa que rebat l'escart entre la disponibilitat de l'aiga e la demanda en aiga per l'òme, son [[agricultura]] e son [[Bestiau|bestial]] e d'usatges d'una necessitat secondari ([[piscina]], asagatge de las tepas, lavatge de veitura, etc.). Çò que fa de la definicion de la secada relativa al contèxte [[Geopolitica|geopolitic]] e [[Sociologia|sociologic]]; l'estat « normal » de disponibilitat de l'aiga cambia segon las zonas biogeograficas e los besonhs reals o sentits dels individús e de las [[Societat|societats]]. Las secadas meteorologicas se produson mai sovent quand un anticiclòn s'installa pendent al dessús d'una region a causa d'una situacion de blocatge. Las nautas pressions de contunh empachan donc tota intrusion d'una perturbacion atmosferica e pòdon alara menar la region  tresplombada per aquesta a un long periòde de bèl temps e donc amb un pauc veire sens precipitacions. == Definicions == L'ariditat caracteriza un climat avent de febles precipitacions mejanas annalas e per un fòrt deficit d'aquestass al respècte de l'[[evapotranspiracion]] potenciala, en oposicion a un climat umid. L'ariditat presenta de fòrtas implicacions idrologicas, [[Edafologia|edafologicas]] e geomorfologicas. S'agís d'un concèpte climatic de referéncia espaciala (zona arida), l'ariditat ne deu pas èsser confonduda amb la secada qu'es un concèpte meteorologicont l'abséncia d'aiga o las deficits idrics son considerats coma una referéncia temporala, conjoncturala (periòde o an(s) sec(s)). Segon lo ''Glossari internacional d'idrologia'', i a doas definicions de la « secada » : una abséncia perlongada o un deficit marcat de las precipitacions o alara, una « secada idrologica » caracterizada per « un periòde de temps anormalament sec, pro long per provocar una carestiá d'aiga caracterizada per un abaissament significatiu de l'escaolament dels cors d'aiga, dels nivèls dels lacs e/o de jaces sosterranhas, los amenant a de valors inferioras a la normala e/o a un assecament anormal del sòl »<ref>[https://web.archive.org/web/20060627022858/http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/glossary/glu/FRDIC/DICARIDE.HTM Dictionnaire Français d'Hydrologie, « aridité » et « sécheresse »]</ref> === Tipes de secada === Existís tres tipes de secada. Lo primièr tipe, la secada [[Meteorologia|meteorologica]], arriba quand existís un periòde long d'un taus de precipitacions en dejòs de la mejana. La segonda es la secada [[Agricultura|agricòla]], alara existís pas pro d'umiditat per las culturas. Aquesta condicion pòt arribar quitament se las precipitacions son normalas a caus de condicions del sòl e de tecnicas agricòlas, o de causida de plantas inadaptadas (coma lo milh o lo ris, plan consommatriças d'aiga). Lo tresen, la secada [[Idrologia|idrologica]], arriba quand lo nivèl de las sèrvas d'aigas disponiblas dins los jaces aquifèrs, lacs e sèrvas davalan sota la mejana. Aqueste lindal se pòt aténher amb de precipitacions normalas o al dessús de la mejana quand l'aiga es desvida cap a una autra region o que foguèt subrexpleitada, quand una consomacion nauta d'aiga passa las capacitats del jaç o de las sèrvas a se renovelar, o encara, quand las condicions d'alimentacion dels jaces son acampadas (Cf. lei de Darcy sus la permeabilitat del sòl)<ref>[//fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t%C3%A9o-France Météo-France], Changement climatique et sécheresses [http://climat.meteofrance.com/chgt_climat2/presentation/climat_futur/changementsech?page_id=16647]</ref>. Dins l'usatge mai frequent lo mot « secada » se referís mai sovent a la secada meteorologica. === Qualificacions matematicas === D'indicis d'ariditat convencionals e empirics permeton de definir quantitativament l'ariditat. Las valors mejanas de precipitacions e de temperatura son utilizats per definir los gras d'ariditat (iperarid, [[Ariditat|arid]] e semiarid) e las condicions de l'escolament dels cors d'aiga. Los indicis d'ariditat mai aisidament utilizats son aqueste de E. de Martonne (1926), L. Emberger (1932), C.W. Thornthwaite (1948), J. Dubief (1950), R. Capot-Rey (1951), [[Henri Gaussen|H. Gaussen]], F. Bagnouls (1952) e P. Birot (1953)<ref>[https://web.archive.org/web/20060627022858/http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/glossary/glu/FRDIC/DICARIDE.HTM Dictionnaire Français d'Hydrologie, ''aridité'']</ref>. Al vejaire scientific, la secada es definida coma « deficit climatic » (Dc). <math>Dc = P - ETP</math> * P correspond a la pluviometria, exprimida en milimètres. * ETP es l'evapotranspiracion potenciala d'una planta en milimètres, es a dire sa pèrda d'aiga per la respiracion e l'evaporacion. En cas de secada, Dc = 0. Al vejaire agricòl, la secada correspond a çò que se nomena lo « deficit agricòl » (Da). <math>Da = P - ETP + RFU</math> * ETP essent l'evapotranspiracion potenciala d'una planta, exprimida en milimètres, * RFU es la ''resèrva aisidament utilisable'', es a dire la resèrve d'aiga dins lo sòl disponible per las planteas, exprimida en milimètres. Val 2/3 de la RU qu'es egal al taus d'umiditat multiplicat per la prigondor atenguda per las raices. == Cas remarcables de secada per continents e epòcas == [[Fichièr:Desertification_map.png|vinheta|La vulnerabilitat a la desertificacion (USDA, 1998 - ''Global Desertification Vulnerability Map'').]] [[Fichièr:ShrinkingLakeChad-1973-1997-EO.jpg|vinheta|Lo [[lac Chad]] (imatge satellitala, 2001) perdèt 95 % de son volum dins las annadas 1960<ref>[http://www.earth-policy.org/index.php?/plan_b_updates/2005/update47 Disappearing Lakes, Shrinking Seas]</ref>{{,}}<ref>National Geographic, 2001 - ''Shrinking African Lake Offers Lesson on Finite Resources''[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/04/0426_lakechadshrinks.html]</ref>.]] [[Fichièr:Aral_Sea_1989-2008.jpg|vinheta|La mar d'Aral (Cazacstan - Ozbequistan)<span></span>: 1989 e 2008, la secada agrava los problèmas eissits de las causidas de gestion de l'aiga]] Plan abans lo començament dels relevats meteorologics instrumentals, las secadas medievalas per exemple son decriptables dins los archius istorics coma lo mostrèt un dels davancièrs de l'istòria climatica, [[Emmanuel Le Roy Ladurie|E. Le Roy Ladurie]]; lors caracteristicas e lor gravetat pòdon èsser evaluadas a partir de senhals venent dels archius de l'environament (analisis sedimentaris, [[Dendrocronologia|dendrocronologic]], polinics, carpologics, etc.). Aquestes ''archius naturals'' complementaris de las donadas arqueologics son tant mai preciosas dins las regions e los periòdes sens escrichs. === Africa === Las secadas son frequentas e gravas dins fòrça de país d'[[Africa subsahariana]] e an un impacte devastator sus los populacions e lors economias<ref name="cn">''Des catastrophes naturelles'', [//fr.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_Ramade François Ramade], Ed. Dunod, {{ISBN|978-2100-494736}}</ref>. L’extrèma vulnerabilitat a las precipitacions dins las zonas aridas e semiaridas del continent e, la febla capacitat d’una granda partida dels sòls africans de manténer l'umiditat fan que gaireben 60 % dels sòls son vulnerablas a la secada e 30 % extrèmament vulnerables. Dempuèi las annadas 1960, las precipitacions del [[Sahèl]] e de l'[[Africa Australa|Africa australa]] an tanben esatat un pauc en dejós de las normas de las 30 annadas precedentas. Mai, la perspectiva d'un efièch [[El Niño]] menèt a portar mai d'atencion sus l'impacte de la secada en Africa subsahariana. Lo desèrt progressa al [[Mali]]<ref name="dp">https://web.archive.org/web/20130927064008/http://www.saveur-despagne.com/Actualite/societe/desertification.htm {{Pdf}}</ref>, a [[Chad]]<ref>[http://secheresse.wordpress.com/2009/08/29/tchad-le-hcr-et-les-refugies-contre-lavancee-du-desert/ Tchad : ''le HCR et les réfugiés luttent contre l'avancée du désert''], Willem Van Cotthem, 29 août 2009</ref> e al [[Nigèr (país)|Nigèr]] subretot, a rason de mai quilomètres per an<ref>AFP 2007 [http://secheresse.wordpress.com/2007/11/29/niger-deforestation-et-desertification-alerte-google-afp/ ''Niger: la ruée sur les dernières forêts accélère la désertification''], Willem Van Cotthem, 29 novembre 2007</ref>.<gallery mode="packed"> File:2011 Horn of Africa famine Oxfam 01.jpg|Carcassas de fedas e cabras, vilatge de Waridaad, Somalia, 2011 File:FEWS Eastern Africa July-September projection.png|La famina en 2011 dins la Bana de l'Africa (Famine Early Warning Systems Network - USAID) File:Oxfam East Africa - Muddy Water.jpg|Recerca d'unna aiga fangassa, Africa de l'Èst, 2011 File:Oxfam East Africa - SomalilandDrought016.jpg|Tempèsta de sabla, Somalia, 2012 File:FMSC Staff Trip 2011 - GAiN - Food Distribution (6384145767).jpg|Distribucion de l'ajuda alimentària, Bana de l'Africa, 2011 </gallery>En 1797, pendent tres annadas, una fòrta secada engendra la famina al Marròc e lo país es durament afactat per la pèsta. La mitat de la populacion es decimada provocant tanben una reculada economica === Asia === L'economia de l'Índia, majoritàriament rurala, es dependanta de la [[monson]]. En 2009, la sason de las pluèjas es la mai feble dempuèi 1972 e tòca seriosament la produccion agricòla, l'importacion del ris es necessari en 2010 pel primièr còp fa vint ans. La feblesa de la monson agravèt la secada endemica d'unas regions<span></span>: las autoritats deguèron decratar una reduccion de 36 % de las tèrras de blat al [[Rajasthan]]. En 2009, le pètz de las denadas de basa (sucre, ris, legums frescs e secs) aumentèt d'unes 20 %. La fòrta creissença economica e demografica de l'Índia pesa fòrça sus las fonts naturalas, subretot sus las resèrvas idricas. Un rapòrt del ''2030 Water Resources Group''<ref>[https://web.archive.org/web/20120228135641/http://www.mckinsey.com/clientservice/water/charting_our_water_future.aspx 2030 Water Resources Group, 2009]</ref> publicat en 2009 e al subjècte de quatre país dichs emergissents (Índa, China, Africa del Sud e Brasil) estimèt que sens cambiaments, en 2030, l’Índia poiriá pas subvenir qu’a la mitat de sos besonhs en aiga<ref>Voir par exemple vidéo (1.30) ''Le Monde'', août 2013 - ''La sécheresse chinoise vue du ciel''[http://www.lemonde.fr/asie-pacifique/video/2013/08/12/la-secheresse-chinoise-vue-du-ciel_3460362_3216.html] et ''La voix de la Russie'', août 2013 [https://web.archive.org/web/20131004223832/http://french.ruvr.ru/news/2013_08_17/Chine-la-secheresse-a-touche-plus-de-17-millions-de-personnes-9296/?from=menu]</ref>. Los pompatges excessius per l’agricultura, l’industria o la vida quotidiana agotan los jaces freatics e las monsons de fòrta variabilitat las tornan pas cambiar pro. Unes Estats del Nòrd ([[Panjab (Índia)|Panjab]], [[Haryana]], [[Uttar Pradesh]]), coneisson un seriós aflaquiment de las resèrvas sosterranhas<ref>[https://web.archive.org/web/20180618202327/https://www.nasa.gov/topics/earth/features/india_water.html India Water]</ref>. L’estat de las aigas de superfícia es tanben preoccupant. Pasmens consideradas coma de divinitats, los rius patisson de posatges inconsideratss e de pollucions industrialas e domesticas, una partida de las fonts fluvialas es impròpra a la consomacion (Cf. WaterAid). En 1981-1983 puèi en 1997-1998, de secadas catastroficas tòcan l'Asia del Sud Èst. Un dels exemples mai espectaculars es la quasidisparicion de la [[mar d'Aral]]<ref>[https://web.archive.org/web/20091226174912/http://www.delaplanete.org/Le-drame-de-la-mer-d-Aral-les-pays.html Planete.org, ''Le drame de la mer d'Aral'']</ref>. === Euròpa === Sul darrièr millenari, en [[Euròpa]], los principals periòdes de secada e eveniments remarcables son<span></span>: * [[1134]]<span></span>: lo [[Ren (fluvi)|Ren]] es a  sec, e la Sambra a [[Namur]] pendent un jorn<ref name="PA1976">Pierre Alexandre, ''Le climat au Moyen Âge en Belgique et dans les régions voisines (Rhénanie, Nord de la France). Recherches critiques d'après les sources narratives et essai d'interprétation'', Mémoire de licence, Université de Liège, sous la direction du Pr. Vercauteren) ; Centre belge d'Histoire rurale, publication {{numéro|50}}, Liège, Louvain, 1976</ref>. * [[1303]] : anticiclòn blocant de la prima a la davalada, que provoquèt la secada mai importanta del millenari. Lo [[Ren (fluvi)|Ren]], lo [[Danubi]], la [[Léger (riu)|Léger]] e la [[Sèina]] podavan èsser traversadas a pé sec<ref>[http://www.prevision-meteo.ch/almanach/1300-1399 Prévision-météo.ch ''Événements météorologiques de l'an 1300 à l'an 1399'']</ref>. * 1540, 1719, 1874, 1906, 1911, 1912, 1945, 1947, 1949, 1953, 1957, 1964. * en 1921, lo mond sovietic es tocat per una grava famina pendent tota una annada, provocant de millions de mòrts, es accentuada per un episòdi de secada que tòca l'emisphère Nòrd e sensible Fins als [[Estats Units d'America]]; arriba tanben dins un contèxte de conflictes<span></span>: la Primièra Guèrra mondiala, la revolucion, la guèrra civila e las requisicions. L'[[Union de las Republicas Socialistas Sovieticas|Union sovietica]] demanda l'ajuda internacionala<ref>Dronin N.M., Bellinger E.G., 2005 - "Climate Dependence and Food Problems in Russia, 1900-1990: The Interaction of Climate and Agricultural Policy and Their Effect on Food Problems". Central European University Press - {{ISBN|963-7326-10-3}}</ref>. En [[França]], a [[París]], l'annada meteorologica 1921 enregistra 277 millimètres puslèu qu'una mejana de 576 (o 48 % de la normala) <ref>Blanchard R., 1922 - La sécheresse en Dauphiné (1920-1921). ''Revue de géographie alpine'', 10, 1 : 181-199 [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rga_0035-1121_1922_num_10_1_1726]</ref>. * las sacadas de 1976, 1988 1989, 1990, 1991, 1992, 2003 (la mai costosa en França<ref>[https://web.archive.org/web/20180530042500/http://www.senat.fr/rap/r09-039/r09-039_mono.html ''Sécheresse de 2003 : un passé qui ne passe pas''] Rapport du Sénat</ref>) e 2011 aguèron d'impactes importants suls ecosistèmas e las culturas en Euròpa, coma sus la santat (subremortalitat ligada a la canicula). L'[[Espanha]] es fòrça tocada, amb l'aparision de païsatges desertics dins lo tèrç sud-èst<ref>[https://web.archive.org/web/20130927064008/http://www.saveur-despagne.com/Actualite/societe/desertification.htm Désertification (Espagne)]</ref>. * en agost de 2007, la [[Grècia]] coneis una de las pièger fasas d'incendis de son istòria. La secada contunha de setmanas e los incendis tòcan lo [[Peloponès]] e l’illa d’Eubèa (63 victimas). Al delà del desastre uman e economic, lo govèrn deu afrontar d'acusacions de laxisme fàcia als incendis volontaris e de mala gestion de secors. Los sites istorics majors son menaçats, mas pas cap de destruccion majora del patrimòni arqueologic es fin finala de regretar. === Oceania === <gallery mode="packed"> File:Sheep on a drought-affected paddock.jpg|Tropèl de motons tocat per la secada a Uranquinty, Novèla Galas del Sud File:Fields outside benambra.jpg|Campanha victoriana: camps tocats per la secadalFile:Major Victorian bushfires in the 2000s.PNG|Màger fuòc de brossa dem Victoria dins las annadas 2000 </gallery>{{Ancòra|Sécheresse en Australie}}En Austràlia, la secada es reconeguda quand, sus un periòde de tres meses, lo total de las precipitacions se trapa dins lo desen inferior de totas las precipitacions enregistradas pel passat per aquesta region<ref name="BOMGlossaryDrought">{{Ligam web}}</ref>. Aquesta definicion pren en compte de la flaquesa, relativa, de las precipitacions, e del fach qu'un manca pluviometric deu èsser comparada a de precipitacions tipicas (normalas), prenent en compte las variacions sasonièras. La secada australiana es definida precisament a causa de l'importància de las bèlas pasturas e es determinada per una analisi dels decils aplicats a una region particulara<ref>Tapper N., Hurry L., 1993 - Australia's Weather Patterns: An Introductory Guide. Dellasta, pages 51-57. {{ISBN|1-875627-14-6}}</ref>. Los enregistraments climaticas prenon en compte ara una pro longa durada e amb una segurtat estatistica pro per permetre de comprene lor variabilitat e de planificar las produccions agricòlas segon las regions e las sasons<ref>Department of Agriculture, Fisheries and Forestry, 2006 - Our Natural Resources at a Glance - Climate, page 24 https://web.archive.org/web/20090318075735/http://www.daff.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/92603/nrm_at_a_glance.pdf</ref>. Los Parlaments dels Estats e Territòris australians an las competéncia de declarar una region victima de la secada, aquesta declaracion pòt prene en compte de paramètres autres que la pluviometria. D'entre fòrça episòdis de secada censadas en [[Austràlia]]<ref>{{Ligam web}}</ref>, unes se destrian per lpr durada: ''{{Lang|en|the Federation Drought}}'' (1895-1902)<ref name="disasters in Australia">{{Ligam web}}</ref>, lors consequéncias (incendis deguts a la secada de 1982-1983) o lor gravetat<span></span>: secada de 1991-1995 en [[Nòva Galas del Sud]] e [[Queensland]]. La primièra [[decenni]] del sègle XXI es marcat pel ''{{Lang|en|Millenium Drought}}'' (2002-2007). === America === Pels monts de l'Oèst american, de socas d'arbres mòrts, sasonièrament aigadas ([[Sierra Nevada (Estats Units)|Sierra Nevada]], [[lac Mono]]) se veson dins lo païsatge. Al començament de las annadas 1990, Scott Stine, geograf de l'universitat de Califòrnia, utiliza las datacions al [[Carbòni 14|radiocarbòni]] per determinar quand aquestes arbres vivián e constate que s'agís gaireben sempre del periòde [[Edat Mejana|medieval]]. Quand lo periòde de ''megasecada'' medievala s'acabèt, los arbres de per abans pròches d'una zona umida son mòrts. Dins las nautas planas del [[Nebraska]] per exemple, aquestas fòrça grandas secadas medievales correspondon a de remarcablas dunas de sable que son ara cobèrtas de vegetacion e estabilizadas. Las grandas planas del Sud mostran, dins los sites arqueologics, un taus mai important d'osses de [[Bison bison|bisonts]] a aquestes periòdes. Fa un millenari, lo bisont apareis mens frequent en comparason dels periòdes precedents e posteriors. Lo mitan es mai arid. Mai, las ciutats de [[Chaco Canyon]] e [[Mesa Verde]] foguèron totas abandonadas vèrs la fin de la secada. Aquests societats fondadas sus l'agricultura asagada de segur suportèt pas aquesta modificacion de lor mitan<ref>Seager R., Burgman R., Kushnir Y., Clement A., Cook E., Naik N., Velez J. , 2007 - Tropical Pacific forcing of North American Medieval megadroughts: Testing the concept with an atmosphere model forced by coral-reconstructed SSTs. ''Journal of Climate'', 21(23): 6175-6190</ref>{{,}}<ref>Seager R., Cook E.R., 2007 - Medieval megadroughts in the Four Corners region: Characterization and causes. ''The Society for American Archaeology'' ou ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Lamont-Doherty_Earth_Observatory Lamont-Doherty Earth Observatory] of Columbia University'' [http://www.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/drought/medieval.shtml]</ref>. En 1977, l'Oèst dels EUA foguèt tocat, menant a une fòrta restriction de l'asagatge (al quart de la normala) en Califòrnia. En 1980, una sevèra èrsa de calor toquèt lo Centre e lo Sud dels EUA e en 1988, s'observèt lo retorn del fenomèn del ''[[Dust Bowl]]'' qu'èra pas arribat dempuèi 1930.<gallery mode="packed"> File:Dust-storm-Texas-1935.png|Pradariá e boscs remplaças per de lauradas menan las tempèstas de poscas e a la secada (Tèxas, 1935) File:Broke, baby sick, and car trouble! - Dorothea Langes photo of a Missouri family of five in the vicinity of Tracy, California.jpg|Secada e tempèstas de poscas butan sus las carrièras americanas de milièrs de païsans dons las annadas 1930 (Missori, Califòrnia, 1937) File:Wildfire in California.jpg|Fuòc de bosc en Califòrnia, 5 de setembre de 2008 File:NOAA-CPC-drought-monitor-sample.gif|Alea secada (6 de setembre de 2005), en roge, las zonas de secada excepcionalas File:Zin200512 pg.gif|Secada excepcionala (6 de setembre de 2005), en violet, las zonas de secada excepcionalas File:El nino north american weather fr.png|Efièchs d'El Niño e de La Niña sus la circulacion atmosferica ivernala del Pacific e sus l'America del Nòrd </gallery>La secada de 2012-2013 als EUA provoquèt de novèlas pèrdas de productivitat de tèrras cultivadas e de restriccions e carestiás d'aigas. Los principals estats productors de milh de la region de la ''[[corn belt]]'' foguèron tocats per des condicions extrèmas de secada a partir de junh de 2012 dins l'Èst. A la davalada de 2012, lo Centre e l'Oèst son tanben tocats. Segon lo Departament de l'Agricultura dels EUA (USDA), s'agís de la secada mai greva de las 25 darrièras annada: 80 % de las tèrras agricòlas foguèron tocadas, 67 % dels elevatges, implicant un aument de 3 à 4 % dels preses alimentaris en 2013. L'intensitat de la secada es determinada pel Centre nacional de Gestion de la Secada de l'universitat de Nebraska-Lincoln (National Drought Mitigation Center), l'USDA e l'Agéncia nacionala de las Sciéncias atmosferica e oceanica (National Oceanic and Atmospheric Administration). Las donadas meteorologicas mostran que set estats americans presentavan al mens 80 % de lor superfícia agricòla totala dins un estat de secada sevèra en març de 2012. Las estatisticas de rendiment de las tèrras agricòlas indiquèron un agotament de las fonts en aiga dins set estats (Oklahoma, Wyoming, Dakota del Sud, Colorado, Nòu Mexic, Kansas e Nebraska) de 89 a 100 %<ref>Bulletins électroniques ADIT, veille technologique internationale, 2012 - ''L'impact de la sécheresse de 2012 aux États-Unis'' [https://web.archive.org/web/20160304053111/http://www.bulletins-electroniques.com/actualites/72711.htm]</ref>. En America latina, lo Nòrd-Èst del [[Brasil]] coneguèt un periòde de secada plan fòrta entre 1978 e 1985, que toquèt mai de 20 millions de personas. Après l'episòdi [[El Niño]] de 1988, una novèla secada regna. L'America centrala e lo Mexic tanben foguèt durament tocadas. Una partida del bacin d'Amazònas assecat en 2005, dels afluents de mai d'una mila de larg foguèron tocat per la secada obligant lo Brasil a declarer l'estat d'emergéncia dins la region<ref>[https://web.archive.org/web/20130527104721/http://www.commondreams.org/headlines06/0717-07.htm Common Dreams, Brown P., 2006 - ''Drought Threatens Amazon Basin'']</ref>. == Consequéncias de la secada == La secada ten un ròtle perturbator o ten de consequéncias subtas e/o destraidas: * la manca d'aiga per las culturas ortalencas, la diminucion del rendiment de las culturas e de las pradas; * la baissa de la qualitat de l'aiga<span></span>: la dilucion dels polluents s'aflaquís e la contaminacion de las sèrvas idricas aumenta (veire [[ecotoxicologia]]); * l'aumentacion de las [[Famina|faminas]] e epidèmias a causa de la [[malnutricion]]; * la desidratacion de las populacions e l'aparicion de malautiás; * los trebles socials e los conflictes per las fonts naturalas (aigas e manjar); * la [[Migracion umana|migracion]] de las populacions, l'aument dels [[Refugiat climatic|refugiats climatics]]; * la formacion o l'aument de las tempèstas de poscas amb l'accentuacion de l'[[Deflacion (geomorfologia)|erosion eolina]] dels depauses de sediments eolians (en China subretot); * la modificacion, las perturbacions veire la destruccion dels [[Ecosistèma|ecosistèmas]] subretot de las [[Zona umida|zonas umidas]]; * una vulnerabilitat mai granda dels arbres fàcia al freg las sasons o annadas venentas (fins a una desena d'annadas après)<ref>[http://www.futura-sciences.com/planete/actualites/climatologie-climat-arbres-plus-sensibles-froid-apres-secheresse-7543/ Une sécheresse sévère, associée à la chaleur, comme celle de l'été 2003, ne provoque pas seulement la perte précoce des feuilles des arbres. Elle a des conséquences sur la capacité de l'arbre à résister au froid pendant l'hiver suivant. C'est ce qu'étudient les chercheurs de l'INRA de Clermont-Ferrand], article de Futura Science, consulté le 17 octobre 2017</ref>. * l'aument dels [[Encendi de bòsc|encendis de bòscs]] <ref>Texas Forêt - [https://web.archive.org/web/20030711082443/http://txforestservice.tamu.edu/shared/article.asp?DocumentID=406&mc=fire Texas Forest Service description of the Keetch-Byram Drought Index (KBDI) from 27 December 2002]</ref> * la migracion de populacions animalas; * de problèmas d'Invasions biologicas * un risc mai grand de fissada de sèrp<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6282075.stm Australiens visage de serpent Invasion]</ref> * la reduccion de la produccion d'electricitat<ref>Drought affecting US hydroelectric production [http://www.dailyestimate.com/article.asp?idcategory = 35 & idSub = 175 & idArticle = 12286]</ref>; * la carestiá d'aiga per las industrias<ref>[https://web.archive.org/web/20120515214634/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fc%2Fa%2F2005%2F03%2F06%2FMNGE2BL7161.DTL Parched village sues to shut tap at Coke, 2005]</ref>{{,}}<ref>Greenpeace reports on a Swedish drought and its potential impact on their nuclear industry, 2006 [https://web.archive.org/web/20090110184749/http://www.greenpeace.org/international/news/sweden-nuclear-closure-040806]</ref>. === Sus las civilizacions e las societats === [[Fichièr:Telleriano-Remensis_Codex_sacrifice.jpg|vinheta|Sacrificis umans pendent la secada de 1450-1454 (''Codex Telleriano-Remensis'')]] Lo climat es dempuèi sempre una preoccupacion umana. L’impacte del climat e dels eveniments meteorologics excessius dins l’istòria de las civilizacions e de las societats es sempre mai estudiat pels istorians, los arqueològs, los paleoclimatològs e paleoenvironamentalistas. Una o mai secadas tornant, e de longor variabla, en privant las populacions de tot o partida de lors mejans de subsisténcia pòdon èsser font de fòrtas tensons socialas o etnicas veire de guèrra, d'epidèmias o d'esfondrament de civilizacions o mai simplament, de legendas e de tradicions. Coma<span></span>: * segon un estudi palinologic recent des [[Sediment|sediments]] del lac salat de [[Larnaca]] a [[Chipre (illa)|Chipre]], la poderosa [[civilizacion micenèa]], coma la [[civilizacion minoïca]] o l'[[Ititas|empèri Itita]] (fin de l'[[Edat del Bronze|edat de bronze]]) se serián pas atudadas (fa unes 3 200 ans) a causa d'invasions o de conflictes intèrnes mas a la seguida d'una secada qu'es - segon l'[[Isotòp|analisi isotopic]] del [[Matèria organica|carbòni organic]] sedimentat - perlongada pendent 400 ans (alara que l'[[Emisfèri nòrd|emisfèri Nòrd]] patissiá d'un refregiment general de 2&nbsp;°C)<ref name="Kaniewski2013">Kaniewski D., Van Campo E., Guiot J., Le Burel S., Otto T., ''et al''. (2013) ''[http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0071004 Environmental Roots of the Late Bronze Age Crisis]''. PLoS ONE 8(8): e71004. doi:10.1371/journal.pone.0071004, licence compatible CC-BY-SA 3.0</ref>. questa crisi de la fin de l'[[Edat del Bronze|edat del bronze]] en Mediterranèa orientala seriá donc explicada per « un episòdi complèxe avent resultat d'(...)un cambiament climatic. Aqueste darrièr provoquèt de faminas, d'invasions estrangièras e de conflictes politics »<ref>''Des civilisations méditerranéennes détruites par la sécheresse il y a 3 200 ans'' ; ''Le Monde'' & AFP ; 2013-08-15</ref>; * la [[civilizacion maia]] se seriá aclapada subretot a la seguida d'una longa secada tot coma mai tard, aquesta dels Anasazis de l'Oèst american o de la civilizacion de [[Tiwanaku]] de la riba sud del [[lac Titicaca]], a mai de 3 800&nbsp;mètres d'altitud pendent la '''Granda Secada''' que correspond a una fasa climatica que toquèt un granda partida l'Oèst dels EUA (de l'Oregon a la Califòrnia del Sud e de l'Ést del Tèxas) e aguèt una prigonda influéncia suls mitans naturals e las culturas amerindianas ancianas de la region. Los analisis dendrocronologics mòstran qu'aquesta fasa comença en l'an 1276 e contunha fins a 1299; * l'esfondrament de la cultura de l'[[illa de Pascas]] de segur foguèt accelerat per una secada perlongada (efièch El Niño); * de fachs religioses son ligats als episòdis de secada.. * d'entre los factors meteorologics avent desencadenat la [[Revolucion Francesa|Revolucion francesa]] de [[1789]], los istorians identifiquèron une secada localament font de faminas o de sosalimentacion acompanhadas d'un fòrt aument dels prieses de las denadas alimentàrias. === Impactes economics === La secada economica es definida coma tocant al rapòrts de las precipitacions anormalament baissas, fòra dels paramètres normals prevists qu'una economia es equipada. Coma atal, son impacte depend de l'interaccion d'un eveniment o d'una anomalia meteorologica amb l'estructura dinamica cambiadissa e la santat d’una economia. D'observaires destrièron tres situacions de païses al subjècte de l'impacte de la secada: d'economias simplas, intermediàrias e dualistas. Las '''economias simplas''' son d'economias agricòlas, d’elevatge, e de semisubsisténcia fortament influencidas per las pluèjas, dispausant d’una infrastructura limitada, avent de nivèls bas de revenguts per abitant, e de nivèls nauts d’autoprovesiment al sen de la populacion rurala. L'impacte de la secada dins son ensemble pòt èsser plan enòrme a causa de l'importància relativa del sector agricòl. Pasmens, tradusent de relacions intersectorialas feblas, de nivèls nauts d'autoprovesiment e dels sectors non agricòls pro pichons, los efièchs multiplicators d’un tust de la secada dins lo rèste de l’economia son plan limitats. Dins las '''economias intermediàrias''', los efièchs de la secada son pro largament espandits dins l'economia, rebatissent una mai granda integracion d’ensemble e de las relacions intersectorialas mai solidas entre los sectors agricòls e los sectors manufacturièrs naissents. Es probable que los bens intermediaris constituisson una mai granda partida de las importacions, implicant qu'una compression de las importacions deguda a la secada aurà d'implicacions multiplicatriças addicionals sus la produccion domestica. Dins l'interval, lo retorn de l’activitat après la secada pòt èsser plan retardada dins la mesura ont lo sector manufacturièr contunha de far fàcia al manca d'intrants e a la lentor de la relància de la demanda. Las implicacions sus las finanças publicas pòdon tanben èsser pro grevas, essent donat que lo quita govèrn es susceptible de far fàcia a una mai granda partiada dels costs dels esfòrces de tornada, puslèu que de comptar gaireben entièrament sus l’assisténcia internacionala. Enfin, dins d''''economias dualistas''', que dispausan de grands sectors d’extraccion minièra, a mens que lo sector d’extraccion siá de granda intensitat en aiga, l'impacte economic de la secada es limitat a la variabilitat del sector agricòl amb un pichon efièch multiplicator. Alara donc, l'impacte macroeconomic de la secada apareis encara feble, pasmens se pòt i aver d'efièchs prigonds dins lo sector agricòl que depend la majoritat de la populacion. Los tusts deguts a la secada an d'efièchs importants mas nautament diferenciats sus l’ensemble de l’economia. La frequéncia, l'escala e la natura probabla d'aquestes efièchs dependon de l'interaccion de l'estructura economica e de las dotacions en fonts, tanben de factors economics de cort tèrme. Al contrari de l’intuicion, unas economias plan mai desvelopadas o « mai complèxas » de l’Africa subsahariana coma aquestas del [[Senegal]], de la [[Zambia]] e del [[Zimbabwe]], son plus vulnerablas als tusts de la secada qu'aquestas dels païses mens desvelopats e mai aridas, coma aquestas del [[Burkina Faso]], o dels païses que coneisson de conflictes coma la [[Somalia]]. En consequéncia, un país mens desvelopat coma l'[[Etiopia]] poiriá venir d'en primièr mai sensible a la secada pendent que son economia se desvelopa. Alara, coma las economias venon mai complèxas e diversifiicadas, venon enseguida mens vulnérablas a la secada. Las mesuras adoptadas o envisatjadas<span></span>: * la [[dessalinizacion]] de l'aiga de mar per l'asagatge o la beure; * la construccion de barratges novèls; * lo reciclatge e la purificacion de l'aiga, l'aumentacion de la estacions d'epuracions; * la reglamentacion o la restriccion de la consomacion d'aiga domestica, agricòla, industriala; === Suls ecosistèmas === [[Fichièr:Monument_Valley_West_Mitten_Butte.jpg|vinheta|West Mitten Butte, Monument Valley, Arizona<span></span>: esflorescéncias salinas (en blanc) e vegetacion adaptada a l'ariditat]] [[Fichièr:Mongolian_Gazelle_dead_of_drought.jpg|vinheta|Gasèla de Mongolia mòrta de la secadae, tresena annada de "dzud" o secada de l'ivèrn (2001)]] [[Fichièr:Fires_aqua_sumatra_14oct04.jpg|vinheta|Las secadas agravon la superfícia e l'impacte ecologic dels fuòcs alucats per la desboscament en zonas tropicalas e tanben en bòsc umid (lo 14 d'octobre de 2004 a [[Sumatra]], Indonesia)]] [[Fichièr:Huntington_Desert_Garden_Cactus_(etc).jpg|vinheta|Las succulentas son de vegetals adaptats per subreviure en contèxte desertic o a de longs periòdes de secadas]] Lo [[Bòsc|bosc]] ten un ròtle essencial per l'estocatge, l'infiltracion e lo [[cicle de l'aiga]]. Lo bosc artificializat foguèt sovent assecat e geneticament plan apauvrida. Las secadas importantas semblan aver d'impactes sanitaris mesurables suls arbres fins a 10 ans après. Mai, las secadas favorizan los [[Encendi de bòsc|encendis]] que, se son frequents, damatjan fortament los sòls e las possibilitats de regeneracion e d'estocatge de l'aiga, per exemple dins las zonas subdeserticas e suls penjals ont l'[[erosion]] es exacerbada. Lo bosc primari o de naut gra de naturalitat beneficia d'una fòrta resiliància. Las [[Mofa|mofas]], las [[Torba|torbas]], l'umus ric en [[mycota]], format a partir del la fusta mòrta e dels excrements dels organismes de l bosc, los  amontetament naturals, en [[Clima temperat|zona temperada]], las paissièras de [[Vibre|vibres]] an un fòrt poder tampon. Pasmens, la [[desboscament]] a un ròtle dins la diminucion de las precipitacions<ref>Geneviève De Lacour, ''Journal de l'environnement'', 06 septembre 2012 - Amazonie: réduction de 20 % des précipitations avec la déforestation [http://www.journaldelenvironnement.net/article/amazonie-reduction-de-20-des-precipitations-avec-la-deforestation,30593]</ref>. Quand los arbres son dins lor optim estacional, dispausan d'estrategias d’evitament de l'estrès idric fàcia a las secadas ''non excepcionalas''. Los [[Pin|pins]], per exemple, tapan precòçament lors estomats e, se la secada contunha, ils largan d'[[Ormona|ormonas]] qu'atrason d'insèctes defoliators, puèi d'escolits que tuaràn los arbres mai vièlhs (qu'[[Evapotranspiracion|evapotranspiran]] mai) se la secada contunha mai de dos ans. De la mèsme biais, de fulhoses de las zonas tropicalas secas diminuisson lor transpiracion o pèrdon lors fuèlhas en sason seca. Aquestes de las zonas temperadas semblan mens capables de regular sols la lor evapotranspiracion; unes pèrdon una partida de leurs fuèlhas, d'autres semblan capables d'atirar de desfoliators en cas d'estrès agut. Mai, un bòsc ''natural'' ric en biodiversitat associa mai sovent d'esséncias qu'an de zonas de prospeccion racinària variadas, expleitant melhor los diferents jases coma en periòde de nauta aiga que de secada. Al contrari, las monoculturas expleitant l'aiga del sòl a la mèsme prigondor n'exacerbant los efièchs de las secadas, qu'i son fotament mai nets. Es tanben que las raiças dels arbres venon sempre mai secas e los arbres morisson a la seguida d'una secada. Passan a l'encòp per d'adaptacions a la secada, per una melhora gestion de l'aiga, e per una luta contra las causas antropicas de fòrça fenomèns d'aridificacion o [[desertificacion]], que pòt èsser de longs tèrmes se s'estima, en conformitat de las conclusons repetidas del GIEC que l'escaufament climatic en granda partida d'origina umana. Fòrça solucions ecotecnicas son prepausadas, per exemple la restauracion de la vegetacion e de l'[[umús]] destruch pels metòdes d'agricultura modèrna, mas dificils de realizar (per exemple, los programas de cenchas verdas o boscament al [[Sahèl]] sovent patiguèron de l'agravacion de secadas e de la flaquesa dels mejans avançats, per exemple per la proteccion dels arbres contra las cabras e tropèls). De tecnicas utilizant melhor las fonts de la [[biodiversitat]] e de las esséncias pionièras localas forçant las [[Raiç (botanica)|raices]] a s'enfonçar mai prigondament o de restancaires d'aiga coma le [https://web.archive.org/web/20180128231656/http://www.polyter.net/ politèr] foguèron astradament testada mas sens desvelopament a granda escala. Los promotors des [[Organisme modificat geneticament|OGM]] arguisson que se pòt transformar de plantas per las adaptar e de sòls secs e/o salinizats mas lors detractors pausan lo risc qu'i pompan lo pauc d'aiga qu'i demorava, aumentant la salinizacion e eliminant d'autras espècias encara presentas, al prejudici de la fauna e de l'ensemble de la biodiversitat. De recercas son menadas sus la tolerància d'unas plantas a l'ariditat e una plataforma de recerca especializada foguèt creada en França per l'INRA en 2012<ref>INRA, 4/02/12 ''[http://www.international.inra.fr/research/phenoarch_innovative_platform_drought_tolerance_of_plants PhénoArch: an innovative platform to analyse the drought tolerance of plants]''</ref>. De solucions tecnicas ([[dessalinizacion]] d'aiga de mar) existisson tanben, mas son costosas e an a vegada una fòrta emprenta ecologica. Los grands programas d'[[irrigacion]] sovent provoquèt en aval de consequéncias desastrosas (pollucion e baissa del nivèl de la [[mar d'Aral]], per exemple). == Prospectiva == [[Fichièr:AfriqueStressHydrique2025.jpg|vinheta|L'ONU estima qu'en 2025, 25 païses africans deurián patir d'ariditat<span></span>: cartestiá d'aiga o estrès idric]] === Dins lo mond === Per descriure las secadas meteorologicas, l'[[Organizacion Meteorologica Mondiala|Organizacion meteorologica mondiala]] recomandat en 2009 d'utilizar un indici estandardizat SPI (''Standardized Precipitation Index''), tradusent una probabilitat de precipitacions. Pasmens, la secada pòt tanben tocar, e de biais destriat, los jaces e los sòls qu'abrigan de procediment ecologics importants. Per comprene los efièchs d'eventuals mancas d'aiga dins lo futur, es util de plan comprene los mecanismes d'impactes des diferents tipes de secada. Un dels mejans es d'estudiar los efièchs de las secadas recentas, pro bien documentadas, per permetre de modelizacions fisablas. Los modèls disponibles indican totes que lo [[Cambiament climatic|desreglament climatic]] influenciarà fòrça la pluviometria globala e/o sasonièra. Localament, coma los debits dels cors d'aiga e l'alimentacion d'un jaces. De secadas mai grevas e frequentas, amb encendis de boscs son prevists dins las regions temperadas. L'Accòrdi de París sul climat (2015) a per objectiu de passar pas +2°C en 2100 (al respècte de l'èra preindustriala) e se possible melhor 1,5°C. Mas un article de Nature Climate Change (2018)<ref>Chang-Eui Park & al. (2018) [https://www.nature.com/articles/s41558-017-0034-4 Keeping global warming within 1.5 °C constrains emergence of aridification]|Nature Climate Change (2018) |doi:10.1038/s41558-017-0034-4 |publié : 01 Janv 2018.</ref>{{,}} alèrta sul fach qu'un quart de las tèrras emergidas serà "considerablament" mai sec per un escaufament mantengut a mens de 2°C en 2100; S'aqueste escaufament es mantengut jo lindal de 1,5°C, 75 % dels sòls qu'aurián evoluit cap a l'aridificacion per l'escenari +2°C, seràn estalivadas (seràn situidas dins de zonas del sud de l'Euròpa e de l'Africa, de territòris de l'America centrala, de la còsta australiana e de l'Asia del Sud-Èst, zonas qu'aculhisson mai de 20 % de la populacion mondiala de 2017) ...alara que 8 a 10 % de las autras tèrras s'assecaràn. En 2017 l'escenari tendancial mena a +3°C e a 2°C a partir de 2052 o 2070, es adire 24 % a 32 % de tèrras vegudas mai secas, apauridas en biodiversitat e mens resilientas<ref name="AFPCDE2018">AFP/CDE (2018) [https://web.archive.org/web/20180103133447/https://www.connaissancedesenergies.org/afp/un-quart-des-terres-plus-seches-en-cas-de-hausse-des-temperatures-de-2degc-etude-180102 Un quart des terres plus sèches en cas de hausse des températures de 2°C], d'après la revue Nature, publié 02 janv. 2018</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Reflist|colomnas=2}} 83s3xemivq3eu3edj5ehbtdiwdce3z0 0 168971 2511714 2371703 2026-10-29T06:06:14Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511714 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila|nom=Quiòto|autres noms=京都市|imatge=Kyoto_montage.jpg|blason=Emblem_of_Kyoto,_Kyoto.svg|bandièra=Flag_of_Kyoto_City.svg|superfícia=827,8|division2=Kansai|division1=[[Japon]]|títol còde=Còde postal|latitud=35.011611|longitud=135.768111|mapa=Location KyotoJapan.jpg|carta=jp|imatge de mapa=Japan relief location map with side map of the Ryukyu Islands.jpg|populacion=1 464 890|annada-pop=octobre 2020|còde=〒604-8571|web={{Ligam web |url=www.city.kyoto.lg.jp/ |títol=www.city.kyoto.lg.jp}}|division3=Quiòto|nom de division1=País|nom de division2=[[Region de Japon|Region]]|nom de division3=[[Prefecturas de Japon|Prefectura]]|títol autoritat4=Cònsol màger|autoritat4=Daisaku Kadokawa|densitat=1 770|cp=600-0000–616-9999 e 520-0461–520-0465|imatgeloc=Location KyotoJapan.jpg}} '''Quiòto''' (en [[japonés]] : 京都市, ''Kyōto-shi''^?, literalament "la vila capitala") es la capitala de la [[prefectura de Quiòto]], al [[Japon]]. Dins lo passat èra la capitala de l'Empèri japonés. Segon donadas de [[2008]], Quiòtò a una populacion de 1 464 890 abitants, amb una densitat de 1 770 ab./km². L'airal municipala ocupa 827,8 km². == Istòria == [[Fichièr:Location_KyotoJapan.jpg|esquèrra|vinheta|184x184px|Situacion de Quiòto al [[Japon]]]] [[Fichièr:Киото,_главная_улица,_1891.jpg|esquèrra|vinheta|170x170px|Quiòto, carrièra màger, 1891]] '''Quiòto''' o ''[[Heian Kyō]]'' foguèt la capitala del Japon de [[794]] al desplaçament del govèrn a [[Tòquio]] en [[1868]], al moment de la [[Restauracion Meiji|restauracion Meiji.]] La vila, environada de montanhas, es situada a la region de [[Kansai]], districte de Kinki, dins la partida centreoccidentala de l'illa de [[Honshū|Honshu]]. E mai se las pròvas arqueologicas situan la primièra installacion umana dins las illas japonesas aperaquí en 10.000 AbC, l'airal de Quiòto foguèt pas poblat fins al [[sègle VII]] pel clan Hata de [[Corèa|Corèa.]] Pendent lo [[sègle VIII]], a causa del poder qu'avián los clèrgues bodistas en los afars del govèrn imperial, l'emperaire decidiguèt de transportar la capitala dins una region alunhada de l'influéncia [[Bodisme|bodista.]] Après que Edo foguèsse reanomenada Tòquio (東京, capital de l'èst), Quiòto foguèt conegut pendent un temps coma '''Saiquio''' (西京, capital de l'oèst). Mercés son grand patrimòni cultural, Quiòto foguèt pas bombardada pendent la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala.]] D'aqueste biais la vila poguèt salvar los mai de 1.600 temples bodistas, los 400 santuaris [[Chintoisme|chintoistas]] e de diferents palais e de jardins, e foguèt una de las vilas mai plan preservadas de tot lo [[Japon]]. Ara, es l'unica granda vila japonesa que conserva encara fòrça bastits d'abans guèrra, e mai se la modernizacion implica la demolicion progressiva de bastits de la Quiòto tradicionala, coma las ''machiya'', que son remplaçats per d'autras amb de nòus estils arquitectonics, coma lo polemic complèxe de la nòva estacion de trens (''Kyoto Eki''). En [[2002]] Quiòto foguèt conegut mondialment que foguèt lo sèti de la redaccion del tractat sul [[cambiament climatic]] mai important fins alara, lo nomenat [[Protocòl de Kyoto|Protocòl de Quiòto]]. == Division administrativa == Quiòto es dividida en onze quartièrs o districtes (''ku'' en [[japonés]]): {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 154px;" |+Arrondisments De Kyoto !Nom !Japonés !Superfícia (Km²) !Populacion (2015) !Creacion |- |Kamigyō-ku |上京区 | style="text-align:right" |7'11 |85.113 |1879 (quartièr original) |- |Shimogyō-ku |下京区 | style="text-align:right" |6'82 |82.668 |1879 (quartièr original) |- |Higashiyama-ku |東山区 | style="text-align:right" |7'46 |39.044 |1921 (separat de Kamigyō) |- |Nakagyō-ku |中京区 | style="text-align:right" |7'38 |109.341 |1929 (separat de Kamigyō e Shimogyō) |- |Sakyō-ku |左京区 | style="text-align:right" |246'88 |168.266 |1921 (separat de Kamigyō) |- |Fushimi-ku |伏見区 | style="text-align:right" |61'62 |280.655 |1931 (incorporacion d'autras municipalitats) |- |Ukyō-ku |右京区 | style="text-align:right" |291'95 |204.262 |1931 (incorporacion d'autras municipalitats) |- |Kita-ku |北区 | style="text-align:right" |94'92 |119.474 |1955 (separat de Kamigyō) |- |Minami-ku |南区 | style="text-align:right" |15'78 |99.927 |1955 (separat de Shimogyō) |- |Nishikyō-ku |西京区 | style="text-align:right" |59'20 |150.962 |1976 (separat de Ukyō) |- |Yamashina-ku |山科区 | style="text-align:right" |28'78 |135.471 |1976 (separat de Higashiyama) |} == Cultura == [[Fichièr:Ginkakuji04.jpg|esquèrra|vinheta|Imatge del temple Ginkakuji ennevat]] Quiòto es coneguda per sa deliciosa cosina locala. Al contrari de la region volcanica de Kanto, la tèrra es rica e aiçò permet de cultivar una bona varietat de vegetals; mai, los diferents corses d'aiga provesisson bonas condicions per la pesca. Dins la vila de Quiòto i a unes dels temples e santuaris mai celèbres del [[Japon]] coma: * Kiyomizu-dera, Un magnific temple de fusta * Kinkaku-ji, o Ostalet Daurat * Ginkaku-ji, o Ostalet Platejat * Heian Jingu, un santuari chintoista bastit en onor a la familha imperiala ([[1895]]) * Ryoan-ji, celèbre per lo son jardin de pèiras * Yasaka Jinja a Gion. Unes d'eles fan partida dels Monuments istorics de l'anciana Quiòto, classificats coma [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|Patrimòni de l'Umanitat]] per l'UNESCO. En total, 14 dels 17 monuments que forman aquel ensems son a Quiòto: * Los santuaris sintoistes de Kamigamo-jinja e Shimo-gamo-jinja * Los temples bodistas de Tō-ji, Kiyomizu-dera, Daigo-ji, Ninna-ji, Saiho-ji, Tenryu-ji, Kinkaku-ji, Jisho-ji, Ginkaku-ji, Ryōan-ji, Honganji e Kozan-ji. * Lo castèl de Nijō-jō. Dins lo tèrme municipal, se destacan d'autras zònas, coma l'airal conegut coma Arashiyama, celèbre per las pintorescs païsatge del riu Hoso e de mont Atago; l'airal de Gion, un ancian quartièr de divertiment ont se situa un dels principals districtes de geishas; la carrièra Pontocho; e lo riu Kamo. Las gents de Quiòto parlan un dialècte japonés conegut coma kyoto-ben, una version leugièrament arcaica del kansai-ben. Un exemple de kyoto-ben es lo mot utilizat per dire "mercés": ''ooki ni'' (''arigatō'' en japonés estandard). == Transpòrts == [[Fichièr:KyotoStation2871.jpg|esquèrra|vinheta|L'interior de la nòva estacion]] [[Fichièr:KyotoSubwayYamashinaPlatform.jpg|drecha|vinheta|Estacion de Yamashina, al mètro de Quiòto]] L'aeropòrt de Kansai, al sud de la provincia d'Osaka, es situat a 72 minutas de Quiòto amb [[tren]] (lo Haruka Express). Los centres de Quiòto e Osaka son connectats a mens d'una ora per quatre linhas de tren (JR, Hankyu, Keihan e Kintetsu). Dempuèi [[Tòquio]], lo viatge dura un pauc mai de doas oras dins lo Shinkansen, lo tren de nauta velocitat. Las rets de mètro e autobús cobrisson los besonhs de la populacion. L'espandiment de la vila fa malaisida visitar la màger part dels ponches toristics a pè. Los autobuses urbans còstan 220 yens lo viatge; la manièra mai rendabla de viatjar per la vila es crompar un tiquet d'un jorn de validitat sens limit de viatges e qu'a un còst de 500 [[Yen|yens]]. == Festivals == [[Fichièr:Kinkaku-ji_Gold_Pavilion_close-up.jpg|drecha|vinheta|Kinkaku-ji, l'ostalet Daurat, un dels simbòls de la vila]] A Quiòto se debanan de diferents festivals, los mai destacats son: * Aoi Matsuri - 15 de mai * Gion Matsuri - En Junh julhet * Gozan Okuribi - 16 d'agost * Jidai Matsuri - 22 d'octòbre. == Personatges illustres == * Tawaraya Sōtatsu, pintor. * Mutsuhito (1852-1912), 122n emperaire del Japon. * [[Haruki Murakami]] (1949-), escrivan * Kimiko Dati (1970-), jogaire de tenis. * Tetsuji Hiratsuka (1971-), jogaire de golf. == Embessonatge == * '''[[Boston]]''', {{Estats Units d'America}} * '''[[París]]''', {{FrançaAmbBandièra}}<span class="flagicon">[[Fichièr:Flag_of_France.svg|bordadura|20x20px|Bandièra: França]]</span> * '''[[Colonha]]''', <span class="flagicon">[[Fichièr:Flag_of_Germany.svg|bordadura|20x20px|Bandièra: Alemanha]]</span>[[Alemanha]] * '''[[Florença]]''', {{Itàlia}} * '''[[Praga]]''', ([[Republica Chèca]])[[Fichièr:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|20x20px]] * '''[[Kyiv|Kyiiv]]''', {{UKR}} * '''Xian''', [[Republica Populara de China|Republica Populara de la China]][[Fichièr:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|20x20px]] * '''Jinju''', [[Corèa del Nòrd]][[Fichièr:Flag_of_South_Korea_(bordered).svg|20x20px]] * '''[[Guadalajara (Mexic)|Guadalajara]]''', <span class="flagicon">[[Fichièr:Flag_of_Mexico.svg|bordadura|20x20px|Bandièra: Mexic]]</span>[[Mexic]] * '''[[Zagrèb]]''', {{HRV}} == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20040713000559/http://www.city.kyoto.jp/koho/index_e.html Pagina oficiala de la vila] ({{En}}) * [http://www.japojuste.blogspot.com/ Articles del correspondent d'El Periódico] [[Categoria:Vila de Japon]] df9o7svta29zscn83cp8w4czc7ubhdk 0 169513 2511715 2504471 2026-10-29T06:17:01Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511715 wikitext text/x-wiki Lo '''referendum''' ([[gerondiu]] del vèrb en [[latin]] ''refero'' « repòrt », « referir » de la locucion ad referendum « [convocacion] per referir ») es un procediment de democracia semidirècta per que l'ensemble dels [[Ciutadanetat|ciutadans]] d'un territòri donat es convovat per exprimir una posicion sus una proposicion que lor es somesa, al subjècte d' « una mesura qu'una autra autoritat penguèt o envisatja de prene » (Julien Laferrière) e que l'eissida varia segon lo tipe de referendum considerat. == Globalitat == Se gaireben totas las [[Democracia|democracias]] contemporanèas organizèron de referendums pendent lor istòria, aquestes foguèron instituits coma un mòde de govèrn regular que dins pauc de païses. La mitat dels 800 referendums organizats al nivèl nacional dins lo mond fins a la fin de [[1993]], lo foguèron [[Soïssa]]<ref name="ButlerRanney" />. Dins los autres païses, la decision d'organizar un referendum se piegèt sus (suls) partit(s) politic(s) al poder per validar sos/lors orientacions<ref name="ButlerRanney" />. L'usatge del referendum progressèt de biais exponencial sonque en [[Soïssa]], en [[Itàlia]] e dins unes [[Estats dels Estats Units|Estats]] dels [[Estats Units d'America|EUA]]<ref name="ButlerRanney">{{Chapitre|langue=anglais|auteur1=David Butler|auteur2=Austin Ranney|titre chapitre=Practice|auteurs ouvrage=David Butler, Austin Ranney|titre ouvrage=Referendums Around the World. The Growing Use of Direct Democracy|lieu=[[Washington, D.C.]]|éditeur=[[American Enterprise Institute|The AEI Press]]|année=1994|isbn=978-0844738536|lire en ligne=https://books.google.fr/books?id=GXV-HFnk_9wC&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=false|passage=p. 1-3}}</ref>. == America del Nòrd == === Canadà === * [[1898]] - Referendum sus la proïbicion de l'alcòl * [[1942]] - Referendum canadian sus la conscripcion * [[1992]] - Referendum canadian sus l'Ententa de Charlottetown ==== Quebèc ==== Lo Partit quebequés realizèt dos referendums per desencadenar las negociacions per la sobeiranetat del [[Quebèc]]. Pausèt a l'Assemblada nacionala lo Livbe Blanc sul projècte de sobeiranetat associacion. Lo primièr referendum se debanèt lo 20 de mai de 1980. Aquò foguèt una desfacha pel Partit quebequés de René Lévesque, l'opcion del « non » reculhissent près de 60 % dels vòtes. Pasmens, los Quebequeses donnèronencara la majoritat al Partit quebequés quand l'eleccion seguenta, lo 13 d'abril de 1981. Un segon referendum sus la sobeiranetat se debanèt lo 30 d'actobre de 1995: lo « non » foguèt majoritari, aquestes còp, amb sonque mens d'un punt d'escart (50,5 %) (es a dire 54 288 votes d'escart). L'endeman del darrièr referendum, lo primièr ministre Jacques Parizeau demissionèt. === Estats Units d'America === Los Estats Units d'Amrican ignoran lo referendum al nivèl federal; al nivèl dels [[Estats dels Estats Units|Estats]], sol lo [[Delaware]] ignora lo referendum<ref>{{Ligam web}}.</ref>. Pendent l’èra progressista, diferents [[Estats dels Estats Units|Estats dels EUA]] se dotèron de proceduras de legislacion dirècta que lo referendum, l'iniciativa populara e la procedura referendària de destitucion. {{citation|La primièra iniciativa presentada als electors data de 1904 dins l'[[Oregon]] (l'Estat que amb la [[Califòrnia]] depausèt mai grand nombre d'iniciativas)}}<ref>{{chapitre|auteur=Paula Cossart|titre=Initiative, référendum, recall : progrès ou recul démocratique ? (États-Unis, 1880-1940)|auteur ouvrage=Marie-Hélène Bacqué et Yves Sintomer (dir.)|titre ouvrage=La Démocratie participative. Histoire et généalogie|éditeur=La Découverte|collection=Recherches|année=2011|passage=184|pages totales=320|EAN=9782707157201|présentation en ligne=http://lectures.revues.org/4924}}.</ref>. Pasmens, aqueste movement se debanèt subretot a l'Oèst : {{citation|D'entre los Estats de la còsta Èst, sols lo [[Maine (Estats Units)|Maine]] e lo [[Massachusetts]] adoptèron l'iniciativa e lo referendum popular, alara qu'es lo cas de totes los Estats de la còsta pacifica}}<ref>{{harvsp|Cossart|2011|p=183}}.</ref>. Al total, existís sièis proceduras de referendum als [[Estats Units d'America|EUA]]: * '''1 - L'amendament constitucional d'iniciativa parlementària''': Quitament s'es pas l'iniciativa del poder executiu, aquesta procedura es tampauc pas una initiativa proprament « populara » qu'es votada pels parlamentaris. Es en vigor dins quaranta e nòu Estats, ces a dire totes levat lo [[Delaware]]; dins quinze Estats, es la sola forma de referendum existenta. S'agís de modificacions a la Constitucion de l'Estat que la legislatura somet a la decision del pòble. Quitament se pòt paréisser plan limitada, aqueste procediment permet al pòble de s'exprimir sovent e sus de subjèctes variats, las proposicions anant sovent plan al delà de l'organizacion dels poders publics e des drechs fondamentals, coma lo vòte de credits per la renovacion dels transpòrts o lo maridatge entre personas de mèsme sèxe. * '''2 - L'amendament constitucional d'initiativa populara''': Son ''objècte'' es lo mèsme qu'aqueste d'initiativa parlementària, mas es lo ''poder de prepausar'' qu'es diferent. Puslèu que d'aparténer a legislatura, aparten al pòble pel biais d'una peticion aventestat signada per un nombre de personas fixada per la Constitucion. Existís dis detz e uèit Estats. * '''3 - La lei d'iniciativa parlementària''': Lo ''poder de prepausar'' es lo mèsme que l'amendament d'iniciativa parlementària, mas ''l'objècte'' es diferent. En l'escasença, se demanda al pòble de se prononciar sus una simpla lei. Aquò significa que quitament se lo pòble apròva la lei, aquesta serà pas aplicada s'es declarada anticonstitucionala. Aquò significa tanben que la legislatura poirà amendar o abrogar aquesta lei sens tornar passar pel referendum (es pas generalament lo cas per un amendament constitucional). Vint e quatre Estats an aquesta procedura. * '''4 - La lei d'initiaciva populara''': L{{'}}''objècte'' es lo mèsme que per la procedura '''3''' e lo ''poder de prepausar'' lo mèsme que per la procedura '''2'''. Es presenta dins vint e dos Estats. * '''5 - Lo referendum abrogatiu''' (''veto referendum'') es una forma restrencha de lei d'iniciativa populara. Son objècte pòt èsser que pas l'abrogacion d'una lei existenta, e non pas ''l'adopcion'' d'una lei nouvelle. Aquesta procedura es permesa dins vint e cinc Estats amb los vint e dos qu'admeton l’iniciativa populara mencionada en '''4'''. * '''6 - Lo ''recall'' '''es une procedura de demission forçada d'una persona soumesa a un pòste eligible abans l'expiracion de son mandat. Per aquò, es necessari de recampar un cèrt nombre de signaturas d'electors, çò que desencadena un vòte sus la revocacion de l'elegit o del foncionari designat, parelhat mai sovent a une novèla eleccion<ref name="Cossart" />. Aquesta procedura es uèi en vigor dins detz e uèit Estats. Per exemple, en Califòrnia, cal al mens 5 % des personas avent participat a la darrièra election del governaire per desencadenar una iniciativa populara, es a dire {{formatnum:433971}} electors. Se l'iniciativa populara a per objectiu de modificar la Constitucion, aqueste lidal es portat a 8 % ({{formatnum:694354}}). Per organizar un ''recall'', cal 12 %. Pasmens, lo referendum jos totas sas formas es exclusit al nivèl federal. Cal notar tanben que dins set Estats permetent la lei d'initiaciva populara, l'initiativa es « indirècte », çò que significa que lo referendum se debanarà se la legislatura '''adòpta''' la proposicion, quitament s'es amb d'amendaments. S'aquesta la somet a referendum, pòt tanben i sometre un contraprojècte. Dins dos Estats, l'amendament constitucional d'iniciativa populara es tanben indirècte. == America del Sud == === Colómbia === Los articles 103 e 104 de la constitucion colombiana de 1991 fan del referendum un mejan d'expression de la sobeiranetat del pòble, al resultat legalament constrenhent. L'article 155 permet tanben a un projècte de lei amb aqueste d'un referendum d'èsser portat al parlament s'acampa las signaturas d'al mens 5 % dels electors inscrchs sus las listas electoralas. Un pòrta paraula pòt èsser designat per èsser entendut pel parlament a quina que siá estapa del procediment<ref name="constitution">[https://www.constituteproject.org/constitution/Colombia_2005.pdf {{En}} Articles 103, 104, 155 e 163 de la constitution.] Constitucion de 1991</ref>. Una initiaciva populara passant aquesta estapa es automaticament considerada coma prioritària al nivèl parlementari, l'article 163 impausant un delai maxim de 30 jorns per sa presa en compte se s'agís d'un simple projècte de lei. Dins lo cas d'una proposicion de referendum, sol lo vote favorable del Senat es obligatòri al nivèl parlamentari sens que siá necessari de consultar la Cambra dels representants, coma la decision del president del [[Lista dels presidents de Colómbia|President de la Colómbia]] aprovada en conselh dels ministres<ref name="constitution"/>. Lo projècte de lei es alara somés a referendum a une data independanta de tot autre vòte electoral. Coma l'ensemble d'aquestes darièrs en Colómbia, los referendums son somés a l'article 41 de la lei electorala, qu'impauda una participacion minimala d'un tèrç (33,3 %) dels inscrichs es requerida per que lo resultat, aprovat o regetat a la majoritat absoluda (50 % +1) dels vòte siá declarat valid<ref name="constitution"/>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20180814103852/https://normativa.colpensiones.gov.co/colpens/docs/ley_1757_2015.htm {{es}} Lei electorala]</ref>. == Asia == === Tailàndia === En [[2007]], la junta militara de la [[Tailàndia]] organizèt un referendum aprovat per sa novèla constitucion devent permetre lo retorn de la democracia. == Euròpa == === Alemanha === La lei fondamentala prevei de referendum pas que pel cambiament de traçat de las frontièras dels Länder, lor fusion o lor scission. Lo referendum se debana dins los territòris concernits. Mas, segon de legislacions dels diferents Länder e comunas, de referendums locals sont autorizats, coma l’iniciativa populara. === Àustria === En [[1978]], los austrichians regetan l'apèl lançat pel Govèrn per l'aviada de la primièra centrala nucleària privada en Àustria (a Zwentendorf). Lo programa nuclear es abandonat. Òc, en [[1994]] per l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. ==== Vorarlberg ==== Pendent un referendum organizat en [[mai]] de [[1919]], l'endenman del primièr concflite mondial e seguent lo destraiment de l'Empèri [[Àustria-Ongria|austro-ongrés]], 81 % dels abitants del [[Vorarlberg]] volguèt far pertit de la [[Soïssa]]<ref>{{En}} Alfred D. Low, ''{{Lang|en|The Anschluss Movement, 1918-1919, and the Paris Peace Conference}}'', 1985 {{P.|350}}.</ref>. === Belgica === La constitucion belgaprevei pas la possibilitat d'un referendum e es de fach mai sovent interpretat coma excluissent la possibilitat del referendum o d'una autra forma de consultacion dirècta de la populacion, pel mens al subjècte de matèrias atribuidas per la constitucion. En [[1891]], Leopòld II assagèt d'introduire lo principi del referendum reial dins la constitucion, mas la proposicion foguèt regetada per la Cambra. Excepcionalament, en [[1950]] dins l'encastrede la Question reiala, una consultacion populara foguèt organizat de biais simultanèu dins cada província del país al subjècte del retorn del rei [[Leopòld III de Belgica|Leopòld III]] sul tròn. Lo fach qu'aquesta consultacion aja poratat pas cap de solucion als problèmas qu'èra censada resòlvre mostrèt lo pauc de pertinéncia d'un referendum dins un país ont los avises podavan se detriar entre doas comunautats. A diferentas escasenças, de projèctes de consultacion popular foguèron sometits al Conselh d'Estat. En 2004, una preposicion de lei per l'organiszacion d'una consultacion populara dins l'encastre de l'aprobacion del [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|tractat establissent una constitucion per l'Euròpa]]. L'avís de l'assemblada generala de la seccion de legislacion del Conselh, foguèt negatius <ref>Voir l'[http://www.lachambre.be/FLWB/pdf/51/0281/51K0281004.pdf avis du Conseil] et [https://web.archive.org/web/20041224152627/http://www.droitbelge.be/news_detail.asp?id=204 cette analyse]</ref>. Dins las matèrias non regladas per la constitucion, pasmens, de poders locals per exemple (comunas e províncias) pòdon organizar de « consultacions popularas », purament consultativas, sus de subjèctes d'interés local. === Chipre === Un referendum foguèt organizat lo 24 d'abril de 2004 dins las doas partidas de l'illa de Chipre per se prononciar sul plan de patz prepausat per las [[Organizacion de las Nacions Unidas|Nacions unidas]] qu'a per objectiu la reunificacion del país après trente ans de divisions e de negociacions inabotidas entre las doas comunautats grègas e turca de l’illa. Los Chipriòtas grècs votèron « non » a 76 %. MAs, 65 % dels Chipriòtas turcs votèron « òc » al plan de las Nacions unidas. === Danemarc === Òc, en [[1972]] (adesion), [[1986]] (Acte unic), [[1992]] (dos còps sul tractat de Maastricht), [[1998]] (tractat d'Amsterdam), [[2000]] (Èuro). Un referendum sus la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]] lo 27 de setembre de [[2005]]. === Eslovaquia === Òc, en [[2003]] sus l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. === Eslovènia === Òc, en [[2003]] sus l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. La Constitucion de l'Eslovènia (dins sa redaccion en vigor al 8 de junh de 2011) prevei un recors possible al referendum per las revisions constitucionalas (art. 170), la promulgacion d'una loi (art. 90) o l'adesion a une organizacion internacionala (art. 3a). Se debanèt lo 5 de junh de 2011 un referendum legislatiu sul recul de l'edat departença en retirada (reget del projècte). L'organizacion de referendums d'initiativa populara es possible en accòrdi amb los articles 90-1, 97 e 99 de la constitucion eslovèna, permetent aquesta forma de democracia dirècta quand un minim de 2500 signaturas es acampat, puèi al mens 40 000 dins un delai d'un mes, contra una lei votada pel parlament. === Espanha === Segon l'article 92 de la constitucion de [[1978]], « las decisions politicas d'una importança particulara poirián èsser somesa a totes los ciutadans per la via d'un referendum consultatiu » amb autorizacion prealable del Congrès dels deputats. Aqueste article foguèt aplicat dos còps: * en [[1986]], quand lo socialista [[Felipe González]] faguèt aprovar per referendum lo manten de son país dins l'[[Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd|organizacion militara atlantica]] * en [[2005]] quand lo socialista [[José Luis Rodríguez Zapatero]] faguèt adoptar la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|constitucion europèa]] prepausant la question seguenta: « Aprovatz lo Tractat per que s'establesca una Constitucion per l'Euròpa? » (« ''¿Aprueba usted el Tratado por el que se establece una Constitución para Europa?'' ») Vejatz l'article consacrat a la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]] . === Estònia === Òc en [[2003]] sus l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. === França === Dempuèi 1958, lo referendum es reconegut, amb lo mòde representatiu, coma una de las doas modalitats d'expression de la sobeiranetat nacionala. Lo principi es pausat a l'article 3 de la constitucion de la [[Cinquena Republica Francesa|Cinquena Republica]]. En practica, l'initiativa es exclusivament lo fach de l'executiu. Exsitís dos principals tipes de referendums en França: * lo ''referendum nacional'' d'inciativa presidenciala (article 88-5 e 89 de la Constitucion) e parlamentària (article 11 de la Constitucion), que cobrís lo camp legislatiu, aqueste dels tractats e lo camp constitucional; * lo ''referendum local'' (compres dins l'article 72-1, subretot dempuèi la refòrma constitucioala del 28 de març de 2003), que participa al movement recent de la governança locala amb lo posssible [[drech de peticion]] === Irlanda === Lo referendum es necessari per modificar la Constitucion (21 sus 25 depuèi [[1972]] foguèron aprovats). Un referendum èra previst sus la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]], mas a fin finala annulat. Lo 12 de junh de 2008, l'Irlanda regetèt lo [[Tractat de Lisbona]], abans de l'aprovar per un referendum novèl lo 2 d'octobre de 2009. === Itàlia === L’utilizacion del referendum coma procediment de consultacion del còrs electoral que se pronóncie sus una question per una responsa afirmativa o negativa pòt concernir de nòrmas juridicas de diferents rengs. Los 45, constituants italians instaurèron un contra poder legislatiu mejans lo referendum abrogatif d’initiaciva populara. La Cort Constitucionala italiana joguèt un ròtle important per encastar aquesta practica instituissent un contraròtle a posteriori. ==== Lo referendum abrogatiu ==== ===== Un verai contra poder legislatiu ===== L’article 75 de la Constitucion italiana del 27 de decembre de 1947 precisa qu’« un referendum popular es fixat per decidir de l’abrogacion, totala o parciala, d’una lei o d’un acte avent valor de lei, quand lo demandon cinc cents mila electors o cinc Conselhs regionals. Lo referendum es pas autorizat per las leis fiscalas e budgetàrias, d’amnistia e d'ajornament de pena, d’autorizacion de ratificar los tractats internacionals. Totes los ciutadans nomenats a elegir la Cambra dels deputats an lo drech de participar al referendum. La proposicion somesa al referendum es aprovada se la majoritat dels electors participèt al vòte e se la majoritat dels vòtes exprimits favorablament capitèt. La lei determina las modalitats de mesa enòbra del referendum ». La lei constitucionala de l'11 de març de 1953 relativa a las nòrmas complementàrias de la Constitucion al subjècte de la Cort constitucionala apond dins son article 2 una competéncia de contraròtle de l’admissibilitat de las demandas de referendum<ref>{{It}} [https://www.academia.edu/2462611/Il_referendum_tra_società_civile_ed_istituzioni {{Lang|it|Giampiero Buonomo, ''Il referendum tra società civile e istituzioni''}}, in Il Parlamento, 1990].</ref>. Atal, en mèsme temps qu’i a contrapoder legislatif, i a tanben salvagada d’un cèrta seguretat juridica levant al referendum la possibilitat d’abrogar de leis que poiriá damatjar la gestion de l’Estat, exigissent la participacion de la majoritat dels electors e instituent un contraròtle de las demandas. ===== Un contraròtle de constitucionalitat ''a priori'' e ''a posteriori'' ===== Aquesta lei permetava al legislator d’abrogar formalament la lei qu'aviá fach l’objècte del referendum e d’i substituir de novèlas disposicions de mèsme reng dins la ierarquia de las nòrmas. La Cort constitucionala italiana corrigiguèt l’orientacion donada pel legislator a l’initiativa referendària dins sa decision n°68 de 1978 ont estimèt qu'aqueste article es illegal que prevesiá pas los mejans que cal per defendre los signataris de las demandas de referendum abrogatiu. Podent pas annular la lei, qu'aquò auriá paralizat l’institucion referendària, los jutges adoptan una decision additiva: apondan al tèxte contrarotlat una nòrma fixant las condicions d’intervencion del legislator sus las nòrmas fasent l’objècte d’un referendum abrogatiu. Atal, se la lei es abrogada abans referendum e remplaçada per d’autras disposicions de mèsma natura e avent lo mèsme objècte, lo referendum se farà sus las novèlas disposicions legislativas. Fin fanala la Cort constitucionala a instaurèt l’interdiccion de restablir pel legislator de la norme abrogada dins sa decision n° 468 de 1990, estimant que {{citation|lo referendum manifèsta una volontat definitiva e podent pas èsser levada}}. La Cort donc protegiguèt l’institucion referendària contra l’activisme del parlament mas tanben encastrèt l’utilizacion del referendum. En efièch, la demanda de referendum subís un contraròtle de legalitat del Burèl pel referendum auprès de la Cort de cassacion (respècte de la procedura legislativa) e un contraròtle d’admissibilitatper la Cort constitucionala. D'aqueste contraròtle ven una importanta jurisprudéncia (106 decisions entre 1972 e 2000) visant a exclure del camp referendari las leis ligadas a la leis tocada per l’article 75 e aqueste que la fòrça normativa es superiora a aquesta de las leis ordinàrias e tanben aquesta que lo contengut normatiu pòt pas èsser modificat sens portar aténher a las disposicions constitucionalas que meton en òbra. La Cort contraròtla las condicions de forma de las questions referendàrias per permetre un vòte conscient dels electors mas examina tanben la finalitat cercada per l’abrogacion referendària (efièch normatiu cercat, efièch non manipulatiu es a dire non creator d’una novèla reglementacion). <br /> ==== Autres referendums ==== L'article 138 de la Constitucion prevei la possibilitat de sometre una lei constitucionala a un referendum. Los tres referendums d'aqueste tipe se debanèron 2001, 2006 e 2016 Mai, en aplicacion de l'article 132 de la Constitucion, un referendum pòt decidir de la fusion de regions o de la creacion de novèlas regions. === Letònia === Òc, en [[2003]] sus l'adesion de l'[[Union Europèa|Union europèa]]. Non, en [[2012]] sus l'adopcion du [[Rus|rusa]] coma lenga oficiala. === Liechtenstein === De referendums facultatius son regularament organizats. === Lituània === Òc, en [[2003]] sus l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. === Luxemborg === Un referendum consultatiu sus la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]] se debanèt lo 10 de julhet de 2005 {{date-|10 juillet 2005}}. Un autre referendum se debanèt lo 7 de junh 2015 {{date-|7 juin 2015}}, portant sus l'autreg del drech de vòte a partir de l'edat de 16 ans, sus l'autreg del drech de vòte a las legislativas pels estrangièrs e sus la limitacion de la durada de las foncions ministerialas. === Malta === Òc, en [[2003]] sus l'adesion à l'[[Union Europèa|Union europèa]]. === Norvègia === Per dos còps, en 1973 e en 1993, lo pòble norvegian foguèt consultat sus l’adesion a l’[[Union Europèa|Union europèa]]. Dins ambedos cas lo vòte foguèt non. === Ongria === La Ongria faguèt un referendum en [[2003]] per son adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. === Païses Basses === Un referendum consultatiu sus la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]] se denaèt lo 1èr de junh 2005. Resultat: reget à près de 61 % dels vòtes. La lei del 1èr de julhet de 2015 permet de desencadenar un referendum consultatiu ''a posteriori'' sus cada lei votada pel Parlament neerlandés (levat de tèxtes concernant l'ostal reial, lo budget, o encara la Constitucion), a condicion de reünir {{Nombre amb unitat|300000}} signaturas, siá 1,7 % de la populacion. Lo referendum es valable sonque se al mens 30 % dels electors se desplaçan a las urnas. Aquesta lei es realizada pel primièr còp amb lo referendum del 6 d'abril de 2016 sus l'accòrdi d'associacion entre l'Ucraïna e l'Union europèa, per que una majoritat del Parlament s’exprimiguèt en favor del respècte del resultat. === Polonha === Òc, en [[2003]] sus l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. Un referendum consultatiu sus la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]] èra previst en 2005 mas foguèt annulat. === Portugal === Un referendum consultatiu sur la [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|Constitucion europèa]] tanben foguèt annulat. En [[2007]], un referendum sus l'interrupcion volontària de prensa. === Republica chèca === Òc, en [[2003]] sus l'adesion a l'[[Union Europèa|Union europèa]]. === Reialme Unit === Dempuèi [[1973]] (referendum en [[Irlanda del Nòrd]]), la procedura del referendum ven sempre mai abituala al Reialme Unit. I aguèt de referendums dins los païses constituents del Reialme Unit, tanen dins de regions e vilas. I aguèt fins al 26 de junh de 2016 pas que tres referendums a l'escala del Reialme Unit: lo primièr en [[1975]] sus la question del manten al sen de la [[Comunautat Economica Europèa|CEE]], los britanics deguèron respondre a la question {{citation|Do you think the UK should stay in the European Community (Common Market)?}}, {{citation|Pensatz que lo [[Reialme Unit]] dega demorar al sen de la [[Comunautat europèa]] ([[Mercat comun]])?}}. Lo sgond se debanèt lo 5 de mai de 2011 e portava sus l'introduccion d'un mòde de vòte batejat « vòte alternatiu ». Fin finala lo 3n se debanèt lo 26 de junh de 2016, e portava sus la demrança o la sortida del Reialme Unit de l'Union europèa (''« Should the United Kingdom remain a member of the European Union or leave the European Union? »'' {{Citation|Deu lo Reialme Unit doit-il demorar membre de l'Union europèa o daissar l'Union europèa?}}): la sortida foguèt aprovada per près de 52 % dels vòtes exprimits, la participadion essent de 72 %. === Soïssa === Al nivèl fedeal, existís 2 tipes de referendum: lo referendum obligatòri, al subjècte de tota revision de la Constitucion, l'adesion a d'organizacions de seguretat collectiva o a de comunautats supranacionalas e los arrestats federals urgents desprovesits de basa constitucionala e que la durada de validitat passa una annada, e lo referendum facultatiu, qu'a per subjècte tot acte federal per que 8 [[Cantons soïsses|cantons]] o {{Nombre amb unitat|50000|ciutadans}} soïssas demandèron una votacion. La mèsma possibilitat de referendum facultatiu existís tanben al nivèl dels cantond e de las comunas, amb pasmens un nombre requerit de signaturas mai feble. Dins unes cantons e unas comunas, un « referendum constructiu » es obligatòri per totes las leis introdusent de depensas novèlas (es a dire non previst pel budget annal) superioras à un montant definit. La Soïssa coneis tanben un drech d'initiativa populara al nivèl federal (initiativa populara federala) permetent als ciutadans de prepausar una modificacion de la Constitucion federala, mas tanben als nivèls [[Cantons soïsses|cantonal]] e comunal. === Suècia === Òc, 6 depuèi [[1922]]. == Oceania == === Austràlia === Òc, necessari per modificar la Constitucion (8 sus 43 dempuèi [[1909]] foguèron aprovats). * referendum de 1916 per instaurar la conscripcion: regetat; * referendum de 1917 per introduire una forma limitada de conscripcion: regetat; * referendum de 1951 per interdire lo Partit comunista: regetat; * referendum de 1967 per comptabilizar los Aborigèns dins lo cens e permetre a las autoritats federalas de legiferar a lor subjècte: aprovat; * referendum de 1999 per abolir la monarquia e instituir una republica: regetat. == Problematicas == La practica d'aqueste metòde ligat a la democracia dirècta mòstra un cèrt nombre de limitas que pòt resumir en tres punts: * Lo referendum es ligat a l'agenda politic de sos organizaires, que contraròtlan per exemple son calendièr e tanben la formulacion de la question pausada (procediment « contrarotlat e proegemonic »)<ref>Arend Lijphart, ''Democracies: Patterns of Majoritarian and Consensus Government in Twenty-One Countries'' (Yale University Press 1984) 203, et Matt Qvortrup, "Are Referendums Controlled and Pro-hegemonic?" (2000) p.48 ''Political Studies'' 821; cités par Stephen Tierney ''in'' "Le référendum dans les États décentralisés a-t-il pour effet de fracturer ou de favoriser la gouvernance fédérale?", ''Idée fédérale'', mars 2014, p.8</ref> ; * Los subjèctes abordats son a vegada complèxes e pòdon demandar una cèrta expertisa qu'es pas plan ausible dins un debat als entorns emocionals o pendent una consultacion dobertament populista; * Lo referendum, per definicion, ven « enforçar, e quitament reificar la presa de decision a majoritat simpla als prejudicis dels interesses de las minoritats e del individús ». == Annèxas == === Nòtas e referéncias === <references group=""></references> === Voses connèxas === ==== Articles connèxes ==== * [[Referendums relatius a l'Union europèa]] * [[Democracia participativa]] * [[Sobeiranetat]] * [[Sufragi universal]] * [[Preferendum]] ==== Ligams extèrnes ==== * {{Fr}} Marion P<small>AOLETTI</small>, « [https://web.archive.org/web/20161115111756/http://www.dicopart.fr/fr/dico/referendum Référendum] », ''in'' C<small>ASILLO</small> I. avec B<small>ARBIER</small> R., B<small>LONDIAUX</small> L., C<small>HATEAURAYNAUD</small> F., F<small>OURNIAU</small> J-M., L<small>EFEBVRE</small> R., N<small>EVEU</small> C. et <small>SALLES</small> D. (dir.), ''Dictionnaire critique et interdisciplinaire de la participation'', Paris, GIS Démocratie et Participation, 2013, {{ISSN|2268-5863}}. * {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20110517004635/http://www.senat.fr/lc/lc4/lc4.html Étude des dispositions constitutionnelles relatives aux référendums dans plusieurs pays européens et aux États-Unis] * {{Fr}} [http://mots.revues.org/index967.html Oui ou non, le piège rhétorique du référendum] * {{Fr}} [https://framavox.org/g/NsLvMmKc/parlement-direct-r-f-rendum-directe-2017 ''Référendum direct''] de la 3e chambre [https://framavox.org/g/aSo9pQyJ/parlement-direct ''Parlement Direct''] de la communauté française directe. p4x7wzj5ap1uf5bdld57mh91r9zzs12 0 170933 2511718 2503546 2026-10-29T08:44:38Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511718 wikitext text/x-wiki {{Infobox Identitat | tematica = sant | carta = sant | nom = | nomdebateg = | imatge = Saint brendan german manuscript.jpg | legenda = Lo viatge de sant Brendan illustrat per un manuscrit alemand del sègle XV. | talhaimatge(en px) = 200 | datadenaissença = 484 | luòcdenaissença = Tralee | datadedecès = 578 | luòcdedecès = Annaghdown | paísdorigina = | profession = Explorator, escrivan, prèire catolic | títol1 = abat | començamentderenhe = | finderenhe = | títol2 = | dinastia = | gradmilitar = | arma = | començamentdecarrièra = | findecarrièra = | coronament = | investitura = | predecessor = | successor = | conflicte = | comandament = | fachesdarmas = | distincions = | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = | mestressas = | Títol_politic = | Nacion = | Periòde_govèrn1 = | Predecessor1 = | Successor1 = | Periòde_govèrn2 = | Predecessor2 = | Successor2 = | Partit = }} Sant '''Brendan''', '''Brendan de Clonfert ''' o '''Breanainn de Clonfert''', nascut vèrs [[484]] a Ciarraight Luachra o Kerry-Luachra, província d'Altraich-Cuile del reialme de [[Munster]] (dins l'actual comtat de Kerry, en Irlanda), e mòrt en [[578]] a Eanach Dhúin o Annaghdown/Annadown), chafrat ''lo Navigator'' o ''Chief Prophet of Ireland'', es un d’aquestes sants monges del cristianisme irlandés que la legenda passèt l'istòria. == Istoriografia == Las donadas biograficas sus la vida de Brendan an per referéncia doas fonts agiograficas, mescladas de recits subrenaturals: la ''Vida de Brendan'' que nos foguèt transmesa per diferentas versions, latinas e irlandesas (''Vita Brendani'' / ''Betha Brenainn'') e tanben lo celèbre ''Viatge del sant abat Brendan'' (''Navigatio sancti Brendani abbatis''). Las datas aproximativas, coma unes fachs, son pasmens confirmats pels annals e genealogias irlandesas. Se la ''Vita'' e la ''Navigatio'' son pas veraiament fisablas, al mens son un tesmoniatge de la veneracion que l'abat foguèt l'objècte dins los sègles que seguisson son sacerdòci. Al plan filologic, se pausa tanben lo problèma de las influéncias mutualas entre las tradicions que representan aquestas doas fonts. Atal, la naissença de la tradicion de la ''Vita'' es mal datada. Quitament se las copias manuscritas que tenem sián pas anterioras a la fin del sègle XII, los cercaires estiman que l’arquetipe deguèt èsser compausat avant l’an mila, mas la ''Navigatio'' li es anteriora d’unes dos sègles, e ven de segur de la segonda mitat del sègle VIII. Es perque, per restablir la trama dels fachs de la biografia de Brendan, o per comprene la natura de la legenda a l’entorn de sa vida, es melhor de se fisar als annals e genealogias contemporanèas de l’abat, o comparar entre elas las versions successivas de la ''Vita Brendani''<ref>D'après {{Cite book}}.</ref>. Existís mai de cent manuscrichs del ''Viatge de Sant Brendan'' escampilhadas per las bibliotècas d’Euròpa, e encora mai de traduccions<ref>D'après {{Revista|nom1=Silvère Menegaldo}}</ref>. La mai anciana version complèta del tèxte paréis vèrs 900. Aqueste recit edificant descriu de fenomèns naturals, d’aparicions fantasticas o de païses meravelhós, que l’evocacion deviá embelinar los fidèls. I a fòrça parallels e de referéncias crosadas entre lo ''Viatge de Sant Brendan'' e lo ''Viatge de Bran'' o ''Lo Viatge de Máel Dúin''. Un dels mai vièlhs manuscrits portant aquesta legenda, ''De Reis van Sinte Brandaen'', es escrich en [[bas francic]] e data del sègle XII. Los filològs estiman que s'agís del recamp d’una font en [[naut alemand mejan]] uèi perduda, amb de legendas irlandesas, que s’entrevei la mescla d’elements crestians e encantarèls. La version anglesa: ''Life of Saint Brandan'', es pas qu’una traduccion tardièra d’aquesta version neerlandesa<ref>D'après {{Cite book}}.</ref>. == Arqueologia == En [[1965]], l'arqueològ Thomas Lee anóncia la descobèrta de roïnas circulàrias irlandesas al bòrd de la baia d'Ungava, al nòrd de [[Quebèc]] ; d'autres arqueològs pròvan qu’aquestas roïnas aurián podut èsser daissadas per d'autres Europèus, coma los Franceses<ref name="archeologie_19-26">{{Cite book}}</ref>. == Biografia == Baptejat per l'evèsque Erec, Brendan es contemporanèu de [[Beneset de Nurcia]]. Es d’11 d’edat quand [[Patric d’Irlanda|Sant Patric]], l'evangelizator d'[[Irlanda (illa)|Irlanda]], morís. Brendan (tanben ortografiat '''Brandan''', '''Brendaine''', '''Bridoine''', '''Brévalaire'''...) se prepara a la vida monastica a l'abadiá de [[Llancarfan]], dins lo reialme de Gwent, près de clergues que li ensenhan lo latin, lo grèc, la literatura, las matematicas, l'astronomia e la medecina. Vèrs [[515]]-[[524]] son primièr grand viatge lo mena a las [[Illas Feròe]] e en [[Islàndia]] à bord d'un [[coracle]]. Dins la tradicion cèlta de l'immram, s’en va enseguida per una quista de set ans En cerca del jardin d'[[Jardin d'Edèn|Edèn]]. S'aventura sus l'[[ocean Atlantic]] amb una nau pichona (benlèu un currach) e unes monges, benlèu vèrs l'an [[530]]. Torna en [[Irlanda (illa)|Irlanda]] en afirmant aver descobèrt una illa (enseguida nomenada [[Illa de Sant Brendan]]) qu'assimila al [[Paradís]]; lo recit lèu escampilhat de sas aventuras atrach fòrça peregrins a [[Aldfert]], lo vilatge d'ont faguèt sa partença. Segon lo recit mediéval, ''Navigatio Sancti Brendani abbatis'', sant Brendan auriá realizat dos longs viatges en mar, sus de naus de tipe ponto. Lo primièr vèrs 530 l'auriá menat cap a las [[Illas Canàrias|illas Fortunadas]] ([[illas Canàrias]]); lo segond viatge, mai tardièr, vèrs [[544]]-[[545]], l'auriá menat, segon la saga irlandesa, cap als [[Açòres]] e benlèu las [[Antilhas]] qu'auriá comparadas al Paradís<ref>https://web.archive.org/web/20081120012924/http://saintbrendan.d-t-x.com/pages/pnotes03.html</ref>. [[Fichièr:St_Brendan_the_Navigator_-_geograph.org.uk_-_332894.jpg|vinheta|Estatua modèrna sus l'illa Samphire]] Dins son obratge ''Las Crosièras del'' Pourquoi pas ''?'' Per la [[mar de Groenlàndia]], lo [[Jean-Baptiste Charcot|comandant Charcot]] fa referéncia a aqueste manuscrit del sègle IX: la ''Peregrinacion de Sant Brendan'', alara que tracta de las aventuras fantasticas del monge Brennain Mac Filonga dins l’illa de Jan-Mayen, situada en plen [[Ocean Artic|ocen Artic]], a 780 quilomètres al nòrd oèst d’[[Islàndia]]. Fondèt en Irlàndia, presisa l’autor, l’abadiá de Cluainfert (ou Clonfert) ont moriguèt en 578, e venguèt '''Sant Brendan'''. Segon la tradicion, sant Brendan escriguèt de règlas monasticas sota la dictada dels [[Àngel|àngels]]. Viatja dins las [[illas Britanicas]] e en [[Bretanha (istorica)|Bretanha]] pendent près de vint e cinq ans. A l'estuari del fluvi [[Renk|Rance]], fondèt un convent a Aleth (près de [[Sant-Maloù|Sant Maloù]]). En [[561]], tornèt en Irlanda ont fondèt lo [[monastèri de Clonfert]] dins lo [[comtat de Galway]]. Moriguèt entre 574 e 578 près de sa cabdeta, abadessa fondatritz d'Enach Dvin<ref>https://web.archive.org/web/20200807203029/http://www.netmarine.net/tradi/celebres/brendan/index.htm</ref>. Primièr foguèt condamnat, puèi canonizat per la Glèisa<ref>[https://web.archive.org/web/20210622094300/http://www.utqueant.org/net/fascinationbren.html G.Vincent].</ref>, fixant sa fèsta lo de 16 mai. == Interpretacions del recit == Lo recit de son viatge es ligat a una tradicion irlandesa de viatges iniciatics contenent des passatges obligats (los ''imrama'', coma ''Immram Brain maic Febail''), foguèt interpretat coma un recit simbolic fa referéncia a la liturgia pascala (los viatges de sant Maloù son essencialament identics), mas fòrça detalhs son la pròva qu'al mens es un recit escrich per qualqu'un avent la practica de la navigacion en nauta mar sus una pichona nau medievala. En [[1976]], l'Irlandés [[Tim Severin]] bastiguèt una barca de pèl tirada e tocan Tèrra Nòva per las illas Feròe e l'Islanda, pròva que lo viatge de Brendan fins en [[America]] es tecnicament possible. D’especialistas de literatura medievala e de geografia istorica veson pasmens dins la navigacion la retranscripcion exacta d'un autentic viatge e considèran qu'i a pas de pròvas que Brendan aja podut passar l'Islanda<ref>{{citation étrangère|Brendan was an actual historical figure who may have made western voyages, perhaps as far as Iceland, known to have had an Irish monastic colony at the time of Norse colonization in the ninth century (Oleson, 1964). Although, as with the purported journeys of Phoenicians and Greeks, there is no evidence to suggest a North American landfall for Brendan or other Irish clerical explorers, the Brendani literary cycle was a significant part of late Medieval geographical lore|lang=en}} J.L. Allen, « From Cabot to Cartier : The Early Exploration of Eastern North America, 1497-1543 », ''Annals of the Association of American Geographers'' , 82 (3), 1992, pp. 500-521.</ref>,<ref>Selon John D. Anderson, on ne peut accepter les lectures littérales qui envoient Brendan en Amérique {{Incise|dont la reconstitution de 1976}} « The navigatio brendani : a medieval best seller », The ''Classical Journal'', 83, 4, 1988, pp. 315-322 et surtout pp. 315-316.</ref>. Sièis elements an podut far pensar lo contrari e que sant Brendan auriá atench d’illas tropicalas: * una descripcion de nòga de cocòt; * una descripcion de fuèlha de palma, mas los palmièrs èran coneguts en Africa del Nòrd ; * de descripcions de fruchs exotics, mas aquestas descripcions pòdon tanebn èsser interpretada coma d’iperbòlas; * la mencion de la caça e de la consomacion de tartugas; * la mencion d'un corrent marin semblant a un fluvi verd dins la mar, mas poiriá èsser una exageracion d’un corrent que que siá e pas del Gulf Stream ; * la durada de la demorança de dos ans de Brendan dins l'illa, es un indici de distància e de la dificultat de preparar lo retorn, coma foguèt Lo cas per [[Cristòl Colomb]]. == Lo sarcofag de sant Brendan e la toponimia fasent referéncia a aqueste sant en Bretanha == [[Fichièr:005_Trégrom.JPG|vinheta|[[Trégrom]]: lo « [[sarcofag]] de sant Brandan »]] * La comuna de [[Trégrom]] ([[Còstas d'Arvòr]]) possedís un « sarcofag de Sant Brandan »: aqueste [[sarcofag]] monolitic, que data de l'epòca carolingiana o [[Art romanic|romanica]], es benlèu un « pausador » (sepultura temporària utilizat pendent las ceremonias funeràrias), mas la tradicion dich que lo tombèl de sant Brandan, veire la nau (nau de pèira) d’aqueste monge irlandés quand venguèt evangelizar la Bretanha; es encara visible dins lo claus parroquial<ref>https://web.archive.org/web/20160303193249/http://fr.topic-topos.com/saint-brandan-tregrom</ref>. * Lo nom de la comuna [[Finistèrra|finisteriana]] de [[Loprevaler|Loc-Brévalaire]] ven tanben del nom de « Brendan de Clonfert ». * La glèisa parroquiala de [[Kerlouan]] es consacrada a sant Brévalaire, que seriá pasmens un autre sant, d'origina galesa (conegut en [[País de Galas|Galas]] jol nom de sant Branwallader e de sant Breladre a [[Jersei]])<ref>http://nominis.cef.fr/contenus/Branwallader.pdf</ref>. Le nom de la comuna de [[Sant-Brewalaer|Saint-Broladre]] ([[Ille et Vilaine|Ille-et-Vilaine]]) auriá la mèsma origina. <br /> == Bibliografia == === Tèxte === * ''Le Merveilleux Voyage de saint Brandan à la recherche du Paradis'', par Paul Tuffrau, L'Artisan du Livre, 1925 * ''La Navigation de saint Brendan'' (Terre de Brume, 1996), adaptation romancée du '''Navigatio Sancti Brendani Abbatis'' par René-Yves Creston * ''Benoît : Navigation de saint Brendan à la recherche du paradis'', in éd. par Francis Lacassin, ''Voyages aux pays de nulle part'', Robert Laffont, coll. "Bouquins", 1320 p. * Benedeit, ''Le Voyage de saint Brendan'' (déb. du XII° s.), édi. (anglo-normand) et trad. Ian Short et Brian Merrilees, Champion Classiques, 2006, 224 p. (Texte-source : ''Navigatio sancti Brendani abbatis'', IX° s.). * ''L'Autre Monde au Moyen Âge. Voyages et visions. La Navigation de saint Brendan, Le Purgatoire de saint Patrice, La Vision d'Albéric. Trois récits traduits par Jean Marchand'', Paris, de Boccard (Poèmes et récits de la vieille France, 17), 1940, xxxiv + 185 p. === Estudis === * Louis Kervran, ''Brandan, le grand navigateur celte du VIe siècle'', Robert Laffont, coll. « les grandes énigmes de l'univers », 1977, 290 pages. * Tim Severin, ''Le Voyage du Brendan'', Albin Michel, 1978. * Samivel, ''L’Or de l'Islande'', éd. Arthaud (1963) === Articles connèxes === * * [[Saint-Brandan]], comuna de [[Bretanha (istorica)|Bretanha]] pòrta lo nom del sant qu’i auriá demorat. === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20201127015513/http://saintbrendan.d-t-x.com/ Site del tèxte illustrat del viatge de St Brandan] * [https://web.archive.org/web/20210622094300/http://www.utqueant.org/net/fascinationbren.html Analisi de las ''Vitae'' e de la ''Navigatio''] * [http://www.biographi.ca/FR/ShowBio.asp?BioId=34209 Biografia] du ''Dictionnaire biographique du Canada en linha'' * [http://www.arlima.net/mp/navigatio_sancti_brendani.html Archius tèxtes medievals] === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} [[Categoria:Sant catolic e ortodòxe]] 25k1yhtlrv8os70zyaz2h62b6vdjjhk 3 174131 2511687 2511621 2026-10-28T17:35:08Z Jfblanc 104 /* MediaWiki:Previewnote, sorsa de l'error de previsualizacion */ Respònsa 2511687 wikitext text/x-wiki [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius|Archius]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius2|Archius 2]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 3|Archius 3]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 4|Archius 4]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 5|Archius 5]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 6|Archius 6]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 7|Archius 7]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 8|Archius 8]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 9|Archius 9]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 10|Archius 10]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 11|Archius 11 (2023)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 12|Archius 12 (2024)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 13|Archius 13 (2025)]] A vos... À vous... Up to you.. Prosím... == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 setembre de 2025 a 13.16 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 En date du 24 septembre à 15h00 UTC], tous les utilisateurs des sites Wikimedia seront brièvement en lecture seule en raison d'un [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|basculement du serveur du centre de données]]. L'équipe d'ingénierie de la fiabilité des sites (SRE) de la Fondation Wikimedia redirigera tout le trafic d'un serveur principal vers son serveur de secours. Vous pouvez écouter le basculement grâce à l'outil [http://listen.hatnote.com/ « Écouter Wikipédia »], où vous entendrez les modifications s'arrêter quelques minutes pendant la phase de lecture seule, puis reprendre. Ce basculement biannuel du serveur du centre de données garantit la fiabilité en testant le centre de données de secours, afin que nos sites puissent rester en ligne même en cas de panne du centre de données principal. Vous pouvez [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|en savoir plus sur le processus sur le blog Diff]]. '''Actualités pour la contribution''' * Les éditeurs de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 autres Wiktionnaires]] pourront bientôt appeler des [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|fonctions de Wikifunctions]] et les intégrer à leurs pages. Une fonction prend une ou plusieurs entrées et les transforme en une sortie souhaitée, comme additionner des nombres, convertir des milles en mètres, calculer le temps écoulé ou décliner un mot en cas. Elles rejoindront les [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 autres éditions linguistiques du Wiktionnaire]], qui ont déjà accès aux appels Wikifunctions intégrés. Plus tard cette année, il est prévu d'étendre cette fonctionnalité à d'autres Wiktionnaires et à l'Incubateur. * Une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|fonction d'analyse]] a été ajoutée : <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Les éditeurs de modèles et les administrateurs peuvent l'utiliser pour obtenir le nom localisé ou canonique du [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|modèle de contenu]] d'une page spécifique. Cette fonction facilite la création et la modification des messages système, comme ''MediaWiki:editinginterface'', même lorsque vous changez de type de page, comme wiki, JavaScript, CSS ou JSON. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * L'ajout ou la modification d'un <code>DISPLAYTITLE</code> pour un article avec l'Éditeur Visuel ne sera plus problématique. Les rédacteurs utilisant l'Éditeur Visuel pour modifier le <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> ne verront plus le texte littéral « DISPLAYTITLE » ni sa variante localisée ajoutés à leurs articles. La liste des pages potentiellement affectées et nécessitant un nettoyage est documentée dans [[phab:P83438|ce ticket]]. * Les utilisateurs beta de l'application Wikipédia pour Android peuvent désormais essayer l'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|onglet Activité]] restructuré, qui remplace l'onglet Modifications. Ce nouvel onglet offre des analyses personnalisées sur les activités de lecture, de modification et de don, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus agréable. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:12|la tâche soumise|les {{formatnum:12}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:12||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''En détails''' * Les utilisateurs de Wikifunctions peuvent désormais importer de nombreuses données essentielles concernant les [[f:Special:MyLanguage/Z6011|géo-coordonnées]], les [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantités]] et les [[f:Special:MyLanguage/Z6064|temps]] depuis Wikidata. Ceci est rendu possible grâce à la création de types Wikifunctions pour ces valeurs, ce qui les rend utilisables par les fonctions de Wikifunctions. Pour en savoir plus, consultez [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|cette vidéo]] et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulletin d'information du 1er août]] (pour les quantités) et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulletin d'information du 22 août]] (pour les géo-coordonnées). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 setembre de 2025 a 22.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une mise à jour majeure du logiciel a été effectuée sur [[phab:|Phabricator]]. La mise à jour introduit des améliorations de performance, un rafraichissement de l’interface de recherche, des améliorations de la recherche de tâches Maniphest, des mises à jour des pages de profil utilisateur et des tableaux de projets, de nouvelles fonctionnalités d’automatisation Herald, ainsi que des améliorations générales de saisie de texte, de l'expérience mobile et bien plus encore. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Actualités pour la contribution''' * L’équipe Technologies communautaires lancera la nouvelle extension <i lang="en">Community Wishlist</i> (les « Souhaits de la communauté ») le 1^er octobre, qui améliorera la façon dont les souhaits seront soumis. La nouvelle extension permettra aux utilisateurs d’ajouter des étiquettes à leurs souhaits afin de mieux les catégoriser, et (dans une prochaine version) de les filtrer par statut, étiquette et domaines d’intérêt. Il sera également à nouveau possible de soutenir des souhaits individuellement, comme demandé par la communauté à de nombreuses reprises. L’ancien système sera retiré. Il y aura une brève période d’indisponibilité pendant le déploiement de l’extension et la migration des souhaits vers le nouveau système. Vous pouvez en savoir plus à ce sujet [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|dans la dernière note d’actualités]] ou consulter la [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|documentation actuelle sur MediaWiki.org]]. * Comme annoncé [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|sur le blog Diff]], l’essai en production du service [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] pour la détection des robots a commencé. L’essai utilise actuellement hCaptcha pour protéger la création de compte sur les Wikipédia en chinois, perse, portugais, indonésien, japonais et turc, où il remplacera notre [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] existant (FancyCaptcha). L’objectif de cet essai est de mieux bloquer les robots tout en améliorant la convivialité et l’accessibilité pour les utilisateurs qui rencontrent des difficultés avec les CAPTCHA. * L’extension [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] a [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|été déployée]] sur Wikimedia Commons. Cette extension facilite l’organisation et la participation à des activités collaboratives, comme des contribuathons et des projets, sur les wikis. Sur Commons, n’importe quelle personne enregistrée peut l’utiliser comme participante à un événement. Pour l’utiliser pour organiser un événement, il faut [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|demander un droit spécifique]]. * Les [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]], une nouvelle fonctionnalité permettant de réutiliser des références avec des détails différents, a été lancée sur Wikipédia en allemand. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|tester cette fonctionnalité]] sur Testwiki ou [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing sur Betawiki]. N’hésitez pas à partager vos remarques sur [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|l’utilisation des modèles dans les sous-références]] ou [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|à vous porter volontaire pour devenir un wiki pilote]]. * Sur les wikis utilisant le système de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorat]], les communautés peuvent à présent exclure les personnes expérimentées du mentorat en utilisant [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Dans cette configuration, les communautés peuvent définir des niveaux, basés sur le compteur de contributions et l’âge du compte, pour décider si une personne est considérée comme suffisamment expérimentée pour ne plus recevoir de soutien par le mentorat. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * L'équipe Contribution et l’équipe Apprentissage automatique travaillent actuellement sur un nouveau contrôle destiné aux novices : [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|la vérification du style]]. À l’aide d'un modèle prédictif, ce contrôle encouragera les contributeurs à améliorer la tonalité de leurs modifications grâce à l’intelligence artificielle. Nous invitons les bénévoles à examiner la première version du modèle linguistique de ton pour les langues suivantes : arabe, tchèque, allemand, hébreu, indonésien, néerlandais, polonais, russe, turc, chinois, farsi, italien, norvégien, roumain et letton. Les utilisateurs de ces wikis intéressés par l’examen de ce modèle [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|sont invités à s’inscrire sur MediaWiki.org]]. La date limite d’inscription est fixée au 3 octobre, date à laquelle débutera le test. * La sortie des [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocages]] a entrainé l’affichage inopiné de certains journais de blocage inactifs sur {{#special:Contributions}} et sur les pages utilisateur et de discussion des utilisateurs bloqués. Ce problème sera complètement résolu d’ici quelques jours. Avec ce correctif, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} les messages préfixées par <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] seront retirés et remplacés par [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} ceux préfixés par <code>blocked-notice-logextract</code>] dans quelques semaines. Vous pouvez aider à traduire les nouveaux messages et à mettre à jour les écrasements locaux si besoin. * Il y a eu un beugue avec les liens ajoutés depuis l’éditeur visuel quand ils contenaient des caractères tel que <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> après le marqueur de fragment (<code><nowiki>#</nowiki></code>). Ils n’étaient pas encodés correctement, ce qui créait des liens erronés. Cela a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * Un nouveau wiki a été créé : une {{int:project-localized-name-group-wikiquote/fr}} en [[d:Q9237|malais]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|fiche d’informations utilisateur]] affiche désormais les verrouillages et blocages globaux actuellement actifs. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de cette semaine, les contributeurs utilisant des modules Lua pourront utiliser la fonction <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> pour rechercher l’existence de 25 pages en une seule fois, d’une manière qui ne comptera que pour un seul appel de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|fonction couteuse]]. * Un nouveau [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|groupe de travail sur les outils non pris en charge]] s’est créé dans le cadre du travail en cours pour déterminer collectivement les priorités techniques, similaire au [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|conseil consultatif des Produits et Technologies]] (PTAC). Le groupe de travail aidera à prioriser et à examiner les demandes de maintenance pour les extensions, gadgets, robots et outils non maintenus. Pour le premier cycle, le groupe priorisera un outil non pris en charge de Wikimedia Commons. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 setembre de 2025 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] est une nouvelle fonctionnalité de vérification des modifications destinée à prévenir et à lutter contre les violations de droits d'auteur. Lorsque les contributeurs collent du texte dans un article, Paste Check les invite à confirmer l'origine et la licence du contenu. À partir du mercredi 8 octobre, [[phab:T403680|22 wikis testeront Paste Check]]. Paste Check aidera les nouveaux bénévoles à comprendre et à respecter les politiques et les directives nécessaires pour contribuer de manière constructive aux projets Wikipédia. '''Actualités pour la contribution''' * Les appareils mobiles recevront les articles mobiles directement sur le domaine standard (par exemple, <code>en.wikipedia.org</code>), au lieu d'une redirection vers un domaine "m" (par exemple, <code>en.m.wikipedia.org</code>). Ce changement améliore les performances. Il sera activé cette semaine sur Wikipédia. Les URL mobiles existantes et la désactivation de l'affichage "Bureau" restent disponibles. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * Les nouveaux [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|filtres de date]], <code dir=ltr>creationdate:</code> et <code dir=ltr>lasteditdate:</code> sont désormais disponibles dans le moteur de recherche du wiki. Ils permettent aux utilisateurs de filtrer les résultats de recherche par date de première ou de dernière révision d'une page. Ces filtres prennent en charge les opérateurs de comparaison (par exemple, <code dir=ltr>>2024</code>) et les dates relatives (par exemple, <code dir=ltr>today-1d</code>), facilitant ainsi la recherche de contenu ou de pages récemment mis à jour dans des tranches d'âge spécifiques. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] prend désormais en charge le texte enrichi dans les appels intégrés sur les 150 wikis où il est activé. Pour illustrer cela, l'équipe a créé un [[f:Z26333|tableau de déclinaison latine]] que les éditeurs du Wiktionnaire peuvent utiliser pour générer automatiquement les formes nominales, produisant ainsi des résultats clairs et formatés ; voir un [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|exemple de résultat]]. Pour toute aide ou commentaire, veuillez [[f:Wikifunctions:Project chat|contacter l'équipe Wikifunctions]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * Un lien d'édition apparaîtra désormais à l'intérieur de la zone de catégories sur les pages d'articles pour les utilisateurs connectés, ce qui lancera directement la boîte de dialogue de catégorie VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y a eu un problème lors du téléchargement des fichiers PDF la semaine dernière et cela a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le champ <code dir=ltr>rev_sha1</code> dans la table de révision de la base de données est supprimé au profit du champ <code dir=ltr>content_sha1</code> dans la table de contenu de la base de données. Voir [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ l'annonce] pour plus d'informations. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|équipe Expérience de lecture]] déploiera l'interface utilisateur du [[w:en:Light-on-dark color scheme|Mode sombre]] sur tous les sites Wikimedia le 29 octobre 2025. Tous les utilisateurs anonymes des sites Wikimedia auront la possibilité d'activer un jeu de couleurs avec du texte clair sur fond sombre. Ce système vise à améliorer le confort de lecture, notamment en basse lumière. Les auteurs de modèles et les contributeurs techniques sont encouragés à [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|apprendre à préparer leurs pages pour le mode sombre]] et à résoudre tout problème de compatibilité rencontré avec les modèles de leur wiki avant l'activation. Pour toute question ou assistance, veuillez contacter l'équipe Web sur [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|cette page de discussion]] avant l'activation. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * À compter du lundi 6 octobre, les points de terminaison d'API du chemin <code>rest.php</code> seront redirigés vers une nouvelle passerelle d'API interne. Les wikis individuels seront mis à jour en fonction des groupes de versions standard, avec un trafic total en constante augmentation. Ce changement devrait être sans rupture ni perturbation. Si des problèmes sont observés, veuillez déposer un ticket Phabricator auprès du [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l'équipe Service Ops]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 octobre de 2025 a 17.24 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-42</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La semaine dernière, des améliorations dans les fonctionnalités de sécurité des comptes et d’authentification à deux facteurs (A2F) ont été activées sur tous les wikis. Ces changements comprenaient des améliorations dans l’interface utilisateur de [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity], la prise en charge de plusieurs méthodes d’A2F ''via'' des applis d’authentification et des clés de sécurité portables (auparavant, les utilisateurs et utilisatrices ne pouvaient activer qu’une seule méthode) et un nouveau module de codes de récupération qui limite le blocage de comptes en raison de la perte des applis ou appareils d’authentification. Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]], le travail continue durant cette fin d’année 2025 sur des d’autres améliorations de l’exéprience utilisateur et la prise en charge de clés de passe comme solution d’authentification alternative. '''Actualités pour la contribution''' * Une autre partie du projet Sécurité des comptes est de rendre l’A2F disponible pour tous les utilisateurs et utilisatrices. Comme les personnes ayant des privilèges avancés (tels que les admins et bureaucrates), 40 % des contributeurs et contributrices ont désormais accès à l’A2F. Vous pouvez vérifier si vous y avez accès sur [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity]. Les instructions pour l’activer sont sur cette page. Le projet est de continuer à augmenter sa disponibilité s’il est déterminé que les capacités d’assistance aux utilisateurs sont suffisantes pour assister l’intégralité de la communauté. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * Cette semaine, les utilisateurs et utilisatrices sur les wikis où les [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|améliorations d’ergonomie]] sont activées par défaut sur les pages de discussions (c’est-à-dire partout sauf les 12 wikis listés [[phab:T379264|sur la tâche T379 264 de Phabricator]]) pourront remercier quelqu’un pour son message directement depuis la page de discussion où celui-ci apparait. Auparavant, il fallait visiter l’historique de la page de discussion pour remercier quelqu’un. [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|En savoir plus sur ce changement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Les utilisateurs et utilisatrices qui n’ont pas [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|vérifié leur adresse électronique]] recevront bientôt une notification mensuelle pour leur rappeler. En effet, avoir vérifié son adresse de courriel permet de récupérer son compte plus facilement. Ces rappels ne seront pas envoyés si la personne est inactive ou si elle retire l’adresse non vérifiée de son compte. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un correctif d’une erreur occasionnel lors de l’enregistrement d’un paragraphe traduit dans l’outil de traduction de contenu permet désormais de voir plus facilement les messages d’erreurs liés. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le groupe de travail sur les Outils non pris en charge a choisi [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] comme premier outil pour son cycle pilote. Le groupe étudiera des façons d’améliorer et d’entretenir l’outil durant les prochains mois. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|En savoir plus sur Méta-Wiki]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2025 a 19.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour optimiser la manière dont les données des utilisateurs sont stockées dans nos bases de données, les préférences enregistrées des utilisateurs qui ne se sont pas connectés depuis plus de cinq ans et qui ont moins de 100 modifications seront supprimées. Lorsque ces utilisateurs reviendront, les paramètres par défaut s’appliqueront. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y avait un lien brisé depuis le message d’interface de GlobalContributions vers la page GlobalContributions de XTools qui a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le travail de routage de tous le trafic vers les points de terminaison d’API sous la route <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> à travers une passerelle commune d’API est désormais terminé. Si vous constatez un problème, n’hésitez pas à ouvrir une tâche Phabricator dans le [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l’équipe Opé’s de service]]. * Les modifications aux références et qualificateurs de Wikidata seront désormais moins souvent affichés dans les Modifications récentes et listes de suivi des autres wikis, réduisant les notifications non-nécessaires. Cela réduira la quantité globale d’éléments disparates. Les pages directement sur Wikidata restent inchangées. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 octobre de 2025 a 19.37 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> ==Mencions incorrèctas== Adiu, Joan Francés. Coma sabes, tot lo monde coneis pas l'occitan e aquò los empacha pas de traficar los modèls. Dempuèi qualque temps, lo modèl ''Comunas limitròfas'' o ''perimètre del territòri'' s'escriu « Comunas limitròfs » ! E parli pas, quand venes de far una contribucion, de l'avertiment ''Vòstra contribucion foguèt publicada'' (''foguèt'', per quicom que data d'una segonda). Amistats, Joan Pèire S. . [[Especial:Contribucions/&#126;2025-28722-17|&#126;2025-28722-17]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2025-28722-17|discussió]]) 26 octobre de 2025 a 09.05 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un test A/B/C a été lancé sur l’appli Wikipédia pour iOS concernant les améliorations de navigation par onglet, pour certaines langues et régions. Intitulé « Onglets plus dynamiques », ce test explores de nouvelles expériences d’onglets et inclut les recommandations d’articles « Le saviez-vous » et « Parce que vous avez lu ». Vous trouverez [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|plus d’informations sur la page du projet]]. * Les utilisateurs autoconfirmés sur les [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|petits]] et [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|moyens wikis]] avec l’extension CampaignEvents peuvent désormais utiliser le [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|système d’inscription aux évènements]] sans avoir le droit d’organisation d’évènement. Cette fonctionnalité laisse les équipes d’organisation activer l’inscription, gérer les participants et permet aux utilisateurs de s’inscrire en un clic au lieu de signer sur les pages des évènements. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:31|la tâche soumise|les {{formatnum:31}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:31||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème des clignotements lors de l’appui sur les flèches du clavier dans les paramètres du mode sombre de Vector 2022 a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Actualités pour la contribution technique''' * L’extension CampaignEvents sera déployé sur tous les wikis restants durant la semaine du 17 novembre 2025. Elle inclut trois fonctionnalités : le système d’inscription aux évènements, la liste de collaboration et la liste d’invitation. Pour ce déploiement, la liste d’invitation ne sera pas activée sur les Wikifonctions et MediaWiki sauf demande contraire de ces communautés. Consultez [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|la page de déploiement pour en savoir plus]]. * L’expérience de bac à sable REST basée sur SwaggerUI est désormais en ligne sur tous les projets wiki. Le bac à sable est accessible sur la page [[{{#special:RestSandbox}}]]. N’hésitez pas à signaler tout problème sur le tableau de bord de l’équipe des Interfaces de MediaWiki, et à participer aux discussions sur la [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|page de lancement du projet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Les points de terminaison de transformation avec une barre oblique finale (/) dans l’API REST de MediaWiki sont désormais dépréciés. Ils continueront de fonctionner pour le moment, mais devraient être supprimés d’ici à la fin janvier 206. Tous les utilisateurs et utilisatrices de l’API qui les appellent sont encouragés à transitionner vers les versions sans barre oblique finale. Les deux variantes de ces points de terminaison peuvent être trouvés et testés à l’aide du [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST]. Consultez la page [[mw:API/Deprecation|Dépréciation de l’API REST de MediaWiki]] pour plus de détails sur les règles et procédures de dépréciation dans l’API. * Un [[mw:API:REST API/Changelog|journal des changements existe désormais pour l’API REST de MediaWiki]]. Il fournit un aperçu des changements, facilitant le suivi des améliorations et versions par les développeurs et développeuses. Les annonces continueront sur les canaux classiques de communication, dont les ''Actualités techniques'' et les listes de distribution, mais peuvent désormais être plus facilement référencées depuis un endroit centralisateur. Si vous avez des retours à faire sur le style, la structure ou le contenu de ce journal, vous pouvez [[mw:API talk:REST API/Changelog|rejoindre la discussion]]. * Les admins peuvent supprimer la catégorie de suivi précédemment ajoutée par l’extension JsonConfig, puisqu’elles n’est plus utilisée. Ces catégories sont liées à l’élément [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130 635 582]]. Il est normal qu’il reste des pages dans cette catégorie en raison du cache : elles seront automatiquement retirées lors de la prochaine modification de chaque page. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 octobre de 2025 a 19.32 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 novembre de 2025 a 19.35 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-46</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Capture d'écran des améliorations visuelles apportées aux pages de discussion|Exemple d’une page de discussion avec le nouveau design, en français.]] * À partir du 12 novembre, les utilisateurs verront un changement dans [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|l’apparence des pages de discussion]] sur [[Phab:T379264|certaines Wikipédia]]. Ce changement de design a déjà été appliqué sur presque [[phab:T392121|tous les wikis]] ; mais il arrivera plus tard pour [[phab:T409297|la Wikipédia en anglais]]. Vous pouvez en savoir plus [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|sur ''Diff'']]. Les utilisateurs peuvent choisir de ne pas appliquer ces changements [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|dans leurs préférences utilisateur]] en décochant « {{int:discussiontools-preference-visualenhancements}} ». [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki peut désormais afficher automatiquement un [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|indicateur d’état]] lorsqu’une page est protégée. Cette fonctionnalité est désactivée par défaut. Elle peut être activée sur [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|demande de la communauté]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * L’utilisation des boutons « {{int:showpreview}} » ou « {{int:showdiff}} » dans l’éditeur de wikicode transmettra désormais certains paramètres d’URL tels que ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]'', ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]'' et ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]''. Cette mise à jour corrige également un problème où, si le navigateur plantait lors de l’aperçu des modifications d’une section, enregistrer ces modifications pouvait écraser la page entière avec le contenu de cette seule section. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Les wikis Wikivoyage peuvent utiliser [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|des marqueurs de carte colorés dans le texte de l'article]]. Le texte de ces marqueurs sera désormais affiché en noir ou blanc contrastant, au lieu d'être toujours blanc. Les solutions locales de contournement du problème peuvent être supprimées. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * L'onglet Activité de l'application Wikipedia pour Android est désormais disponible pour tous les utilisateurs. Le nouvel onglet offre des informations personnalisées sur la lecture, la modification et les dons, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus attrayante. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * L’équipe de Croissance du lectorat lance une expérimentation appelée « Exploration des images » afin de tester comment faciliter la navigation et la découverte d’images dans les articles de Wikipédia. Cette expérimentation prendra la forme d’un test A/B uniquement sur mobile, sur Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre pendant quatre semaines, affectant 0,05 % des utilisateurs de ce wiki. Le test a été lancé le 3 novembre sur les wikis en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien, affectant jusqu’à 10 % des utilisateurs de ces wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, l’impossibilité de verrouiller des comptes depuis les sites mobiles a été corrigée. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|mises en candidatures sont ouvertes sur Wikitech]] pour désigner de nouveaux membres au [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|comité des normes de Toolforge]]. Le comité supervise notamment le [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|règlement du droit à la création de fork]] et le [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|règlement des outils abandonnés]] de Toolforge. Les mises en candidatures sont possibles jusqu’au 28 novembre 2025. * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ émetteur JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d’accès OAuth 2]] pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]] a été changé, il contient maintenant <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ sujet du JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d'accès OAuth 2]] changera bientôt de <code><user id></code> à <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, où <code><identity type></code> est généralement <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]]) ou <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (pour les autres wikis). Cela vise à éviter les conflits entre différents types d’identifiants utilisateur et à rendre les jetons d’accès OAuth 2 plus similaires au cookie <code>sessionJwt</code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Les messages de blocage de MediaWiki ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) prennent désormais en charge des paramètres supplémentaires pour indiquer si l’utilisateur est bloqué pour modifier sa propre page de discussion (<code><nowiki>$9</nowiki></code>) ou pour envoyer des courriels à d’autres utilisateurs (<code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * Une branche <code>REL1_45</code> pour le noyau MediaWiki et chacune des extensions et habillages dans le git de Wikimedia a été créée. Il s’agit de la première étape du processus de publication de MediaWiki 1.45.0, prévue pour fin novembre 2025. Si vous travaillez sur une correction de bogue critique ou sur une nouvelle fonctionnalité, vous devrez peut-être prendre note de cette information. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * Le processus de génération des copies mémoire (<i lang="en">dumps</i>) de CirrusSearch a été mis à jour en raison d’une baisse de performance. Si vous rencontrez des problèmes lors de la migration vers les copies de remplacement, vous pouvez contacter l’équipe Plateforme de recherche pour obtenir de l’aide. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 novembre de 2025 a 20.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-47</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Reader Experience]] expérimente les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|listes de lecture sur le web mobile]], permettant aux lecteurs connectés n’ayant jamais effectué de modifications de sauvegarder des listes privées d’articles à lire plus tard. L’expérience est en cours sur les Wikipédias en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien depuis la semaine du 10 novembre, et commencera sur la Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre. * Les utilisateurs qui ne reçoivent pas leur code de vérification par e-mail lors de la connexion peuvent désormais obtenir de l’aide en remplissant un formulaire sur une nouvelle page spéciale. Cette mise à jour fait partie de l’initiative [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|« Sécurité des comptes »]]. Si votre compte est associé à une adresse électronique, veuillez vous assurer que vous y avez toujours accès. Lors d’une connexion depuis un nouvel appareil ou un nouvel emplacement, sans authentification à deux facteurs (2FA), il peut vous être demandé de saisir un code à 6 chiffres envoyé par courrier électronique pour terminer la connexion. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|En savoir plus]]. * Un nouveau wiki a été créé : un {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|« Unification de l’analyseur »]], l’équipe Content Transform a déployé Parsoid comme analyseur par défaut sur de nombreuses Wikipédias à faible trafic et prépare la prochaine étape pour les wikis à fort trafic. Ce message vous invite à activer Parsoid comme indiqué dans la documentation [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], et à identifier tout problème que vous pourriez rencontrer dans vos propres flux de travail (robots, gadgets ou scripts utilisateur). Merci de nous en informer via le lien « Signaler un bug d’affichage » dans la barre latérale des outils, ou en créant un ticket sur Phabricator en mentionnant l’[[phab:project/view/5846|équipe Content Transform dans Phabricator]]. * Outils non pris en charge : plusieurs problèmes liés à [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] ont été corrigés, notamment les échecs de téléversement liés aux noms de fichiers, les vidéos noires à l’importation, et la gestion des tentatives de reprise. La prise en charge du format AV1 a également été ajoutée. Le travail en cours porte sur la stabilité de l’arrière-plan, les erreurs ffmpeg, l’importation de sous-titres, la gestion des métadonnées et le téléversement de listes de lecture. Pour suivre les tâches spécifiques, consultez le [[phab:tag/video2commons/|tableau Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Marquez la date pour le prochain Hackathon Wikimedia, qui se tiendra à Milan, en Italie, du 1^er au 3 mai 2026. Les inscriptions ouvriront en janvier 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Les candidatures pour les bourses sont actuellement ouvertes] et se clôtureront le 28 novembre 2025. Si vous avez des questions, veuillez envoyer un courriel à <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 novembre de 2025 a 17.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 novembre de 2025 a 15.22 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-48</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La semaine dernière, l'équipe de recherche de Wikimedia a recréé côté serveur la fonctionnalité « ''DWIM'' » (''Do What I Mean'' - Faites ce que je pense) pour les Wikipedias russe et hébraïque. Cette fonctionnalité ajoute des suggestions de saisie au clavier aux suggestions du champ de recherche standard. Par exemple, la recherche de « ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' » sur Wikipédia russe suggérera désormais « <span lang="ru" dir="ltr">счастье</span> » (« bonheur »), ce que l'utilisateur avait probablement en tête. L'équipe prévoit d'activer cette fonctionnalité pour les autres wikis russes et hébraïques cette semaine. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Plus tard cette semaine, les utilisateurs de la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta]] ''{{int:codemirror-beta-feature-title}}'' bénéficieront de la coloration syntaxique dans ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]''. Pour cela, la préférence ''{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}'' doit être activée. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * L'extension [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Événements de campagne]], un ensemble d'outils permettant de coordonner des événements et autres collaborations sur le wiki, est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Une nouvelle fonctionnalité, ''[[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Contributions collaboratives]]'', a également été ajoutée pour aider les organisateurs et les participants à visualiser l'impact des activités. Participez à la prochaine [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|Session d'apprentissage]] pour découvrir cette nouvelle fonctionnalité et nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le bug qui empêchait ''CodeReviewBot'' de fonctionner a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les utilisateurs de l'API Wikimedia peuvent participer à une étude d'utilisabilité afin de valider la nouvelle conception des environnements de test de l'API REST de Wikimedia. Les participants intéressés sont invités à remplir le [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 questionnaire de recrutement] (en anglais). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * L'équipe Interfaces de MediaWiki abandonne la prise en charge des feuilles de style XSLT dans l'''Action API''. La prise en charge de <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> sera supprimée des projets Wikimedia d'ici fin novembre 2025. De plus, elle sera bientôt désactivée par défaut dans les versions 1.43 (LTS), 1.44 et 1.45 de MediaWiki. La prise en charge des feuilles de style XSLT sera entièrement supprimée de la version 1.46 de MediaWiki (dont la sortie est prévue entre avril et mai 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * Le point d'accès ''WDQS'' hérité ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) sera mis hors service fin décembre 2025, puis définitivement fermé le 7 janvier 2026. Après cette date, les requêtes adressées à query.wikidata.org nécessitant le graphe complet échoueront ou renverront des résultats invalides si elles ne sont pas réécrites pour utiliser la fédération SPARQL. L'équipe encourage les utilisateurs à s'assurer que leurs outils et flux de travail utilisent les points d'accès ''WDQS'' compatibles (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - graph principal ou <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - graph scientifique). Pour obtenir de l'aide concernant la migration des cas d'utilisation, veuillez consulter les pages [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Accès aux données]] et ''[[d:Wikidata:Request_a_query|Request a query]]'' pour plus de détails et d'assistance sur les méthodes d'accès alternatives. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 novembre de 2025 a 15.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 decembre de 2025 a 18.58 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-50</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.</span> '''Actualités pour la contribution''' * Suite aux déploiements de la semaine dernière, la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Ajouter un lien]], qui permet aux rédacteurs de suggérer des liens lors de l’édition, sera disponible sur [[Phab:T410469|33 Wikipédias]] supplémentaires à partir du 9 décembre. Cette expansion est rendue possible grâce au nouveau modèle de prédiction qui prend désormais en charge toutes les langues, y compris celles qui n’étaient pas couvertes précédemment. Bien que la fonctionnalité soit disponible sur la plupart des Wikipédias depuis un certain temps, ce déploiement nous rapproche de l’utilisation du modèle amélioré partout. Si vous avez des questions ou souhaitez plus de détails, veuillez contacter [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * La semaine dernière, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|l'équipe de recherche Wikimedia]] a ajouté des suggestions de recherche [[:fr:Transcription et translittération|translittérées]] en temps réel aux wikis géorgiens. S'il n'y a que quelques suggestions de recherche habituelles, alors les requêtes en script latin ou cyrillique [[phab:T127003|sont maintenant réécrites en script géorgien]] pour trouver plus de correspondances. Par exemple, la recherche de <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> ou <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> suggérera désormais l'article existant sur <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("bonheur"). Vous pouvez recommander d'autres langues où les suggestions translittérées pourraient être utiles [[phab:T375215|sur Phabricator]] pour un développement futur. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated.</span> [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * Il n’y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 decembre de 2025 a 17.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 decembre de 2025 a 19.03 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 decembre de 2025 a 21.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-03</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Fondation Wikimedia a publié des questions directrices pour son plan annuel de juillet 2026 à juin 2027 sur les plateformes [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] et ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Celles-ci portent sur les tendances mondiales, une expérimentation plus rapide et plus constructive, un meilleur accompagnement des nouveaux contributeurs, le renforcement du rôle des éditeurs et des utilisateurs avancés, l'amélioration de la collaboration entre les projets, ainsi que le développement et la fidélisation du lectorat. Des commentaires et suggestions sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|page de discussion]]. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des travaux en cours de l'équipe technique communautaire sur le projet [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Listes de surveillance multiples]], l'affichage de [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de surveillance]] sera mis à jour entant que qu'une première étape vers la prise en charge de plusieurs listes de surveillance. De plus, la pagination de [[Special:Search|Recherche]] sera également mise à jour, dans le cadre du travail sur le souhait [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Refonte de la pagination / navigation des pages]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|La Liste de Surveillance Globale]] est une [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] de MediaWiki qui vous permet de voir vos listes de surveillance provenant de différents wikis sur la même page. Il a récemment été mis à jour pour ressembler davantage à la [[Special:Watchlist|Liste de surveillance]] régulière, par exemple en le préparant pour les comptes temporaires dans le masquage IP (y compris le réacheminement des liens des utilisateurs vers les pages de contributions), en mettant les titres de page en gras et en ouvrant les liens dans les résumés d'édition et les balises dans de nouveaux onglets du navigateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème selon lequel les blocs globaux ne disposaient pas de l'option permettant de désactiver l'envoi d'e-mails a maintenant été résolu et sera disponible à l'utilisation à partir de la semaine du 13 janvier. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|outil de citation VisualEditor]] et les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Aperçus de référence]] prennent désormais en charge "carte" comme type de référence. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 genièr de 2026 a 19.34 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 genièr de 2026 a 20.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Pseudo == Adiu Joan Francés e bona annada (s'es pas tròp tard). Ai vist que de contributors an cambiat lor pseudo sus Wikipèdia : Cornelhac, Aubadaurada... Ai un pseudo que m'agrada pas (e malurosament cap de possibilitat d'escondre mon identitat a una certana persona de wikipédia.fr). Ai causit Alaric (gaita la mapa del país que Tolosa n'èra capitala abans 507). Solament, sabi pas cossí far. Me pòdes ajudar ? Plan mercés. [[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 07.55 (UTC) :Adieu, :Cal anar ailà: [[Especial:GlobalRenameRequest]] :Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 genièr de 2026 a 07.59 (UTC) ::Mercés, Joan Francés.[[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 18.24 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-05</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La Fondation Wikimedia invite à donner des commentaires sur [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|l’avenir proposé]] du [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif des produits et technologies]] jusqu’au 28 février. * Tous les utilisateurs disposant d'un compte enregistré peuvent désormais utiliser des clés d'accès pour la [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|double authentification]] (2FA). Les clés d'accès sont un moyen simple de se connecter sans utiliser un second appareil. Elles vérifient l'identité de l'utilisateur à l'aide d'une empreinte digitale, d'une reconnaissance faciale ou d'un code PIN. Pour configurer une clé d'accès, configurez d'abord une méthode 2FA classique. Actuellement, pour se connecter avec une clé d'accès, les utilisateurs doivent également utiliser un mot de passe. Plus tard ce trimestre, la connexion sans mot de passe permettra aux utilisateurs de se connecter d'un simple clic avec une clé d'accès. Les utilisateurs disposant de droits avancés devront également avoir la 2FA activée. Cela fait partie du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité du compte]]. * Les contributeurs non enregistrés sur des IP bloquées ou des plages d'IP bloquées peuvent désormais interagir sur le wiki pour faire appel d'un blocage en créant un compte temporaire afin de contester un blocage sur la page de discussion de l'utilisateur, sauf si l'option « empêcher cet utilisateur de modifier sa propre page de discussion » est activée. Cela résout le problème des utilisateurs déconnectés incapables d'utiliser le processus de déblocage par défaut via la page de discussion de l'utilisateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la description des méthodes d'authentification à deux facteurs (2FA) sur la page de gestion a été mise à jour. Il est désormais plus clair et plus facile pour les utilisateurs à comprendre et à utiliser. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle variable AbuseFilter, <code>account_type</code>, a été ajoutée pour fournir un moyen fiable de déterminer le type de compte créé dans les actions <code>createaccount</code> et <code>autocreateaccount</code>. Dans le cadre de ce changement, la variable <code>accountname</code> a été renommée en <code>account_name</code>, et <code>accountname</code> est désormais obsolète. Les gestionnaires de filtres doivent mettre à jour tous les filtres qui utilisent des vérifications de type de compte codées en dur ou la variable obsolète. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Les vignettes d'images demandées dans des tailles non standard, et en utilisant des méthodes non standard telles que les requêtes directes à <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code>, cesseront de fonctionner dans un proche avenir. Ce changement vise à prévenir les abus externes continus par des robots et des aspirateurs web. Certains utilisateurs ayant des CSS/JS personnalisés, les administrateurs d'interface qui peuvent corriger les gadgets et les thèmes locaux, ainsi que les auteurs d'outils, devront mettre à jour leur code pour utiliser des tailles de vignettes standard. [[phab:T414805|Des détails, des liens de recherche et des exemples de correction sont disponibles dans la tâche]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 genièr de 2026 a 21.18 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 genièr de 2026 a 12.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 febrièr de 2026 a 17.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-07</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Les contributeurs connectés qui gèrent de grandes ou complexes listes de suivi peuvent désormais organiser et filtrer les pages surveillées de manière à améliorer leurs flux de travail grâce à la nouvelle fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Étiquettes de liste de suivi]]. En ajoutant des étiquettes personnalisées (par exemple : pages que vous avez créées, pages surveillées pour vandalisme, ou pages de discussion), les utilisateurs peuvent identifier plus rapidement ce qui nécessite une attention, réduire la charge cognitive et répondre plus efficacement. Cela améliore l'utilisabilité de la liste de suivi, en particulier pour les éditeurs très actifs. * Une nouvelle fonctionnalité disponible sur [[Special:Contributions|Special:Contributions]] montre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|des comptes temporaires]] qui sont probablement utilisés par la même personne, et rend ainsi le patrouillage moins chronophage. En vérifiant les contributions d'un compte temporaire, les utilisateurs ayant accès aux adresses IP des comptes temporaires peuvent désormais avoir une vue des contributions des comptes temporaires associés. La fonctionnalité recherche toutes les adresses IP associées à un compte temporaire donné pendant la période de conservation des données et affiche toutes les contributions de tous les comptes temporaires ayant utilisé ces adresses IP. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Plus...]] [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * Lorsque les éditeurs prévisualisent une modification de wikitexte, la boîte de rappel indiquant qu'ils ne voient qu'une prévisualisation (qui est affichée en haut) a désormais un fond gris/neutre au lieu d'un fond jaune/d'avertissement. Cela facilite la distinction entre les notes de prévisualisation et les avertissements réels (par exemple, les conflits de modification ou les cibles de redirection problématiques), qui seront désormais affichés dans des boîtes d'avertissement ou d'erreur séparées. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste de suivi globale]] vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page. L' [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continue de s'améliorer — elle prend désormais en charge correctement plus d'un site Wikibase, par exemple à la fois [[d:|Wikidata]] et [[testwikidata:|testwikidata]]. De plus, des problèmes concernant la direction du texte ont été résolus pour les utilisateurs qui préfèrent Wikidata ou d'autres sites Wikibase dans des langues de droite à gauche (RTL). [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Deux nouveaux wikis ont été créés : ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Un nouveau groupe d'utilisateurs global a été créé : [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. Il sera utilisé en interne par le logiciel pour permettre aux robots communautaires de contourner les limites de débit appliquées aux [[w:en:Web_scraping|web scrapers]] abusifs. Les comptes approuvés en tant que robots sur au moins un wiki Wikimedia seront automatiquement ajoutés à ce groupe. Cela ne changera pas les autorisations dont dispose le robot. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|Conférence des utilisateurs et des développeurs de MediaWiki, Printemps 2026]] se tiendra du 25 au 27 mars à Salt Lake City, États-Unis. Cet événement est organisé par et pour la communauté MediaWiki de tiers. Vous pouvez proposer des sessions et vous inscrire pour y assister. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 febrièr de 2026 a 23.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-08</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span class="mw-translate-fuzzy">L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|équipe SRE]] va procéder au nettoyage d'[[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]], l'éditeur web open source de documents collaboratifs en temps réel. Tous les blocs-notes seront définitivement supprimés après le 30 avril 2026 – si des projets de migration sont encore en cours à cette date, l'équipe pourra réexaminer la date au cas par cas. Veuillez effectuer des sauvegardes locales de tout contenu que vous souhaitez conserver, car les données supprimées ne pourront pas être récupérées. Ce nettoyage permet de réduire la taille de la base de données et l'empreinte de l'infrastructure. Etherpad continuera de prendre en charge la collaboration en temps réel, mais le stockage à long terme n'est plus assuré. D'autres nettoyages pourront avoir lieu ultérieurement sans préavis.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de Recherche d'Informations lancera une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|expérimentation sur l'application mobile Android]], afin de tester des fonctionnalités de recherche hybrides capables de gérer à la fois les requêtes sémantiques et par mots-clés. L'amélioration de la recherche sur la plateforme permettra aux lecteurs de trouver plus facilement ce qu'ils cherchent, directement sur Wikipédia. L'expérimentation sera d'abord lancée sur Wikipédia en grec fin février, puis sur les versions anglaise, française et portugaise en mars. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ En savoir plus] sur le blog ''Diff''. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * L'équipe « Croissance des lecteurs » mènera [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|une expérience]] auprès des utilisateurs de la version mobile du site web qui ajoute une table des matières et développe automatiquement toutes les sections des articles, afin de mieux comprendre les problèmes de navigation qu'ils rencontrent. Le test sera disponible sur les versions arabe, chinoise, anglaise, française, indonésienne et vietnamienne de Wikipedia. * Auparavant, les notifications ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] et [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) du site ne s'affichaient que sur la version ordinateur. Maintenant, elles s'afficheront désormais sur toutes les plateformes. Les utilisateurs mobiles verront ces notifications. Les administrateurs du site doivent être prêts à tester et à corriger les notifications sur les appareils mobiles afin d'éviter toute interférence avec les articles. Pour désactiver ces notifications, les administrateurs d'interface peuvent ajouter <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> à [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème concernant la section ''[[Special:RecentChanges|Spécial:Modifications récentes]]'' a été résolu. Auparavant, cliquer sur « Masquer » dans les filtres actifs entraînait la disparition du bouton « Afficher les nouvelles modifications depuis… », alors qu'il aurait dû rester visible. Ce bouton fonctionne désormais correctement. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle documentation est désormais disponible pour aider les rédacteurs à déboguer les fonctionnalités de recherche interne. Elle facilite le dépannage lorsque des pages n'apparaissent pas dans les résultats, lorsque le classement semble inattendu et lorsqu'il est nécessaire d'inspecter le contenu indexé, ce qui permet de mieux comprendre et d'analyser le comportement de la recherche. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 febrièr de 2026 a 19.17 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 febrièr de 2026 a 19.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Capella (Ribagorça) == Adiu Joan Francés. I a una error pel municipi aragonés [[Capella (Ribagorça)]]. Quand cèrcas a l'associar a una autra lenga, arribas a Capella (estrella) en catalan o Capella (étoile) en francés. Lo ligam es fals. I pòdes far quicòm ? Plan mercés. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 05.10 (UTC) :Es fach. Metòde: :# Anar sus l'enregistrament Wikidata de l'estela Capella e suprimir lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :# Anar sus l'enregistrament Wikidata del municipi aragonés e creat lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :Coralament — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 febrièr de 2026 a 07.24 (UTC) :: Grandmercés, Joan Francés. Assajarai de ba far lo còp que ven (se i arribi). [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 11.29 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-10</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|mode Anniversaire]] Wikipedia 25 est maintenant disponible sur Wikipédia en français, anglais, betawi, breton, chinois, espagnol, gorontalo, indonésien, italien, luxembourgeois, madurais, néerlandais, sicilien, tchèque, thaï et vietnamien ! Cette campagne à temps limitée célèbre 25 ans de Wikipédia avec une mascotte : « Baby Globe », disponible sous la forme d'un réglage. Lorsque ce réglage est activé, Baby Globe est montrée sur [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|environ 2 500 articles]], attendant d'être découverte par des lecteurs. Chaque communauté peut choisir d'activer le mode Anniversaire par consensus et en demandant à un administrateur de le rendre disponible et de le personaliser via une [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|configuration]] sur le wiki local. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-référencement]], une nouvelle fonctionalité pour réutiliser des références avec des détails différents est maintenant disponible sur Wikipédia en suédois, polonais et [[:phab:T418209|quelques autres]]. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|essayer la fonctionalité]] sur ces projets ou sur testwiki et [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Les retours des premiers essais sur Wikipédia en allemand ont été [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|publiés dans un rapport]]. Contactez l'équipe de Wikimédia Allemagne si vous êtes [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|intéressés pour devenir un wiki pilote]]. * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|vérification du collage clavier]] sera disponible sur tous les Wikipédias cette semaine. Cette fonctionalité avertit les nouveaux contributeurs qui collent du texte qu'ils n'ont probablement pas écrit de vérifier si laisser celui-ci risque de causer une violation du droit d'auteur. La vérification du collage clavier [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|marque]] toutes les modifications où l'avertissement a été montré pour permettre leur vérification. Les administrateurs locaux peuvent configurer les différents aspects de cette fonctionalité à travers [[{{#special:EditChecks}}]]. Des [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|études]] sur 22 wikis ont montré que cette vérification permet une réduction de 18% des annulations comparé au groupe de contrôle. Les traducteurs peuvent [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate aider à traduire] cette fonctionalité. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * À partir de la semaine du 2 mars, les emails envoyés lorsqu'une adresse email a été ajoutée, supprimée ou changée pour un compte changera pour adopter un formattage HTML beaucoup plus agréable et plus clair que le texte brut précédent. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Les notifications sont actuellement limitées à 2 000 entrées historiques par utilisateur et remontent à 2013 lorsque la fonctionnalité a été publiée. Le système va être modifié pour ne stocker que les notifications des 5 dernières années, mais jusqu'à 10 000 d'entre elles. Cela contribuera à la santé à long terme des infrastructures et à empêcher que les notifications plus récentes disparaissent trop tôt. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * L'équipe Wikipédia Android a commencé un test beta de la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|recherche hybride]] sur Wikipédia en grec. Cette recherche hybride supporte les requêtes sémantique et par mot clés, permettant aux utilisateurs de trouver ce qu'ils cherchent plus facilement. * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir la double authentification]] (A2F) d'activée. Actuellement, l'A2F n'est nécessaire que pour utiliser les droits du groupe, et non pour en faire partie. Vu que ce système admet certaines failles, il sera [[phab:T418580|changé graduellement en mars]]. Les membres de ces groupes ne pourront plus désactiver la dernière méthose d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Il sera toujours possible de rajouter d'autres méthodes d'authentification et d'en enlever, tant qu'une est toujours activée. Dans la seconde moitié de mars, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique aux administrateurs CentralNotice, aux vérificateurs d'utilisateurs, aux administrateurs d'interface, aux masqueurs, aux staff de Wikidata et Wikifonctions ainsi qu'aux bureaux IT et Confiance et sécurité de la WMF. Rien ne changera pour les autres utilisateurs. Voir la tâche liée pour le calendrier de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème empêchant les utilisateurs de créer une instance dans [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * Le nouvel analyseur syntaxique Parsoid [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continue d'être déployés sur plus de wikis]], améliorant la pérennité de la platforme et rendant plus facile l'ajout de nouvelles fonctionalités de lecture et de modification. Parsoid est maintenant l'analyseur par défaut sur 488 wikis de la WMF (268 Wikipédias), couvrant plus de 10% de toutes les lectures de pages Wikipédia. * Le processus et les critères pour [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|demander un accès exceptionnel]] au flux à fort volume de l'API ''Wikimédia Entreprise'' (sans coût pour des utilisations en rapport à notre mission) [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|ont maintenant été publiés]]. Notre but est de donner une documentation plus claire et plus complète aux utilisateurs. * [https://techblog.wikimedia.org/ Le blog Tech], dédié à la communité technique de Wikimédia [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ va migrer] vers [[diffblog:|Diff]], le blog pour les nouvelles et événements de la communauté. La migration devrait être terminée en Avril 2026, après quoi les nouveaux posts seront acceptés pour être publiés. Les lecteurs pourront lire les posts - anciens ou nouveaux - sur https://diff.wikimedia.org/. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 març de 2026 a 17.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 març de 2026 a 18.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 març de 2026 a 12.06 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 març de 2026 a 19.36 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 març de 2026 a 16.51 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-14</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le version Beta de [[abstract:|Abstract Wikipedia]], un nouveau projet Wikimédia indépendant du langage, a été lancée la semaine dernière. Ce projet permet aux communautés de construire des articles Wikipédia dans leur langue natale, qui peuvent directement être lus par les autres utilisateurs et utilisatrices dans leur propre langage. Le wiki fonctionne grâce à des instructions de Wikifunctions et au contenu structuré issu de Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|En savoir plus]]. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Croissance mène un test A/B afin d'évaluer l'effet d'un message plus clair et plus convivial encourageant à la création de comptes sur les wikis. Actuellement, lorsqu'un utilisateur mobile non connecté lance la modification, un message d'avertissement s'affiche, pouvant paraître abrupt et décourageant. Il présente également la modification par compte temporaire comme option par défaut, au lieu d'inciter à la création d'un compte. Le test est mené sur dix Wikipédia, dont les versions en arabe, français, espagnol et allemand. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|En savoir plus]]. * L'équipe des applications Wikimédia sollicite vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|comment devrait fonctionner l'édition dans les applications mobiles Wikipédia]]. La discussion porte sur l'amélioration de l'accès aux outils d'édition lorsque les utilisateurs appuient sur « Modifier ». Cette initiative s'inscrit dans un effort plus large visant à offrir aux lecteurs intéressés par la contribution une expérience utilisateur plus intuitive. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:45|la tâche soumise|les {{formatnum:45}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:45||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème avec la récupération de citations à partir du site d'archive de journaux [https://www.newspapers.com Newspapers.com], qui ne fonctionnait plus en raison d'un blocage des requêtes [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]], a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 març de 2026 a 19.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-15</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|extension CampaignEvents]] comprend désormais une nouvelle fonctionnalité de définition d’objectifs de groupe, permettant aux organisateurs de définir et de suivre les objectifs de l’événement, tels que le nombre d’articles créés et de contributeurs participants en temps réel. De même, les participants peuvent travailler vers des cibles communes et voir leur impact collectif au fur et à mesure que l’événement se déroule. Cette fonctionnalité est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Pour en savoir plus, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] La nouvelle fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|étiquettes de liste de suivi]] (annoncée dans les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Actualités techniques 2026-07 ]]) est désormais disponible via l'ÉditeurVisuel, l'éditeur de code et l'«étoile de suivi»(ou le lien de suivi, pour les habillages qui n'ont pas d'icône d'étoile). Auparavant, il n'était possible d'attribuer des étiquettes que via [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de suivi]]. Dans ces trois emplacements, il s'agit d'un nouveau champ situé après le champ d'expiration. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où les pages de discussion sur mobile avec Parsoid sont inutilisables après les en-têtes de section vides, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|fonctionnalité de sous-référencement]], qui permet aux contributeurs d'ajouter des détails à une référence existante sans la dupliquer, sera progressivement déployée sur [[phab:T414094|davantage de wikis]] plus tard cette année. Les wikis utilisant le gadget [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] sont encouragés à mettre à jour leur version (généralement sur [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] comme indiqué [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ici]) pour assurer la compatibilité. D'autres gadgets liés aux références pourraient également être affectés. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * Toutes les éditions de Wikinews seront fermées et passeront en mode lecture seule le 4 mai 2026. Le contenu restera accessible, mais aucune nouvelle modification ni aucun nouvel article ne pourra être ajouté. Cette fermeture a été approuvée par le Conseil d'administration de la Fondation Wikimedia à la suite de discussions prolongées. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|En savoir plus]]. * L'[[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|API d'action]] a proposé plusieurs formats pour les résultats demandés. L'un d'entre eux, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, sera bientôt supprimé. Veuillez vous assurer que vos scripts ou robots utilisent le [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|format JSON]]. Cette suppression devrait affecter très peu de scripts et de robots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * La page [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] inclut désormais les alias d'espace de noms. Par exemple «WP» pour l'espace de noms ''Projet'' (''Wikipédia'') sur la Wikipédia en allemand. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 abril de 2026 a 16.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 abril de 2026 a 15.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-17</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Après deux ans de développement, la version [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], également connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], sortira de sa phase bêta le mardi 21 avril. Elle offrira une meilleure lisibilité du code et du wikitext, une réduction des fautes de frappe et d'autres [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|avantages]] à tous les utilisateurs du surligneur de syntaxe standard. Un grand merci au bénévole [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] qui a développé de nombreuses nouvelles fonctionnalités, notamment [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|le repliement de code]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|la saisie semi-automatique]] et [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|l'analyse statique du code]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Une mise à jour majeure de l'application Wikipédia pour iOS est en cours de déploiement, en restructurant l'interface pour s'harmoniser avec le tout nouveau design visuel "Liquid Glass" d'Apple. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Télécharger la dernière version] et découvrez les nouveautés. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Les listes de lecture]] est une fonctionnalité qui permet aux lecteurs d'enregistrer des articles dans une liste pour les lire ultérieurement. Cette fonctionnalité est actuellement en version bêta sur les Wikipédias en arabe, français, indonésien, vietnamien et chinois, et activée par défaut pour tous les nouveaux comptes sur toutes les Wikipédias. * Une expérimentation visant à étendre [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|les aperçus de page au web mobile]] sera lancée la semaine du 20 avril sur les versions arabe, anglaise, française, italienne, polonaise et vietnamienne de Wikipédia. Les aperçus de page sont des fenêtres contextuelles affichant une miniature, un premier paragraphe et un lien bleu permettant d'ouvrir l'article complet, facilitant ainsi la découverte de contenu. Cette fonctionnalité est déjà disponible sur ordinateur et dans les applications. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|En savoir plus sur cette expérimentation et d'autres]]. * Sur plusieurs wikis, les contributeurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmé leur adresse électronique]] peuvent désormais voir une bannière les invitant à le faire. La confirmation de l'adresse électronique permet à un utilisateur de récupérer l'accès à son compte en cas de perte. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:15|la tâche soumise|les {{formatnum:15}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:15||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème qui entraînait des ralentissements lors de la modification de très grandes pages wiki dans l'éditeur wikitext de 2017, des problèmes de chargement, de prévisualisation et de défilement, ainsi que des problèmes de performance lors de la sélection, de la découpe ou du collage de contenu, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre de la promotion de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] à partir d'une fonctionnalité bêta, tous les utilisateurs se serviront de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] au lieu de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] pour la coloration syntaxique lors de l'édition de pages de contenu JavaScript, CSS, JSON, Vue et Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * <span class="mw-translate-fuzzy">Le service <code>mirrors.wikimedia.org</code> pour les utilisateurs de Debian et Ubuntu sera définitivement arrêté le 15 mai. Le matériel du serveur sera remplacé par des solutions plus performantes. Certains utilisateurs devront peut-être migrer vers un autre serveur qui ne devra prendre qu'une minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ Vous pouvez en savoir plus].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * Les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> seront supprimées de [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. Si vos outils ou requêtes accèdent directement à <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> ou <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi>, veuillez les mettre à jour pour utiliser les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> avant le 28 mai. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Suite à la récente mise en place de limites de débit globales pour les API non identifiées, la Fondation Wikimedia poursuit ses efforts pour garantir [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|une utilisation équitable de l'infrastructure]] en appliquant des limites globales au trafic des API identifiées à partir de la dernière semaine d'avril. Ces limites sont volontairement fixées au niveau le plus élevé possible afin de minimiser l'impact sur la communauté. Les bots exécutés dans Toolforge/WMCS ou disposant des droits d'utilisateur de bot sur un wiki ne devraient pas être affectés pour le moment. Toutefois, il est conseillé à tous les développeurs de suivre les bonnes pratiques mises à jour. Pour plus d'informations, consultez la page [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|API Wikimedia/Limites de débit]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Foire aux questions]]. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|API d'attribution]] est désormais disponible en [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|version bêta]]. Elle récupère les informations nécessaires pour créditer les articles et les fichiers multimédias de Wikimedia, quel que soit leur lieu d'utilisation. La documentation de référence est disponible sur la page dédiée au Sandbox REST, accessible sur tous les wikis Wikimedia (comme [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox le sandbox REST de Wikipédia en anglais]). N'hésitez pas à partager vos commentaires sur la [[mw:Talk:Attribution API|page de discussion du projet]]. * Il n'y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 abril de 2026 a 15.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-18</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un changement dans la manière dont les utilisateurs et utilisatrices sont automatiquement confirmés est en cours pour améliorer la protection contre le vandalisme. Actuellement, il suffit d’avoir un compte depuis quelques jours avec quelques contributions pour être ajouté au groupe [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]]. Cette configuration tend à être exploitée par certains vandales qui créent des comptes et commencent à les utiliser après un certain temps. Pour réduire ce problème, la configuration va changer la semaine prochaine afin que l’âge du compte minimum pour être confirmé automatiquement ne soit calculé qu’à partir de la première modification, au lieu de la date d’inscription. L’âge minimum du compte restera le même, c’est seulement le point de départ pour calculer cet âge qui change. Ce changement ne sera déployé que sur les wikis qui nécessitent au moins une contribution pour satisfaire les conditions de confirmation automatique. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * Tous les utilisateurs et utilisatrices de Wikipédia avec un nouveau compte et ceux qui ont activé l’option « activer automatiquement la plupart des fonctionnalités bêta » peuvent désormais utiliser la fonctionnalité bêta de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|listes de lecture]] pour enregistrer des articles à lire plus tard. Cela permet d’organiser les lectures qui nous intéressent à un endroit unique pour y accéder facilement. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème avec les images d’infoboite qui avaient une marge intérieure immense dans Firefox a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Actualités pour la contribution technique''' * Pour rappel, la limite globale d’accès à l’API sera appliquée cette semaine pour identifier le trafic de l’API. Le but est d’aider à garantir un [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|accès équitable à l’infrastructure]]. Les robots qui s’exécutent dans Toolforge ou WMCS, ou avec le droit utilisateur ''robot'' sur les wikis, ne devraient pas être affectés pour le moment. Cependant, il est conseillé à tous les développeurs et développeuses de se conformer aux nouvelles bonnes pratiques à suivre. Pour plus d’informations, notamment la limite globale d’accès effective, consultez [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|la page sur la limite d’accès des API de Wikimedia]] et les [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|questions-réponses]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 abril de 2026 a 18.06 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 abril de 2026 a 20.07 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-19</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L’équipe chargée des fonctionnalités de [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Guidage des articles]] invite les contributeurs et contributrices expérimentés des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|Wikipédia pilotes]] (arabe, bangla, japonais, portugais, persan, turc, anglais simplifié, espagnol et français) à contribuer à la traduction et à l’adaptation des [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance exemples de trames d’articles]. Ces trames guideront les contributeurs dans la création d’articles clairs, bien structurés et conformes aux règles lors de l’utilisation de [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle la fonctionnalité] dès son lancement en mai 2026. Des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|instructions simples]] expliquant comment traduire et adapter ces trames sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et les technologies]] a publié [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|une proposition de recommandation]] d’une procédure type que les organisations affiliées à Wikimedia pourraient suivre pour contribuer au domaine technique. Les membres de la communauté sont invités à donner leur avis sur cette recommandation avant le 8 mai [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|sur la page de discussion]]. * Le nombre de préférences de taille de la miniature disponibles dans MediaWiki va être réduit à trois options standardisées : ''petite'' (180 px), ''moyenne'' (250 px) et ''large'' (400 px), dans le cadre du travail en cours pour améliorer les performances et réduire la pression sur les services de miniatures. Par conséquent, les préférences existantes seront automatiquement adaptées à la nouvelle taille la plus proche (par exemple, les petites tailles comme 120 px ou 150 px s’afficheront à 180 px, tandis que les grandes tailles comme 300 px ou 360 px s’afficheront à 400 px). L’interface des préférences sera bientôt mise à jour pour refléter ces changements, et les utilisateurs qui souhaitent s’y opposer ou donner leur avis peuvent le faire. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * Dorénavant, même lorsqu’une permission expire automatiquement, les utilisateurs recevront une notification Echo similaire à la notification normale pour les changements de permissions. Quant au [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|robot global de rappel]], il continue de prévenir les utilisateurs une semaine ''avant'' que leurs droits ne soient sur le point d’expirer, afin qu’ils puissent les faire renouveler. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème du sélecteur de langue ULS dans [[m:Special:Translate|Special:Translate]] qui faisait défiler verticalement alors qu’il ne devait pas, a été résolu. Auparavant, lorsque les utilisateurs ouvraient le menu déroulant « Traduire en français » et commençaient à saisir le nom d’une langue, la boîte de dialogue défilait verticalement de quelques pixels même lorsqu'il y avait suffisamment d’espace pour afficher tous les résultats. Le menu déroulant ne se déplace plus inutilement lors du filtrage des langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|liste de suivi globale]], qui vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page, continue de s’améliorer. Par exemple, les listes de suivi pour les sites avec Wikibase tels que [[:d:|Wikidata]] prennent désormais en charge les éléments [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] pour un meilleur suivi. Le mode Mises à jour en direct actualise désormais la page spéciale toutes les 60 secondes afin de se conformer aux [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|nouvelles limites globales d’accès à l’API]] pour une meilleure réactivité en temps réel. Par ailleurs, un bug de directionnalité du texte qui affichait les liens comme « changements 3 » au lieu de « 3 changements » dans les listes à directions mixtes a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Actualités pour la contribution technique''' * La deuxième phase de [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|limitations globales d’accès à l’API]] a été déployée pour réduire l’[[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact des robots IA]] et assurer un accès équitable et durable aux ressources de Wikimedia, en donnant la priorité au trafic humain et conforme à notre mission. Les [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|limites]] ne s’appliquent plus par heure mais par minute, produisant une meilleure répartition dans les structures de trafic ainsi qu’une meilleure prévisibilité de la charge de l’API. Les utilisateurs de la communauté ne devraient pas être affectés, et aucune action n’est requise. Les premières indications montrent que certains requérants basés sur l'agent utilisateur ajustent leur comportement, et environ 64 % du trafic API automatisé a été identifié. La surveillance continue, et Wikimedia Enterprise reste disponible pour l’assistance commerciale. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai de 2026 a 20.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == I donan las fòrmas oralas de las comunas == Cada enquesta com aquesta, per comuna e gropament de comunas, deu interrogar la gent presenta sis los noms de las comunas e escarts. https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.48 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-20</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Communauté Technique a publié [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|de nouvelles directives]] expliquant comment les souhaits sur la Liste de souhaits de la communauté sont triés et priorisés. La documentation vise à aider les contributeurs à rédiger des propositions plus solides en clarifiant les facteurs qui influencent les décisions de priorisation. Au-delà du nombre de votes, les directives mettent en avant des considérations telles que l'impact potentiel sur la communauté pour déterminer quels souhaits avanceront. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de croissance des lecteurs lance une expérience pour tester une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|fonctionnalité de Partage de Carte]] qui permet aux lecteurs de créer des cartes visuellement attrayantes à partir d'articles Wikipédia ou de sections d'articles sélectionnées et de les partager en ligne, chaque carte renvoyant à l'article original afin d'aider à augmenter le lectorat et la découverte des articles. Le test A/B réservé aux mobiles ne sera disponible qu'à une partie des lecteurs sur les Wikipédia en arabe, chinois, français, vietnamien et anglais afin de mieux comprendre les habitudes de lecture et de partage, et est prévu pour commencer la semaine du 18 mai pour une durée de quatre semaines. * Les applications Wikipedia pour Android et iOS ont récemment publié en version bêta le [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|défi de lecture de 25 jours]], dans le cadre des efforts visant à stimuler l'engagement des lecteurs en encourageant les utilisateurs à atteindre des objectifs de lecture. Pour suivre leur série de lectures pendant le défi, les utilisateurs de l'application peuvent ajouter un widget avec Baby Globe à leur écran d'accueil. Le défi commence officiellement le 11 mai. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:17|la tâche soumise|les {{formatnum:17}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:17||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la préférence globale pour activer la coloration syntaxique dans le wikitexte pouvait s'éteindre de manière inattendue après avoir été activée a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Sujet technique]] Le module ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, obsolète depuis [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|septembre 2023]], sera supprimé cette semaine. Il existe un [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide pour migrer de l’interface MediaWiki UI vers Codex]] pour tous les outils qui l’utilisent. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai de 2026 a 19.20 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-21</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'équipe de Wikipédia abstraite a identifié cinq wikis pilotes potentiels pour évaluer leur intérêt à adopter des articles abstraits sur leurs wikis. Les pilotes sont Wikipédia en Malayalam, en Bengali, en Dagbani, en Arabe et en Indonésien. La période de retour d'information sera ouverte jusqu'au 22 mai. Si votre communauté est intéressée à devenir un pilote, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|faites-nous savoir sur Meta]]. '''Actualités pour la contribution''' * Une expérience visant à afficher [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|les listes de lecture]] aux lecteurs non connectés sur le web mobile sera lancée le 18 mai sur les Wikipédias Allemande, Espagnole, Italienne, Portugaise, Polonaise, Néerlandaise, Turque et Ourdou, et durera un mois. Cet effort soutient des objectifs plus larges consistant à aider les lecteurs à enregistrer et organiser des articles pour une lecture ultérieure, tout en encourageant des habitudes qui pourraient mener à de futures contributions sur Wikipédia. * Pour prendre en charge un bouton de marquage dans la fonctionnalité bêta Liste de lecture, le menu "Outils > Action" a été mis à jour pour afficher des icônes, y compris l'indicateur en forme d'étoile de suivi qui aide les éditeurs à identifier les articles suivis temporairement. Les icônes correspondent désormais également à celles utilisées sur mobile, améliorant la cohérence entre les plateformes. Le changement est actuellement limité au menu des actions et concerne principalement les éditeurs ayant des droits d'utilisateur privilégié. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Mode de Suggestion]] a été publié en tant qu'[[w:en:A/B test|test A/B]] pour les nouveaux éditeurs sur le site mobile à [[phab:T421189|~15 Wikipédias]]. L'expérience mesurera l'impact que le Mode de Suggestion a sur la proportion de sessions d'édition sur le web mobile par des nouveaux éditeurs qui aboutissent à des modifications constructives (non annulées) des articles. L'expérience évaluera également l'impact de la fonctionnalité sur la rétention des éditeurs et surveillera les changements dans les taux d'annulation et de blocage. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème dans l'application Android de Wikipédia où les images pourraient parfois ne pas se charger après avoir ouvert une notification de liste de lecture recommandée, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|équipe de la Plateforme Wikidata]] a publié sa [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|recommandation de remplacement du backend]] et l'[[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|architecture technique]] qui l'accompagne pour la migration du Wikidata Query Service (WDQS) hors de Blazegraph grap. Les retours sont attendus jusqu'au 25 mai 2026, en particulier sur les éventuelles lacunes et impacts sur les cas d'utilisation avancés. Les membres de la communauté Wikidata et les utilisateurs de WDQS sont également encouragés à aider à identifier les outils et flux de travail à fort impact qui pourraient nécessiter une attention sur [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|cette page]]. Les retours peuvent être partagés sur la [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|page de discussion de la migration]] ou lors de la [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|prochaine heure de bureau]]. Voir le [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|bulletin de l'équipe WDP]] pour plus de détails. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''En détails''' * Sur les Wikipédia en anglais, en français, en japonais et quelques autres, il y a eu un [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|essai de hCaptcha]], un service tiers de détection de robots. L'essai a montré que hCaptcha détecte et dissuade efficacement certaines activités automatisées de mauvaise foi, à la fois par lui-même et en donnant des signaux aux [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers et stewards]] pour qu'ils enquêtent. Comme les résultats étaient positifs, hCaptcha sera déployé sur toutes les wikis au cours des prochaines semaines. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|Voir la page du projet hCaptcha]] pour des informations techniques sur la mise en œuvre et les protections de la vie privée. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|En savoir plus]]. * La dernière mise à jour de la Technologie communautaire est désormais disponible, avec des progrès dans plusieurs initiatives de la Liste de souhaits communautaire, y compris l'extension des listes de lecture de l'application mobile au site web, la prise en charge de nouvelles langues pour "Who Wrote That" et le Tableau de bord personnel, des améliorations du rendu 3D et des graphiques, ainsi que des travaux à venir sur le tri des pages de discussion, la lecture audio et les flux de travail d'édition. La mise à jour partage également les priorités actuelles, les tendances de l'état de la Liste de souhaits et les opportunités de retour d'information de la communauté sur les domaines de concentration futurs et le Plan annuel 2026–2027 de la Wikimedia Foundation. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Lisez le bulletin d'information complet pour plus de détails]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai de 2026 a 20.22 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> ==Please fix this template== Hello. You started [[Modèl:Monedas_virtualas|this template]] on 27 December 2013, and 13 years later, it has to be fixed. I would be fantastic if you could fix it in accordance with the English or French version. [[Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Discussion Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|d]]) 23 mai de 2026 a 10.40 (UTC) :Thanks for reminding. Done. Best regards. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 mai de 2026 a 11.41 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-22</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Faisant suite à une [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|expérience fructueuse sur la création de comptes]], un message d'avertissement pour les personnes déconnectées sera déployé sur les wikis Wikimédia durant la première semaine de juin. Ce changement n'affectera que les personnes déconnectées sur l'interface web mobile qui commencent à modifier. Cette nouvelle expérience est faite pour encourager la création de comptes, tout en autorisant aux utilisateurs de modifier à l'aide de comptes temporaires. Les résultats de l'expérience ont montré une augmentation de la création de compte d'environ 27 % pour ceux ayant vu le nouveau message. Comme prévu, puisque plus de personnes créent un compte, la création de comptes temporaires a diminué de 16 %. L'expérience n'a pas montré d'autres changements sur la qualité des modifications ou sur les autres indicateurs surveillés. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Actualités pour la contribution''' * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes d’utilisateurs sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir l'authentification à 2 facteurs]] (A2F) d'activée. Les membres de ces groupes seront dans l'impossibilité de désactiver la dernière méthode d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Ces utilisateurs auront toujours la possibilité d'ajouter ou d'enlever des nouvelles méthodes d'authentification, tant qu'une de ces méthodes est toujours activée. Dans les prochaines semaines, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique entre autres aux bureaucrates. Veuillez lire les tâches liées pour les dates de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * L'[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|équipe des souhaits techniques de Wikimédia Allemagne (WMDE)]] va lancer un [[w:fr:Test A/B|test A/B]] sur [[:phab:T415904|10 wikis]], pour essayer des [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|améliorations potentielles pour les aperçus de références]]. Cette expérience durera environ 2 semaines à la fin mai ou début juin et affectera 10 % du lectorat sur ordinateur sur les wikis participants. * Après deux expériences fructueuses, l'équipe Croissance du lectorat déploiera une fonctionnalité de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|visionnage d'images]] en bêta pour toutes les Wikipédia sur mobile le 25 mai. Cela veut dire que toutes les personnes ayant les fonctionnalités bêtas activées verront cette fonctionnalité. Les autres pourront l’activer dans leurs préférences. Cette fonctionnalité inclura un carrousel de toutes les images d'un article en haut de celui-ci, avec la possibilité pour les contributeurs d’[[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclure des images du carrousel d'un article ou d'enlever la fonctionnalité pour l'entièreté de l'article]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les fichiers STL tridimensionnels étaient affichés incorrectement par l'extension 3D du lecteur multimédia, ce qui est maintenant corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les classes CSS dépréciées <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> ont été remplacées par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> car les premières ne fonctionnent pas correctement sur toutes les plateformes, dont l'interface web mobile et l'application mobile. Les projets se servant de ces classes sont encouragés à vérifier leur usage et à planifier leur migration. Sachez que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> pourraient aussi être dépréciées dans le futur, même s’il n'y a pas de calendrier défini. [[phab:T426452|En savoir plus]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai de 2026 a 21.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-23</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience]] mène une expérience pour montrer la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]], qui est encore en développement, aux lecteurs non connectés sur mobile afin de tester si elle encourage la création de compte à un rythme plus élevé que le bouton watchstar. L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|expérience]] a été lancée le 18 mai sur les wikis en allemand, espagnol, italien, portugais, polonais, néerlandais, turc et ourdou, et elle durera un mois. * L'équipe Wikimedia Apps a publié la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] du flux d'accueil repensé pour l'application Android Beta. Le nouveau flux d'accueil comprend un onglet « Communauté » actualisé et un onglet « Pour vous » personnalisé contenant des recommandations de lecture mises à jour quotidiennement. La refonte fait partie d'un effort plus large visant à améliorer la découverte de contenu et à créer des expériences d'apprentissage plus engageantes dans les applications Wikipédia. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les images pouvaient ne pas se charger pour certaines modifications suggérées sur [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], laissant la vignette bloquée dans un état de chargement, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 junh de 2026 a 21.09 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 junh de 2026 a 10.35 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-24</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Wikimedia Entreprise a relevé les limites d’utilisation gratuite de ses API. La limite mensuelle de requêtes pour l’API « à la demande » (<i lang="en">On-demand</i>) est passée de {{formatnum:5000}} à {{formatnum:50000}} requêtes, tandis que celle de l’API des instantanés (<i lang="en">Snapshot</i>) est passée de 15 à 30 requêtes par mois. De plus, les instantanés de contenus structurés sont désormais accessibles aux comptes gratuits. Ces changements élargissent l’accès aux données de Wikimedia Entreprise pour les développeurs et développeuses, les chercheurs et chercheuses et les organisations qui utilisent les contenus Wikimédia. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Actualités pour la contribution''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|nouvelle version du Fil d’exploration]], désormais appelé « Fil d’accueil », est en cours de déploiement auprès de 50 % des utilisateurs de l’application Wikipédia pour Android. Le fil d’accueil aide le lectorat à découvrir du contenu pertinent grâce à deux nouveaux onglets : « Communauté » et « Pour vous ». L’onglet « Communauté » propose un flux défilant de contenus sélectionnés et d’actualités provenant de l’ensemble de la communauté et du mouvement Wikimédia, tandis que l’onglet « Pour vous » offre une expérience en plein écran et par glissement qui présente des contenus adaptés aux centres d’intérêt de l’utilisateur ou utilisatrice. Cette refonte s’inscrit dans le cadre d’un travail en cours visant à améliorer la découverte et à enrichir l’expérience d’apprentissage au sein de l’application Wikipédia. * Le jeu-questionnaire quotidien [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Qu’est-ce qui est arrivé en premier ?]] est désormais disponible dans la version bêta de l’application Wikipédia pour iOS en anglais, allemand, français, portugais, russe, espagnol, arabe, chinois et turc. Le jeu s’appuie sur des événements historiques tirés de la rubrique « Éphéméride » de Wikipédia et met les lecteurs au défi de deviner lequel des deux événements s’est produit en premier. Le jeu avait déjà été lancé sur Android. Les communautés souhaitant rendre le jeu disponible dans leur langue peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|consulter les instructions et les conditions requises]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Les sous-références]], une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki permettant aux contributeurs de réutiliser des références avec des détails différents, va commencer à être déployée sur les wikis Wikimédia après une phase pilote réussie. Le déploiement débutera le 8 juin pour la plupart des [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|wikis du groupe 1]] et Wikipédia en français, puis d'autres éditions linguistiques de Wikipédia bénéficieront de cette fonctionnalité au cours des prochains mois. Les communautés sont invitées à se préparer en vérifiant s’il existe des [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate messages non traduits de l’extension Cite] dans leur langue et en passant en revue toute utilisation de l’outil [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Infobulles des références]], qui pourraient nécessiter des [[:phab:T416304#11668731|mises à jour]] pour prendre en charge la nouvelle fonctionnalité. Les wikis utilisant les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|aperçus de référence]] n’ont aucune action à entreprendre. Les communautés peuvent également créer la [[Special:TrackingCategories|catégorie de suivi]] ''cite-tracking-category-ref-details'' en tant que catégorie cachée à l’aide de <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (ou d’un modèle dédié), et la relier à l’élément Wikidata correspondant [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|expérience d'Aperçus de page]] sur le Web mobile a pris fin. L'équipe a décidé de ne pas déployer cette fonctionnalité après que les résultats ont montré qu'elle n'avait pas d'impact statistiquement significatif sur la fidélisation des lecteurs, l'amélioration de la fidélisation étant le principal indicateur de réussite. Les « Aperçus de page », déjà disponibles sur ordinateur et dans les applications, affichent une vignette, le premier paragraphe et un lien vers l'article complet lorsque les lecteurs cliquent sur un lien bleu. L'expérience a testé cette fonctionnalité sur le Web mobile sur six versions de Wikipédia. * La [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|bibliothèque d'icônes de l'interface utilisateur]] sera [[phab:T399175|mise à jour dans le courant de cette semaine ou la semaine prochaine]]. La plupart des quelque 300 icônes ont été légèrement peaufinées et une trentaine de nouvelles icônes ont été ajoutées. Ces modifications améliorent les icônes afin de les rendre plus cohérentes et plus compréhensibles, et d'offrir un meilleur équilibre visuel lorsqu'elles sont utilisées en groupe. * L'interface [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Sélecteur universel de langue]] (ULS) de MediaWiki, qui aide les utilisateurs à sélectionner du contenu dans d'autres langues, a été mise à jour. La nouvelle version améliore la rapidité et l'accessibilité, et les utilisateurs des projets Wikimédia peuvent désormais épingler des langues pour changer de langue plus rapidement. Le déploiement sur les sites Wikimédia se fera progressivement au cours des prochaines semaines. Vous pouvez la tester dès maintenant en tant que fonctionnalité bêta en sélectionnant [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|les fonctionnalités bêta]] dans les préférences de votre profil et partager vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|la page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème du le tableau de bord d'analyse des pages vues sur pageviews.wmcloud.org qui a arrêté de mettre à jour les données graphiques en mai 2026, affectant tous les utilisateurs, a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La signature de la fonction <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> a été simplifiée. Les développeurs peuvent désormais passer un objet de configuration à la place d'une liste de paramètres positionnels lors de la création de liens vers des portlets. L'ancienne signature de la fonction reste prise en charge à des fins de compatibilité ascendante. Par exemple, au lieu de : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi>, utilisez <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Les responsables de la maintenance des scripts sont invités à passer en revue les utilisations existantes de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> et à les mettre à jour si nécessaire. Cette modification sera disponible sur tous les wikis à partir du 11 juin. Merci à Gerges, bénévole de la communauté, d'avoir apporté cette amélioration. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Discussion sur la liste de souhaits de la communauté''': les [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|changements introduits]] par les équipes Produit et Technologie visent à augmenter le nombre et la complexité des souhaits exaucés, notamment par la dissolution de l'équipe Community Tech. Ils [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mènent actuellement des discussions]] sur une [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|orientation proposée pour la liste de souhaits]] émanant des membres de la communauté. Cela inclut des moyens de structurer le vote annuel, un meilleur suivi des souhaits, la suppression de certains domaines prioritaires et des [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mises à jour concernant le personnel]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 junh de 2026 a 21.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-25</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|équipe chargée de la croissance du lectorat]] a lancé une fonctionnalité bêta d'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|exploration des images]] sur la version mobile de toutes les Wikipédias. Cette fonctionnalité affiche un carrousel d'images en haut des articles contenant au moins trois images. Les contributeurs peuvent configurer cette fonctionnalité à l'aide des commandes suivantes : pour masquer une image spécifique sur une page, utilisez soit <code>class=notpageimage</code> pour l'exclure des aperçus miniatures, soit <code>class=noviewer</code> pour l'exclure de MediaViewer. Le carrousel peut également être désactivé complètement sur une page à l'aide du mot magique <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. Pour faire des retours ou signaler des bugs, rendez-vous sur la [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|page de discussion du projet]]. * Les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] peuvent désormais être [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|triées par ordre décroissant]] dès le premier clic en ajoutant <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> à la cellule d'en-tête. Auparavant, par défaut, cliquer une première fois sur l'en-tête d'une colonne entraînait un tri par ordre croissant. Cette nouveauté offre davantage de contrôle et de flexibilité pour les Wikitables, tandis que le comportement par défaut pour les clics suivants reste inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Aide à la rédaction d'articles]] est actuellement en phase de test auprès de certains contributeurs qui créent de nouveaux articles sur les Wikipédias en anglais simplifié, en français et en turc. L'expérience débutera bientôt sur les Wikipédias en arabe et en bengali également. [[w:simple:Special:NewArticle|Cette fonctionnalité]] fournit aux contributeurs des conseils élaborés par la communauté afin de les aider à créer des articles conformes aux normes communautaires. Les contributeurs expérimentés peuvent continuer à créer ou à adapter des modèles pour des types d'articles spécifiques qui sont couramment créés par des contributeurs moins expérimentés. Ces modèles guident les contributeurs moins expérimentés dans la création d'articles de haute qualité. Un guide rapide des balises utilisées dans les modèles est disponible sur [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|cette page]]. [[w:fr:Projet:Aide à la rédaction d'articles#Liste de plans d'aide à la rédaction|Des exemples de modèles]] pouvant être adaptés, ainsi que des instructions sur la manière de les adapter, se trouvent dans [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|cette section]] de la page du projet. * Les wikis qui souhaitent remplacer le bouton « indéfiniment » dans la page Special:Block pour les comptes temporaires (par exemple, les wikis qui bloquent les utilisateurs temporaires uniquement jusqu'à l'expiration de leur compte) pourront le faire en créant [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] avec la durée de blocage souhaitée. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:41|la tâche soumise|les {{formatnum:41}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:41||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * D'ici la fin du mois de juin, une chaîne « user-agent » valide sera requise pour les téléchargements automatisés de sauvegardes depuis le site dumps.wikimedia.org. Les requêtes automatisées fournissant une chaîne « user-agent » générique ou vide seront bloquées. Cette mesure [[phab:T400119|renforce l'application]] de la [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative à l'agent utilisateur]] en vigueur depuis longtemps. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services restera inchangé. * La mise en place des [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|limites de débit des API]] à l'échelle mondiale est désormais achevée ; ces limites s'appliquent à toutes les API et sont fixées aux niveaux indiqués dans la documentation pour tous les groupes. Les bots fonctionnant sur Toolforge/WMCS ou disposant du droit d'utilisateur « bot » sur n'importe quel wiki restent exemptés. Tous les bots doivent continuer à respecter les bonnes pratiques décrites dans la documentation afin d'éviter d'être soumis à des limites de débit. * Le [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page wiki du portail API] sera en lecture seule à partir de cette semaine (du 15 au 18 juin). La semaine suivante (du 22 au 25 juin), toutes les URL du wiki du portail API redirigeront vers [[mw:Wikimedia APIs|les API Wikimedia sur mediawiki.org]]. Pour en savoir plus, consultez la [[wikitech:API Portal/Deprecation|page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Le 17 juin à 18 h (UTC), la WMF organisera une réunion sur Discord consacrée à la revue de code. L'[[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|enquête sur la satisfaction des développeurs]] nous a permis de constater que les bénévoles rencontrent des difficultés avec la revue de code, et nous souhaitons discuter de ces expériences afin de trouver des solutions concrètes. Vous pouvez rejoindre la réunion [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via le serveur Discord de la communauté Wikimedia]. * La [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Conférence Wikimedia d'Amérique latine]] organisera un hackathon régional qui réunira la communauté technique du mouvement Wikimedia, notamment des développeurs, des administrateurs système, des data scientists et des utilisateurs disposant de droits étendus. Les contributeurs techniques intéressés peuvent [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform postuler à une bourse] pour y participer jusqu'au 21 juin à minuit (heure de la Bolivie, UTC-4). * Inscrivez-vous aux Wikimania Team Challenges pour participer à cet événement exceptionnel. Les défis par équipe se dérouleront en ligne et en présentiel les 21 et 22 juillet, avant la conférence Wikimania. Tout le monde est le bienvenu, quelles que soient ses compétences ou son inscription à Wikimania. Les équipes travailleront sur 10 défis importants visant à soutenir la communauté Wikimedia. Pour plus de détails, rendez-vous sur [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|la page des défis par équipe]] et [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ inscrivez-vous ici]. Les inscriptions se terminent le 20 juin à 23 h UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 junh de 2026 a 16.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-26</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Les [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]] sont [[phab:T418115|désormais disponibles sur Wikidata]]. Cette mise à jour permet d'accéder au mentorat ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|s'il est configuré]]), au module Impact, au panneau d'aide et à une page d'accueil simplifiée pour les nouveaux arrivants (sans les suggestions de modifications). Les administrateurs de Wikidata continuent de paramétrer ces fonctionnalités via la configuration communautaire. '''Actualités pour la contribution''' * La page spéciale [[{{#special:RangeCalculator}}]] a été créée. Elle permet aux utilisateurs de trouver une plage d'adresses IP sans avoir à recourir à des outils externes. Jusqu'à présent, cet outil n'était accessible qu'aux CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * Les [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]] sont une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki qui permet aux contributeurs de réutiliser des références en modifiant certains détails. Elle sera déployée le 23 juin, sur la plupart des versions de Wikipédia de petite et moyenne taille. La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] répertorie les mesures à prendre sur votre wiki pour faciliter ce déploiement. Consultez le [[:phab:T414094|plan de déploiement]] pour connaître les prochaines étapes. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * À partir de la semaine prochaine, les utilisateurs recevront une notification lorsqu'ils seront bloqués ou débloqués pour l'édition, ou si ce blocage venait à changer. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de la semaine prochaine, les filtres anti-abus configurés pour « exiger une vérification par CAPTCHA » s'appliqueront également aux utilisateurs disposant du droit <code>skipcaptcha</code>, ce qui inclut la plupart des utilisateurs auto-confirmés. Les bots en sont exemptés. Ce changement ne concerne que les modifications qui déclenchent un filtre anti-abus. Le droit <code>skipcaptcha</code> continuera à exempter les utilisateurs de l'obligation de résoudre des CAPTCHA dans le cadre d'une utilisation normale des wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * La documentation de référence relative à l'[[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|API Lift Wing]] a été déplacée du portail API vers le [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST] interactif. * Le wiki du Portail API est désormais fermé. Pour consulter la documentation relative aux API, rendez-vous sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs sur mediawiki.org]]. À compter du 22 juin, toutes les URL du wiki du Portail API (https://api.wikimedia.org/wiki/) redirigeront vers la page de mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Participez à une visioconférence le 25 juin à 14 h 30 UTC pour rencontrer les stagiaires actuels de Wikimédia participant au [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] et à [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Les stagiaires présenteront leurs projets et feront une brève démonstration du travail qu'ils ont réalisé jusqu'à présent. Les participants sont invités à [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|partager leurs idées et leurs contacts au sein de leur communauté]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 junh de 2026 a 13.05 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-27</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|expériences sur la création de comptes]], l'équipe Growth a testé l'ajout d'une icône de compte utilisateur dans l'en-tête du site mobile pour les utilisateurs non connectés, offrant ainsi un accès direct aux actions « Créer un compte » et « Se connecter ». Cette expérience a permis d'augmenter le nombre de créations de comptes d'environ 20 % sans nuire à la qualité des modifications ni au taux de modifications constructives. Cette fonctionnalité sera désormais déployée sur tous les wikis de la Fondation Wikimédia sur le site mobile au cours de la première semaine de juillet. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * À la suite d'une [[phab:T426248|expérience concluante]], les utilisateurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirmé leur adresse e-mail]] lors de la création de leur compte voient s'afficher une nouvelle bannière leur demandant de finaliser cette procédure. Cela permet de réduire le risque que les utilisateurs se retrouvent bloqués hors de leur compte et rend les adresses e-mail associées aux comptes globalement plus fiables. Cette mesure s'inscrit dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * Une mise à jour de [[Special:Search|Recherche]] affine le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> lorsqu'il est utilisé pour exclure des résultats. Auparavant, l'utilisation de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> avec la négation pouvait élargir involontairement les résultats de recherche en ajoutant les espaces de noms inclus dans le champ de recherche, ce qui entraînait un comportement déroutant pour les utilisateurs s'attendant à un filtre d'exclusion simple. Avec cette mise à jour, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> exclura désormais strictement les titres de pages correspondants comme prévu et pourra afficher un avertissement si l'espace de noms concerné n'a pas été explicitement sélectionné. Le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> sans négation reste toutefois inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:33|la tâche soumise|les {{formatnum:33}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:33||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème qui empêchait les réviseurs utilisant la barre d'outils « Page Curation » d'être automatiquement abonnés aux discussions qu'ils avaient lancées sur les pages de discussion a désormais été résolu. Les réviseurs recevront désormais des notifications lorsqu'une personne répondra à ces discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Actualités pour la contribution technique''' * À compter du 29 juin, les téléchargements automatisés depuis le site web « dumps.wikimedia.org » seront soumis à la [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative aux user-agents]]. Les requêtes automatisées utilisant un user-agent générique ou vide seront bloquées. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services n'est pas affecté. Cette mesure fait suite à l'annonce publiée dans le [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|numéro 2026/25 de Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 junh de 2026 a 11.48 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-28</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les résultats de la barre de recherche sur Wikidata étaient en anglais au lieu d’utiliser la bonne langue de repli pour les utilisateurs de variantes de langues. Ce problème a maintenant été corrigé : les suggestions de recherche suivront désormais correctement la chaîne des langues de repli. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Actualités pour la contribution technique''' * En préparation de la [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|campagne Célébrons les femmes]] prévues pour mars 2027, l’[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|équipe Activation du contenu]] de Wikimedia Foundation a lancé un sondage composé de 22 questions pour mieux comprendre les contributions techniques des personnes s’identifiant comme femmes sur les projets Wikimedia. Répondre au sondage prend environ 15 à 20 minutes ; il restera ouvert jusqu’au 20 juillet 2026. Les [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] sont aussi sur wiki pour les regarder auparavant. * L’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Partitions]] prend désormais en charge le rendu de partition musicales comme images SVG, en plus du format PNG. Cela répond à [[:phab:T49578|une vieille demande]] et résout des problèmes anciens de qualité de l’image. Les deux formats sont désormais fournis aux clients web : PNG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> et SVG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi>. * Le nouvel analyseur syntaxique [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] continue [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|d’être déployé sur d’autres wikis]], ce qui rend plus facile l’introduction de nouvelles fonctionnalités de lecture et de modification. Il a été activé sur Wikipédia en français, amenant la couverture totale à 78,9 % des pages vues de Wikipédia. Le déploiement sur Wikipédia en anglais sur ordinateur va progresser cette semaine. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''En détails''' * La [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|publication sur le blog récapitulant]] le Hackathon Wikimedia 2026 est désormais en ligne. Il met en avant les projets, séances et activités sociales de l’évènement de cette année et présente les premières grandes lignes du Hackathon Wikimedia 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 julhet de 2026 a 13.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-29</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] aide les nouveaux contributeurs à identifier les passages des articles de Wikipédia susceptibles de contenir un langage non encyclopédique et les encourage à envisager d'en réviser le ton. Cette fonctionnalité a fait l'objet d'un [[w:en:A/B_testing|test A/B]] sur les Wikipédias en arabe, en anglais, en français et en portugais, où le taux d'achèvement des tâches par les nouveaux contributeurs [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|a augmenté de 38,7 %]] par rapport à la tâche de relecture par défaut, sans que la qualité des modifications n'en soit affectée. Le test s'est achevé le 9 juillet et la fonctionnalité est désormais accessible à tous sur ces wikis ; elle est configurable via la configuration communautaire. [[phab:T426364|Il est prévu]] de déployer « Revise Tone » sur d’autres wikis. * La configuration communautaire permettant la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|suppression automatique des mentors inactifs]] selon des critères configurables sera activée le jeudi 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|sur certains wikis]], afin de maintenir à jour les listes de mentors. Les mentors sont des contributeurs expérimentés qui choisissent d'aider les nouveaux utilisateurs sur le wiki grâce aux [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]]. Les administrateurs peuvent désormais préparer les paramètres via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]] ; ces fonctionnalités prendront effet à partir de jeudi. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:38|la tâche soumise|les {{formatnum:38}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:38||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où certains utilisateurs de l'application Android Wikipedia ont été déconnectés immédiatement après leur connexion, les empêchant de rester connectés et de modifier les pages, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Actualités pour la contribution technique''' * La modification d'une page à l'aide de scripts utilisateur ou de gadgets entraînait la réinitialisation des étiquettes de liste de suivi que l'utilisateur avait attribuées à cette page. Ce problème a désormais été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * Pour contourner un bug de Safari (voir [[phab:T425211]]), sur les wikis utilisant Parsoid, wikilink hrefs utilise désormais des URL absolues au lieu d'URL relatives au protocole. La sortie de l'API REST reste inchangée et continue d'utiliser des URL relatives au protocole. Les gadgets, les scripts utilisateur, les bots et les feuilles de style CSS devront probablement être adaptés s'ils s'appuyaient sur la présence d'URL relatives au protocole dans wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''En détails''' * L'équipe chargée de la plateforme d'expérimentation de la Fondation Wikimedia a publié un article de blog faisant le bilan de sa première année d'expérimentation structurée. Cet article met en avant des expériences couronnées de succès, telles que « Paste Check », « Reference Check » et « Tone Check », qui ont permis d'améliorer les résultats des modifications et ont été étendues à un plus grand nombre d'utilisateurs, ainsi que des expériences qui n'ont pas abouti à des changements au niveau du produit. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|En savoir plus]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 julhet de 2026 a 16.12 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 julhet de 2026 a 14.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-30</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|équipe chargée de l'expérience utilisateur]] a pris en compte les commentaires de la communauté concernant l'emplacement des boutons « Watchstar » et « Watchlist » pour la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|fonctionnalité bêta « Listes de lecture »]], qui permettrait d'enregistrer des articles pour les lire plus tard – un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|élément de la liste de souhaits]] visant à intégrer cette fonctionnalité sur le site web. Les contributeurs sont invités à activer cette fonctionnalité bêta pour la tester et [[phab:T426453|partager leurs impressions]]. * Le [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|mode Suggestions]] propose des suggestions d'édition au sein de l'éditeur visuel afin d'améliorer les articles de Wikipédia. [[Special:EditChecks|Toutes les suggestions]] sont [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|configurables par la communauté]]. La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] permet aux bénévoles de créer des suggestions locales personnalisées. Cette fonctionnalité recherche des chaînes de texte dans les articles et prend désormais en charge les expressions régulières. Cela offre aux bénévoles davantage de précision et de flexibilité quant aux types de suggestions locales qu’ils peuvent créer. Remarque : les suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|peuvent être ciblées]] en fonction du nombre de modifications effectuées par la personne qui édite, ainsi que d’autres aspects de la page. Vous pouvez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|trouver des exemples provenant d’autres communautés]] pour vous inspirer, notamment des TextMatches qui détectent : les fautes de frappe, les erreurs grammaticales, les publicités potentielles, les clichés, l’utilisation incorrecte des tirets ou des traits d’union, les mots-clés temporels non spécifiques, les noms obsolètes, et bien plus encore. Tout [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|retour]] est le bienvenu. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié à l'outil SVG Translate, qui pouvait utiliser une version obsolète d'un fichier, entraînant ainsi le remplacement des traductions existantes lors du téléchargement de nouvelles traductions, a désormais [[phab:T430577|été résolu]]. Au total, au cours du dernier trimestre, d'avril à juin 2026, environ 337 tâches communautaires ont été résolues par la Fondation Wikimedia. '''Actualités pour la contribution technique''' * Sur les wikis utilisant Parsoid, ce dernier affiche désormais un maximum de 1 250 images par page. Une nouvelle catégorie de suivi, « media-limit-reached », sera bientôt disponible pour identifier les pages où cette limite est atteinte, ce qui facilitera la recherche des contenus dont l'affichage des médias a pu être restreint lors du rendu. Consultez [[phab:T430854]] pour plus d'informations et pour nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 julhet de 2026 a 05.47 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 julhet de 2026 a 18.50 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-32</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Expérience de lecture]] a développé une [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de démonstration d’un correctif] qui entoure la barre d’outils sur deux lignes quand il n’y a pas assez d’espace horizontalement pour tous les boutons. Le but est de réduire l’encombrement de la barre d’outil de Vector 2022 qui se constate parfois sur Wikipédia dans certaines langues avec certaines tailles d’écran. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * L’équipe Expérience de lecture prévoit de lancer les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]], un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|souhait de la communauté]] que vous pouvez déjà essayer en bêta, à partir de septembre. Mais avant cela, l’aide des traducteurs et traductrices est nécessaire pour [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate plusieurs messages] à traduire dans un maximum de langues. Cette fonctionnalité appuie les objectifs de lecture et d’apprentissage sur Wikipédia. * La semaine prochaine, le sommaire sur les pages des fichiers de Wikimedia Commons sera amélioré en fusionnant le sommaire spécifique aux pages de fichier avec le sommaire classique des pages. Cela rendra plus facile la compréhension de la structure des pages de fichier, la navigation vers une section spécifique et le partage de liens vers une section en particulier. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, certaines images [[w:fr:Tagged Image File Format|TIFF]] ne s’affichaient pas après avoir cliqué sur leur vignette : une image cassé s’affichait au lieu de l’image en taille réelle. Ce problème est désormais corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le sélecteur de variables et de fonctions dans les Filtres anti-abus a été mis à jour pour prendre en charge la recherche et l’autocomplétion. Il permettra désormais aux mainteneurs de filtres de retrouver la variable ou fonction désirée plus rapidement. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * Les formats MJPEG et VP8 sont retirés du lecteur vidéo. Le format MP4 (MPEG-4 Partie 2) est ajouté à la place : il fournit une meilleure qualité pour les vieux modèles d’iPhone. Plusieurs semaines seront peut-être nécessaires pour mettre à jour toutes les vidéos déjà en ligne. Le format par défaut pour les appareils modernes ne change pas (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 agost de 2026 a 19.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-33</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Un nouvel assistant à diagrammes (''ChartWizard'') est [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|désormais disponible sur Wikimedia Commons]] pour les utilisateurs et utilisatrices qui souhaitent créer des graphiques à partir de leurs propres données. Cet assistant rend l’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|extension Chart]] plus accessible aux débutants en permettant la création de diagrammes (par exemple des histogrammes ou des graphiques en secteurs) sans devoir utiliser du JSON. Les utilisateurs peuvent encore repasser à l’éditeur JSON s’ils le préfèrent. Vos retours sur ce nouvel outil sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Community Wishlist/W414|page de discussion du souhait]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le gadget Photo du jour de l’appli Wikipédia pour iOS affichait par erreur la même image chaque jour au lieu d’en afficher une nouvelle quotidiennement. Cela a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les images SVG de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|formules mathématiques]] seront bientôt générées par le navigateur plutôt que côté serveur. MathML continue d’être généré côté serveur et est rendu dans le navigateur sans JavaScript. Ce changement aura lieu sur Wikibooks le 12 aout, sur Wikisource le 19 aout et sur Wikipédia du 20 au 27 aout. Vous pouvez l’essayer en choisissant « {{int:Mw-math-mathjax}} » dans vos préférences. Cela fait partie de la [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|dépréciation de RESTBase]] et [[phab:T431372|de celle de Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * <span class="mw-translate-fuzzy">Les pages de catégorie permettront bientôt de trier les pages de la catégorie par ordre chronologique d’ajout dans la catégorie. Cela permettra de retrouver facilement les pages récemment ajoutées ou celles depuis longtemps dans la catégorie. Cela améliorera aussi le traitement des catégories de maintenance, par exemple les demandes de suppression ou d’autres tâches nécessitant un traitement chronologique. Utilisez l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> dans l’URL de la vue d’une catégorie pour trier la liste de pages.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * Les [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|gadgets]] et scripts utilisateur sur les wikis Wikimedia peuvent désormais utiliser les [[phab:T395347|fonctionnalités de ES 2018]] et [[phab:T419142|celles de ES 2019]] dans le code JavaScript. Auparavant, la plateforme n’acceptait qu’ES 2017. MediaWiki valide le code source pour protéger les fonctionnalités d’erreurs de syntaxes et pour vérifier que les scripts sont fonctionnels dans tous [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|les navigateurs pris en charges]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 agost de 2026 a 21.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-35</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La page [[Special:CreateAccount|Spécial:Créer_un_compte]] a été simplifiée dans le cadre des travaux en cours visant à moderniser le processus de création de compte. Le panneau affichant les statistiques du projet n'apparaît plus à côté du formulaire, que ce soit sur ordinateur ou sur mobile. Plusieurs tests portant sur la création de comptes ont montré qu'un formulaire plus simple aidait les nouveaux utilisateurs à mener à bien leur inscription. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * Afin d'améliorer les performances de la page, les images ne se chargent désormais que lorsqu'elles sont visualisées. Cela signifie que les images situées plus bas dans un article ne se chargeront pas si le lecteur ne fait jamais défiler la page jusqu'à cette partie, ce qui peut avoir une incidence sur certains indicateurs liés aux images. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:42|la tâche soumise|les {{formatnum:42}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:42||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème empêchant l'affichage des vignettes d'images sur Abstract Wikipedia après le déplacement du fichier correspondant sur Wikimedia Commons a désormais été résolu. Les vignettes s'actualisent désormais correctement lorsque les fichiers sont déplacés. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Actualités pour la contribution technique''' * La fiche d'informations sur l'utilisateur est une fonctionnalité qui permet aux modérateurs de consulter des informations sur les comptes d'utilisateurs. Jusqu'à présent, elle n'était disponible que dans des sections telles que l'historique des pages, les journaux et les modifications récentes. Désormais, il est également possible de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|l'insérer dans le contenu d'une page]] à l'aide de la fonction d'analyse <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi>. Cela peut s'avérer particulièrement utile dans des modèles tels que [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (ou leurs variantes spécialisées), car cela facilitera la compréhension du contexte relatif à un ou une utilisatrice sur les divers forums communautaires. La fiche ne s'affichera que pour les utilisateurs qui l'ont activée dans leurs [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|préférences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * En raison des risques liés à la sécurité et à la confidentialité des utilisateurs, nous avons désactivé l'accès aux URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> (Spécial:Ma_page) avec l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Si vous êtes concerné par cette mesure, demandez-vous s'il est possible d'adopter une autre approche. Les URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> restent accessibles et utilisables sans <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Les URL de pages utilisateur spécifiées (par exemple, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) peuvent toujours être utilisées avec <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Suite à une mise à jour, le logiciel de création de vignettes a été amélioré. En effet, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> a été mis à jour vers la version 2.60 et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> vers la version 7. Cela a permis la résolution d’un certain nombre de bugs de longue date liés à la création de vignettes, tels que des erreurs de rendu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-36</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Un nouveau format pour la liste de souhaits de la communauté est ouvert aux commentaires. Vous pouvez [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|lire les idées proposées sur Meta]]. Ce nouveau processus prévoit d'améliorer la manière dont les souhaits sont triés, votés et priorisés d'une manière transparente et équilibrée entre les familles de projets et les éditions linguistiques. Cette consultation est ouverte pendant deux semaines. '''Actualités pour la contribution''' * La dernière version de l'application Wikipédia pour Android comprend des mises à jour de la fonctionnalité «Enregistrés», qui rapprochent l'expérience d'enregistrement de l'application de celle proposée sur iOS et sur le Web. Cette mise à jour repense l'onglet «Enregistrés» en proposant une vue «Tous les articles», supprime la liste de lecture par défaut «Enregistrés», renomme les listes de lecture «Collections» et modernise l'expérience de sauvegarde des articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]] a été activée pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en bengali, chinois, tchèque et vietnamien le 25 août, après plusieurs mois en tant que fonctionnalité bêta. Les listes de lecture seront disponibles pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en arabe, français et indonésien le 1er septembre, suivies par la Wikipédia en anglais le 14 septembre, et toutes les autres versions de Wikipédia le 28 septembre. * À la fin du mois, certains lecteurs non connectés sur les versions en bengali, tchèque, persan, anglais et polonais de Wikipédia utilisant l'habillage Minerva sur mobile verront une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|barre de navigation mise à jour]] dans le cadre d'un [[w:A/B test|test A/B]]. Le test comparera la barre de navigation actuelle avec une nouvelle version conçue pour faciliter la recherche d'informations plus rapidement. L'objectif est de déterminer si ces changements encouragent les lecteurs à revenir plus souvent. Cette expérience n'aura aucune incidence sur l'expérience des lecteurs et/ou des rédacteurs connectés. * Les contributeurs qui gèrent les redirections, les modèles et les catégories utilisés sur les pages de redirection disposent désormais de meilleurs moyens pour trouver et organiser les redirections. Auparavant, il n'était pas possible de rechercher les pages de redirection. Deux nouveaux mots-clés de recherche, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, permettent désormais de rechercher directement les redirections et peuvent être combinés avec des mots-clés existants tels que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * Les outils de recherche ISBN pour générer des citations ne fonctionnaient pas récemment en raison de problèmes de service externe. Les développeurs travaillent sur des solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la recherche de pages par catégorie à l'aide de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> pouvait ne renvoyer aucun résultat ou des résultats sans rapport a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le domaine des URL pour les miniatures passe de upload.wikimedia.org à thumb.wikimedia.org. Les anciennes URL continueront de fonctionner pour le moment, mais MediaWiki utilisera le nouveau domaine à la place. Les URL vers d'autres types de médias tels que les fichiers originaux, les vidéos et les transcodages seront toujours servies depuis upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * L'API Math de Wikimédia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox] est désormais obsolète. Ces points de terminaison seront complètement arrêtés d’ici la fin de septembre 2026. Les développeurs qui appellent ces points de terminaison devraient passer à des solutions alternatives de rendu mathématique, telles que le [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] natif ou [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Les installations tierces de MediaWiki utilisant l'extension Math pour le rendu des formules doivent effectuer une mise à jour vers la version 1.43+ afin d'éviter toute interruption de service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''En détails''' * Lisez-en plus sur [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] dans un article de Diff intitulé [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Suggestions de modifications personnalisées pour chaque wiki : comment les communautés façonnent le mode Suggestion avec TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 agost de 2026 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-37</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Ajouter un lien]] a été améliorée pour les utilisateurs de Wikipédia en anglais, avec une meilleure détection des liens présentant des différences de majuscules. Cela permettra de réduire les suggestions ambiguës dues aux différences de majuscules dans les titres d'articles, notamment ceux consacrés aux biens culturels. Une deuxième phase d'améliorations est prévue, qui permettra également de préparer cette fonctionnalité en vue de son déploiement dans d'autres langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Guide des articles]] sera activée par défaut pour les contributeurs débutants sur Wikipédia en anglais simplifié et en turc à compter du 10 septembre 2026, à la suite d'[[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|une expérience]]. Les contributeurs débutants ayant effectué entre 0 et 99 modifications verront automatiquement s'afficher cette fonctionnalité lorsqu'ils cliqueront sur un lien rouge ou utiliseront l'option « [[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]] » sur Wikipédia en turc pour créer un nouvel article. Ce changement vise à aider les contributeurs débutants à créer des articles de meilleure qualité, conformes aux normes de chaque Wikipédia. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|D'autres améliorations]] seront apportées en fonction des résultats de l'expérience et des retours de la communauté. * L'outil [https://pageviews.wmcloud.org « Analyse des pages vues »], qui permet aux utilisateurs de comparer le nombre de pages vues sur plusieurs pages, fête cette année ses 10 ans et s'est enrichi de plusieurs nouvelles fonctionnalités. Parmi celles-ci figurent [[toolforge:wikinav|WikiNav]], qui donne un aperçu de la manière dont les lecteurs de Wikipédia explorent le contenu, les statistiques d'édition dans [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org « Vues du site »], la possibilité de [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org rechercher des articles appartenant à un projet Wiki] et la prise en charge du mode sombre. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * Une barre de navigation [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|Minerva, visuellement simplifiée]] est actuellement testée auprès des lecteurs non connectés utilisant la version mobile des Wikipédias en bengali, tchèque, anglais, farsi et polonais. Cette expérience vise à déterminer si la simplification de la navigation permet de fidéliser davantage les lecteurs. Le test se déroulera du 31 août au 28 septembre et ne nécessite aucune intervention de la part des utilisateurs. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] travaille à l'amélioration des [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|noms de référence générés automatiquement dans VisualEditor]]. Les contributeurs ne remarqueront qu'un léger changement à partir de cette semaine. Lors de l'ajout de noms de référence automatiques, la numérotation commencera par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> au lieu de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Pour en savoir plus, consultez la [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|page du projet]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * Tous les wikis seront [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|en lecture seule pendant quelques minutes]] le 23 septembre. Cette opération est prévue à 14h UTC. De plus amples informations seront publiées dans la rubrique « Tech News » et seront également mises en ligne sur chaque wiki au cours des prochaines semaines. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:25|la tâche soumise|les {{formatnum:25}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:25||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au fait que [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] pouvait mal gérer les balises nowiki imbriquées, entraînant la perte de contenu et l'affichage de texte indésirable, a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les administrateurs de l'interface peuvent configurer les gadgets à partir de [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. Le format de définition a été mis à jour et ne nécessite plus l'option <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>, car les gadgets sont toujours chargés via <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. Cela simplifie la configuration des gadgets en supprimant une option qui n'est plus nécessaire, ce qui facilite la tâche des administrateurs lors de la définition des gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 setembre de 2026 a 18.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 setembre de 2026 a 15.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == Books & Bytes – Issue 76 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 76, July–August 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: The Chronicle of Higher Education * New Partnership Manager joins the team * Spotlight: TWL page on Meta <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 23 setembre de 2026 a 11.45 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=31063353 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 23 septembre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14 h 00 UTC]. Cette interruption est nécessaire pour effectuer des tests de sauvegarde dans le cadre de la bascule des serveurs du centre de données, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|qui a lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d'un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d'éviter toute interruption de service, même en cas d'urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Growth a testé un nouvel avis post-édition destiné à [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourager les titulaires de comptes temporaires à créer un compte permanent]]. Ce nouvel avis a remplacé plusieurs boîtes de dialogue et une notification de bienvenue simultanée par un message unique mettant en avant les avantages de la création d'un compte. L'expérience a permis d'augmenter le taux de création de comptes permanents de 1,94 % à 3,66 %, soit une hausse relative de 87 %. Cette modification va désormais être déployée sur tous les wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * Pour les contributeurs de Wikipédia utilisant la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta « Mode suggestion »]], il existe une [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|nouvelle préférence utilisateur à activer]] permettant d’afficher des contrôles d’édition et des suggestions « expérimentaux ». Ces types sont répertoriés sur la page [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]] et sont destinés aux premiers tests par les développeurs ainsi qu’à la collecte de retours d’expérience de la part d’utilisateurs expérimentés. Les administrateurs peuvent modifier les [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|détails de configuration]] de chaque suggestion comme d'habitude. Ils peuvent également [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|utiliser cette fonctionnalité]] pour tester les idées de leur communauté concernant des contrôles et des suggestions créés localement. Les types expérimentaux bénéficieront d'un style visuel plus distinct dès la fin de cette semaine. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Le [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] a été lancé afin d'offrir un espace dédié aux discussions techniques et à la collaboration entre les communautés Wikimédia d'Europe centrale et orientale. * Un nouvel outil, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], est désormais disponible pour les communautés Wikipédia de langues nouvelles ou peu répandues. Il rassemble des tâches guidées, des outils et des ressources destinés à aider les communautés à se lancer, à suivre leurs progrès et à collaborer avec l'ensemble de la communauté Wikimédia. Le Starter Kit est hébergé sur Wikimedia Toolforge et est destiné aux Wikipédias des langues comptant moins de 50 000 articles. Pour en savoir plus sur le fonctionnement du Starter Kit et sur la manière dont les communautés l'utilisent, consultez [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|cet article du blog Diff]]. * L'équipe chargée de la croissance du nombre de lecteurs lance une nouvelle phase de test de l'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|expérience sur le carrousel d'images]]. Ce nouveau test utilisera trois nouvelles versions du design, mises à jour en fonction des commentaires de la communauté. L'équipe évaluera les résultats et déterminera avec les communautés s'il convient ou non de mettre en place cette fonctionnalité. L'expérience débutera la semaine du 28 septembre et se déroulera sur les Wikipédias en arabe, bengali, chinois, tchèque, anglais, farsi, français, allemand, indonésien, japonais, polonais, portugais, espagnol, suédois et vietnamien. * Après avoir été déployée avec succès sur les Wikipédias en arabe, en bengali, en chinois, en tchèque, en anglais, en français, en indonésien et en vietnamien, la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|fonctionnalité « Listes de lecture »]] développée par l'équipe chargée de l'expérience utilisateur sera accessible à tous les utilisateurs connectés sur l'ensemble des wikis Wikipédia à compter du 28 septembre 2026. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au script de statut des mentors, qui mettait à jour de manière répétée le statut des mentors alors qu'aucun changement n'était intervenu, générant ainsi des entrées inutiles dans la section « Modifications récentes », a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi>, utilisée pour récupérer des informations spécifiques sur les filtres anti-abus actifs ou historiques configurés sur un wiki, a été mise à jour afin de prendre en charge le paramètre de configuration <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi>, ce qui entraîne des changements majeurs dans la réponse de l'API. Tous les utilisateurs qui gèrent des scripts utilisateur ou tout autre code doivent vérifier s'ils utilisent l'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> et s'adapter à ces changements majeurs. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 setembre de 2026 a 11.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs des skins par défaut sur le web pour ordinateur et mobile (respectivement Vector 2022 et Minerva) seront désormais informés si les suggestions de recherche affichées pendant la saisie dans la Recherche proviennent de redirections de pages. Auparavant, les utilisateurs pouvaient être confus lorsque les principales suggestions de recherche ne correspondaient pas exactement à ce qu'ils avaient tapé. La nouvelle notification de redirection précise que ces suggestions ne sont pas aléatoires, mais liées à la recherche. Les pages suggérées peuvent être des redirections vers les articles les plus pertinents recherchés. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Les utilisateurs de Wikipédia déconnectés sur le web mobile verront bientôt un bouton de signet pour enregistrer des articles dans leurs [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]] à la place du bouton Watchstar actuel. Lorsqu'on clique dessus, le bouton de signet invite les utilisateurs à se connecter ou à créer un compte pour enregistrer un article pour plus tard. Une expérience précédente a montré que l'icône de signet incitait quatre fois plus les utilisateurs déconnectés à créer un compte par rapport au bouton Watchstar. Ce changement fait partie des efforts pour encourager plus de lecteurs à devenir titulaires d'un compte et à utiliser des fonctionnalités qui les aident à sauvegarder et à revenir au contenu. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * Une expérience commencera le 29 septembre sur les Wikipédias en espagnol, arabe, anglais et français pour simplifier l'expérience que les utilisateurs rencontrent immédiatement après la création de leur compte. Le test permettra de voir si réduire les obstacles du sondage de bienvenue actuel aide les nouveaux utilisateurs à comprendre plus facilement ce qu'ils doivent faire ensuite. L'expérience se déroulera jusqu'à la fin du mois d'octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * Le [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et la technologie]] a lancé un appel à la communauté pour suggérer des sujets qu'il devrait examiner et discuter avec la Wikimedia Foundation. Les éditeurs et contributeurs techniques sont invités à ajouter des sujets à [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|la page de discussion du conseil]]. * A la fin de cette semaine, il sera possible pour les communautés de configurer des [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Vérifications et suggestions]] afin qu'elles soient [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|affichées dans des espaces de noms supplémentaires]], comme un espace de noms <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi>. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Un bug dans la [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste globale de surveillance]] empêche la page de se charger pour les utilisateurs qui ont des modifications non vues sur Wikimedia Commons. Les développeurs travaillent sur une solution. En attendant, les utilisateurs concernés peuvent suivre les solutions de contournement décrites dans la section d'aide [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|pertinente]]. * Les nouveaux mots magiques <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> sont maintenant disponibles. Ils permettent de changer le tri par défaut des catégories pour qu'il soit basé sur la date et l'heure de la catégorisation. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] pour Wikipédia n'était pas accessible a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le basculement du centre des données, prévu le 23 septembre, a été reporté. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|L'exercice de l'équinoxe]] a révélé des problèmes de capacité, empêchant le transfert de tous les services vers l'autre centre des données. Le processus a été mis en pause pour se concentrer sur l'investigation de ce problème, afin de continuer à pouvoir servir nos utilisateurs de manière fiable. Un nouvel exercice sera planifié. En attendant, tout le trafic et les modifications continuent de fonctionner normalement. * Le 23 septembre, une panne de courant a brièvement affecté tous les wikis, créant des problèmes intermittents en mode lecture et en mode édition. Cela a aussi affecté Gerrit. Cela n'a aucun lien avec le report du basculement du centre de données. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] a été déployé sur mediawiki.org et [[phab:T421436|certaines wikis en langues indiquées]]. Nous voulons avoir vos retours sur ce produit expérimental. Produnto permet aux utilisateurs d'utiliser des modules Lua hébergés sur [[gitlab:repos/lua|GitLab de Wikimedia]]. Il simplifie le partage du code Lua entre les wikis. Au lieu de copier chaque module Lua individuellement d'un wiki à l'autre, les utilisateurs pourront facilement partager des packages entre tous les wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Un [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|atelier de collaboration sur le code entre wikis]] aura lieu en ligne le 2 octobre à 12h30 UTC, réunissant des contributeurs techniques d'Asie du Sud pour découvrir Produnto et commencer à le tester sur les Wikipédias en Hindi, Punjabi, Odia, Telugu et Malayalam. Produnto est un gestionnaire de paquets pour déployer des modules Lua hébergés sur GitLab vers les wikis Wikimedia, et a récemment été déployé sur certains wikis pilotes. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 setembre de 2026 a 10.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le processus relatif à la liste de souhaits communautaires de cette année [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|a été publié]], en tenant compte des commentaires de la communauté. La période de soumission des souhaits [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|prendra fin le 8 novembre]]. Cette année, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|un groupe de travail (appel à volontariat ouvert)]] composé de membres de la communauté connaissant bien les aspects techniques de nos wikis et de membres du personnel de la Fondation Wikimedia se chargera du [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|processus de triage]]. Le triage devrait être terminé d'ici la fin novembre. Le vote sur les souhaits débutera en janvier. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs adeptes de l'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|éditeur visuel]] verront maintenant un avertissement lorsqu'ils collent du texte qui a probablement été copié d'une de 5 IA génératives dans Wikipédia. Cette fonctionalité est connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|Vérification du collage de LLM]]. C'est un type de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Vérification des modifications]] qui est configurable par communauté. La vérification cherche des marques dans l'HTML copié et n'utilise pas de la détection de tatouage numérique (watermark). Les modifications seront aussi [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|marquées]] pour que les patrouilleurs puissent les revoir en détail. Cette fonctionalité aide les nouveaux ajouter du contenu qui respecte les règles de Wikipédia et rend l'identification de contributions problèmatiques plus facile pour les utilisateurs expérimentés. Les communautés avec des règles locales sur l'usage de LLM peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|ajuster la formulation et les règles liées]]. L'équipe s'[[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|excuse]] que cette fonctionalité a été poussée sans un délai pour les traductions. * Les utilisateurs peuvent désormais [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|accéder facilement à l'éditeur visuel web directement depuis les applications iOS et Android]]. À l'ouverture de l'éditeur, les utilisateurs ont le choix entre l'édition visuelle et l'édition source. S'ils optent pour l'édition visuelle, ils sont redirigés vers une page web mobile dans leur navigateur internet. Une fois la modification terminée, une bannière leur permet de revenir à l'application. Cela permet aux lecteurs d'apporter rapidement des contributions tout en consultant le contenu, et facilite la transition vers la version web mobile. * Les utilisateurs des applications Android et iOS de Wikipédia verront désormais une proposition unique de création d'un compte après avoir utilisé l'application pendant deux semaines consécutives. Cette bannière explique les avantages d'avoir un compte. Il est destiné à aider les lecteurs occasionnels à devenir des utilisateurs connectés qui reviennent régulièrement aux applications. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Les contributeurs à des [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|wikis de groupe 1]] (dont Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage et Wikisource) ne verront plus de notifications dans les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|modifications récentes]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|liste de suivi]] lorsqu'un lien vers une version d'un autre langage d'une page est ajouté, enlevé ou modifié sur Wikidata. Ce changement débutera le 5 octobre à 7h UTC en tant que test de 2 semaines pour réduire les notification à fort volume et de valeur basse ainsi que de rendre les modification importantes plus faciles à voir. Les utilisateurs qui se basent sur ces modifications peuvent en lire plus sur la [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|page du projet]] et partager du retour ou des préoccupations sur la [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|page Discussion]] [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:36|la tâche soumise|les {{formatnum:36}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:36||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les mentors qui se sont retirés du programme de mentorat pouvaient encore avoir des novices qui leur étaient affectés et recevaient des questions a été résolu. Les novices seront désormais réaffectés quand un mentor quittera le programme. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Actualités pour la contribution technique''' * Wikimédia Brésil a publié son [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Framework des Bonnes Pratiques de Développement]]. C'est un guide pour les staff, contracteurs et volontaires qui créent des outils et des projets techniques. Il couvre le cycle de vie du projet, la sécurité, l'accessibilité, la sécurité des données personnelles et l'utilisation responsable de l'IA, et explique comment des règles d'un projet ont été adaptées à un contexte local. D'autres affiliés sont encouragés à le réutiliser et à l'adapter. En lire plus dans le [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|post Diff]]. * Une nouvelle base canonique d'URL pour les API Wikimedia sera bientôt introduite. Cette nouvelle route canonique suit le modèle <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> et servira de voie alternative aux API REST actuelles (par exemple : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Les deux versions seront appelées pour toutes les API existantes, mais la nouvelle structure sera le chemin préféré pour les modules API nouvellement créés. Ce changement ne devrait pas casser la plupart des flux de travail. Les URLs existantes resteront disponibles pour toutes les demandes de points finaux existants. Cependant, certains appels peuvent retourner des URL suivant le nouveau modèle dans le corps de la réponse. Les modifications seront d'abord disponibles sur Test Wiki, avec le déploiement prévu pour tous les wikis d'ici la fin octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5 octobre de 2026 a 18.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2026 a 07.40 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == Grafic demografic == Adiu, Joan Francés, Patissèm d'un grafic demografic (suls articles de las comunas de l'estat francés) d'origina catalana que fonciona mal (lo bug de 1962) e demanda una intervencion manuala data après data. A costat, la Wp francesa a un sistèma automatic en ligason mistica ambe l'INSEE. Compreni ben que per recebre los benfaits d'aquel diu, i a de rites, de pregàrias e de sacrificis a far. Tu qu'ès administrator, as probablament una magia superiora a la d'un simple contributor, sabes las causas secretas que, benlèu, nos permetrián de far de polits grafics actualizats, en cambiant benlèu la color... Que ne pensas ? Amistats.[[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 14 octobre de 2026 a 08.39 (UTC) : Adiu, malaürosament la fonction d’administrator es pas ges mistica, solament administrativa. Compreni pas tròp l’interés nimai la necessitat d’aver aquestes grafics dins los articles de la Wikipèdia. Los articles sus las comunas de la wikipèdia en francés son claufits de causas sens interés ni necessitat. Siam pas forçats d'o copiar tot... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.33 (UTC) ::Adiu, Joan Francés. Designi en badinant coma mistic o magic tot çò que compreni pas. Me pensi al contrari que los grafics son una font preciosa per estudiar l'istòria d'una comuna e d'una region. Vertat es, se pòt pas destriar estrictament lo movement natural del sòlde migratòri. Pr'aquò, a fòrça de comparasons, l'un pòt arribar a sasir las regions fecondas al sègle XIX (Perigòrd) de las regions de conta-ròtle de las naissenças intensiu (Agenés), o en prenent garda a la superficia de la comuna e donc a la question de l'exòdi rural, se pòt comparar l'evolucion de las vilas e vilòtas d'un meteis airal. Per exemple, una a gardat l'estatut de caplòc de canton e l'autra l'a perdut, una es al centre d'una estela fornida de rotas segondàrias (es utile d'aquí a 1950), l'autra es pas un vertadièr caireforc, mès es plaçada sus una granda rota (es mai que mai favorable dempuèi l'automobila), una a recebut una industria [[Vilacomdau d'Arròs]], l'autra non. E i a totjorn per las vilas en declin coma per las en progrès, una data aproximativa d'acceleracion de l'evolucion. Cossí la percebre sense grafic ? Compreni ben que d'autres i veson pas res e que soi favorizat sus aquel punt per ma formacion universitària, o tot simplament s'interèssan pas a de talas questions. Mas WP deu servir a tots e a cadun. Sabi, en mai d'aquò, que en Provença d'esperits que pòdi pas qualificar interprètan de las leis sacradas de Wp que de tals grafics son defenduts. Aquò voldriá dire que los contributors son autorizats a commentar sense cap de font (o una font sus Wp.fr o sus Wp.en); e de mai [[Trigança|se'n privan pas !]] I a just una causa a respondre a aquelas gents : Wp foguèt creada dins un regime totalitari (Russia, China, Alemanha nazia) o un país apte a la dictatura ? Dins aquel cas, una règla absurda es normala. O al contrari foguèt creada dins un país individualista e apte a la libertat (E.U.A, Ucraïna) ? Dins aquel cas, es qu'avètz pas comprés la règla. M'excusi de la longor. Amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 18.01 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour mesurer l'impact de l'intégration de certaines [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|fonctionnalités demandées par la communauté]] sur la rétention des lecteurs non connectés, un test pour [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|carrousel d'images]] sera proposé aux lecteurs non connectés. Avec la fonctionnalité du carrousel d'images, les lecteurs parcourent des images téléchargées par la communauté, sélectionnées par les éditeurs comme pertinentes pour des articles spécifiques. Le test commence le 20 novembre. * Un avis expérimental sera affiché à 0,5 % des lecteurs mobiles déconnectés qui viennent sur Wikipédia en anglais depuis Google, leur demandant d’ajouter Wikipédia en tant que [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Source Préférée de Google]. Le test vise à voir si cet avis augmente la fidélisation des lecteurs et encourage les personnes utilisant Google Search à visiter Wikipédia plus souvent. Il se déroulera du 15 au 29 octobre et son impact sur la fidélisation et les recommandations sera évalué. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:26|la tâche soumise|les {{formatnum:26}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:26||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où [[quarry:|Quarry]] renvoyait une erreur « Accès refusé » lorsque les utilisateurs essayaient d’exécuter des requêtes SQL, empêchant le fonctionnement normal des requêtes, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet technique]] En raison d’un bug de longue date, les applications qui utilisent le flux de credentials client [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] pour agir au nom de leurs propriétaires sont traitées comme si elles étaient déconnectées. Cela sera corrigé pour les nouvelles applications enregistrées à partir du lundi 19 octobre. Certaines applications concernées devront se réenregistrer. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Une proposition visant à organiser le Hackathon Wikimedia tous les trois ans, avec des hackathons régionaux entre-temps, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|a été partagée]]. Elle explore comment rendre l'événement plus accessible aux communautés techniques dans différentes régions. Partagez vos avis sur la [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|page de discussion]] de la proposition avant le 6 novembre. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 octobre de 2026 a 14.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == Chambon de Trump == Adiu Joan Francés. I a una comuna de Cruesa (23045) nommada Chambon e, en francés, dempuèi 1891 sonque, ''Chambon-sur-Voueize'', del nom d'una aiga. Lo nom d'aquela aiga es ''Voisa'' en occitan (font Lavalada, Dictionnaire des Communes de la Creuse, p. 60). Sus nòstra Wp, coma i a mai d'un ''Chambon'', lo títol èra ''Chambon (Combralha)''. Un contributor pesquèt dins las òbras de Pau Loís Granièr lo nom de la *Vóusia, totalament absent de tota autra font e probablament bastit sus l'atestacion de 636, ''Vulsie'' (citada per Lavalada), ambe una evolucion lingüistica en cambra (P.L Granièr èra archivista e sas òbras manifèstan un gost pels arcaïsmes e los artificialismes). En cap de cas, P. L. Granièr es pas una font fisabla per un toponime local (d'aitant que coneissèm lo nom autentic de l'aiga). Nòstre [[Discussion Utilizaire:Sovenhic|contributor]] refusa totas mas explicacions e ma volontat de conciliacion, ambe d'arguments que manifèstan una manca totala de formacion lingüistica e mai que mai toponimica, mès aquò rai, es pas un crime ! Per metre fin a la polemica e amatigar las causas, ai restablit aqueste matin lo títol ''Chambon (Combralha)'' e escafat la polemica a l'interior de l'article, venguda inutila pr'amor d'aquel restabliment. Pensavi qu'aviá comprés. È ben non ! L'article es tornat a [[Chambon de Vóusia]] e l'istoric de l'article es suprimit. Lo contributor pretend qu'aquela farlabica es un nom atestat. Me vau ocupar de l'article (toponimia, administracion, demografia, etc) en restablissent ma version d'aqueste matin, sense tornar nomenar l'article, que demorarà Chambon de Vóusia o perqué non Chambon de Trump s'aquò's sa destinada. Per ieu, acabat. Es just per informacion. Amistats. 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) :Alaric 506 sosestima la valor de [[Pau Loís Granier]], que viviá a Chambon de Vóusia e que coneissiá l'occitan de manèira nativa a la començança del sègle 20. ''Vóusia'' es una usança atestada per un locutor e un grand escrivan local, fai cent ans, donc es abusiu de suprimir aquela forma. Se chal chausir entre Pau Loís Granier (locutor local e escrivan reconegut, un sègle enrèire) e Alaric 506 (wikipedian pauc conegut), done la prioritat a Pau Loís Granier. D'autra part, planhe l'agressivitat verbala d'Alaric 506 que se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 25 octobre de 2026 a 23.52 (UTC) ::Chal pas confondre la cèrcha d'unitat de Pau Loís Granier amb un pretendut «arcaïsme». [https://theses.hal.science/tel-03264341 La tèsi de Joan Ros, lo celèbre erudit auvernhat], insistís sus la valor de la lenga modèrna de Granier. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 00.13 (UTC) :::Dins lo paquetàs de nèblas bufadas per Sovenhic per tal de se salvar, i a l'idèa, en transpausant, que Shakespeare es un pus grand dramaturgue qu'Édouard Bourdet e que, per consequent, tot çò que i a dins Hamlet, Macbeth e The Merry Wives of Windsor a una valor istorica incontestabla. Alaric 506 (pseudonime) es un personatge escur, Sovenhic a plan rason sus aquel punt; mès justament Alaric 506 s'es plan gardat de donar un nom a Chambon, vila situada sus Voisa, nom citat per Lavalada (Vouyse sul plan de 1838) e pas sus *Vòusia; la comparason ambe PL Granièr es voida de sens. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 07.13 (UTC) ::::Suau, ''gentlemen'', siam pas prosses per nos carpinhar. Me'n tèni a un principi simple, refusi las innovacions toponimicas impausas per la colonizacion francesa. Los apondons d'aigas o d'autras formas geograficas del vesinatge dels s. XIX e XX son pas occitans. Evidentament, cal poder destriar dos Chambons, dos Vilafranca o quinze Barcelonas. Per aquò, i a las parentèsis. Aquel Chambon es en Combralha, es doncas Chambon (Combralha). Entre parentèsis, podèm indicar: "oficialament Chambon e, dempuèi 1891, Chambon-sur-Voueize". Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 09.03 (UTC) :Aquò es una discussion interessanta. Las precisions dels toponims son pas un francisme, son un fenomèn tradicional en occitan, e maitot internacional, qu'Alibèrt encoratja, per exemple: '''Vilanòva d'Òlt''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Lauragués''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Roergue''' (Alibèrt); e donc: '''Chambon de Vóusia, (l)o Borg Sant Dalmatz, Còrdas Tolosanas, lo Puei de Velai, Selon de Provença, el Prat de Llobregat, Prats de Molló, Reggio di Calabria, Reggio nell'Emilia, Kongston upon Hull, Kingston upon Thames''', etc., etc., etc. Mainatjaz-vos e tenètz-vos galhards. Coralament [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 10.24 (UTC) ::Cossí poiriá èstre una toponimia a l'encòp tradicionala e internacionala? Cal pas tombar dins lo sucursalisme, que ja banham dedins. ::Per Selon, "de Provence" dempuèi 1919, l'estat francés agèt un besonh de desambigüitat qu'aviá quatre "Salon" qu'existisson pas en occitan: Salon (de Provence) qu'es "Selon", Salon-la-Tour qu'es "Celom", Salon (Dordonha) qu'es "Salon" o "Salon de Vèrn". Lo quatren Salon es en Champanha. E "Lou Felibrige" fa servir "Seloun de Crau", pas "Seloun de Prouvènço". ::Autra causa que me tafura mai, la supression dels articles dins los toponims occitans. Sembla que lo francés es mai destructiu. Avèm Lo Hrèisho (Fréchou), Lo Lausso (Laussou), La Sestriera (Sestrières), Lo Perier (Perrero)... Chambon seriá pas "Lo Chambon" (o "Le Chambon")? Aquí val lo còp de cercar. ::Bona dilunsada. — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.44 (UTC) :::I a de fenomèns lingüistics que son tradicionals en occitan e que son a l'encòp internacionals. L'occitan ancian èra pas isolat de la rèsta d'Euròpa. Las precisions dins los toponims èran ja normalas en occitan medieval, en catalan medieval e en latin medieval, per ex. ''Vilanòva d'Avinhon'' (''Villanova prope Avenionem'' en 1384), ''lo Puei de Velai'' = ''lo Puei Santa Maria'' (''Au Poi Sancta Maria'' en 1208)... Sovent quò es la comuna occitana que demanda una precision per son nom oficial, puei l'estat l'oficializa. L'estat francés a pas inventat aquel fenomèn. :::Quicòm mai: sei consent amb tu sus lo problèma dels articles que despareisson dins los toponims francizats. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 11.45 (UTC) ::::L'estat francés a pas inventat, mas los cambiaments toponimics (coma, a d'autres moments, las "reünions" de comunas) son la resulta d'una politica sistematica. Avèm de campanhas de cambiaments de noms dins las annadas 1890, puèi a l'entorn de 1919. Quand estudias lo detalh de las comunas, veses aquels grops. Exemple, lo departament de Tarn, uèi 314 comunas. 13 cambiaments de nom entre 1880 e 1910, 6 entre 1920 e 1937, 8 lo 20 de junh de 1961. 53 comunas fusionadas entre 1824 e 1839 e seguís après la revolucion de julhet: 42 entre 1831 e 1846. Se pòt comparar amb la politica de fusion/supression de las pichonas comunas dins l'Itàlia fascista (emai se maitas fusions fuguèron anulladas après la liberacion). — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.06 (UTC) :::::Cal apondre que los cambiaments de noms son pas passats dins l'usatge occitan parlat (e de còps dins lo francés local). Dins lo parçan de Tarn o nasquèt lo paire, lo mond contunhan de díser Paulinh (nom de la comuna cambiat de Paulin a Paulinet en 1897), Vilafranca (Villefranche "d'Albigeois" en 1892), Montcoguol ("Mont-Roc" en 1926 que "Montcoyoul" marcava mal pels francimands)... — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.10 (UTC) :::Per ieu quò es una question de ''registre'', amb un foncionament identic dins totas las lengas romanicas. En occitan corrent e informal, quand la precision es pas indispensabla, disèm ''Chambon, Selon, Vilanòva, la Tèsta''... mas quand devèm precisar o quand sèm dins lo registre formal de l'occitan, alora precisam ansin: ''Chambon de Vóusia, Selon de Provença, Vilanòva d'Òlt, la Tèsta de Bug.'' En catalan, en italian o en francés fan exactament la mesma chausa. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 12.21 (UTC) ::::::Mercés Joan Francés. L'article es donc puslèu ''Chambon (Combralha)''. ''Chambon de *Vòusia'' es una una invencion estetizanta jamai ausida, contrària a la lenga vertadièra. PL Granier a escrit Vòusia, aquò rai, resultat de son esperit fantasiós, mès a escrit ''Chambon de *Vòusia'' ? Probablament pas. Ensagi de restablir ''Chambon (Combralha)'' mès tecnicament marcha pas, pr'amor d'una redireccion suprimida per l'amorós de la farlabica (actitud anti-collaborativa). S'i pòdes far quicòm... Mercés e amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 16.51 (UTC) :::::::Alaric, i a pas d'acòrdi entre vos e ieu sus la solucion que conven d'adoptar. Ai portat d'arguments de fons, ne portatz pas. Maitot pausatz un problèma amb vòstre comportament, mancatz de respècte (se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]). Es un problèma que necessita una solucion. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 22.45 (UTC) ::::::::Sovenhic, lo sol problèma que demanda una solucion, es vòstre sabotatge de l'enciclopedia per pura vanitat, per defendre de posicions personalas que sabètz sens interès o erronèas. Personalament, soi onèste e convivial dins las discussions, quitament se pòdi èsser franc e quitament escalabrós ambe las personas de marrida fe o que vòlon impausar lor volontat. Me semblatz, vos, totalament incapable de dialògue, de capacitat a modificar e enriquir sa pensada per la confrontacion ambe la pensada dels autres. Vòstra darrèra afirmacion suls arguments de fons es caricaturala. N'ai portat mai d'un, que podètz trobar se volètz. Per çò qu'es de vos, vòstre sol argument es qu'un autor, conegut per una sòrta de recreacion, de reinvencion (geniala perqué non) de sa lenga mairala, çò que li foguèt reprochat a son epòca, a escrit un còp (o dos o tres) ''Vòusia''. E tornatz repapiar aquela paura idèa coma una litania. Çaquelà, PL Granier, que coneissiá l'occitan a la diferéncia de plan d'autors de nòstra epòca que l'escrivon, o qu'ensajan, sabiá de segur que lo nom de l'aiga locala èra Voisa. Quina èra l'intencion de l'autor dins aquela deformacion ? Probablament d'ennoblir, d'idealizar en literatura un parlar situat a las pòrtas del Creissent, que podiá trobar abastardit, en imaginant coma una autra istòria lingüistica, una autra gramatica istorica. O quicòm atal. Solament, tot çò qu'un autor inventa es pas la realitat. Alice tòrna del Wonderland. E la solucion al problèma (qu'avètz creat) de Chambon ? La de Joan Francés Blanc me sembla prudenta e respectuosa de la lenga. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 27 octobre de 2026 a 00.36 (UTC) :::::::::Alaric, ara començatz de parlar enfin cortesament e, donc, benliau ben, poirem començar de discutir seriosament sus lo fons. :::::::::Afirmatz sens la mendre pròva que Pau Loís Granier utilizariá una lenga «farlabicada». Confondètz un esfòrç de ''diastematicitat'' amb una pretenduda «farlabica» o un pretendut «arcaïsme». Las formas lingüisticas de Pau Loís Granier son pas «arcaïcas», son de formas normalas qu'existisson dins lo nòrd-occitan contemporanèu. :::::::::Sus lo cas particular de ''Vóusia'', portatz pas la mendre demostracion d'una pretenduda «farlabica». Los faits objectius son los seguents: trobam ''Vóusia'' dins Granier e trobam ''Voisa'' dins Lavalada, avètz ges de rason de suprimir la forma de Granier. Ieu ai pas suprimit la forma de Lavalada. :::::::::Tenètz pas compte de la tèsi de Joan Ros sus l'auvernhat modèrne, que valoriza la lenga de Granier. Quò quí es una referéncia scientifica e universitària. Ieu pòrte de referéncias concretas a la discussion, non pas vos. :::::::::Tenètz pas compte de la nocion elementària de ''registre'' qu'explica ben coma los dos tipes de construccions son valables, dins la toponimia de totas las lengas romanicas: lo tipe brèu ''Chambon'' (registre corrent amb connivéncia), lo tipe long ''Chambon de Vóusia'' (registre formal). :::::::::[[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 27 octobre de 2026 a 10.47 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une expérience lancée le 29 septembre teste actuellement les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|recommandations d'articles]] destinées aux nouveaux titulaires de compte qui se définissent également comme des lecteurs. En suggérant des articles à lire, à l'instar des recommandations proposées dans l'application Wikipédia aux lecteurs connectés, cette expérience vise à encourager les nouveaux titulaires de compte à lire et à revenir régulièrement sur le site, dans le but d'augmenter de 1 % le nombre de visites provenant de liens internes. Consultez la proposition correspondante dans la [[m:Community Wishlist/W505|liste de souhaits de la communauté]]. * Plusieurs services Wikimédia ont été mis hors ligne la semaine dernière en raison d’une [faille de sécurité de niveau 1 avec PHP]. En effet, ils doivent être mis à jour avant de pouvoir être remis en ligne en toute sécurité. Ce problème ne concerne pas uniquement le mouvement Wikimédia, mais touche de nombreux sites web. Vous pouvez suivre l'évolution de la situation sur [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. La remise en ligne de Cloud VPS et de Toolforge prendra plus de temps. Cette précaution vise à garantir que les applications fonctionnant sur Cloud VPS ou Toolforge ne soient pas affectées. Les développeurs d'outils peuvent consulter les mises à jour et obtenir plus d'informations sur la [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ liste de diffusion Cloud-announce]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|La semaine dernière, nous vous avons annoncé]] que, afin de mesurer l'impact de l'intégration de certaines fonctionnalités demandées par la communauté sur la fidélisation des lecteurs non connectés, un test portant sur la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] serait déployé auprès de ces derniers. En raison d'un problème, nous allons relancer le test, mais celui-ci sera mis en ligne le 26 octobre, et non le 20 novembre comme annoncé initialement. '''Actualités pour la contribution''' * Un nouveau [[wikitech:KAPOW|système de détection des bots]] visant à mieux identifier le trafic automatisé qui se fait passer pour des visiteurs humains va être mis en place sur les wikis Wikimédia. Cela pourrait entraîner des variations soudaines des statistiques de fréquentation à partir du 26 octobre, avec un effet rétroactif jusqu'au 20 juin 2026. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Score]], qui permet d'afficher des partitions musicales au sein des pages wiki, a été temporairement désactivée sur tous les wikis en raison d'un problème de sécurité. Les pages concernées afficheront un message d'avertissement à la place des partitions, mais le code sous-jacent reste intact. Aucune action n'est requise de la part des contributeurs, et un correctif est en cours d'élaboration. Une annonce distincte sera publiée lorsque l'extension sera réactivée. Pour en savoir plus, consultez [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème lié à l'activation par erreur du surlignage de syntaxe CodeMirror dans les éditeurs existants a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 28 octobre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15 h 00 UTC]. Cette opération est nécessaire pour les tests de basculement de secours des serveurs du centre de données, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|qui ont lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d’un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d’éviter toute interruption de service, même en cas d’urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Les candidatures aux bourses et aux parrainages pour le [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 Hackathon Wikimedia 2027] prendront fin le vendredi 30 octobre. Envoyez votre candidature [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ via Pretix] avant la date limite ! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 octobre de 2026 a 18.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == [[MediaWiki:Previewnote]], sorsa de l'error de previsualizacion == Bonjorn Joan Francés, While editing pages, when I go into preview ("Previsualizar") mode, the text from [[MediaWiki:Previewnote]] appears as a ''very large'' green box that takes up the entire page, and that I have to scroll through to reach what I'm actually editing/typing. This is because '''Line 6''', reading " <nowiki><td align="right" style="font-size:90%;width:1%">La&nbsp;previsualizacion&nbsp;es&nbsp;una&nbsp;practica&nbsp;conselhada.</td></nowiki> " set the width of the line to '''1%''', so the text appears vertical when editing pages. There may be issue with Line 5 too; I'm unsure. But the 6th line is what breaks it. I can't edit/tinker with it because I'm not an admin, and I can't ask [[Utilizaire:Cedric31|Cedric31]] who created it as he hasn't been on Wikipedia in more than five years. It may be best to copy and translate [https://fr.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Previewnote French Wikipedia's code] for the whole message, which I've done below (using mostly the current Occitan text; you may be better able to phrase it than me): {| id="previewnote-fr" style="width:100%; border-style:none;" |- | '''ATENCION''', sètz en '''previzualisacion''' ! | style="text-align:right; font-size:90%" | La previsualizacion es una practica conselhada. |- | style="font-size:90%;" colspan="2" | <hr /> <div> * ''Podètz modificar lo tèxte çaijós e lo [[Ajuda:Previsualizar|previsualizar]] <u>tant de còps coma o desiratz</u>.'' * ''Un còp vòstras modificacions satisfasentas, per las enregistrar efectivament dins l'article, clicatz en seguida sus {{citacion|'''[[Ajuda:Cossí modificar una pagina|{{int:Publishchanges}}]]'''}}.'' </div> |} Espèri qu'aiçò vos ajuda! [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 00.48 (UTC) :Adiu l'amic, mercé plan per la correccion! — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 octobre de 2026 a 17.35 (UTC) ccsr8md8995tim9ual5709c02lqwfm7 2511700 2511687 2026-10-28T22:57:38Z Briantin de Montrei 37340 /* MediaWiki:Previewnote, sorsa de l'error de previsualizacion */ Respònsa 2511700 wikitext text/x-wiki [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius|Archius]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius2|Archius 2]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 3|Archius 3]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 4|Archius 4]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 5|Archius 5]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 6|Archius 6]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 7|Archius 7]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 8|Archius 8]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 9|Archius 9]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 10|Archius 10]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 11|Archius 11 (2023)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 12|Archius 12 (2024)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 13|Archius 13 (2025)]] A vos... À vous... Up to you.. Prosím... == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 setembre de 2025 a 13.16 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 En date du 24 septembre à 15h00 UTC], tous les utilisateurs des sites Wikimedia seront brièvement en lecture seule en raison d'un [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|basculement du serveur du centre de données]]. L'équipe d'ingénierie de la fiabilité des sites (SRE) de la Fondation Wikimedia redirigera tout le trafic d'un serveur principal vers son serveur de secours. Vous pouvez écouter le basculement grâce à l'outil [http://listen.hatnote.com/ « Écouter Wikipédia »], où vous entendrez les modifications s'arrêter quelques minutes pendant la phase de lecture seule, puis reprendre. Ce basculement biannuel du serveur du centre de données garantit la fiabilité en testant le centre de données de secours, afin que nos sites puissent rester en ligne même en cas de panne du centre de données principal. Vous pouvez [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|en savoir plus sur le processus sur le blog Diff]]. '''Actualités pour la contribution''' * Les éditeurs de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 autres Wiktionnaires]] pourront bientôt appeler des [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|fonctions de Wikifunctions]] et les intégrer à leurs pages. Une fonction prend une ou plusieurs entrées et les transforme en une sortie souhaitée, comme additionner des nombres, convertir des milles en mètres, calculer le temps écoulé ou décliner un mot en cas. Elles rejoindront les [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 autres éditions linguistiques du Wiktionnaire]], qui ont déjà accès aux appels Wikifunctions intégrés. Plus tard cette année, il est prévu d'étendre cette fonctionnalité à d'autres Wiktionnaires et à l'Incubateur. * Une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|fonction d'analyse]] a été ajoutée : <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Les éditeurs de modèles et les administrateurs peuvent l'utiliser pour obtenir le nom localisé ou canonique du [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|modèle de contenu]] d'une page spécifique. Cette fonction facilite la création et la modification des messages système, comme ''MediaWiki:editinginterface'', même lorsque vous changez de type de page, comme wiki, JavaScript, CSS ou JSON. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * L'ajout ou la modification d'un <code>DISPLAYTITLE</code> pour un article avec l'Éditeur Visuel ne sera plus problématique. Les rédacteurs utilisant l'Éditeur Visuel pour modifier le <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> ne verront plus le texte littéral « DISPLAYTITLE » ni sa variante localisée ajoutés à leurs articles. La liste des pages potentiellement affectées et nécessitant un nettoyage est documentée dans [[phab:P83438|ce ticket]]. * Les utilisateurs beta de l'application Wikipédia pour Android peuvent désormais essayer l'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|onglet Activité]] restructuré, qui remplace l'onglet Modifications. Ce nouvel onglet offre des analyses personnalisées sur les activités de lecture, de modification et de don, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus agréable. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:12|la tâche soumise|les {{formatnum:12}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:12||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''En détails''' * Les utilisateurs de Wikifunctions peuvent désormais importer de nombreuses données essentielles concernant les [[f:Special:MyLanguage/Z6011|géo-coordonnées]], les [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantités]] et les [[f:Special:MyLanguage/Z6064|temps]] depuis Wikidata. Ceci est rendu possible grâce à la création de types Wikifunctions pour ces valeurs, ce qui les rend utilisables par les fonctions de Wikifunctions. Pour en savoir plus, consultez [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|cette vidéo]] et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulletin d'information du 1er août]] (pour les quantités) et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulletin d'information du 22 août]] (pour les géo-coordonnées). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 setembre de 2025 a 22.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une mise à jour majeure du logiciel a été effectuée sur [[phab:|Phabricator]]. La mise à jour introduit des améliorations de performance, un rafraichissement de l’interface de recherche, des améliorations de la recherche de tâches Maniphest, des mises à jour des pages de profil utilisateur et des tableaux de projets, de nouvelles fonctionnalités d’automatisation Herald, ainsi que des améliorations générales de saisie de texte, de l'expérience mobile et bien plus encore. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Actualités pour la contribution''' * L’équipe Technologies communautaires lancera la nouvelle extension <i lang="en">Community Wishlist</i> (les « Souhaits de la communauté ») le 1^er octobre, qui améliorera la façon dont les souhaits seront soumis. La nouvelle extension permettra aux utilisateurs d’ajouter des étiquettes à leurs souhaits afin de mieux les catégoriser, et (dans une prochaine version) de les filtrer par statut, étiquette et domaines d’intérêt. Il sera également à nouveau possible de soutenir des souhaits individuellement, comme demandé par la communauté à de nombreuses reprises. L’ancien système sera retiré. Il y aura une brève période d’indisponibilité pendant le déploiement de l’extension et la migration des souhaits vers le nouveau système. Vous pouvez en savoir plus à ce sujet [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|dans la dernière note d’actualités]] ou consulter la [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|documentation actuelle sur MediaWiki.org]]. * Comme annoncé [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|sur le blog Diff]], l’essai en production du service [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] pour la détection des robots a commencé. L’essai utilise actuellement hCaptcha pour protéger la création de compte sur les Wikipédia en chinois, perse, portugais, indonésien, japonais et turc, où il remplacera notre [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] existant (FancyCaptcha). L’objectif de cet essai est de mieux bloquer les robots tout en améliorant la convivialité et l’accessibilité pour les utilisateurs qui rencontrent des difficultés avec les CAPTCHA. * L’extension [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] a [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|été déployée]] sur Wikimedia Commons. Cette extension facilite l’organisation et la participation à des activités collaboratives, comme des contribuathons et des projets, sur les wikis. Sur Commons, n’importe quelle personne enregistrée peut l’utiliser comme participante à un événement. Pour l’utiliser pour organiser un événement, il faut [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|demander un droit spécifique]]. * Les [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]], une nouvelle fonctionnalité permettant de réutiliser des références avec des détails différents, a été lancée sur Wikipédia en allemand. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|tester cette fonctionnalité]] sur Testwiki ou [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing sur Betawiki]. N’hésitez pas à partager vos remarques sur [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|l’utilisation des modèles dans les sous-références]] ou [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|à vous porter volontaire pour devenir un wiki pilote]]. * Sur les wikis utilisant le système de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorat]], les communautés peuvent à présent exclure les personnes expérimentées du mentorat en utilisant [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Dans cette configuration, les communautés peuvent définir des niveaux, basés sur le compteur de contributions et l’âge du compte, pour décider si une personne est considérée comme suffisamment expérimentée pour ne plus recevoir de soutien par le mentorat. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * L'équipe Contribution et l’équipe Apprentissage automatique travaillent actuellement sur un nouveau contrôle destiné aux novices : [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|la vérification du style]]. À l’aide d'un modèle prédictif, ce contrôle encouragera les contributeurs à améliorer la tonalité de leurs modifications grâce à l’intelligence artificielle. Nous invitons les bénévoles à examiner la première version du modèle linguistique de ton pour les langues suivantes : arabe, tchèque, allemand, hébreu, indonésien, néerlandais, polonais, russe, turc, chinois, farsi, italien, norvégien, roumain et letton. Les utilisateurs de ces wikis intéressés par l’examen de ce modèle [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|sont invités à s’inscrire sur MediaWiki.org]]. La date limite d’inscription est fixée au 3 octobre, date à laquelle débutera le test. * La sortie des [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocages]] a entrainé l’affichage inopiné de certains journais de blocage inactifs sur {{#special:Contributions}} et sur les pages utilisateur et de discussion des utilisateurs bloqués. Ce problème sera complètement résolu d’ici quelques jours. Avec ce correctif, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} les messages préfixées par <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] seront retirés et remplacés par [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} ceux préfixés par <code>blocked-notice-logextract</code>] dans quelques semaines. Vous pouvez aider à traduire les nouveaux messages et à mettre à jour les écrasements locaux si besoin. * Il y a eu un beugue avec les liens ajoutés depuis l’éditeur visuel quand ils contenaient des caractères tel que <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> après le marqueur de fragment (<code><nowiki>#</nowiki></code>). Ils n’étaient pas encodés correctement, ce qui créait des liens erronés. Cela a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * Un nouveau wiki a été créé : une {{int:project-localized-name-group-wikiquote/fr}} en [[d:Q9237|malais]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|fiche d’informations utilisateur]] affiche désormais les verrouillages et blocages globaux actuellement actifs. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de cette semaine, les contributeurs utilisant des modules Lua pourront utiliser la fonction <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> pour rechercher l’existence de 25 pages en une seule fois, d’une manière qui ne comptera que pour un seul appel de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|fonction couteuse]]. * Un nouveau [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|groupe de travail sur les outils non pris en charge]] s’est créé dans le cadre du travail en cours pour déterminer collectivement les priorités techniques, similaire au [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|conseil consultatif des Produits et Technologies]] (PTAC). Le groupe de travail aidera à prioriser et à examiner les demandes de maintenance pour les extensions, gadgets, robots et outils non maintenus. Pour le premier cycle, le groupe priorisera un outil non pris en charge de Wikimedia Commons. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 setembre de 2025 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] est une nouvelle fonctionnalité de vérification des modifications destinée à prévenir et à lutter contre les violations de droits d'auteur. Lorsque les contributeurs collent du texte dans un article, Paste Check les invite à confirmer l'origine et la licence du contenu. À partir du mercredi 8 octobre, [[phab:T403680|22 wikis testeront Paste Check]]. Paste Check aidera les nouveaux bénévoles à comprendre et à respecter les politiques et les directives nécessaires pour contribuer de manière constructive aux projets Wikipédia. '''Actualités pour la contribution''' * Les appareils mobiles recevront les articles mobiles directement sur le domaine standard (par exemple, <code>en.wikipedia.org</code>), au lieu d'une redirection vers un domaine "m" (par exemple, <code>en.m.wikipedia.org</code>). Ce changement améliore les performances. Il sera activé cette semaine sur Wikipédia. Les URL mobiles existantes et la désactivation de l'affichage "Bureau" restent disponibles. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * Les nouveaux [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|filtres de date]], <code dir=ltr>creationdate:</code> et <code dir=ltr>lasteditdate:</code> sont désormais disponibles dans le moteur de recherche du wiki. Ils permettent aux utilisateurs de filtrer les résultats de recherche par date de première ou de dernière révision d'une page. Ces filtres prennent en charge les opérateurs de comparaison (par exemple, <code dir=ltr>>2024</code>) et les dates relatives (par exemple, <code dir=ltr>today-1d</code>), facilitant ainsi la recherche de contenu ou de pages récemment mis à jour dans des tranches d'âge spécifiques. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] prend désormais en charge le texte enrichi dans les appels intégrés sur les 150 wikis où il est activé. Pour illustrer cela, l'équipe a créé un [[f:Z26333|tableau de déclinaison latine]] que les éditeurs du Wiktionnaire peuvent utiliser pour générer automatiquement les formes nominales, produisant ainsi des résultats clairs et formatés ; voir un [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|exemple de résultat]]. Pour toute aide ou commentaire, veuillez [[f:Wikifunctions:Project chat|contacter l'équipe Wikifunctions]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * Un lien d'édition apparaîtra désormais à l'intérieur de la zone de catégories sur les pages d'articles pour les utilisateurs connectés, ce qui lancera directement la boîte de dialogue de catégorie VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y a eu un problème lors du téléchargement des fichiers PDF la semaine dernière et cela a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le champ <code dir=ltr>rev_sha1</code> dans la table de révision de la base de données est supprimé au profit du champ <code dir=ltr>content_sha1</code> dans la table de contenu de la base de données. Voir [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ l'annonce] pour plus d'informations. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|équipe Expérience de lecture]] déploiera l'interface utilisateur du [[w:en:Light-on-dark color scheme|Mode sombre]] sur tous les sites Wikimedia le 29 octobre 2025. Tous les utilisateurs anonymes des sites Wikimedia auront la possibilité d'activer un jeu de couleurs avec du texte clair sur fond sombre. Ce système vise à améliorer le confort de lecture, notamment en basse lumière. Les auteurs de modèles et les contributeurs techniques sont encouragés à [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|apprendre à préparer leurs pages pour le mode sombre]] et à résoudre tout problème de compatibilité rencontré avec les modèles de leur wiki avant l'activation. Pour toute question ou assistance, veuillez contacter l'équipe Web sur [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|cette page de discussion]] avant l'activation. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * À compter du lundi 6 octobre, les points de terminaison d'API du chemin <code>rest.php</code> seront redirigés vers une nouvelle passerelle d'API interne. Les wikis individuels seront mis à jour en fonction des groupes de versions standard, avec un trafic total en constante augmentation. Ce changement devrait être sans rupture ni perturbation. Si des problèmes sont observés, veuillez déposer un ticket Phabricator auprès du [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l'équipe Service Ops]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 octobre de 2025 a 17.24 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-42</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La semaine dernière, des améliorations dans les fonctionnalités de sécurité des comptes et d’authentification à deux facteurs (A2F) ont été activées sur tous les wikis. Ces changements comprenaient des améliorations dans l’interface utilisateur de [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity], la prise en charge de plusieurs méthodes d’A2F ''via'' des applis d’authentification et des clés de sécurité portables (auparavant, les utilisateurs et utilisatrices ne pouvaient activer qu’une seule méthode) et un nouveau module de codes de récupération qui limite le blocage de comptes en raison de la perte des applis ou appareils d’authentification. Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]], le travail continue durant cette fin d’année 2025 sur des d’autres améliorations de l’exéprience utilisateur et la prise en charge de clés de passe comme solution d’authentification alternative. '''Actualités pour la contribution''' * Une autre partie du projet Sécurité des comptes est de rendre l’A2F disponible pour tous les utilisateurs et utilisatrices. Comme les personnes ayant des privilèges avancés (tels que les admins et bureaucrates), 40 % des contributeurs et contributrices ont désormais accès à l’A2F. Vous pouvez vérifier si vous y avez accès sur [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity]. Les instructions pour l’activer sont sur cette page. Le projet est de continuer à augmenter sa disponibilité s’il est déterminé que les capacités d’assistance aux utilisateurs sont suffisantes pour assister l’intégralité de la communauté. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * Cette semaine, les utilisateurs et utilisatrices sur les wikis où les [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|améliorations d’ergonomie]] sont activées par défaut sur les pages de discussions (c’est-à-dire partout sauf les 12 wikis listés [[phab:T379264|sur la tâche T379 264 de Phabricator]]) pourront remercier quelqu’un pour son message directement depuis la page de discussion où celui-ci apparait. Auparavant, il fallait visiter l’historique de la page de discussion pour remercier quelqu’un. [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|En savoir plus sur ce changement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Les utilisateurs et utilisatrices qui n’ont pas [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|vérifié leur adresse électronique]] recevront bientôt une notification mensuelle pour leur rappeler. En effet, avoir vérifié son adresse de courriel permet de récupérer son compte plus facilement. Ces rappels ne seront pas envoyés si la personne est inactive ou si elle retire l’adresse non vérifiée de son compte. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un correctif d’une erreur occasionnel lors de l’enregistrement d’un paragraphe traduit dans l’outil de traduction de contenu permet désormais de voir plus facilement les messages d’erreurs liés. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le groupe de travail sur les Outils non pris en charge a choisi [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] comme premier outil pour son cycle pilote. Le groupe étudiera des façons d’améliorer et d’entretenir l’outil durant les prochains mois. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|En savoir plus sur Méta-Wiki]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2025 a 19.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour optimiser la manière dont les données des utilisateurs sont stockées dans nos bases de données, les préférences enregistrées des utilisateurs qui ne se sont pas connectés depuis plus de cinq ans et qui ont moins de 100 modifications seront supprimées. Lorsque ces utilisateurs reviendront, les paramètres par défaut s’appliqueront. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y avait un lien brisé depuis le message d’interface de GlobalContributions vers la page GlobalContributions de XTools qui a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le travail de routage de tous le trafic vers les points de terminaison d’API sous la route <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> à travers une passerelle commune d’API est désormais terminé. Si vous constatez un problème, n’hésitez pas à ouvrir une tâche Phabricator dans le [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l’équipe Opé’s de service]]. * Les modifications aux références et qualificateurs de Wikidata seront désormais moins souvent affichés dans les Modifications récentes et listes de suivi des autres wikis, réduisant les notifications non-nécessaires. Cela réduira la quantité globale d’éléments disparates. Les pages directement sur Wikidata restent inchangées. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 octobre de 2025 a 19.37 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> ==Mencions incorrèctas== Adiu, Joan Francés. Coma sabes, tot lo monde coneis pas l'occitan e aquò los empacha pas de traficar los modèls. Dempuèi qualque temps, lo modèl ''Comunas limitròfas'' o ''perimètre del territòri'' s'escriu « Comunas limitròfs » ! E parli pas, quand venes de far una contribucion, de l'avertiment ''Vòstra contribucion foguèt publicada'' (''foguèt'', per quicom que data d'una segonda). Amistats, Joan Pèire S. . [[Especial:Contribucions/&#126;2025-28722-17|&#126;2025-28722-17]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2025-28722-17|discussió]]) 26 octobre de 2025 a 09.05 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un test A/B/C a été lancé sur l’appli Wikipédia pour iOS concernant les améliorations de navigation par onglet, pour certaines langues et régions. Intitulé « Onglets plus dynamiques », ce test explores de nouvelles expériences d’onglets et inclut les recommandations d’articles « Le saviez-vous » et « Parce que vous avez lu ». Vous trouverez [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|plus d’informations sur la page du projet]]. * Les utilisateurs autoconfirmés sur les [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|petits]] et [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|moyens wikis]] avec l’extension CampaignEvents peuvent désormais utiliser le [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|système d’inscription aux évènements]] sans avoir le droit d’organisation d’évènement. Cette fonctionnalité laisse les équipes d’organisation activer l’inscription, gérer les participants et permet aux utilisateurs de s’inscrire en un clic au lieu de signer sur les pages des évènements. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:31|la tâche soumise|les {{formatnum:31}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:31||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème des clignotements lors de l’appui sur les flèches du clavier dans les paramètres du mode sombre de Vector 2022 a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Actualités pour la contribution technique''' * L’extension CampaignEvents sera déployé sur tous les wikis restants durant la semaine du 17 novembre 2025. Elle inclut trois fonctionnalités : le système d’inscription aux évènements, la liste de collaboration et la liste d’invitation. Pour ce déploiement, la liste d’invitation ne sera pas activée sur les Wikifonctions et MediaWiki sauf demande contraire de ces communautés. Consultez [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|la page de déploiement pour en savoir plus]]. * L’expérience de bac à sable REST basée sur SwaggerUI est désormais en ligne sur tous les projets wiki. Le bac à sable est accessible sur la page [[{{#special:RestSandbox}}]]. N’hésitez pas à signaler tout problème sur le tableau de bord de l’équipe des Interfaces de MediaWiki, et à participer aux discussions sur la [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|page de lancement du projet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Les points de terminaison de transformation avec une barre oblique finale (/) dans l’API REST de MediaWiki sont désormais dépréciés. Ils continueront de fonctionner pour le moment, mais devraient être supprimés d’ici à la fin janvier 206. Tous les utilisateurs et utilisatrices de l’API qui les appellent sont encouragés à transitionner vers les versions sans barre oblique finale. Les deux variantes de ces points de terminaison peuvent être trouvés et testés à l’aide du [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST]. Consultez la page [[mw:API/Deprecation|Dépréciation de l’API REST de MediaWiki]] pour plus de détails sur les règles et procédures de dépréciation dans l’API. * Un [[mw:API:REST API/Changelog|journal des changements existe désormais pour l’API REST de MediaWiki]]. Il fournit un aperçu des changements, facilitant le suivi des améliorations et versions par les développeurs et développeuses. Les annonces continueront sur les canaux classiques de communication, dont les ''Actualités techniques'' et les listes de distribution, mais peuvent désormais être plus facilement référencées depuis un endroit centralisateur. Si vous avez des retours à faire sur le style, la structure ou le contenu de ce journal, vous pouvez [[mw:API talk:REST API/Changelog|rejoindre la discussion]]. * Les admins peuvent supprimer la catégorie de suivi précédemment ajoutée par l’extension JsonConfig, puisqu’elles n’est plus utilisée. Ces catégories sont liées à l’élément [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130 635 582]]. Il est normal qu’il reste des pages dans cette catégorie en raison du cache : elles seront automatiquement retirées lors de la prochaine modification de chaque page. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 octobre de 2025 a 19.32 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 novembre de 2025 a 19.35 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-46</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Capture d'écran des améliorations visuelles apportées aux pages de discussion|Exemple d’une page de discussion avec le nouveau design, en français.]] * À partir du 12 novembre, les utilisateurs verront un changement dans [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|l’apparence des pages de discussion]] sur [[Phab:T379264|certaines Wikipédia]]. Ce changement de design a déjà été appliqué sur presque [[phab:T392121|tous les wikis]] ; mais il arrivera plus tard pour [[phab:T409297|la Wikipédia en anglais]]. Vous pouvez en savoir plus [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|sur ''Diff'']]. Les utilisateurs peuvent choisir de ne pas appliquer ces changements [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|dans leurs préférences utilisateur]] en décochant « {{int:discussiontools-preference-visualenhancements}} ». [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki peut désormais afficher automatiquement un [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|indicateur d’état]] lorsqu’une page est protégée. Cette fonctionnalité est désactivée par défaut. Elle peut être activée sur [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|demande de la communauté]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * L’utilisation des boutons « {{int:showpreview}} » ou « {{int:showdiff}} » dans l’éditeur de wikicode transmettra désormais certains paramètres d’URL tels que ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]'', ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]'' et ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]''. Cette mise à jour corrige également un problème où, si le navigateur plantait lors de l’aperçu des modifications d’une section, enregistrer ces modifications pouvait écraser la page entière avec le contenu de cette seule section. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Les wikis Wikivoyage peuvent utiliser [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|des marqueurs de carte colorés dans le texte de l'article]]. Le texte de ces marqueurs sera désormais affiché en noir ou blanc contrastant, au lieu d'être toujours blanc. Les solutions locales de contournement du problème peuvent être supprimées. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * L'onglet Activité de l'application Wikipedia pour Android est désormais disponible pour tous les utilisateurs. Le nouvel onglet offre des informations personnalisées sur la lecture, la modification et les dons, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus attrayante. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * L’équipe de Croissance du lectorat lance une expérimentation appelée « Exploration des images » afin de tester comment faciliter la navigation et la découverte d’images dans les articles de Wikipédia. Cette expérimentation prendra la forme d’un test A/B uniquement sur mobile, sur Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre pendant quatre semaines, affectant 0,05 % des utilisateurs de ce wiki. Le test a été lancé le 3 novembre sur les wikis en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien, affectant jusqu’à 10 % des utilisateurs de ces wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, l’impossibilité de verrouiller des comptes depuis les sites mobiles a été corrigée. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|mises en candidatures sont ouvertes sur Wikitech]] pour désigner de nouveaux membres au [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|comité des normes de Toolforge]]. Le comité supervise notamment le [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|règlement du droit à la création de fork]] et le [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|règlement des outils abandonnés]] de Toolforge. Les mises en candidatures sont possibles jusqu’au 28 novembre 2025. * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ émetteur JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d’accès OAuth 2]] pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]] a été changé, il contient maintenant <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ sujet du JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d'accès OAuth 2]] changera bientôt de <code><user id></code> à <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, où <code><identity type></code> est généralement <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]]) ou <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (pour les autres wikis). Cela vise à éviter les conflits entre différents types d’identifiants utilisateur et à rendre les jetons d’accès OAuth 2 plus similaires au cookie <code>sessionJwt</code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Les messages de blocage de MediaWiki ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) prennent désormais en charge des paramètres supplémentaires pour indiquer si l’utilisateur est bloqué pour modifier sa propre page de discussion (<code><nowiki>$9</nowiki></code>) ou pour envoyer des courriels à d’autres utilisateurs (<code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * Une branche <code>REL1_45</code> pour le noyau MediaWiki et chacune des extensions et habillages dans le git de Wikimedia a été créée. Il s’agit de la première étape du processus de publication de MediaWiki 1.45.0, prévue pour fin novembre 2025. Si vous travaillez sur une correction de bogue critique ou sur une nouvelle fonctionnalité, vous devrez peut-être prendre note de cette information. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * Le processus de génération des copies mémoire (<i lang="en">dumps</i>) de CirrusSearch a été mis à jour en raison d’une baisse de performance. Si vous rencontrez des problèmes lors de la migration vers les copies de remplacement, vous pouvez contacter l’équipe Plateforme de recherche pour obtenir de l’aide. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 novembre de 2025 a 20.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-47</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Reader Experience]] expérimente les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|listes de lecture sur le web mobile]], permettant aux lecteurs connectés n’ayant jamais effectué de modifications de sauvegarder des listes privées d’articles à lire plus tard. L’expérience est en cours sur les Wikipédias en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien depuis la semaine du 10 novembre, et commencera sur la Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre. * Les utilisateurs qui ne reçoivent pas leur code de vérification par e-mail lors de la connexion peuvent désormais obtenir de l’aide en remplissant un formulaire sur une nouvelle page spéciale. Cette mise à jour fait partie de l’initiative [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|« Sécurité des comptes »]]. Si votre compte est associé à une adresse électronique, veuillez vous assurer que vous y avez toujours accès. Lors d’une connexion depuis un nouvel appareil ou un nouvel emplacement, sans authentification à deux facteurs (2FA), il peut vous être demandé de saisir un code à 6 chiffres envoyé par courrier électronique pour terminer la connexion. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|En savoir plus]]. * Un nouveau wiki a été créé : un {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|« Unification de l’analyseur »]], l’équipe Content Transform a déployé Parsoid comme analyseur par défaut sur de nombreuses Wikipédias à faible trafic et prépare la prochaine étape pour les wikis à fort trafic. Ce message vous invite à activer Parsoid comme indiqué dans la documentation [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], et à identifier tout problème que vous pourriez rencontrer dans vos propres flux de travail (robots, gadgets ou scripts utilisateur). Merci de nous en informer via le lien « Signaler un bug d’affichage » dans la barre latérale des outils, ou en créant un ticket sur Phabricator en mentionnant l’[[phab:project/view/5846|équipe Content Transform dans Phabricator]]. * Outils non pris en charge : plusieurs problèmes liés à [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] ont été corrigés, notamment les échecs de téléversement liés aux noms de fichiers, les vidéos noires à l’importation, et la gestion des tentatives de reprise. La prise en charge du format AV1 a également été ajoutée. Le travail en cours porte sur la stabilité de l’arrière-plan, les erreurs ffmpeg, l’importation de sous-titres, la gestion des métadonnées et le téléversement de listes de lecture. Pour suivre les tâches spécifiques, consultez le [[phab:tag/video2commons/|tableau Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Marquez la date pour le prochain Hackathon Wikimedia, qui se tiendra à Milan, en Italie, du 1^er au 3 mai 2026. Les inscriptions ouvriront en janvier 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Les candidatures pour les bourses sont actuellement ouvertes] et se clôtureront le 28 novembre 2025. Si vous avez des questions, veuillez envoyer un courriel à <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 novembre de 2025 a 17.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 novembre de 2025 a 15.22 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-48</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La semaine dernière, l'équipe de recherche de Wikimedia a recréé côté serveur la fonctionnalité « ''DWIM'' » (''Do What I Mean'' - Faites ce que je pense) pour les Wikipedias russe et hébraïque. Cette fonctionnalité ajoute des suggestions de saisie au clavier aux suggestions du champ de recherche standard. Par exemple, la recherche de « ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' » sur Wikipédia russe suggérera désormais « <span lang="ru" dir="ltr">счастье</span> » (« bonheur »), ce que l'utilisateur avait probablement en tête. L'équipe prévoit d'activer cette fonctionnalité pour les autres wikis russes et hébraïques cette semaine. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Plus tard cette semaine, les utilisateurs de la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta]] ''{{int:codemirror-beta-feature-title}}'' bénéficieront de la coloration syntaxique dans ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]''. Pour cela, la préférence ''{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}'' doit être activée. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * L'extension [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Événements de campagne]], un ensemble d'outils permettant de coordonner des événements et autres collaborations sur le wiki, est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Une nouvelle fonctionnalité, ''[[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Contributions collaboratives]]'', a également été ajoutée pour aider les organisateurs et les participants à visualiser l'impact des activités. Participez à la prochaine [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|Session d'apprentissage]] pour découvrir cette nouvelle fonctionnalité et nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le bug qui empêchait ''CodeReviewBot'' de fonctionner a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les utilisateurs de l'API Wikimedia peuvent participer à une étude d'utilisabilité afin de valider la nouvelle conception des environnements de test de l'API REST de Wikimedia. Les participants intéressés sont invités à remplir le [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 questionnaire de recrutement] (en anglais). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * L'équipe Interfaces de MediaWiki abandonne la prise en charge des feuilles de style XSLT dans l'''Action API''. La prise en charge de <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> sera supprimée des projets Wikimedia d'ici fin novembre 2025. De plus, elle sera bientôt désactivée par défaut dans les versions 1.43 (LTS), 1.44 et 1.45 de MediaWiki. La prise en charge des feuilles de style XSLT sera entièrement supprimée de la version 1.46 de MediaWiki (dont la sortie est prévue entre avril et mai 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * Le point d'accès ''WDQS'' hérité ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) sera mis hors service fin décembre 2025, puis définitivement fermé le 7 janvier 2026. Après cette date, les requêtes adressées à query.wikidata.org nécessitant le graphe complet échoueront ou renverront des résultats invalides si elles ne sont pas réécrites pour utiliser la fédération SPARQL. L'équipe encourage les utilisateurs à s'assurer que leurs outils et flux de travail utilisent les points d'accès ''WDQS'' compatibles (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - graph principal ou <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - graph scientifique). Pour obtenir de l'aide concernant la migration des cas d'utilisation, veuillez consulter les pages [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Accès aux données]] et ''[[d:Wikidata:Request_a_query|Request a query]]'' pour plus de détails et d'assistance sur les méthodes d'accès alternatives. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 novembre de 2025 a 15.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 decembre de 2025 a 18.58 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-50</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.</span> '''Actualités pour la contribution''' * Suite aux déploiements de la semaine dernière, la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Ajouter un lien]], qui permet aux rédacteurs de suggérer des liens lors de l’édition, sera disponible sur [[Phab:T410469|33 Wikipédias]] supplémentaires à partir du 9 décembre. Cette expansion est rendue possible grâce au nouveau modèle de prédiction qui prend désormais en charge toutes les langues, y compris celles qui n’étaient pas couvertes précédemment. Bien que la fonctionnalité soit disponible sur la plupart des Wikipédias depuis un certain temps, ce déploiement nous rapproche de l’utilisation du modèle amélioré partout. Si vous avez des questions ou souhaitez plus de détails, veuillez contacter [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * La semaine dernière, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|l'équipe de recherche Wikimedia]] a ajouté des suggestions de recherche [[:fr:Transcription et translittération|translittérées]] en temps réel aux wikis géorgiens. S'il n'y a que quelques suggestions de recherche habituelles, alors les requêtes en script latin ou cyrillique [[phab:T127003|sont maintenant réécrites en script géorgien]] pour trouver plus de correspondances. Par exemple, la recherche de <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> ou <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> suggérera désormais l'article existant sur <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("bonheur"). Vous pouvez recommander d'autres langues où les suggestions translittérées pourraient être utiles [[phab:T375215|sur Phabricator]] pour un développement futur. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated.</span> [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * Il n’y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 decembre de 2025 a 17.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 decembre de 2025 a 19.03 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 decembre de 2025 a 21.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-03</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Fondation Wikimedia a publié des questions directrices pour son plan annuel de juillet 2026 à juin 2027 sur les plateformes [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] et ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Celles-ci portent sur les tendances mondiales, une expérimentation plus rapide et plus constructive, un meilleur accompagnement des nouveaux contributeurs, le renforcement du rôle des éditeurs et des utilisateurs avancés, l'amélioration de la collaboration entre les projets, ainsi que le développement et la fidélisation du lectorat. Des commentaires et suggestions sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|page de discussion]]. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des travaux en cours de l'équipe technique communautaire sur le projet [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Listes de surveillance multiples]], l'affichage de [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de surveillance]] sera mis à jour entant que qu'une première étape vers la prise en charge de plusieurs listes de surveillance. De plus, la pagination de [[Special:Search|Recherche]] sera également mise à jour, dans le cadre du travail sur le souhait [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Refonte de la pagination / navigation des pages]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|La Liste de Surveillance Globale]] est une [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] de MediaWiki qui vous permet de voir vos listes de surveillance provenant de différents wikis sur la même page. Il a récemment été mis à jour pour ressembler davantage à la [[Special:Watchlist|Liste de surveillance]] régulière, par exemple en le préparant pour les comptes temporaires dans le masquage IP (y compris le réacheminement des liens des utilisateurs vers les pages de contributions), en mettant les titres de page en gras et en ouvrant les liens dans les résumés d'édition et les balises dans de nouveaux onglets du navigateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème selon lequel les blocs globaux ne disposaient pas de l'option permettant de désactiver l'envoi d'e-mails a maintenant été résolu et sera disponible à l'utilisation à partir de la semaine du 13 janvier. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|outil de citation VisualEditor]] et les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Aperçus de référence]] prennent désormais en charge "carte" comme type de référence. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 genièr de 2026 a 19.34 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 genièr de 2026 a 20.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Pseudo == Adiu Joan Francés e bona annada (s'es pas tròp tard). Ai vist que de contributors an cambiat lor pseudo sus Wikipèdia : Cornelhac, Aubadaurada... Ai un pseudo que m'agrada pas (e malurosament cap de possibilitat d'escondre mon identitat a una certana persona de wikipédia.fr). Ai causit Alaric (gaita la mapa del país que Tolosa n'èra capitala abans 507). Solament, sabi pas cossí far. Me pòdes ajudar ? Plan mercés. [[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 07.55 (UTC) :Adieu, :Cal anar ailà: [[Especial:GlobalRenameRequest]] :Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 genièr de 2026 a 07.59 (UTC) ::Mercés, Joan Francés.[[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 18.24 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-05</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La Fondation Wikimedia invite à donner des commentaires sur [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|l’avenir proposé]] du [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif des produits et technologies]] jusqu’au 28 février. * Tous les utilisateurs disposant d'un compte enregistré peuvent désormais utiliser des clés d'accès pour la [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|double authentification]] (2FA). Les clés d'accès sont un moyen simple de se connecter sans utiliser un second appareil. Elles vérifient l'identité de l'utilisateur à l'aide d'une empreinte digitale, d'une reconnaissance faciale ou d'un code PIN. Pour configurer une clé d'accès, configurez d'abord une méthode 2FA classique. Actuellement, pour se connecter avec une clé d'accès, les utilisateurs doivent également utiliser un mot de passe. Plus tard ce trimestre, la connexion sans mot de passe permettra aux utilisateurs de se connecter d'un simple clic avec une clé d'accès. Les utilisateurs disposant de droits avancés devront également avoir la 2FA activée. Cela fait partie du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité du compte]]. * Les contributeurs non enregistrés sur des IP bloquées ou des plages d'IP bloquées peuvent désormais interagir sur le wiki pour faire appel d'un blocage en créant un compte temporaire afin de contester un blocage sur la page de discussion de l'utilisateur, sauf si l'option « empêcher cet utilisateur de modifier sa propre page de discussion » est activée. Cela résout le problème des utilisateurs déconnectés incapables d'utiliser le processus de déblocage par défaut via la page de discussion de l'utilisateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la description des méthodes d'authentification à deux facteurs (2FA) sur la page de gestion a été mise à jour. Il est désormais plus clair et plus facile pour les utilisateurs à comprendre et à utiliser. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle variable AbuseFilter, <code>account_type</code>, a été ajoutée pour fournir un moyen fiable de déterminer le type de compte créé dans les actions <code>createaccount</code> et <code>autocreateaccount</code>. Dans le cadre de ce changement, la variable <code>accountname</code> a été renommée en <code>account_name</code>, et <code>accountname</code> est désormais obsolète. Les gestionnaires de filtres doivent mettre à jour tous les filtres qui utilisent des vérifications de type de compte codées en dur ou la variable obsolète. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Les vignettes d'images demandées dans des tailles non standard, et en utilisant des méthodes non standard telles que les requêtes directes à <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code>, cesseront de fonctionner dans un proche avenir. Ce changement vise à prévenir les abus externes continus par des robots et des aspirateurs web. Certains utilisateurs ayant des CSS/JS personnalisés, les administrateurs d'interface qui peuvent corriger les gadgets et les thèmes locaux, ainsi que les auteurs d'outils, devront mettre à jour leur code pour utiliser des tailles de vignettes standard. [[phab:T414805|Des détails, des liens de recherche et des exemples de correction sont disponibles dans la tâche]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 genièr de 2026 a 21.18 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 genièr de 2026 a 12.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 febrièr de 2026 a 17.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-07</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Les contributeurs connectés qui gèrent de grandes ou complexes listes de suivi peuvent désormais organiser et filtrer les pages surveillées de manière à améliorer leurs flux de travail grâce à la nouvelle fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Étiquettes de liste de suivi]]. En ajoutant des étiquettes personnalisées (par exemple : pages que vous avez créées, pages surveillées pour vandalisme, ou pages de discussion), les utilisateurs peuvent identifier plus rapidement ce qui nécessite une attention, réduire la charge cognitive et répondre plus efficacement. Cela améliore l'utilisabilité de la liste de suivi, en particulier pour les éditeurs très actifs. * Une nouvelle fonctionnalité disponible sur [[Special:Contributions|Special:Contributions]] montre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|des comptes temporaires]] qui sont probablement utilisés par la même personne, et rend ainsi le patrouillage moins chronophage. En vérifiant les contributions d'un compte temporaire, les utilisateurs ayant accès aux adresses IP des comptes temporaires peuvent désormais avoir une vue des contributions des comptes temporaires associés. La fonctionnalité recherche toutes les adresses IP associées à un compte temporaire donné pendant la période de conservation des données et affiche toutes les contributions de tous les comptes temporaires ayant utilisé ces adresses IP. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Plus...]] [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * Lorsque les éditeurs prévisualisent une modification de wikitexte, la boîte de rappel indiquant qu'ils ne voient qu'une prévisualisation (qui est affichée en haut) a désormais un fond gris/neutre au lieu d'un fond jaune/d'avertissement. Cela facilite la distinction entre les notes de prévisualisation et les avertissements réels (par exemple, les conflits de modification ou les cibles de redirection problématiques), qui seront désormais affichés dans des boîtes d'avertissement ou d'erreur séparées. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste de suivi globale]] vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page. L' [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continue de s'améliorer — elle prend désormais en charge correctement plus d'un site Wikibase, par exemple à la fois [[d:|Wikidata]] et [[testwikidata:|testwikidata]]. De plus, des problèmes concernant la direction du texte ont été résolus pour les utilisateurs qui préfèrent Wikidata ou d'autres sites Wikibase dans des langues de droite à gauche (RTL). [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Deux nouveaux wikis ont été créés : ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Un nouveau groupe d'utilisateurs global a été créé : [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. Il sera utilisé en interne par le logiciel pour permettre aux robots communautaires de contourner les limites de débit appliquées aux [[w:en:Web_scraping|web scrapers]] abusifs. Les comptes approuvés en tant que robots sur au moins un wiki Wikimedia seront automatiquement ajoutés à ce groupe. Cela ne changera pas les autorisations dont dispose le robot. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|Conférence des utilisateurs et des développeurs de MediaWiki, Printemps 2026]] se tiendra du 25 au 27 mars à Salt Lake City, États-Unis. Cet événement est organisé par et pour la communauté MediaWiki de tiers. Vous pouvez proposer des sessions et vous inscrire pour y assister. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 febrièr de 2026 a 23.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-08</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span class="mw-translate-fuzzy">L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|équipe SRE]] va procéder au nettoyage d'[[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]], l'éditeur web open source de documents collaboratifs en temps réel. Tous les blocs-notes seront définitivement supprimés après le 30 avril 2026 – si des projets de migration sont encore en cours à cette date, l'équipe pourra réexaminer la date au cas par cas. Veuillez effectuer des sauvegardes locales de tout contenu que vous souhaitez conserver, car les données supprimées ne pourront pas être récupérées. Ce nettoyage permet de réduire la taille de la base de données et l'empreinte de l'infrastructure. Etherpad continuera de prendre en charge la collaboration en temps réel, mais le stockage à long terme n'est plus assuré. D'autres nettoyages pourront avoir lieu ultérieurement sans préavis.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de Recherche d'Informations lancera une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|expérimentation sur l'application mobile Android]], afin de tester des fonctionnalités de recherche hybrides capables de gérer à la fois les requêtes sémantiques et par mots-clés. L'amélioration de la recherche sur la plateforme permettra aux lecteurs de trouver plus facilement ce qu'ils cherchent, directement sur Wikipédia. L'expérimentation sera d'abord lancée sur Wikipédia en grec fin février, puis sur les versions anglaise, française et portugaise en mars. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ En savoir plus] sur le blog ''Diff''. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * L'équipe « Croissance des lecteurs » mènera [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|une expérience]] auprès des utilisateurs de la version mobile du site web qui ajoute une table des matières et développe automatiquement toutes les sections des articles, afin de mieux comprendre les problèmes de navigation qu'ils rencontrent. Le test sera disponible sur les versions arabe, chinoise, anglaise, française, indonésienne et vietnamienne de Wikipedia. * Auparavant, les notifications ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] et [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) du site ne s'affichaient que sur la version ordinateur. Maintenant, elles s'afficheront désormais sur toutes les plateformes. Les utilisateurs mobiles verront ces notifications. Les administrateurs du site doivent être prêts à tester et à corriger les notifications sur les appareils mobiles afin d'éviter toute interférence avec les articles. Pour désactiver ces notifications, les administrateurs d'interface peuvent ajouter <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> à [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème concernant la section ''[[Special:RecentChanges|Spécial:Modifications récentes]]'' a été résolu. Auparavant, cliquer sur « Masquer » dans les filtres actifs entraînait la disparition du bouton « Afficher les nouvelles modifications depuis… », alors qu'il aurait dû rester visible. Ce bouton fonctionne désormais correctement. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle documentation est désormais disponible pour aider les rédacteurs à déboguer les fonctionnalités de recherche interne. Elle facilite le dépannage lorsque des pages n'apparaissent pas dans les résultats, lorsque le classement semble inattendu et lorsqu'il est nécessaire d'inspecter le contenu indexé, ce qui permet de mieux comprendre et d'analyser le comportement de la recherche. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 febrièr de 2026 a 19.17 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 febrièr de 2026 a 19.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Capella (Ribagorça) == Adiu Joan Francés. I a una error pel municipi aragonés [[Capella (Ribagorça)]]. Quand cèrcas a l'associar a una autra lenga, arribas a Capella (estrella) en catalan o Capella (étoile) en francés. Lo ligam es fals. I pòdes far quicòm ? Plan mercés. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 05.10 (UTC) :Es fach. Metòde: :# Anar sus l'enregistrament Wikidata de l'estela Capella e suprimir lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :# Anar sus l'enregistrament Wikidata del municipi aragonés e creat lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :Coralament — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 febrièr de 2026 a 07.24 (UTC) :: Grandmercés, Joan Francés. Assajarai de ba far lo còp que ven (se i arribi). [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 11.29 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-10</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|mode Anniversaire]] Wikipedia 25 est maintenant disponible sur Wikipédia en français, anglais, betawi, breton, chinois, espagnol, gorontalo, indonésien, italien, luxembourgeois, madurais, néerlandais, sicilien, tchèque, thaï et vietnamien ! Cette campagne à temps limitée célèbre 25 ans de Wikipédia avec une mascotte : « Baby Globe », disponible sous la forme d'un réglage. Lorsque ce réglage est activé, Baby Globe est montrée sur [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|environ 2 500 articles]], attendant d'être découverte par des lecteurs. Chaque communauté peut choisir d'activer le mode Anniversaire par consensus et en demandant à un administrateur de le rendre disponible et de le personaliser via une [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|configuration]] sur le wiki local. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-référencement]], une nouvelle fonctionalité pour réutiliser des références avec des détails différents est maintenant disponible sur Wikipédia en suédois, polonais et [[:phab:T418209|quelques autres]]. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|essayer la fonctionalité]] sur ces projets ou sur testwiki et [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Les retours des premiers essais sur Wikipédia en allemand ont été [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|publiés dans un rapport]]. Contactez l'équipe de Wikimédia Allemagne si vous êtes [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|intéressés pour devenir un wiki pilote]]. * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|vérification du collage clavier]] sera disponible sur tous les Wikipédias cette semaine. Cette fonctionalité avertit les nouveaux contributeurs qui collent du texte qu'ils n'ont probablement pas écrit de vérifier si laisser celui-ci risque de causer une violation du droit d'auteur. La vérification du collage clavier [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|marque]] toutes les modifications où l'avertissement a été montré pour permettre leur vérification. Les administrateurs locaux peuvent configurer les différents aspects de cette fonctionalité à travers [[{{#special:EditChecks}}]]. Des [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|études]] sur 22 wikis ont montré que cette vérification permet une réduction de 18% des annulations comparé au groupe de contrôle. Les traducteurs peuvent [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate aider à traduire] cette fonctionalité. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * À partir de la semaine du 2 mars, les emails envoyés lorsqu'une adresse email a été ajoutée, supprimée ou changée pour un compte changera pour adopter un formattage HTML beaucoup plus agréable et plus clair que le texte brut précédent. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Les notifications sont actuellement limitées à 2 000 entrées historiques par utilisateur et remontent à 2013 lorsque la fonctionnalité a été publiée. Le système va être modifié pour ne stocker que les notifications des 5 dernières années, mais jusqu'à 10 000 d'entre elles. Cela contribuera à la santé à long terme des infrastructures et à empêcher que les notifications plus récentes disparaissent trop tôt. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * L'équipe Wikipédia Android a commencé un test beta de la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|recherche hybride]] sur Wikipédia en grec. Cette recherche hybride supporte les requêtes sémantique et par mot clés, permettant aux utilisateurs de trouver ce qu'ils cherchent plus facilement. * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir la double authentification]] (A2F) d'activée. Actuellement, l'A2F n'est nécessaire que pour utiliser les droits du groupe, et non pour en faire partie. Vu que ce système admet certaines failles, il sera [[phab:T418580|changé graduellement en mars]]. Les membres de ces groupes ne pourront plus désactiver la dernière méthose d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Il sera toujours possible de rajouter d'autres méthodes d'authentification et d'en enlever, tant qu'une est toujours activée. Dans la seconde moitié de mars, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique aux administrateurs CentralNotice, aux vérificateurs d'utilisateurs, aux administrateurs d'interface, aux masqueurs, aux staff de Wikidata et Wikifonctions ainsi qu'aux bureaux IT et Confiance et sécurité de la WMF. Rien ne changera pour les autres utilisateurs. Voir la tâche liée pour le calendrier de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème empêchant les utilisateurs de créer une instance dans [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * Le nouvel analyseur syntaxique Parsoid [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continue d'être déployés sur plus de wikis]], améliorant la pérennité de la platforme et rendant plus facile l'ajout de nouvelles fonctionalités de lecture et de modification. Parsoid est maintenant l'analyseur par défaut sur 488 wikis de la WMF (268 Wikipédias), couvrant plus de 10% de toutes les lectures de pages Wikipédia. * Le processus et les critères pour [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|demander un accès exceptionnel]] au flux à fort volume de l'API ''Wikimédia Entreprise'' (sans coût pour des utilisations en rapport à notre mission) [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|ont maintenant été publiés]]. Notre but est de donner une documentation plus claire et plus complète aux utilisateurs. * [https://techblog.wikimedia.org/ Le blog Tech], dédié à la communité technique de Wikimédia [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ va migrer] vers [[diffblog:|Diff]], le blog pour les nouvelles et événements de la communauté. La migration devrait être terminée en Avril 2026, après quoi les nouveaux posts seront acceptés pour être publiés. Les lecteurs pourront lire les posts - anciens ou nouveaux - sur https://diff.wikimedia.org/. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 març de 2026 a 17.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 març de 2026 a 18.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 març de 2026 a 12.06 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 març de 2026 a 19.36 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 març de 2026 a 16.51 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-14</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le version Beta de [[abstract:|Abstract Wikipedia]], un nouveau projet Wikimédia indépendant du langage, a été lancée la semaine dernière. Ce projet permet aux communautés de construire des articles Wikipédia dans leur langue natale, qui peuvent directement être lus par les autres utilisateurs et utilisatrices dans leur propre langage. Le wiki fonctionne grâce à des instructions de Wikifunctions et au contenu structuré issu de Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|En savoir plus]]. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Croissance mène un test A/B afin d'évaluer l'effet d'un message plus clair et plus convivial encourageant à la création de comptes sur les wikis. Actuellement, lorsqu'un utilisateur mobile non connecté lance la modification, un message d'avertissement s'affiche, pouvant paraître abrupt et décourageant. Il présente également la modification par compte temporaire comme option par défaut, au lieu d'inciter à la création d'un compte. Le test est mené sur dix Wikipédia, dont les versions en arabe, français, espagnol et allemand. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|En savoir plus]]. * L'équipe des applications Wikimédia sollicite vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|comment devrait fonctionner l'édition dans les applications mobiles Wikipédia]]. La discussion porte sur l'amélioration de l'accès aux outils d'édition lorsque les utilisateurs appuient sur « Modifier ». Cette initiative s'inscrit dans un effort plus large visant à offrir aux lecteurs intéressés par la contribution une expérience utilisateur plus intuitive. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:45|la tâche soumise|les {{formatnum:45}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:45||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème avec la récupération de citations à partir du site d'archive de journaux [https://www.newspapers.com Newspapers.com], qui ne fonctionnait plus en raison d'un blocage des requêtes [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]], a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 març de 2026 a 19.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-15</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|extension CampaignEvents]] comprend désormais une nouvelle fonctionnalité de définition d’objectifs de groupe, permettant aux organisateurs de définir et de suivre les objectifs de l’événement, tels que le nombre d’articles créés et de contributeurs participants en temps réel. De même, les participants peuvent travailler vers des cibles communes et voir leur impact collectif au fur et à mesure que l’événement se déroule. Cette fonctionnalité est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Pour en savoir plus, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] La nouvelle fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|étiquettes de liste de suivi]] (annoncée dans les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Actualités techniques 2026-07 ]]) est désormais disponible via l'ÉditeurVisuel, l'éditeur de code et l'«étoile de suivi»(ou le lien de suivi, pour les habillages qui n'ont pas d'icône d'étoile). Auparavant, il n'était possible d'attribuer des étiquettes que via [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de suivi]]. Dans ces trois emplacements, il s'agit d'un nouveau champ situé après le champ d'expiration. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où les pages de discussion sur mobile avec Parsoid sont inutilisables après les en-têtes de section vides, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|fonctionnalité de sous-référencement]], qui permet aux contributeurs d'ajouter des détails à une référence existante sans la dupliquer, sera progressivement déployée sur [[phab:T414094|davantage de wikis]] plus tard cette année. Les wikis utilisant le gadget [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] sont encouragés à mettre à jour leur version (généralement sur [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] comme indiqué [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ici]) pour assurer la compatibilité. D'autres gadgets liés aux références pourraient également être affectés. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * Toutes les éditions de Wikinews seront fermées et passeront en mode lecture seule le 4 mai 2026. Le contenu restera accessible, mais aucune nouvelle modification ni aucun nouvel article ne pourra être ajouté. Cette fermeture a été approuvée par le Conseil d'administration de la Fondation Wikimedia à la suite de discussions prolongées. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|En savoir plus]]. * L'[[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|API d'action]] a proposé plusieurs formats pour les résultats demandés. L'un d'entre eux, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, sera bientôt supprimé. Veuillez vous assurer que vos scripts ou robots utilisent le [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|format JSON]]. Cette suppression devrait affecter très peu de scripts et de robots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * La page [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] inclut désormais les alias d'espace de noms. Par exemple «WP» pour l'espace de noms ''Projet'' (''Wikipédia'') sur la Wikipédia en allemand. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 abril de 2026 a 16.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 abril de 2026 a 15.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-17</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Après deux ans de développement, la version [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], également connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], sortira de sa phase bêta le mardi 21 avril. Elle offrira une meilleure lisibilité du code et du wikitext, une réduction des fautes de frappe et d'autres [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|avantages]] à tous les utilisateurs du surligneur de syntaxe standard. Un grand merci au bénévole [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] qui a développé de nombreuses nouvelles fonctionnalités, notamment [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|le repliement de code]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|la saisie semi-automatique]] et [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|l'analyse statique du code]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Une mise à jour majeure de l'application Wikipédia pour iOS est en cours de déploiement, en restructurant l'interface pour s'harmoniser avec le tout nouveau design visuel "Liquid Glass" d'Apple. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Télécharger la dernière version] et découvrez les nouveautés. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Les listes de lecture]] est une fonctionnalité qui permet aux lecteurs d'enregistrer des articles dans une liste pour les lire ultérieurement. Cette fonctionnalité est actuellement en version bêta sur les Wikipédias en arabe, français, indonésien, vietnamien et chinois, et activée par défaut pour tous les nouveaux comptes sur toutes les Wikipédias. * Une expérimentation visant à étendre [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|les aperçus de page au web mobile]] sera lancée la semaine du 20 avril sur les versions arabe, anglaise, française, italienne, polonaise et vietnamienne de Wikipédia. Les aperçus de page sont des fenêtres contextuelles affichant une miniature, un premier paragraphe et un lien bleu permettant d'ouvrir l'article complet, facilitant ainsi la découverte de contenu. Cette fonctionnalité est déjà disponible sur ordinateur et dans les applications. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|En savoir plus sur cette expérimentation et d'autres]]. * Sur plusieurs wikis, les contributeurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmé leur adresse électronique]] peuvent désormais voir une bannière les invitant à le faire. La confirmation de l'adresse électronique permet à un utilisateur de récupérer l'accès à son compte en cas de perte. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:15|la tâche soumise|les {{formatnum:15}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:15||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème qui entraînait des ralentissements lors de la modification de très grandes pages wiki dans l'éditeur wikitext de 2017, des problèmes de chargement, de prévisualisation et de défilement, ainsi que des problèmes de performance lors de la sélection, de la découpe ou du collage de contenu, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre de la promotion de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] à partir d'une fonctionnalité bêta, tous les utilisateurs se serviront de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] au lieu de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] pour la coloration syntaxique lors de l'édition de pages de contenu JavaScript, CSS, JSON, Vue et Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * <span class="mw-translate-fuzzy">Le service <code>mirrors.wikimedia.org</code> pour les utilisateurs de Debian et Ubuntu sera définitivement arrêté le 15 mai. Le matériel du serveur sera remplacé par des solutions plus performantes. Certains utilisateurs devront peut-être migrer vers un autre serveur qui ne devra prendre qu'une minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ Vous pouvez en savoir plus].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * Les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> seront supprimées de [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. Si vos outils ou requêtes accèdent directement à <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> ou <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi>, veuillez les mettre à jour pour utiliser les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> avant le 28 mai. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Suite à la récente mise en place de limites de débit globales pour les API non identifiées, la Fondation Wikimedia poursuit ses efforts pour garantir [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|une utilisation équitable de l'infrastructure]] en appliquant des limites globales au trafic des API identifiées à partir de la dernière semaine d'avril. Ces limites sont volontairement fixées au niveau le plus élevé possible afin de minimiser l'impact sur la communauté. Les bots exécutés dans Toolforge/WMCS ou disposant des droits d'utilisateur de bot sur un wiki ne devraient pas être affectés pour le moment. Toutefois, il est conseillé à tous les développeurs de suivre les bonnes pratiques mises à jour. Pour plus d'informations, consultez la page [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|API Wikimedia/Limites de débit]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Foire aux questions]]. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|API d'attribution]] est désormais disponible en [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|version bêta]]. Elle récupère les informations nécessaires pour créditer les articles et les fichiers multimédias de Wikimedia, quel que soit leur lieu d'utilisation. La documentation de référence est disponible sur la page dédiée au Sandbox REST, accessible sur tous les wikis Wikimedia (comme [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox le sandbox REST de Wikipédia en anglais]). N'hésitez pas à partager vos commentaires sur la [[mw:Talk:Attribution API|page de discussion du projet]]. * Il n'y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 abril de 2026 a 15.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-18</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un changement dans la manière dont les utilisateurs et utilisatrices sont automatiquement confirmés est en cours pour améliorer la protection contre le vandalisme. Actuellement, il suffit d’avoir un compte depuis quelques jours avec quelques contributions pour être ajouté au groupe [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]]. Cette configuration tend à être exploitée par certains vandales qui créent des comptes et commencent à les utiliser après un certain temps. Pour réduire ce problème, la configuration va changer la semaine prochaine afin que l’âge du compte minimum pour être confirmé automatiquement ne soit calculé qu’à partir de la première modification, au lieu de la date d’inscription. L’âge minimum du compte restera le même, c’est seulement le point de départ pour calculer cet âge qui change. Ce changement ne sera déployé que sur les wikis qui nécessitent au moins une contribution pour satisfaire les conditions de confirmation automatique. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * Tous les utilisateurs et utilisatrices de Wikipédia avec un nouveau compte et ceux qui ont activé l’option « activer automatiquement la plupart des fonctionnalités bêta » peuvent désormais utiliser la fonctionnalité bêta de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|listes de lecture]] pour enregistrer des articles à lire plus tard. Cela permet d’organiser les lectures qui nous intéressent à un endroit unique pour y accéder facilement. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème avec les images d’infoboite qui avaient une marge intérieure immense dans Firefox a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Actualités pour la contribution technique''' * Pour rappel, la limite globale d’accès à l’API sera appliquée cette semaine pour identifier le trafic de l’API. Le but est d’aider à garantir un [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|accès équitable à l’infrastructure]]. Les robots qui s’exécutent dans Toolforge ou WMCS, ou avec le droit utilisateur ''robot'' sur les wikis, ne devraient pas être affectés pour le moment. Cependant, il est conseillé à tous les développeurs et développeuses de se conformer aux nouvelles bonnes pratiques à suivre. Pour plus d’informations, notamment la limite globale d’accès effective, consultez [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|la page sur la limite d’accès des API de Wikimedia]] et les [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|questions-réponses]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 abril de 2026 a 18.06 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 abril de 2026 a 20.07 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-19</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L’équipe chargée des fonctionnalités de [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Guidage des articles]] invite les contributeurs et contributrices expérimentés des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|Wikipédia pilotes]] (arabe, bangla, japonais, portugais, persan, turc, anglais simplifié, espagnol et français) à contribuer à la traduction et à l’adaptation des [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance exemples de trames d’articles]. Ces trames guideront les contributeurs dans la création d’articles clairs, bien structurés et conformes aux règles lors de l’utilisation de [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle la fonctionnalité] dès son lancement en mai 2026. Des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|instructions simples]] expliquant comment traduire et adapter ces trames sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et les technologies]] a publié [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|une proposition de recommandation]] d’une procédure type que les organisations affiliées à Wikimedia pourraient suivre pour contribuer au domaine technique. Les membres de la communauté sont invités à donner leur avis sur cette recommandation avant le 8 mai [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|sur la page de discussion]]. * Le nombre de préférences de taille de la miniature disponibles dans MediaWiki va être réduit à trois options standardisées : ''petite'' (180 px), ''moyenne'' (250 px) et ''large'' (400 px), dans le cadre du travail en cours pour améliorer les performances et réduire la pression sur les services de miniatures. Par conséquent, les préférences existantes seront automatiquement adaptées à la nouvelle taille la plus proche (par exemple, les petites tailles comme 120 px ou 150 px s’afficheront à 180 px, tandis que les grandes tailles comme 300 px ou 360 px s’afficheront à 400 px). L’interface des préférences sera bientôt mise à jour pour refléter ces changements, et les utilisateurs qui souhaitent s’y opposer ou donner leur avis peuvent le faire. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * Dorénavant, même lorsqu’une permission expire automatiquement, les utilisateurs recevront une notification Echo similaire à la notification normale pour les changements de permissions. Quant au [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|robot global de rappel]], il continue de prévenir les utilisateurs une semaine ''avant'' que leurs droits ne soient sur le point d’expirer, afin qu’ils puissent les faire renouveler. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème du sélecteur de langue ULS dans [[m:Special:Translate|Special:Translate]] qui faisait défiler verticalement alors qu’il ne devait pas, a été résolu. Auparavant, lorsque les utilisateurs ouvraient le menu déroulant « Traduire en français » et commençaient à saisir le nom d’une langue, la boîte de dialogue défilait verticalement de quelques pixels même lorsqu'il y avait suffisamment d’espace pour afficher tous les résultats. Le menu déroulant ne se déplace plus inutilement lors du filtrage des langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|liste de suivi globale]], qui vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page, continue de s’améliorer. Par exemple, les listes de suivi pour les sites avec Wikibase tels que [[:d:|Wikidata]] prennent désormais en charge les éléments [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] pour un meilleur suivi. Le mode Mises à jour en direct actualise désormais la page spéciale toutes les 60 secondes afin de se conformer aux [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|nouvelles limites globales d’accès à l’API]] pour une meilleure réactivité en temps réel. Par ailleurs, un bug de directionnalité du texte qui affichait les liens comme « changements 3 » au lieu de « 3 changements » dans les listes à directions mixtes a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Actualités pour la contribution technique''' * La deuxième phase de [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|limitations globales d’accès à l’API]] a été déployée pour réduire l’[[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact des robots IA]] et assurer un accès équitable et durable aux ressources de Wikimedia, en donnant la priorité au trafic humain et conforme à notre mission. Les [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|limites]] ne s’appliquent plus par heure mais par minute, produisant une meilleure répartition dans les structures de trafic ainsi qu’une meilleure prévisibilité de la charge de l’API. Les utilisateurs de la communauté ne devraient pas être affectés, et aucune action n’est requise. Les premières indications montrent que certains requérants basés sur l'agent utilisateur ajustent leur comportement, et environ 64 % du trafic API automatisé a été identifié. La surveillance continue, et Wikimedia Enterprise reste disponible pour l’assistance commerciale. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai de 2026 a 20.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == I donan las fòrmas oralas de las comunas == Cada enquesta com aquesta, per comuna e gropament de comunas, deu interrogar la gent presenta sis los noms de las comunas e escarts. https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.48 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-20</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Communauté Technique a publié [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|de nouvelles directives]] expliquant comment les souhaits sur la Liste de souhaits de la communauté sont triés et priorisés. La documentation vise à aider les contributeurs à rédiger des propositions plus solides en clarifiant les facteurs qui influencent les décisions de priorisation. Au-delà du nombre de votes, les directives mettent en avant des considérations telles que l'impact potentiel sur la communauté pour déterminer quels souhaits avanceront. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de croissance des lecteurs lance une expérience pour tester une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|fonctionnalité de Partage de Carte]] qui permet aux lecteurs de créer des cartes visuellement attrayantes à partir d'articles Wikipédia ou de sections d'articles sélectionnées et de les partager en ligne, chaque carte renvoyant à l'article original afin d'aider à augmenter le lectorat et la découverte des articles. Le test A/B réservé aux mobiles ne sera disponible qu'à une partie des lecteurs sur les Wikipédia en arabe, chinois, français, vietnamien et anglais afin de mieux comprendre les habitudes de lecture et de partage, et est prévu pour commencer la semaine du 18 mai pour une durée de quatre semaines. * Les applications Wikipedia pour Android et iOS ont récemment publié en version bêta le [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|défi de lecture de 25 jours]], dans le cadre des efforts visant à stimuler l'engagement des lecteurs en encourageant les utilisateurs à atteindre des objectifs de lecture. Pour suivre leur série de lectures pendant le défi, les utilisateurs de l'application peuvent ajouter un widget avec Baby Globe à leur écran d'accueil. Le défi commence officiellement le 11 mai. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:17|la tâche soumise|les {{formatnum:17}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:17||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la préférence globale pour activer la coloration syntaxique dans le wikitexte pouvait s'éteindre de manière inattendue après avoir été activée a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Sujet technique]] Le module ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, obsolète depuis [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|septembre 2023]], sera supprimé cette semaine. Il existe un [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide pour migrer de l’interface MediaWiki UI vers Codex]] pour tous les outils qui l’utilisent. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai de 2026 a 19.20 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-21</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'équipe de Wikipédia abstraite a identifié cinq wikis pilotes potentiels pour évaluer leur intérêt à adopter des articles abstraits sur leurs wikis. Les pilotes sont Wikipédia en Malayalam, en Bengali, en Dagbani, en Arabe et en Indonésien. La période de retour d'information sera ouverte jusqu'au 22 mai. Si votre communauté est intéressée à devenir un pilote, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|faites-nous savoir sur Meta]]. '''Actualités pour la contribution''' * Une expérience visant à afficher [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|les listes de lecture]] aux lecteurs non connectés sur le web mobile sera lancée le 18 mai sur les Wikipédias Allemande, Espagnole, Italienne, Portugaise, Polonaise, Néerlandaise, Turque et Ourdou, et durera un mois. Cet effort soutient des objectifs plus larges consistant à aider les lecteurs à enregistrer et organiser des articles pour une lecture ultérieure, tout en encourageant des habitudes qui pourraient mener à de futures contributions sur Wikipédia. * Pour prendre en charge un bouton de marquage dans la fonctionnalité bêta Liste de lecture, le menu "Outils > Action" a été mis à jour pour afficher des icônes, y compris l'indicateur en forme d'étoile de suivi qui aide les éditeurs à identifier les articles suivis temporairement. Les icônes correspondent désormais également à celles utilisées sur mobile, améliorant la cohérence entre les plateformes. Le changement est actuellement limité au menu des actions et concerne principalement les éditeurs ayant des droits d'utilisateur privilégié. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Mode de Suggestion]] a été publié en tant qu'[[w:en:A/B test|test A/B]] pour les nouveaux éditeurs sur le site mobile à [[phab:T421189|~15 Wikipédias]]. L'expérience mesurera l'impact que le Mode de Suggestion a sur la proportion de sessions d'édition sur le web mobile par des nouveaux éditeurs qui aboutissent à des modifications constructives (non annulées) des articles. L'expérience évaluera également l'impact de la fonctionnalité sur la rétention des éditeurs et surveillera les changements dans les taux d'annulation et de blocage. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème dans l'application Android de Wikipédia où les images pourraient parfois ne pas se charger après avoir ouvert une notification de liste de lecture recommandée, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|équipe de la Plateforme Wikidata]] a publié sa [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|recommandation de remplacement du backend]] et l'[[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|architecture technique]] qui l'accompagne pour la migration du Wikidata Query Service (WDQS) hors de Blazegraph grap. Les retours sont attendus jusqu'au 25 mai 2026, en particulier sur les éventuelles lacunes et impacts sur les cas d'utilisation avancés. Les membres de la communauté Wikidata et les utilisateurs de WDQS sont également encouragés à aider à identifier les outils et flux de travail à fort impact qui pourraient nécessiter une attention sur [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|cette page]]. Les retours peuvent être partagés sur la [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|page de discussion de la migration]] ou lors de la [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|prochaine heure de bureau]]. Voir le [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|bulletin de l'équipe WDP]] pour plus de détails. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''En détails''' * Sur les Wikipédia en anglais, en français, en japonais et quelques autres, il y a eu un [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|essai de hCaptcha]], un service tiers de détection de robots. L'essai a montré que hCaptcha détecte et dissuade efficacement certaines activités automatisées de mauvaise foi, à la fois par lui-même et en donnant des signaux aux [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers et stewards]] pour qu'ils enquêtent. Comme les résultats étaient positifs, hCaptcha sera déployé sur toutes les wikis au cours des prochaines semaines. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|Voir la page du projet hCaptcha]] pour des informations techniques sur la mise en œuvre et les protections de la vie privée. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|En savoir plus]]. * La dernière mise à jour de la Technologie communautaire est désormais disponible, avec des progrès dans plusieurs initiatives de la Liste de souhaits communautaire, y compris l'extension des listes de lecture de l'application mobile au site web, la prise en charge de nouvelles langues pour "Who Wrote That" et le Tableau de bord personnel, des améliorations du rendu 3D et des graphiques, ainsi que des travaux à venir sur le tri des pages de discussion, la lecture audio et les flux de travail d'édition. La mise à jour partage également les priorités actuelles, les tendances de l'état de la Liste de souhaits et les opportunités de retour d'information de la communauté sur les domaines de concentration futurs et le Plan annuel 2026–2027 de la Wikimedia Foundation. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Lisez le bulletin d'information complet pour plus de détails]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai de 2026 a 20.22 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> ==Please fix this template== Hello. You started [[Modèl:Monedas_virtualas|this template]] on 27 December 2013, and 13 years later, it has to be fixed. I would be fantastic if you could fix it in accordance with the English or French version. [[Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Discussion Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|d]]) 23 mai de 2026 a 10.40 (UTC) :Thanks for reminding. Done. Best regards. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 mai de 2026 a 11.41 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-22</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Faisant suite à une [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|expérience fructueuse sur la création de comptes]], un message d'avertissement pour les personnes déconnectées sera déployé sur les wikis Wikimédia durant la première semaine de juin. Ce changement n'affectera que les personnes déconnectées sur l'interface web mobile qui commencent à modifier. Cette nouvelle expérience est faite pour encourager la création de comptes, tout en autorisant aux utilisateurs de modifier à l'aide de comptes temporaires. Les résultats de l'expérience ont montré une augmentation de la création de compte d'environ 27 % pour ceux ayant vu le nouveau message. Comme prévu, puisque plus de personnes créent un compte, la création de comptes temporaires a diminué de 16 %. L'expérience n'a pas montré d'autres changements sur la qualité des modifications ou sur les autres indicateurs surveillés. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Actualités pour la contribution''' * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes d’utilisateurs sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir l'authentification à 2 facteurs]] (A2F) d'activée. Les membres de ces groupes seront dans l'impossibilité de désactiver la dernière méthode d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Ces utilisateurs auront toujours la possibilité d'ajouter ou d'enlever des nouvelles méthodes d'authentification, tant qu'une de ces méthodes est toujours activée. Dans les prochaines semaines, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique entre autres aux bureaucrates. Veuillez lire les tâches liées pour les dates de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * L'[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|équipe des souhaits techniques de Wikimédia Allemagne (WMDE)]] va lancer un [[w:fr:Test A/B|test A/B]] sur [[:phab:T415904|10 wikis]], pour essayer des [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|améliorations potentielles pour les aperçus de références]]. Cette expérience durera environ 2 semaines à la fin mai ou début juin et affectera 10 % du lectorat sur ordinateur sur les wikis participants. * Après deux expériences fructueuses, l'équipe Croissance du lectorat déploiera une fonctionnalité de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|visionnage d'images]] en bêta pour toutes les Wikipédia sur mobile le 25 mai. Cela veut dire que toutes les personnes ayant les fonctionnalités bêtas activées verront cette fonctionnalité. Les autres pourront l’activer dans leurs préférences. Cette fonctionnalité inclura un carrousel de toutes les images d'un article en haut de celui-ci, avec la possibilité pour les contributeurs d’[[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclure des images du carrousel d'un article ou d'enlever la fonctionnalité pour l'entièreté de l'article]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les fichiers STL tridimensionnels étaient affichés incorrectement par l'extension 3D du lecteur multimédia, ce qui est maintenant corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les classes CSS dépréciées <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> ont été remplacées par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> car les premières ne fonctionnent pas correctement sur toutes les plateformes, dont l'interface web mobile et l'application mobile. Les projets se servant de ces classes sont encouragés à vérifier leur usage et à planifier leur migration. Sachez que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> pourraient aussi être dépréciées dans le futur, même s’il n'y a pas de calendrier défini. [[phab:T426452|En savoir plus]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai de 2026 a 21.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-23</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience]] mène une expérience pour montrer la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]], qui est encore en développement, aux lecteurs non connectés sur mobile afin de tester si elle encourage la création de compte à un rythme plus élevé que le bouton watchstar. L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|expérience]] a été lancée le 18 mai sur les wikis en allemand, espagnol, italien, portugais, polonais, néerlandais, turc et ourdou, et elle durera un mois. * L'équipe Wikimedia Apps a publié la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] du flux d'accueil repensé pour l'application Android Beta. Le nouveau flux d'accueil comprend un onglet « Communauté » actualisé et un onglet « Pour vous » personnalisé contenant des recommandations de lecture mises à jour quotidiennement. La refonte fait partie d'un effort plus large visant à améliorer la découverte de contenu et à créer des expériences d'apprentissage plus engageantes dans les applications Wikipédia. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les images pouvaient ne pas se charger pour certaines modifications suggérées sur [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], laissant la vignette bloquée dans un état de chargement, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 junh de 2026 a 21.09 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 junh de 2026 a 10.35 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-24</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Wikimedia Entreprise a relevé les limites d’utilisation gratuite de ses API. La limite mensuelle de requêtes pour l’API « à la demande » (<i lang="en">On-demand</i>) est passée de {{formatnum:5000}} à {{formatnum:50000}} requêtes, tandis que celle de l’API des instantanés (<i lang="en">Snapshot</i>) est passée de 15 à 30 requêtes par mois. De plus, les instantanés de contenus structurés sont désormais accessibles aux comptes gratuits. Ces changements élargissent l’accès aux données de Wikimedia Entreprise pour les développeurs et développeuses, les chercheurs et chercheuses et les organisations qui utilisent les contenus Wikimédia. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Actualités pour la contribution''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|nouvelle version du Fil d’exploration]], désormais appelé « Fil d’accueil », est en cours de déploiement auprès de 50 % des utilisateurs de l’application Wikipédia pour Android. Le fil d’accueil aide le lectorat à découvrir du contenu pertinent grâce à deux nouveaux onglets : « Communauté » et « Pour vous ». L’onglet « Communauté » propose un flux défilant de contenus sélectionnés et d’actualités provenant de l’ensemble de la communauté et du mouvement Wikimédia, tandis que l’onglet « Pour vous » offre une expérience en plein écran et par glissement qui présente des contenus adaptés aux centres d’intérêt de l’utilisateur ou utilisatrice. Cette refonte s’inscrit dans le cadre d’un travail en cours visant à améliorer la découverte et à enrichir l’expérience d’apprentissage au sein de l’application Wikipédia. * Le jeu-questionnaire quotidien [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Qu’est-ce qui est arrivé en premier ?]] est désormais disponible dans la version bêta de l’application Wikipédia pour iOS en anglais, allemand, français, portugais, russe, espagnol, arabe, chinois et turc. Le jeu s’appuie sur des événements historiques tirés de la rubrique « Éphéméride » de Wikipédia et met les lecteurs au défi de deviner lequel des deux événements s’est produit en premier. Le jeu avait déjà été lancé sur Android. Les communautés souhaitant rendre le jeu disponible dans leur langue peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|consulter les instructions et les conditions requises]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Les sous-références]], une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki permettant aux contributeurs de réutiliser des références avec des détails différents, va commencer à être déployée sur les wikis Wikimédia après une phase pilote réussie. Le déploiement débutera le 8 juin pour la plupart des [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|wikis du groupe 1]] et Wikipédia en français, puis d'autres éditions linguistiques de Wikipédia bénéficieront de cette fonctionnalité au cours des prochains mois. Les communautés sont invitées à se préparer en vérifiant s’il existe des [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate messages non traduits de l’extension Cite] dans leur langue et en passant en revue toute utilisation de l’outil [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Infobulles des références]], qui pourraient nécessiter des [[:phab:T416304#11668731|mises à jour]] pour prendre en charge la nouvelle fonctionnalité. Les wikis utilisant les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|aperçus de référence]] n’ont aucune action à entreprendre. Les communautés peuvent également créer la [[Special:TrackingCategories|catégorie de suivi]] ''cite-tracking-category-ref-details'' en tant que catégorie cachée à l’aide de <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (ou d’un modèle dédié), et la relier à l’élément Wikidata correspondant [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|expérience d'Aperçus de page]] sur le Web mobile a pris fin. L'équipe a décidé de ne pas déployer cette fonctionnalité après que les résultats ont montré qu'elle n'avait pas d'impact statistiquement significatif sur la fidélisation des lecteurs, l'amélioration de la fidélisation étant le principal indicateur de réussite. Les « Aperçus de page », déjà disponibles sur ordinateur et dans les applications, affichent une vignette, le premier paragraphe et un lien vers l'article complet lorsque les lecteurs cliquent sur un lien bleu. L'expérience a testé cette fonctionnalité sur le Web mobile sur six versions de Wikipédia. * La [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|bibliothèque d'icônes de l'interface utilisateur]] sera [[phab:T399175|mise à jour dans le courant de cette semaine ou la semaine prochaine]]. La plupart des quelque 300 icônes ont été légèrement peaufinées et une trentaine de nouvelles icônes ont été ajoutées. Ces modifications améliorent les icônes afin de les rendre plus cohérentes et plus compréhensibles, et d'offrir un meilleur équilibre visuel lorsqu'elles sont utilisées en groupe. * L'interface [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Sélecteur universel de langue]] (ULS) de MediaWiki, qui aide les utilisateurs à sélectionner du contenu dans d'autres langues, a été mise à jour. La nouvelle version améliore la rapidité et l'accessibilité, et les utilisateurs des projets Wikimédia peuvent désormais épingler des langues pour changer de langue plus rapidement. Le déploiement sur les sites Wikimédia se fera progressivement au cours des prochaines semaines. Vous pouvez la tester dès maintenant en tant que fonctionnalité bêta en sélectionnant [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|les fonctionnalités bêta]] dans les préférences de votre profil et partager vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|la page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème du le tableau de bord d'analyse des pages vues sur pageviews.wmcloud.org qui a arrêté de mettre à jour les données graphiques en mai 2026, affectant tous les utilisateurs, a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La signature de la fonction <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> a été simplifiée. Les développeurs peuvent désormais passer un objet de configuration à la place d'une liste de paramètres positionnels lors de la création de liens vers des portlets. L'ancienne signature de la fonction reste prise en charge à des fins de compatibilité ascendante. Par exemple, au lieu de : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi>, utilisez <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Les responsables de la maintenance des scripts sont invités à passer en revue les utilisations existantes de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> et à les mettre à jour si nécessaire. Cette modification sera disponible sur tous les wikis à partir du 11 juin. Merci à Gerges, bénévole de la communauté, d'avoir apporté cette amélioration. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Discussion sur la liste de souhaits de la communauté''': les [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|changements introduits]] par les équipes Produit et Technologie visent à augmenter le nombre et la complexité des souhaits exaucés, notamment par la dissolution de l'équipe Community Tech. Ils [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mènent actuellement des discussions]] sur une [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|orientation proposée pour la liste de souhaits]] émanant des membres de la communauté. Cela inclut des moyens de structurer le vote annuel, un meilleur suivi des souhaits, la suppression de certains domaines prioritaires et des [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mises à jour concernant le personnel]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 junh de 2026 a 21.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-25</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|équipe chargée de la croissance du lectorat]] a lancé une fonctionnalité bêta d'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|exploration des images]] sur la version mobile de toutes les Wikipédias. Cette fonctionnalité affiche un carrousel d'images en haut des articles contenant au moins trois images. Les contributeurs peuvent configurer cette fonctionnalité à l'aide des commandes suivantes : pour masquer une image spécifique sur une page, utilisez soit <code>class=notpageimage</code> pour l'exclure des aperçus miniatures, soit <code>class=noviewer</code> pour l'exclure de MediaViewer. Le carrousel peut également être désactivé complètement sur une page à l'aide du mot magique <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. Pour faire des retours ou signaler des bugs, rendez-vous sur la [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|page de discussion du projet]]. * Les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] peuvent désormais être [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|triées par ordre décroissant]] dès le premier clic en ajoutant <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> à la cellule d'en-tête. Auparavant, par défaut, cliquer une première fois sur l'en-tête d'une colonne entraînait un tri par ordre croissant. Cette nouveauté offre davantage de contrôle et de flexibilité pour les Wikitables, tandis que le comportement par défaut pour les clics suivants reste inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Aide à la rédaction d'articles]] est actuellement en phase de test auprès de certains contributeurs qui créent de nouveaux articles sur les Wikipédias en anglais simplifié, en français et en turc. L'expérience débutera bientôt sur les Wikipédias en arabe et en bengali également. [[w:simple:Special:NewArticle|Cette fonctionnalité]] fournit aux contributeurs des conseils élaborés par la communauté afin de les aider à créer des articles conformes aux normes communautaires. Les contributeurs expérimentés peuvent continuer à créer ou à adapter des modèles pour des types d'articles spécifiques qui sont couramment créés par des contributeurs moins expérimentés. Ces modèles guident les contributeurs moins expérimentés dans la création d'articles de haute qualité. Un guide rapide des balises utilisées dans les modèles est disponible sur [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|cette page]]. [[w:fr:Projet:Aide à la rédaction d'articles#Liste de plans d'aide à la rédaction|Des exemples de modèles]] pouvant être adaptés, ainsi que des instructions sur la manière de les adapter, se trouvent dans [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|cette section]] de la page du projet. * Les wikis qui souhaitent remplacer le bouton « indéfiniment » dans la page Special:Block pour les comptes temporaires (par exemple, les wikis qui bloquent les utilisateurs temporaires uniquement jusqu'à l'expiration de leur compte) pourront le faire en créant [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] avec la durée de blocage souhaitée. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:41|la tâche soumise|les {{formatnum:41}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:41||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * D'ici la fin du mois de juin, une chaîne « user-agent » valide sera requise pour les téléchargements automatisés de sauvegardes depuis le site dumps.wikimedia.org. Les requêtes automatisées fournissant une chaîne « user-agent » générique ou vide seront bloquées. Cette mesure [[phab:T400119|renforce l'application]] de la [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative à l'agent utilisateur]] en vigueur depuis longtemps. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services restera inchangé. * La mise en place des [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|limites de débit des API]] à l'échelle mondiale est désormais achevée ; ces limites s'appliquent à toutes les API et sont fixées aux niveaux indiqués dans la documentation pour tous les groupes. Les bots fonctionnant sur Toolforge/WMCS ou disposant du droit d'utilisateur « bot » sur n'importe quel wiki restent exemptés. Tous les bots doivent continuer à respecter les bonnes pratiques décrites dans la documentation afin d'éviter d'être soumis à des limites de débit. * Le [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page wiki du portail API] sera en lecture seule à partir de cette semaine (du 15 au 18 juin). La semaine suivante (du 22 au 25 juin), toutes les URL du wiki du portail API redirigeront vers [[mw:Wikimedia APIs|les API Wikimedia sur mediawiki.org]]. Pour en savoir plus, consultez la [[wikitech:API Portal/Deprecation|page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Le 17 juin à 18 h (UTC), la WMF organisera une réunion sur Discord consacrée à la revue de code. L'[[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|enquête sur la satisfaction des développeurs]] nous a permis de constater que les bénévoles rencontrent des difficultés avec la revue de code, et nous souhaitons discuter de ces expériences afin de trouver des solutions concrètes. Vous pouvez rejoindre la réunion [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via le serveur Discord de la communauté Wikimedia]. * La [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Conférence Wikimedia d'Amérique latine]] organisera un hackathon régional qui réunira la communauté technique du mouvement Wikimedia, notamment des développeurs, des administrateurs système, des data scientists et des utilisateurs disposant de droits étendus. Les contributeurs techniques intéressés peuvent [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform postuler à une bourse] pour y participer jusqu'au 21 juin à minuit (heure de la Bolivie, UTC-4). * Inscrivez-vous aux Wikimania Team Challenges pour participer à cet événement exceptionnel. Les défis par équipe se dérouleront en ligne et en présentiel les 21 et 22 juillet, avant la conférence Wikimania. Tout le monde est le bienvenu, quelles que soient ses compétences ou son inscription à Wikimania. Les équipes travailleront sur 10 défis importants visant à soutenir la communauté Wikimedia. Pour plus de détails, rendez-vous sur [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|la page des défis par équipe]] et [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ inscrivez-vous ici]. Les inscriptions se terminent le 20 juin à 23 h UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 junh de 2026 a 16.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-26</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Les [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]] sont [[phab:T418115|désormais disponibles sur Wikidata]]. Cette mise à jour permet d'accéder au mentorat ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|s'il est configuré]]), au module Impact, au panneau d'aide et à une page d'accueil simplifiée pour les nouveaux arrivants (sans les suggestions de modifications). Les administrateurs de Wikidata continuent de paramétrer ces fonctionnalités via la configuration communautaire. '''Actualités pour la contribution''' * La page spéciale [[{{#special:RangeCalculator}}]] a été créée. Elle permet aux utilisateurs de trouver une plage d'adresses IP sans avoir à recourir à des outils externes. Jusqu'à présent, cet outil n'était accessible qu'aux CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * Les [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]] sont une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki qui permet aux contributeurs de réutiliser des références en modifiant certains détails. Elle sera déployée le 23 juin, sur la plupart des versions de Wikipédia de petite et moyenne taille. La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] répertorie les mesures à prendre sur votre wiki pour faciliter ce déploiement. Consultez le [[:phab:T414094|plan de déploiement]] pour connaître les prochaines étapes. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * À partir de la semaine prochaine, les utilisateurs recevront une notification lorsqu'ils seront bloqués ou débloqués pour l'édition, ou si ce blocage venait à changer. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de la semaine prochaine, les filtres anti-abus configurés pour « exiger une vérification par CAPTCHA » s'appliqueront également aux utilisateurs disposant du droit <code>skipcaptcha</code>, ce qui inclut la plupart des utilisateurs auto-confirmés. Les bots en sont exemptés. Ce changement ne concerne que les modifications qui déclenchent un filtre anti-abus. Le droit <code>skipcaptcha</code> continuera à exempter les utilisateurs de l'obligation de résoudre des CAPTCHA dans le cadre d'une utilisation normale des wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * La documentation de référence relative à l'[[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|API Lift Wing]] a été déplacée du portail API vers le [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST] interactif. * Le wiki du Portail API est désormais fermé. Pour consulter la documentation relative aux API, rendez-vous sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs sur mediawiki.org]]. À compter du 22 juin, toutes les URL du wiki du Portail API (https://api.wikimedia.org/wiki/) redirigeront vers la page de mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Participez à une visioconférence le 25 juin à 14 h 30 UTC pour rencontrer les stagiaires actuels de Wikimédia participant au [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] et à [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Les stagiaires présenteront leurs projets et feront une brève démonstration du travail qu'ils ont réalisé jusqu'à présent. Les participants sont invités à [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|partager leurs idées et leurs contacts au sein de leur communauté]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 junh de 2026 a 13.05 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-27</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|expériences sur la création de comptes]], l'équipe Growth a testé l'ajout d'une icône de compte utilisateur dans l'en-tête du site mobile pour les utilisateurs non connectés, offrant ainsi un accès direct aux actions « Créer un compte » et « Se connecter ». Cette expérience a permis d'augmenter le nombre de créations de comptes d'environ 20 % sans nuire à la qualité des modifications ni au taux de modifications constructives. Cette fonctionnalité sera désormais déployée sur tous les wikis de la Fondation Wikimédia sur le site mobile au cours de la première semaine de juillet. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * À la suite d'une [[phab:T426248|expérience concluante]], les utilisateurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirmé leur adresse e-mail]] lors de la création de leur compte voient s'afficher une nouvelle bannière leur demandant de finaliser cette procédure. Cela permet de réduire le risque que les utilisateurs se retrouvent bloqués hors de leur compte et rend les adresses e-mail associées aux comptes globalement plus fiables. Cette mesure s'inscrit dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * Une mise à jour de [[Special:Search|Recherche]] affine le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> lorsqu'il est utilisé pour exclure des résultats. Auparavant, l'utilisation de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> avec la négation pouvait élargir involontairement les résultats de recherche en ajoutant les espaces de noms inclus dans le champ de recherche, ce qui entraînait un comportement déroutant pour les utilisateurs s'attendant à un filtre d'exclusion simple. Avec cette mise à jour, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> exclura désormais strictement les titres de pages correspondants comme prévu et pourra afficher un avertissement si l'espace de noms concerné n'a pas été explicitement sélectionné. Le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> sans négation reste toutefois inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:33|la tâche soumise|les {{formatnum:33}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:33||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème qui empêchait les réviseurs utilisant la barre d'outils « Page Curation » d'être automatiquement abonnés aux discussions qu'ils avaient lancées sur les pages de discussion a désormais été résolu. Les réviseurs recevront désormais des notifications lorsqu'une personne répondra à ces discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Actualités pour la contribution technique''' * À compter du 29 juin, les téléchargements automatisés depuis le site web « dumps.wikimedia.org » seront soumis à la [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative aux user-agents]]. Les requêtes automatisées utilisant un user-agent générique ou vide seront bloquées. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services n'est pas affecté. Cette mesure fait suite à l'annonce publiée dans le [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|numéro 2026/25 de Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 junh de 2026 a 11.48 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-28</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les résultats de la barre de recherche sur Wikidata étaient en anglais au lieu d’utiliser la bonne langue de repli pour les utilisateurs de variantes de langues. Ce problème a maintenant été corrigé : les suggestions de recherche suivront désormais correctement la chaîne des langues de repli. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Actualités pour la contribution technique''' * En préparation de la [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|campagne Célébrons les femmes]] prévues pour mars 2027, l’[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|équipe Activation du contenu]] de Wikimedia Foundation a lancé un sondage composé de 22 questions pour mieux comprendre les contributions techniques des personnes s’identifiant comme femmes sur les projets Wikimedia. Répondre au sondage prend environ 15 à 20 minutes ; il restera ouvert jusqu’au 20 juillet 2026. Les [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] sont aussi sur wiki pour les regarder auparavant. * L’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Partitions]] prend désormais en charge le rendu de partition musicales comme images SVG, en plus du format PNG. Cela répond à [[:phab:T49578|une vieille demande]] et résout des problèmes anciens de qualité de l’image. Les deux formats sont désormais fournis aux clients web : PNG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> et SVG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi>. * Le nouvel analyseur syntaxique [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] continue [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|d’être déployé sur d’autres wikis]], ce qui rend plus facile l’introduction de nouvelles fonctionnalités de lecture et de modification. Il a été activé sur Wikipédia en français, amenant la couverture totale à 78,9 % des pages vues de Wikipédia. Le déploiement sur Wikipédia en anglais sur ordinateur va progresser cette semaine. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''En détails''' * La [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|publication sur le blog récapitulant]] le Hackathon Wikimedia 2026 est désormais en ligne. Il met en avant les projets, séances et activités sociales de l’évènement de cette année et présente les premières grandes lignes du Hackathon Wikimedia 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 julhet de 2026 a 13.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-29</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] aide les nouveaux contributeurs à identifier les passages des articles de Wikipédia susceptibles de contenir un langage non encyclopédique et les encourage à envisager d'en réviser le ton. Cette fonctionnalité a fait l'objet d'un [[w:en:A/B_testing|test A/B]] sur les Wikipédias en arabe, en anglais, en français et en portugais, où le taux d'achèvement des tâches par les nouveaux contributeurs [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|a augmenté de 38,7 %]] par rapport à la tâche de relecture par défaut, sans que la qualité des modifications n'en soit affectée. Le test s'est achevé le 9 juillet et la fonctionnalité est désormais accessible à tous sur ces wikis ; elle est configurable via la configuration communautaire. [[phab:T426364|Il est prévu]] de déployer « Revise Tone » sur d’autres wikis. * La configuration communautaire permettant la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|suppression automatique des mentors inactifs]] selon des critères configurables sera activée le jeudi 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|sur certains wikis]], afin de maintenir à jour les listes de mentors. Les mentors sont des contributeurs expérimentés qui choisissent d'aider les nouveaux utilisateurs sur le wiki grâce aux [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]]. Les administrateurs peuvent désormais préparer les paramètres via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]] ; ces fonctionnalités prendront effet à partir de jeudi. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:38|la tâche soumise|les {{formatnum:38}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:38||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où certains utilisateurs de l'application Android Wikipedia ont été déconnectés immédiatement après leur connexion, les empêchant de rester connectés et de modifier les pages, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Actualités pour la contribution technique''' * La modification d'une page à l'aide de scripts utilisateur ou de gadgets entraînait la réinitialisation des étiquettes de liste de suivi que l'utilisateur avait attribuées à cette page. Ce problème a désormais été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * Pour contourner un bug de Safari (voir [[phab:T425211]]), sur les wikis utilisant Parsoid, wikilink hrefs utilise désormais des URL absolues au lieu d'URL relatives au protocole. La sortie de l'API REST reste inchangée et continue d'utiliser des URL relatives au protocole. Les gadgets, les scripts utilisateur, les bots et les feuilles de style CSS devront probablement être adaptés s'ils s'appuyaient sur la présence d'URL relatives au protocole dans wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''En détails''' * L'équipe chargée de la plateforme d'expérimentation de la Fondation Wikimedia a publié un article de blog faisant le bilan de sa première année d'expérimentation structurée. Cet article met en avant des expériences couronnées de succès, telles que « Paste Check », « Reference Check » et « Tone Check », qui ont permis d'améliorer les résultats des modifications et ont été étendues à un plus grand nombre d'utilisateurs, ainsi que des expériences qui n'ont pas abouti à des changements au niveau du produit. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|En savoir plus]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 julhet de 2026 a 16.12 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 julhet de 2026 a 14.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-30</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|équipe chargée de l'expérience utilisateur]] a pris en compte les commentaires de la communauté concernant l'emplacement des boutons « Watchstar » et « Watchlist » pour la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|fonctionnalité bêta « Listes de lecture »]], qui permettrait d'enregistrer des articles pour les lire plus tard – un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|élément de la liste de souhaits]] visant à intégrer cette fonctionnalité sur le site web. Les contributeurs sont invités à activer cette fonctionnalité bêta pour la tester et [[phab:T426453|partager leurs impressions]]. * Le [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|mode Suggestions]] propose des suggestions d'édition au sein de l'éditeur visuel afin d'améliorer les articles de Wikipédia. [[Special:EditChecks|Toutes les suggestions]] sont [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|configurables par la communauté]]. La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] permet aux bénévoles de créer des suggestions locales personnalisées. Cette fonctionnalité recherche des chaînes de texte dans les articles et prend désormais en charge les expressions régulières. Cela offre aux bénévoles davantage de précision et de flexibilité quant aux types de suggestions locales qu’ils peuvent créer. Remarque : les suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|peuvent être ciblées]] en fonction du nombre de modifications effectuées par la personne qui édite, ainsi que d’autres aspects de la page. Vous pouvez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|trouver des exemples provenant d’autres communautés]] pour vous inspirer, notamment des TextMatches qui détectent : les fautes de frappe, les erreurs grammaticales, les publicités potentielles, les clichés, l’utilisation incorrecte des tirets ou des traits d’union, les mots-clés temporels non spécifiques, les noms obsolètes, et bien plus encore. Tout [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|retour]] est le bienvenu. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié à l'outil SVG Translate, qui pouvait utiliser une version obsolète d'un fichier, entraînant ainsi le remplacement des traductions existantes lors du téléchargement de nouvelles traductions, a désormais [[phab:T430577|été résolu]]. Au total, au cours du dernier trimestre, d'avril à juin 2026, environ 337 tâches communautaires ont été résolues par la Fondation Wikimedia. '''Actualités pour la contribution technique''' * Sur les wikis utilisant Parsoid, ce dernier affiche désormais un maximum de 1 250 images par page. Une nouvelle catégorie de suivi, « media-limit-reached », sera bientôt disponible pour identifier les pages où cette limite est atteinte, ce qui facilitera la recherche des contenus dont l'affichage des médias a pu être restreint lors du rendu. Consultez [[phab:T430854]] pour plus d'informations et pour nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 julhet de 2026 a 05.47 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 julhet de 2026 a 18.50 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-32</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Expérience de lecture]] a développé une [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de démonstration d’un correctif] qui entoure la barre d’outils sur deux lignes quand il n’y a pas assez d’espace horizontalement pour tous les boutons. Le but est de réduire l’encombrement de la barre d’outil de Vector 2022 qui se constate parfois sur Wikipédia dans certaines langues avec certaines tailles d’écran. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * L’équipe Expérience de lecture prévoit de lancer les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]], un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|souhait de la communauté]] que vous pouvez déjà essayer en bêta, à partir de septembre. Mais avant cela, l’aide des traducteurs et traductrices est nécessaire pour [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate plusieurs messages] à traduire dans un maximum de langues. Cette fonctionnalité appuie les objectifs de lecture et d’apprentissage sur Wikipédia. * La semaine prochaine, le sommaire sur les pages des fichiers de Wikimedia Commons sera amélioré en fusionnant le sommaire spécifique aux pages de fichier avec le sommaire classique des pages. Cela rendra plus facile la compréhension de la structure des pages de fichier, la navigation vers une section spécifique et le partage de liens vers une section en particulier. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, certaines images [[w:fr:Tagged Image File Format|TIFF]] ne s’affichaient pas après avoir cliqué sur leur vignette : une image cassé s’affichait au lieu de l’image en taille réelle. Ce problème est désormais corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le sélecteur de variables et de fonctions dans les Filtres anti-abus a été mis à jour pour prendre en charge la recherche et l’autocomplétion. Il permettra désormais aux mainteneurs de filtres de retrouver la variable ou fonction désirée plus rapidement. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * Les formats MJPEG et VP8 sont retirés du lecteur vidéo. Le format MP4 (MPEG-4 Partie 2) est ajouté à la place : il fournit une meilleure qualité pour les vieux modèles d’iPhone. Plusieurs semaines seront peut-être nécessaires pour mettre à jour toutes les vidéos déjà en ligne. Le format par défaut pour les appareils modernes ne change pas (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 agost de 2026 a 19.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-33</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Un nouvel assistant à diagrammes (''ChartWizard'') est [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|désormais disponible sur Wikimedia Commons]] pour les utilisateurs et utilisatrices qui souhaitent créer des graphiques à partir de leurs propres données. Cet assistant rend l’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|extension Chart]] plus accessible aux débutants en permettant la création de diagrammes (par exemple des histogrammes ou des graphiques en secteurs) sans devoir utiliser du JSON. Les utilisateurs peuvent encore repasser à l’éditeur JSON s’ils le préfèrent. Vos retours sur ce nouvel outil sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Community Wishlist/W414|page de discussion du souhait]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le gadget Photo du jour de l’appli Wikipédia pour iOS affichait par erreur la même image chaque jour au lieu d’en afficher une nouvelle quotidiennement. Cela a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les images SVG de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|formules mathématiques]] seront bientôt générées par le navigateur plutôt que côté serveur. MathML continue d’être généré côté serveur et est rendu dans le navigateur sans JavaScript. Ce changement aura lieu sur Wikibooks le 12 aout, sur Wikisource le 19 aout et sur Wikipédia du 20 au 27 aout. Vous pouvez l’essayer en choisissant « {{int:Mw-math-mathjax}} » dans vos préférences. Cela fait partie de la [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|dépréciation de RESTBase]] et [[phab:T431372|de celle de Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * <span class="mw-translate-fuzzy">Les pages de catégorie permettront bientôt de trier les pages de la catégorie par ordre chronologique d’ajout dans la catégorie. Cela permettra de retrouver facilement les pages récemment ajoutées ou celles depuis longtemps dans la catégorie. Cela améliorera aussi le traitement des catégories de maintenance, par exemple les demandes de suppression ou d’autres tâches nécessitant un traitement chronologique. Utilisez l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> dans l’URL de la vue d’une catégorie pour trier la liste de pages.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * Les [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|gadgets]] et scripts utilisateur sur les wikis Wikimedia peuvent désormais utiliser les [[phab:T395347|fonctionnalités de ES 2018]] et [[phab:T419142|celles de ES 2019]] dans le code JavaScript. Auparavant, la plateforme n’acceptait qu’ES 2017. MediaWiki valide le code source pour protéger les fonctionnalités d’erreurs de syntaxes et pour vérifier que les scripts sont fonctionnels dans tous [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|les navigateurs pris en charges]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 agost de 2026 a 21.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-35</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La page [[Special:CreateAccount|Spécial:Créer_un_compte]] a été simplifiée dans le cadre des travaux en cours visant à moderniser le processus de création de compte. Le panneau affichant les statistiques du projet n'apparaît plus à côté du formulaire, que ce soit sur ordinateur ou sur mobile. Plusieurs tests portant sur la création de comptes ont montré qu'un formulaire plus simple aidait les nouveaux utilisateurs à mener à bien leur inscription. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * Afin d'améliorer les performances de la page, les images ne se chargent désormais que lorsqu'elles sont visualisées. Cela signifie que les images situées plus bas dans un article ne se chargeront pas si le lecteur ne fait jamais défiler la page jusqu'à cette partie, ce qui peut avoir une incidence sur certains indicateurs liés aux images. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:42|la tâche soumise|les {{formatnum:42}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:42||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème empêchant l'affichage des vignettes d'images sur Abstract Wikipedia après le déplacement du fichier correspondant sur Wikimedia Commons a désormais été résolu. Les vignettes s'actualisent désormais correctement lorsque les fichiers sont déplacés. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Actualités pour la contribution technique''' * La fiche d'informations sur l'utilisateur est une fonctionnalité qui permet aux modérateurs de consulter des informations sur les comptes d'utilisateurs. Jusqu'à présent, elle n'était disponible que dans des sections telles que l'historique des pages, les journaux et les modifications récentes. Désormais, il est également possible de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|l'insérer dans le contenu d'une page]] à l'aide de la fonction d'analyse <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi>. Cela peut s'avérer particulièrement utile dans des modèles tels que [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (ou leurs variantes spécialisées), car cela facilitera la compréhension du contexte relatif à un ou une utilisatrice sur les divers forums communautaires. La fiche ne s'affichera que pour les utilisateurs qui l'ont activée dans leurs [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|préférences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * En raison des risques liés à la sécurité et à la confidentialité des utilisateurs, nous avons désactivé l'accès aux URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> (Spécial:Ma_page) avec l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Si vous êtes concerné par cette mesure, demandez-vous s'il est possible d'adopter une autre approche. Les URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> restent accessibles et utilisables sans <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Les URL de pages utilisateur spécifiées (par exemple, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) peuvent toujours être utilisées avec <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Suite à une mise à jour, le logiciel de création de vignettes a été amélioré. En effet, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> a été mis à jour vers la version 2.60 et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> vers la version 7. Cela a permis la résolution d’un certain nombre de bugs de longue date liés à la création de vignettes, tels que des erreurs de rendu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-36</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Un nouveau format pour la liste de souhaits de la communauté est ouvert aux commentaires. Vous pouvez [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|lire les idées proposées sur Meta]]. Ce nouveau processus prévoit d'améliorer la manière dont les souhaits sont triés, votés et priorisés d'une manière transparente et équilibrée entre les familles de projets et les éditions linguistiques. Cette consultation est ouverte pendant deux semaines. '''Actualités pour la contribution''' * La dernière version de l'application Wikipédia pour Android comprend des mises à jour de la fonctionnalité «Enregistrés», qui rapprochent l'expérience d'enregistrement de l'application de celle proposée sur iOS et sur le Web. Cette mise à jour repense l'onglet «Enregistrés» en proposant une vue «Tous les articles», supprime la liste de lecture par défaut «Enregistrés», renomme les listes de lecture «Collections» et modernise l'expérience de sauvegarde des articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]] a été activée pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en bengali, chinois, tchèque et vietnamien le 25 août, après plusieurs mois en tant que fonctionnalité bêta. Les listes de lecture seront disponibles pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en arabe, français et indonésien le 1er septembre, suivies par la Wikipédia en anglais le 14 septembre, et toutes les autres versions de Wikipédia le 28 septembre. * À la fin du mois, certains lecteurs non connectés sur les versions en bengali, tchèque, persan, anglais et polonais de Wikipédia utilisant l'habillage Minerva sur mobile verront une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|barre de navigation mise à jour]] dans le cadre d'un [[w:A/B test|test A/B]]. Le test comparera la barre de navigation actuelle avec une nouvelle version conçue pour faciliter la recherche d'informations plus rapidement. L'objectif est de déterminer si ces changements encouragent les lecteurs à revenir plus souvent. Cette expérience n'aura aucune incidence sur l'expérience des lecteurs et/ou des rédacteurs connectés. * Les contributeurs qui gèrent les redirections, les modèles et les catégories utilisés sur les pages de redirection disposent désormais de meilleurs moyens pour trouver et organiser les redirections. Auparavant, il n'était pas possible de rechercher les pages de redirection. Deux nouveaux mots-clés de recherche, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, permettent désormais de rechercher directement les redirections et peuvent être combinés avec des mots-clés existants tels que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * Les outils de recherche ISBN pour générer des citations ne fonctionnaient pas récemment en raison de problèmes de service externe. Les développeurs travaillent sur des solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la recherche de pages par catégorie à l'aide de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> pouvait ne renvoyer aucun résultat ou des résultats sans rapport a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le domaine des URL pour les miniatures passe de upload.wikimedia.org à thumb.wikimedia.org. Les anciennes URL continueront de fonctionner pour le moment, mais MediaWiki utilisera le nouveau domaine à la place. Les URL vers d'autres types de médias tels que les fichiers originaux, les vidéos et les transcodages seront toujours servies depuis upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * L'API Math de Wikimédia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox] est désormais obsolète. Ces points de terminaison seront complètement arrêtés d’ici la fin de septembre 2026. Les développeurs qui appellent ces points de terminaison devraient passer à des solutions alternatives de rendu mathématique, telles que le [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] natif ou [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Les installations tierces de MediaWiki utilisant l'extension Math pour le rendu des formules doivent effectuer une mise à jour vers la version 1.43+ afin d'éviter toute interruption de service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''En détails''' * Lisez-en plus sur [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] dans un article de Diff intitulé [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Suggestions de modifications personnalisées pour chaque wiki : comment les communautés façonnent le mode Suggestion avec TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 agost de 2026 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-37</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Ajouter un lien]] a été améliorée pour les utilisateurs de Wikipédia en anglais, avec une meilleure détection des liens présentant des différences de majuscules. Cela permettra de réduire les suggestions ambiguës dues aux différences de majuscules dans les titres d'articles, notamment ceux consacrés aux biens culturels. Une deuxième phase d'améliorations est prévue, qui permettra également de préparer cette fonctionnalité en vue de son déploiement dans d'autres langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Guide des articles]] sera activée par défaut pour les contributeurs débutants sur Wikipédia en anglais simplifié et en turc à compter du 10 septembre 2026, à la suite d'[[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|une expérience]]. Les contributeurs débutants ayant effectué entre 0 et 99 modifications verront automatiquement s'afficher cette fonctionnalité lorsqu'ils cliqueront sur un lien rouge ou utiliseront l'option « [[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]] » sur Wikipédia en turc pour créer un nouvel article. Ce changement vise à aider les contributeurs débutants à créer des articles de meilleure qualité, conformes aux normes de chaque Wikipédia. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|D'autres améliorations]] seront apportées en fonction des résultats de l'expérience et des retours de la communauté. * L'outil [https://pageviews.wmcloud.org « Analyse des pages vues »], qui permet aux utilisateurs de comparer le nombre de pages vues sur plusieurs pages, fête cette année ses 10 ans et s'est enrichi de plusieurs nouvelles fonctionnalités. Parmi celles-ci figurent [[toolforge:wikinav|WikiNav]], qui donne un aperçu de la manière dont les lecteurs de Wikipédia explorent le contenu, les statistiques d'édition dans [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org « Vues du site »], la possibilité de [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org rechercher des articles appartenant à un projet Wiki] et la prise en charge du mode sombre. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * Une barre de navigation [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|Minerva, visuellement simplifiée]] est actuellement testée auprès des lecteurs non connectés utilisant la version mobile des Wikipédias en bengali, tchèque, anglais, farsi et polonais. Cette expérience vise à déterminer si la simplification de la navigation permet de fidéliser davantage les lecteurs. Le test se déroulera du 31 août au 28 septembre et ne nécessite aucune intervention de la part des utilisateurs. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] travaille à l'amélioration des [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|noms de référence générés automatiquement dans VisualEditor]]. Les contributeurs ne remarqueront qu'un léger changement à partir de cette semaine. Lors de l'ajout de noms de référence automatiques, la numérotation commencera par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> au lieu de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Pour en savoir plus, consultez la [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|page du projet]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * Tous les wikis seront [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|en lecture seule pendant quelques minutes]] le 23 septembre. Cette opération est prévue à 14h UTC. De plus amples informations seront publiées dans la rubrique « Tech News » et seront également mises en ligne sur chaque wiki au cours des prochaines semaines. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:25|la tâche soumise|les {{formatnum:25}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:25||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au fait que [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] pouvait mal gérer les balises nowiki imbriquées, entraînant la perte de contenu et l'affichage de texte indésirable, a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les administrateurs de l'interface peuvent configurer les gadgets à partir de [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. Le format de définition a été mis à jour et ne nécessite plus l'option <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>, car les gadgets sont toujours chargés via <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. Cela simplifie la configuration des gadgets en supprimant une option qui n'est plus nécessaire, ce qui facilite la tâche des administrateurs lors de la définition des gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 setembre de 2026 a 18.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 setembre de 2026 a 15.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == Books & Bytes – Issue 76 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 76, July–August 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: The Chronicle of Higher Education * New Partnership Manager joins the team * Spotlight: TWL page on Meta <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 23 setembre de 2026 a 11.45 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=31063353 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 23 septembre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14 h 00 UTC]. Cette interruption est nécessaire pour effectuer des tests de sauvegarde dans le cadre de la bascule des serveurs du centre de données, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|qui a lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d'un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d'éviter toute interruption de service, même en cas d'urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Growth a testé un nouvel avis post-édition destiné à [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourager les titulaires de comptes temporaires à créer un compte permanent]]. Ce nouvel avis a remplacé plusieurs boîtes de dialogue et une notification de bienvenue simultanée par un message unique mettant en avant les avantages de la création d'un compte. L'expérience a permis d'augmenter le taux de création de comptes permanents de 1,94 % à 3,66 %, soit une hausse relative de 87 %. Cette modification va désormais être déployée sur tous les wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * Pour les contributeurs de Wikipédia utilisant la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta « Mode suggestion »]], il existe une [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|nouvelle préférence utilisateur à activer]] permettant d’afficher des contrôles d’édition et des suggestions « expérimentaux ». Ces types sont répertoriés sur la page [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]] et sont destinés aux premiers tests par les développeurs ainsi qu’à la collecte de retours d’expérience de la part d’utilisateurs expérimentés. Les administrateurs peuvent modifier les [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|détails de configuration]] de chaque suggestion comme d'habitude. Ils peuvent également [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|utiliser cette fonctionnalité]] pour tester les idées de leur communauté concernant des contrôles et des suggestions créés localement. Les types expérimentaux bénéficieront d'un style visuel plus distinct dès la fin de cette semaine. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Le [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] a été lancé afin d'offrir un espace dédié aux discussions techniques et à la collaboration entre les communautés Wikimédia d'Europe centrale et orientale. * Un nouvel outil, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], est désormais disponible pour les communautés Wikipédia de langues nouvelles ou peu répandues. Il rassemble des tâches guidées, des outils et des ressources destinés à aider les communautés à se lancer, à suivre leurs progrès et à collaborer avec l'ensemble de la communauté Wikimédia. Le Starter Kit est hébergé sur Wikimedia Toolforge et est destiné aux Wikipédias des langues comptant moins de 50 000 articles. Pour en savoir plus sur le fonctionnement du Starter Kit et sur la manière dont les communautés l'utilisent, consultez [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|cet article du blog Diff]]. * L'équipe chargée de la croissance du nombre de lecteurs lance une nouvelle phase de test de l'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|expérience sur le carrousel d'images]]. Ce nouveau test utilisera trois nouvelles versions du design, mises à jour en fonction des commentaires de la communauté. L'équipe évaluera les résultats et déterminera avec les communautés s'il convient ou non de mettre en place cette fonctionnalité. L'expérience débutera la semaine du 28 septembre et se déroulera sur les Wikipédias en arabe, bengali, chinois, tchèque, anglais, farsi, français, allemand, indonésien, japonais, polonais, portugais, espagnol, suédois et vietnamien. * Après avoir été déployée avec succès sur les Wikipédias en arabe, en bengali, en chinois, en tchèque, en anglais, en français, en indonésien et en vietnamien, la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|fonctionnalité « Listes de lecture »]] développée par l'équipe chargée de l'expérience utilisateur sera accessible à tous les utilisateurs connectés sur l'ensemble des wikis Wikipédia à compter du 28 septembre 2026. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au script de statut des mentors, qui mettait à jour de manière répétée le statut des mentors alors qu'aucun changement n'était intervenu, générant ainsi des entrées inutiles dans la section « Modifications récentes », a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi>, utilisée pour récupérer des informations spécifiques sur les filtres anti-abus actifs ou historiques configurés sur un wiki, a été mise à jour afin de prendre en charge le paramètre de configuration <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi>, ce qui entraîne des changements majeurs dans la réponse de l'API. Tous les utilisateurs qui gèrent des scripts utilisateur ou tout autre code doivent vérifier s'ils utilisent l'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> et s'adapter à ces changements majeurs. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 setembre de 2026 a 11.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs des skins par défaut sur le web pour ordinateur et mobile (respectivement Vector 2022 et Minerva) seront désormais informés si les suggestions de recherche affichées pendant la saisie dans la Recherche proviennent de redirections de pages. Auparavant, les utilisateurs pouvaient être confus lorsque les principales suggestions de recherche ne correspondaient pas exactement à ce qu'ils avaient tapé. La nouvelle notification de redirection précise que ces suggestions ne sont pas aléatoires, mais liées à la recherche. Les pages suggérées peuvent être des redirections vers les articles les plus pertinents recherchés. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Les utilisateurs de Wikipédia déconnectés sur le web mobile verront bientôt un bouton de signet pour enregistrer des articles dans leurs [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]] à la place du bouton Watchstar actuel. Lorsqu'on clique dessus, le bouton de signet invite les utilisateurs à se connecter ou à créer un compte pour enregistrer un article pour plus tard. Une expérience précédente a montré que l'icône de signet incitait quatre fois plus les utilisateurs déconnectés à créer un compte par rapport au bouton Watchstar. Ce changement fait partie des efforts pour encourager plus de lecteurs à devenir titulaires d'un compte et à utiliser des fonctionnalités qui les aident à sauvegarder et à revenir au contenu. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * Une expérience commencera le 29 septembre sur les Wikipédias en espagnol, arabe, anglais et français pour simplifier l'expérience que les utilisateurs rencontrent immédiatement après la création de leur compte. Le test permettra de voir si réduire les obstacles du sondage de bienvenue actuel aide les nouveaux utilisateurs à comprendre plus facilement ce qu'ils doivent faire ensuite. L'expérience se déroulera jusqu'à la fin du mois d'octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * Le [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et la technologie]] a lancé un appel à la communauté pour suggérer des sujets qu'il devrait examiner et discuter avec la Wikimedia Foundation. Les éditeurs et contributeurs techniques sont invités à ajouter des sujets à [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|la page de discussion du conseil]]. * A la fin de cette semaine, il sera possible pour les communautés de configurer des [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Vérifications et suggestions]] afin qu'elles soient [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|affichées dans des espaces de noms supplémentaires]], comme un espace de noms <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi>. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Un bug dans la [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste globale de surveillance]] empêche la page de se charger pour les utilisateurs qui ont des modifications non vues sur Wikimedia Commons. Les développeurs travaillent sur une solution. En attendant, les utilisateurs concernés peuvent suivre les solutions de contournement décrites dans la section d'aide [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|pertinente]]. * Les nouveaux mots magiques <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> sont maintenant disponibles. Ils permettent de changer le tri par défaut des catégories pour qu'il soit basé sur la date et l'heure de la catégorisation. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] pour Wikipédia n'était pas accessible a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le basculement du centre des données, prévu le 23 septembre, a été reporté. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|L'exercice de l'équinoxe]] a révélé des problèmes de capacité, empêchant le transfert de tous les services vers l'autre centre des données. Le processus a été mis en pause pour se concentrer sur l'investigation de ce problème, afin de continuer à pouvoir servir nos utilisateurs de manière fiable. Un nouvel exercice sera planifié. En attendant, tout le trafic et les modifications continuent de fonctionner normalement. * Le 23 septembre, une panne de courant a brièvement affecté tous les wikis, créant des problèmes intermittents en mode lecture et en mode édition. Cela a aussi affecté Gerrit. Cela n'a aucun lien avec le report du basculement du centre de données. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] a été déployé sur mediawiki.org et [[phab:T421436|certaines wikis en langues indiquées]]. Nous voulons avoir vos retours sur ce produit expérimental. Produnto permet aux utilisateurs d'utiliser des modules Lua hébergés sur [[gitlab:repos/lua|GitLab de Wikimedia]]. Il simplifie le partage du code Lua entre les wikis. Au lieu de copier chaque module Lua individuellement d'un wiki à l'autre, les utilisateurs pourront facilement partager des packages entre tous les wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Un [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|atelier de collaboration sur le code entre wikis]] aura lieu en ligne le 2 octobre à 12h30 UTC, réunissant des contributeurs techniques d'Asie du Sud pour découvrir Produnto et commencer à le tester sur les Wikipédias en Hindi, Punjabi, Odia, Telugu et Malayalam. Produnto est un gestionnaire de paquets pour déployer des modules Lua hébergés sur GitLab vers les wikis Wikimedia, et a récemment été déployé sur certains wikis pilotes. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 setembre de 2026 a 10.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le processus relatif à la liste de souhaits communautaires de cette année [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|a été publié]], en tenant compte des commentaires de la communauté. La période de soumission des souhaits [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|prendra fin le 8 novembre]]. Cette année, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|un groupe de travail (appel à volontariat ouvert)]] composé de membres de la communauté connaissant bien les aspects techniques de nos wikis et de membres du personnel de la Fondation Wikimedia se chargera du [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|processus de triage]]. Le triage devrait être terminé d'ici la fin novembre. Le vote sur les souhaits débutera en janvier. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs adeptes de l'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|éditeur visuel]] verront maintenant un avertissement lorsqu'ils collent du texte qui a probablement été copié d'une de 5 IA génératives dans Wikipédia. Cette fonctionalité est connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|Vérification du collage de LLM]]. C'est un type de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Vérification des modifications]] qui est configurable par communauté. La vérification cherche des marques dans l'HTML copié et n'utilise pas de la détection de tatouage numérique (watermark). Les modifications seront aussi [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|marquées]] pour que les patrouilleurs puissent les revoir en détail. Cette fonctionalité aide les nouveaux ajouter du contenu qui respecte les règles de Wikipédia et rend l'identification de contributions problèmatiques plus facile pour les utilisateurs expérimentés. Les communautés avec des règles locales sur l'usage de LLM peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|ajuster la formulation et les règles liées]]. L'équipe s'[[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|excuse]] que cette fonctionalité a été poussée sans un délai pour les traductions. * Les utilisateurs peuvent désormais [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|accéder facilement à l'éditeur visuel web directement depuis les applications iOS et Android]]. À l'ouverture de l'éditeur, les utilisateurs ont le choix entre l'édition visuelle et l'édition source. S'ils optent pour l'édition visuelle, ils sont redirigés vers une page web mobile dans leur navigateur internet. Une fois la modification terminée, une bannière leur permet de revenir à l'application. Cela permet aux lecteurs d'apporter rapidement des contributions tout en consultant le contenu, et facilite la transition vers la version web mobile. * Les utilisateurs des applications Android et iOS de Wikipédia verront désormais une proposition unique de création d'un compte après avoir utilisé l'application pendant deux semaines consécutives. Cette bannière explique les avantages d'avoir un compte. Il est destiné à aider les lecteurs occasionnels à devenir des utilisateurs connectés qui reviennent régulièrement aux applications. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Les contributeurs à des [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|wikis de groupe 1]] (dont Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage et Wikisource) ne verront plus de notifications dans les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|modifications récentes]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|liste de suivi]] lorsqu'un lien vers une version d'un autre langage d'une page est ajouté, enlevé ou modifié sur Wikidata. Ce changement débutera le 5 octobre à 7h UTC en tant que test de 2 semaines pour réduire les notification à fort volume et de valeur basse ainsi que de rendre les modification importantes plus faciles à voir. Les utilisateurs qui se basent sur ces modifications peuvent en lire plus sur la [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|page du projet]] et partager du retour ou des préoccupations sur la [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|page Discussion]] [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:36|la tâche soumise|les {{formatnum:36}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:36||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les mentors qui se sont retirés du programme de mentorat pouvaient encore avoir des novices qui leur étaient affectés et recevaient des questions a été résolu. Les novices seront désormais réaffectés quand un mentor quittera le programme. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Actualités pour la contribution technique''' * Wikimédia Brésil a publié son [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Framework des Bonnes Pratiques de Développement]]. C'est un guide pour les staff, contracteurs et volontaires qui créent des outils et des projets techniques. Il couvre le cycle de vie du projet, la sécurité, l'accessibilité, la sécurité des données personnelles et l'utilisation responsable de l'IA, et explique comment des règles d'un projet ont été adaptées à un contexte local. D'autres affiliés sont encouragés à le réutiliser et à l'adapter. En lire plus dans le [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|post Diff]]. * Une nouvelle base canonique d'URL pour les API Wikimedia sera bientôt introduite. Cette nouvelle route canonique suit le modèle <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> et servira de voie alternative aux API REST actuelles (par exemple : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Les deux versions seront appelées pour toutes les API existantes, mais la nouvelle structure sera le chemin préféré pour les modules API nouvellement créés. Ce changement ne devrait pas casser la plupart des flux de travail. Les URLs existantes resteront disponibles pour toutes les demandes de points finaux existants. Cependant, certains appels peuvent retourner des URL suivant le nouveau modèle dans le corps de la réponse. Les modifications seront d'abord disponibles sur Test Wiki, avec le déploiement prévu pour tous les wikis d'ici la fin octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5 octobre de 2026 a 18.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2026 a 07.40 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == Grafic demografic == Adiu, Joan Francés, Patissèm d'un grafic demografic (suls articles de las comunas de l'estat francés) d'origina catalana que fonciona mal (lo bug de 1962) e demanda una intervencion manuala data après data. A costat, la Wp francesa a un sistèma automatic en ligason mistica ambe l'INSEE. Compreni ben que per recebre los benfaits d'aquel diu, i a de rites, de pregàrias e de sacrificis a far. Tu qu'ès administrator, as probablament una magia superiora a la d'un simple contributor, sabes las causas secretas que, benlèu, nos permetrián de far de polits grafics actualizats, en cambiant benlèu la color... Que ne pensas ? Amistats.[[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 14 octobre de 2026 a 08.39 (UTC) : Adiu, malaürosament la fonction d’administrator es pas ges mistica, solament administrativa. Compreni pas tròp l’interés nimai la necessitat d’aver aquestes grafics dins los articles de la Wikipèdia. Los articles sus las comunas de la wikipèdia en francés son claufits de causas sens interés ni necessitat. Siam pas forçats d'o copiar tot... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.33 (UTC) ::Adiu, Joan Francés. Designi en badinant coma mistic o magic tot çò que compreni pas. Me pensi al contrari que los grafics son una font preciosa per estudiar l'istòria d'una comuna e d'una region. Vertat es, se pòt pas destriar estrictament lo movement natural del sòlde migratòri. Pr'aquò, a fòrça de comparasons, l'un pòt arribar a sasir las regions fecondas al sègle XIX (Perigòrd) de las regions de conta-ròtle de las naissenças intensiu (Agenés), o en prenent garda a la superficia de la comuna e donc a la question de l'exòdi rural, se pòt comparar l'evolucion de las vilas e vilòtas d'un meteis airal. Per exemple, una a gardat l'estatut de caplòc de canton e l'autra l'a perdut, una es al centre d'una estela fornida de rotas segondàrias (es utile d'aquí a 1950), l'autra es pas un vertadièr caireforc, mès es plaçada sus una granda rota (es mai que mai favorable dempuèi l'automobila), una a recebut una industria [[Vilacomdau d'Arròs]], l'autra non. E i a totjorn per las vilas en declin coma per las en progrès, una data aproximativa d'acceleracion de l'evolucion. Cossí la percebre sense grafic ? Compreni ben que d'autres i veson pas res e que soi favorizat sus aquel punt per ma formacion universitària, o tot simplament s'interèssan pas a de talas questions. Mas WP deu servir a tots e a cadun. Sabi, en mai d'aquò, que en Provença d'esperits que pòdi pas qualificar interprètan de las leis sacradas de Wp que de tals grafics son defenduts. Aquò voldriá dire que los contributors son autorizats a commentar sense cap de font (o una font sus Wp.fr o sus Wp.en); e de mai [[Trigança|se'n privan pas !]] I a just una causa a respondre a aquelas gents : Wp foguèt creada dins un regime totalitari (Russia, China, Alemanha nazia) o un país apte a la dictatura ? Dins aquel cas, una règla absurda es normala. O al contrari foguèt creada dins un país individualista e apte a la libertat (E.U.A, Ucraïna) ? Dins aquel cas, es qu'avètz pas comprés la règla. M'excusi de la longor. Amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 18.01 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour mesurer l'impact de l'intégration de certaines [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|fonctionnalités demandées par la communauté]] sur la rétention des lecteurs non connectés, un test pour [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|carrousel d'images]] sera proposé aux lecteurs non connectés. Avec la fonctionnalité du carrousel d'images, les lecteurs parcourent des images téléchargées par la communauté, sélectionnées par les éditeurs comme pertinentes pour des articles spécifiques. Le test commence le 20 novembre. * Un avis expérimental sera affiché à 0,5 % des lecteurs mobiles déconnectés qui viennent sur Wikipédia en anglais depuis Google, leur demandant d’ajouter Wikipédia en tant que [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Source Préférée de Google]. Le test vise à voir si cet avis augmente la fidélisation des lecteurs et encourage les personnes utilisant Google Search à visiter Wikipédia plus souvent. Il se déroulera du 15 au 29 octobre et son impact sur la fidélisation et les recommandations sera évalué. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:26|la tâche soumise|les {{formatnum:26}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:26||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où [[quarry:|Quarry]] renvoyait une erreur « Accès refusé » lorsque les utilisateurs essayaient d’exécuter des requêtes SQL, empêchant le fonctionnement normal des requêtes, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet technique]] En raison d’un bug de longue date, les applications qui utilisent le flux de credentials client [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] pour agir au nom de leurs propriétaires sont traitées comme si elles étaient déconnectées. Cela sera corrigé pour les nouvelles applications enregistrées à partir du lundi 19 octobre. Certaines applications concernées devront se réenregistrer. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Une proposition visant à organiser le Hackathon Wikimedia tous les trois ans, avec des hackathons régionaux entre-temps, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|a été partagée]]. Elle explore comment rendre l'événement plus accessible aux communautés techniques dans différentes régions. Partagez vos avis sur la [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|page de discussion]] de la proposition avant le 6 novembre. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 octobre de 2026 a 14.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == Chambon de Trump == Adiu Joan Francés. I a una comuna de Cruesa (23045) nommada Chambon e, en francés, dempuèi 1891 sonque, ''Chambon-sur-Voueize'', del nom d'una aiga. Lo nom d'aquela aiga es ''Voisa'' en occitan (font Lavalada, Dictionnaire des Communes de la Creuse, p. 60). Sus nòstra Wp, coma i a mai d'un ''Chambon'', lo títol èra ''Chambon (Combralha)''. Un contributor pesquèt dins las òbras de Pau Loís Granièr lo nom de la *Vóusia, totalament absent de tota autra font e probablament bastit sus l'atestacion de 636, ''Vulsie'' (citada per Lavalada), ambe una evolucion lingüistica en cambra (P.L Granièr èra archivista e sas òbras manifèstan un gost pels arcaïsmes e los artificialismes). En cap de cas, P. L. Granièr es pas una font fisabla per un toponime local (d'aitant que coneissèm lo nom autentic de l'aiga). Nòstre [[Discussion Utilizaire:Sovenhic|contributor]] refusa totas mas explicacions e ma volontat de conciliacion, ambe d'arguments que manifèstan una manca totala de formacion lingüistica e mai que mai toponimica, mès aquò rai, es pas un crime ! Per metre fin a la polemica e amatigar las causas, ai restablit aqueste matin lo títol ''Chambon (Combralha)'' e escafat la polemica a l'interior de l'article, venguda inutila pr'amor d'aquel restabliment. Pensavi qu'aviá comprés. È ben non ! L'article es tornat a [[Chambon de Vóusia]] e l'istoric de l'article es suprimit. Lo contributor pretend qu'aquela farlabica es un nom atestat. Me vau ocupar de l'article (toponimia, administracion, demografia, etc) en restablissent ma version d'aqueste matin, sense tornar nomenar l'article, que demorarà Chambon de Vóusia o perqué non Chambon de Trump s'aquò's sa destinada. Per ieu, acabat. Es just per informacion. Amistats. 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) :Alaric 506 sosestima la valor de [[Pau Loís Granier]], que viviá a Chambon de Vóusia e que coneissiá l'occitan de manèira nativa a la començança del sègle 20. ''Vóusia'' es una usança atestada per un locutor e un grand escrivan local, fai cent ans, donc es abusiu de suprimir aquela forma. Se chal chausir entre Pau Loís Granier (locutor local e escrivan reconegut, un sègle enrèire) e Alaric 506 (wikipedian pauc conegut), done la prioritat a Pau Loís Granier. D'autra part, planhe l'agressivitat verbala d'Alaric 506 que se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 25 octobre de 2026 a 23.52 (UTC) ::Chal pas confondre la cèrcha d'unitat de Pau Loís Granier amb un pretendut «arcaïsme». [https://theses.hal.science/tel-03264341 La tèsi de Joan Ros, lo celèbre erudit auvernhat], insistís sus la valor de la lenga modèrna de Granier. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 00.13 (UTC) :::Dins lo paquetàs de nèblas bufadas per Sovenhic per tal de se salvar, i a l'idèa, en transpausant, que Shakespeare es un pus grand dramaturgue qu'Édouard Bourdet e que, per consequent, tot çò que i a dins Hamlet, Macbeth e The Merry Wives of Windsor a una valor istorica incontestabla. Alaric 506 (pseudonime) es un personatge escur, Sovenhic a plan rason sus aquel punt; mès justament Alaric 506 s'es plan gardat de donar un nom a Chambon, vila situada sus Voisa, nom citat per Lavalada (Vouyse sul plan de 1838) e pas sus *Vòusia; la comparason ambe PL Granièr es voida de sens. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 07.13 (UTC) ::::Suau, ''gentlemen'', siam pas prosses per nos carpinhar. Me'n tèni a un principi simple, refusi las innovacions toponimicas impausas per la colonizacion francesa. Los apondons d'aigas o d'autras formas geograficas del vesinatge dels s. XIX e XX son pas occitans. Evidentament, cal poder destriar dos Chambons, dos Vilafranca o quinze Barcelonas. Per aquò, i a las parentèsis. Aquel Chambon es en Combralha, es doncas Chambon (Combralha). Entre parentèsis, podèm indicar: "oficialament Chambon e, dempuèi 1891, Chambon-sur-Voueize". Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 09.03 (UTC) :Aquò es una discussion interessanta. Las precisions dels toponims son pas un francisme, son un fenomèn tradicional en occitan, e maitot internacional, qu'Alibèrt encoratja, per exemple: '''Vilanòva d'Òlt''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Lauragués''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Roergue''' (Alibèrt); e donc: '''Chambon de Vóusia, (l)o Borg Sant Dalmatz, Còrdas Tolosanas, lo Puei de Velai, Selon de Provença, el Prat de Llobregat, Prats de Molló, Reggio di Calabria, Reggio nell'Emilia, Kongston upon Hull, Kingston upon Thames''', etc., etc., etc. Mainatjaz-vos e tenètz-vos galhards. Coralament [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 10.24 (UTC) ::Cossí poiriá èstre una toponimia a l'encòp tradicionala e internacionala? Cal pas tombar dins lo sucursalisme, que ja banham dedins. ::Per Selon, "de Provence" dempuèi 1919, l'estat francés agèt un besonh de desambigüitat qu'aviá quatre "Salon" qu'existisson pas en occitan: Salon (de Provence) qu'es "Selon", Salon-la-Tour qu'es "Celom", Salon (Dordonha) qu'es "Salon" o "Salon de Vèrn". Lo quatren Salon es en Champanha. E "Lou Felibrige" fa servir "Seloun de Crau", pas "Seloun de Prouvènço". ::Autra causa que me tafura mai, la supression dels articles dins los toponims occitans. Sembla que lo francés es mai destructiu. Avèm Lo Hrèisho (Fréchou), Lo Lausso (Laussou), La Sestriera (Sestrières), Lo Perier (Perrero)... Chambon seriá pas "Lo Chambon" (o "Le Chambon")? Aquí val lo còp de cercar. ::Bona dilunsada. — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.44 (UTC) :::I a de fenomèns lingüistics que son tradicionals en occitan e que son a l'encòp internacionals. L'occitan ancian èra pas isolat de la rèsta d'Euròpa. Las precisions dins los toponims èran ja normalas en occitan medieval, en catalan medieval e en latin medieval, per ex. ''Vilanòva d'Avinhon'' (''Villanova prope Avenionem'' en 1384), ''lo Puei de Velai'' = ''lo Puei Santa Maria'' (''Au Poi Sancta Maria'' en 1208)... Sovent quò es la comuna occitana que demanda una precision per son nom oficial, puei l'estat l'oficializa. L'estat francés a pas inventat aquel fenomèn. :::Quicòm mai: sei consent amb tu sus lo problèma dels articles que despareisson dins los toponims francizats. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 11.45 (UTC) ::::L'estat francés a pas inventat, mas los cambiaments toponimics (coma, a d'autres moments, las "reünions" de comunas) son la resulta d'una politica sistematica. Avèm de campanhas de cambiaments de noms dins las annadas 1890, puèi a l'entorn de 1919. Quand estudias lo detalh de las comunas, veses aquels grops. Exemple, lo departament de Tarn, uèi 314 comunas. 13 cambiaments de nom entre 1880 e 1910, 6 entre 1920 e 1937, 8 lo 20 de junh de 1961. 53 comunas fusionadas entre 1824 e 1839 e seguís après la revolucion de julhet: 42 entre 1831 e 1846. Se pòt comparar amb la politica de fusion/supression de las pichonas comunas dins l'Itàlia fascista (emai se maitas fusions fuguèron anulladas après la liberacion). — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.06 (UTC) :::::Cal apondre que los cambiaments de noms son pas passats dins l'usatge occitan parlat (e de còps dins lo francés local). Dins lo parçan de Tarn o nasquèt lo paire, lo mond contunhan de díser Paulinh (nom de la comuna cambiat de Paulin a Paulinet en 1897), Vilafranca (Villefranche "d'Albigeois" en 1892), Montcoguol ("Mont-Roc" en 1926 que "Montcoyoul" marcava mal pels francimands)... — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.10 (UTC) :::Per ieu quò es una question de ''registre'', amb un foncionament identic dins totas las lengas romanicas. En occitan corrent e informal, quand la precision es pas indispensabla, disèm ''Chambon, Selon, Vilanòva, la Tèsta''... mas quand devèm precisar o quand sèm dins lo registre formal de l'occitan, alora precisam ansin: ''Chambon de Vóusia, Selon de Provença, Vilanòva d'Òlt, la Tèsta de Bug.'' En catalan, en italian o en francés fan exactament la mesma chausa. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 12.21 (UTC) ::::::Mercés Joan Francés. L'article es donc puslèu ''Chambon (Combralha)''. ''Chambon de *Vòusia'' es una una invencion estetizanta jamai ausida, contrària a la lenga vertadièra. PL Granier a escrit Vòusia, aquò rai, resultat de son esperit fantasiós, mès a escrit ''Chambon de *Vòusia'' ? Probablament pas. Ensagi de restablir ''Chambon (Combralha)'' mès tecnicament marcha pas, pr'amor d'una redireccion suprimida per l'amorós de la farlabica (actitud anti-collaborativa). S'i pòdes far quicòm... Mercés e amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 16.51 (UTC) :::::::Alaric, i a pas d'acòrdi entre vos e ieu sus la solucion que conven d'adoptar. Ai portat d'arguments de fons, ne portatz pas. Maitot pausatz un problèma amb vòstre comportament, mancatz de respècte (se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]). Es un problèma que necessita una solucion. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 22.45 (UTC) ::::::::Sovenhic, lo sol problèma que demanda una solucion, es vòstre sabotatge de l'enciclopedia per pura vanitat, per defendre de posicions personalas que sabètz sens interès o erronèas. Personalament, soi onèste e convivial dins las discussions, quitament se pòdi èsser franc e quitament escalabrós ambe las personas de marrida fe o que vòlon impausar lor volontat. Me semblatz, vos, totalament incapable de dialògue, de capacitat a modificar e enriquir sa pensada per la confrontacion ambe la pensada dels autres. Vòstra darrèra afirmacion suls arguments de fons es caricaturala. N'ai portat mai d'un, que podètz trobar se volètz. Per çò qu'es de vos, vòstre sol argument es qu'un autor, conegut per una sòrta de recreacion, de reinvencion (geniala perqué non) de sa lenga mairala, çò que li foguèt reprochat a son epòca, a escrit un còp (o dos o tres) ''Vòusia''. E tornatz repapiar aquela paura idèa coma una litania. Çaquelà, PL Granier, que coneissiá l'occitan a la diferéncia de plan d'autors de nòstra epòca que l'escrivon, o qu'ensajan, sabiá de segur que lo nom de l'aiga locala èra Voisa. Quina èra l'intencion de l'autor dins aquela deformacion ? Probablament d'ennoblir, d'idealizar en literatura un parlar situat a las pòrtas del Creissent, que podiá trobar abastardit, en imaginant coma una autra istòria lingüistica, una autra gramatica istorica. O quicòm atal. Solament, tot çò qu'un autor inventa es pas la realitat. Alice tòrna del Wonderland. E la solucion al problèma (qu'avètz creat) de Chambon ? La de Joan Francés Blanc me sembla prudenta e respectuosa de la lenga. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 27 octobre de 2026 a 00.36 (UTC) :::::::::Alaric, ara començatz de parlar enfin cortesament e, donc, benliau ben, poirem començar de discutir seriosament sus lo fons. :::::::::Afirmatz sens la mendre pròva que Pau Loís Granier utilizariá una lenga «farlabicada». Confondètz un esfòrç de ''diastematicitat'' amb una pretenduda «farlabica» o un pretendut «arcaïsme». Las formas lingüisticas de Pau Loís Granier son pas «arcaïcas», son de formas normalas qu'existisson dins lo nòrd-occitan contemporanèu. :::::::::Sus lo cas particular de ''Vóusia'', portatz pas la mendre demostracion d'una pretenduda «farlabica». Los faits objectius son los seguents: trobam ''Vóusia'' dins Granier e trobam ''Voisa'' dins Lavalada, avètz ges de rason de suprimir la forma de Granier. Ieu ai pas suprimit la forma de Lavalada. :::::::::Tenètz pas compte de la tèsi de Joan Ros sus l'auvernhat modèrne, que valoriza la lenga de Granier. Quò quí es una referéncia scientifica e universitària. Ieu pòrte de referéncias concretas a la discussion, non pas vos. :::::::::Tenètz pas compte de la nocion elementària de ''registre'' qu'explica ben coma los dos tipes de construccions son valables, dins la toponimia de totas las lengas romanicas: lo tipe brèu ''Chambon'' (registre corrent amb connivéncia), lo tipe long ''Chambon de Vóusia'' (registre formal). :::::::::[[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 27 octobre de 2026 a 10.47 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une expérience lancée le 29 septembre teste actuellement les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|recommandations d'articles]] destinées aux nouveaux titulaires de compte qui se définissent également comme des lecteurs. En suggérant des articles à lire, à l'instar des recommandations proposées dans l'application Wikipédia aux lecteurs connectés, cette expérience vise à encourager les nouveaux titulaires de compte à lire et à revenir régulièrement sur le site, dans le but d'augmenter de 1 % le nombre de visites provenant de liens internes. Consultez la proposition correspondante dans la [[m:Community Wishlist/W505|liste de souhaits de la communauté]]. * Plusieurs services Wikimédia ont été mis hors ligne la semaine dernière en raison d’une [faille de sécurité de niveau 1 avec PHP]. En effet, ils doivent être mis à jour avant de pouvoir être remis en ligne en toute sécurité. Ce problème ne concerne pas uniquement le mouvement Wikimédia, mais touche de nombreux sites web. Vous pouvez suivre l'évolution de la situation sur [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. La remise en ligne de Cloud VPS et de Toolforge prendra plus de temps. Cette précaution vise à garantir que les applications fonctionnant sur Cloud VPS ou Toolforge ne soient pas affectées. Les développeurs d'outils peuvent consulter les mises à jour et obtenir plus d'informations sur la [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ liste de diffusion Cloud-announce]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|La semaine dernière, nous vous avons annoncé]] que, afin de mesurer l'impact de l'intégration de certaines fonctionnalités demandées par la communauté sur la fidélisation des lecteurs non connectés, un test portant sur la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] serait déployé auprès de ces derniers. En raison d'un problème, nous allons relancer le test, mais celui-ci sera mis en ligne le 26 octobre, et non le 20 novembre comme annoncé initialement. '''Actualités pour la contribution''' * Un nouveau [[wikitech:KAPOW|système de détection des bots]] visant à mieux identifier le trafic automatisé qui se fait passer pour des visiteurs humains va être mis en place sur les wikis Wikimédia. Cela pourrait entraîner des variations soudaines des statistiques de fréquentation à partir du 26 octobre, avec un effet rétroactif jusqu'au 20 juin 2026. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Score]], qui permet d'afficher des partitions musicales au sein des pages wiki, a été temporairement désactivée sur tous les wikis en raison d'un problème de sécurité. Les pages concernées afficheront un message d'avertissement à la place des partitions, mais le code sous-jacent reste intact. Aucune action n'est requise de la part des contributeurs, et un correctif est en cours d'élaboration. Une annonce distincte sera publiée lorsque l'extension sera réactivée. Pour en savoir plus, consultez [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème lié à l'activation par erreur du surlignage de syntaxe CodeMirror dans les éditeurs existants a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 28 octobre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15 h 00 UTC]. Cette opération est nécessaire pour les tests de basculement de secours des serveurs du centre de données, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|qui ont lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d’un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d’éviter toute interruption de service, même en cas d’urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Les candidatures aux bourses et aux parrainages pour le [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 Hackathon Wikimedia 2027] prendront fin le vendredi 30 octobre. Envoyez votre candidature [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ via Pretix] avant la date limite ! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 octobre de 2026 a 18.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == [[MediaWiki:Previewnote]], sorsa de l'error de previsualizacion == Bonjorn Joan Francés, While editing pages, when I go into preview ("Previsualizar") mode, the text from [[MediaWiki:Previewnote]] appears as a ''very large'' green box that takes up the entire page, and that I have to scroll through to reach what I'm actually editing/typing. This is because '''Line 6''', reading " <nowiki><td align="right" style="font-size:90%;width:1%">La&nbsp;previsualizacion&nbsp;es&nbsp;una&nbsp;practica&nbsp;conselhada.</td></nowiki> " set the width of the line to '''1%''', so the text appears vertical when editing pages. There may be issue with Line 5 too; I'm unsure. But the 6th line is what breaks it. I can't edit/tinker with it because I'm not an admin, and I can't ask [[Utilizaire:Cedric31|Cedric31]] who created it as he hasn't been on Wikipedia in more than five years. It may be best to copy and translate [https://fr.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Previewnote French Wikipedia's code] for the whole message, which I've done below (using mostly the current Occitan text; you may be better able to phrase it than me): {| id="previewnote-fr" style="width:100%; border-style:none;" |- | '''ATENCION''', sètz en '''previzualisacion''' ! | style="text-align:right; font-size:90%" | La previsualizacion es una practica conselhada. |- | style="font-size:90%;" colspan="2" | <hr /> <div> * ''Podètz modificar lo tèxte çaijós e lo [[Ajuda:Previsualizar|previsualizar]] <u>tant de còps coma o desiratz</u>.'' * ''Un còp vòstras modificacions satisfasentas, per las enregistrar efectivament dins l'article, clicatz en seguida sus {{citacion|'''[[Ajuda:Cossí modificar una pagina|{{int:Publishchanges}}]]'''}}.'' </div> |} Espèri qu'aiçò vos ajuda! [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 00.48 (UTC) :Adiu l'amic, mercé plan per la correccion! — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 octobre de 2026 a 17.35 (UTC) ::De res! Podètz far la combiament? Ai pas l'accès de modificar las causas de MediaWiki. [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 22.57 (UTC) l1ijqq3479goveh9lhg5xa4ozgmyiq9 2511701 2511700 2026-10-28T23:16:32Z Briantin de Montrei 37340 /* MediaWiki:Previewnote, sorsa de l'error de previsualizacion */ 2511701 wikitext text/x-wiki [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius|Archius]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius2|Archius 2]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 3|Archius 3]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 4|Archius 4]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 5|Archius 5]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 6|Archius 6]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 7|Archius 7]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 8|Archius 8]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 9|Archius 9]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 10|Archius 10]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 11|Archius 11 (2023)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 12|Archius 12 (2024)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 13|Archius 13 (2025)]] A vos... À vous... Up to you.. Prosím... == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 setembre de 2025 a 13.16 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 En date du 24 septembre à 15h00 UTC], tous les utilisateurs des sites Wikimedia seront brièvement en lecture seule en raison d'un [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|basculement du serveur du centre de données]]. L'équipe d'ingénierie de la fiabilité des sites (SRE) de la Fondation Wikimedia redirigera tout le trafic d'un serveur principal vers son serveur de secours. Vous pouvez écouter le basculement grâce à l'outil [http://listen.hatnote.com/ « Écouter Wikipédia »], où vous entendrez les modifications s'arrêter quelques minutes pendant la phase de lecture seule, puis reprendre. Ce basculement biannuel du serveur du centre de données garantit la fiabilité en testant le centre de données de secours, afin que nos sites puissent rester en ligne même en cas de panne du centre de données principal. Vous pouvez [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|en savoir plus sur le processus sur le blog Diff]]. '''Actualités pour la contribution''' * Les éditeurs de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 autres Wiktionnaires]] pourront bientôt appeler des [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|fonctions de Wikifunctions]] et les intégrer à leurs pages. Une fonction prend une ou plusieurs entrées et les transforme en une sortie souhaitée, comme additionner des nombres, convertir des milles en mètres, calculer le temps écoulé ou décliner un mot en cas. Elles rejoindront les [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 autres éditions linguistiques du Wiktionnaire]], qui ont déjà accès aux appels Wikifunctions intégrés. Plus tard cette année, il est prévu d'étendre cette fonctionnalité à d'autres Wiktionnaires et à l'Incubateur. * Une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|fonction d'analyse]] a été ajoutée : <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Les éditeurs de modèles et les administrateurs peuvent l'utiliser pour obtenir le nom localisé ou canonique du [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|modèle de contenu]] d'une page spécifique. Cette fonction facilite la création et la modification des messages système, comme ''MediaWiki:editinginterface'', même lorsque vous changez de type de page, comme wiki, JavaScript, CSS ou JSON. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * L'ajout ou la modification d'un <code>DISPLAYTITLE</code> pour un article avec l'Éditeur Visuel ne sera plus problématique. Les rédacteurs utilisant l'Éditeur Visuel pour modifier le <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> ne verront plus le texte littéral « DISPLAYTITLE » ni sa variante localisée ajoutés à leurs articles. La liste des pages potentiellement affectées et nécessitant un nettoyage est documentée dans [[phab:P83438|ce ticket]]. * Les utilisateurs beta de l'application Wikipédia pour Android peuvent désormais essayer l'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|onglet Activité]] restructuré, qui remplace l'onglet Modifications. Ce nouvel onglet offre des analyses personnalisées sur les activités de lecture, de modification et de don, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus agréable. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:12|la tâche soumise|les {{formatnum:12}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:12||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''En détails''' * Les utilisateurs de Wikifunctions peuvent désormais importer de nombreuses données essentielles concernant les [[f:Special:MyLanguage/Z6011|géo-coordonnées]], les [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantités]] et les [[f:Special:MyLanguage/Z6064|temps]] depuis Wikidata. Ceci est rendu possible grâce à la création de types Wikifunctions pour ces valeurs, ce qui les rend utilisables par les fonctions de Wikifunctions. Pour en savoir plus, consultez [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|cette vidéo]] et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulletin d'information du 1er août]] (pour les quantités) et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulletin d'information du 22 août]] (pour les géo-coordonnées). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 setembre de 2025 a 22.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une mise à jour majeure du logiciel a été effectuée sur [[phab:|Phabricator]]. La mise à jour introduit des améliorations de performance, un rafraichissement de l’interface de recherche, des améliorations de la recherche de tâches Maniphest, des mises à jour des pages de profil utilisateur et des tableaux de projets, de nouvelles fonctionnalités d’automatisation Herald, ainsi que des améliorations générales de saisie de texte, de l'expérience mobile et bien plus encore. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Actualités pour la contribution''' * L’équipe Technologies communautaires lancera la nouvelle extension <i lang="en">Community Wishlist</i> (les « Souhaits de la communauté ») le 1^er octobre, qui améliorera la façon dont les souhaits seront soumis. La nouvelle extension permettra aux utilisateurs d’ajouter des étiquettes à leurs souhaits afin de mieux les catégoriser, et (dans une prochaine version) de les filtrer par statut, étiquette et domaines d’intérêt. Il sera également à nouveau possible de soutenir des souhaits individuellement, comme demandé par la communauté à de nombreuses reprises. L’ancien système sera retiré. Il y aura une brève période d’indisponibilité pendant le déploiement de l’extension et la migration des souhaits vers le nouveau système. Vous pouvez en savoir plus à ce sujet [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|dans la dernière note d’actualités]] ou consulter la [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|documentation actuelle sur MediaWiki.org]]. * Comme annoncé [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|sur le blog Diff]], l’essai en production du service [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] pour la détection des robots a commencé. L’essai utilise actuellement hCaptcha pour protéger la création de compte sur les Wikipédia en chinois, perse, portugais, indonésien, japonais et turc, où il remplacera notre [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] existant (FancyCaptcha). L’objectif de cet essai est de mieux bloquer les robots tout en améliorant la convivialité et l’accessibilité pour les utilisateurs qui rencontrent des difficultés avec les CAPTCHA. * L’extension [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] a [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|été déployée]] sur Wikimedia Commons. Cette extension facilite l’organisation et la participation à des activités collaboratives, comme des contribuathons et des projets, sur les wikis. Sur Commons, n’importe quelle personne enregistrée peut l’utiliser comme participante à un événement. Pour l’utiliser pour organiser un événement, il faut [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|demander un droit spécifique]]. * Les [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]], une nouvelle fonctionnalité permettant de réutiliser des références avec des détails différents, a été lancée sur Wikipédia en allemand. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|tester cette fonctionnalité]] sur Testwiki ou [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing sur Betawiki]. N’hésitez pas à partager vos remarques sur [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|l’utilisation des modèles dans les sous-références]] ou [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|à vous porter volontaire pour devenir un wiki pilote]]. * Sur les wikis utilisant le système de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorat]], les communautés peuvent à présent exclure les personnes expérimentées du mentorat en utilisant [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Dans cette configuration, les communautés peuvent définir des niveaux, basés sur le compteur de contributions et l’âge du compte, pour décider si une personne est considérée comme suffisamment expérimentée pour ne plus recevoir de soutien par le mentorat. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * L'équipe Contribution et l’équipe Apprentissage automatique travaillent actuellement sur un nouveau contrôle destiné aux novices : [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|la vérification du style]]. À l’aide d'un modèle prédictif, ce contrôle encouragera les contributeurs à améliorer la tonalité de leurs modifications grâce à l’intelligence artificielle. Nous invitons les bénévoles à examiner la première version du modèle linguistique de ton pour les langues suivantes : arabe, tchèque, allemand, hébreu, indonésien, néerlandais, polonais, russe, turc, chinois, farsi, italien, norvégien, roumain et letton. Les utilisateurs de ces wikis intéressés par l’examen de ce modèle [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|sont invités à s’inscrire sur MediaWiki.org]]. La date limite d’inscription est fixée au 3 octobre, date à laquelle débutera le test. * La sortie des [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocages]] a entrainé l’affichage inopiné de certains journais de blocage inactifs sur {{#special:Contributions}} et sur les pages utilisateur et de discussion des utilisateurs bloqués. Ce problème sera complètement résolu d’ici quelques jours. Avec ce correctif, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} les messages préfixées par <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] seront retirés et remplacés par [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} ceux préfixés par <code>blocked-notice-logextract</code>] dans quelques semaines. Vous pouvez aider à traduire les nouveaux messages et à mettre à jour les écrasements locaux si besoin. * Il y a eu un beugue avec les liens ajoutés depuis l’éditeur visuel quand ils contenaient des caractères tel que <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> après le marqueur de fragment (<code><nowiki>#</nowiki></code>). Ils n’étaient pas encodés correctement, ce qui créait des liens erronés. Cela a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * Un nouveau wiki a été créé : une {{int:project-localized-name-group-wikiquote/fr}} en [[d:Q9237|malais]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|fiche d’informations utilisateur]] affiche désormais les verrouillages et blocages globaux actuellement actifs. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de cette semaine, les contributeurs utilisant des modules Lua pourront utiliser la fonction <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> pour rechercher l’existence de 25 pages en une seule fois, d’une manière qui ne comptera que pour un seul appel de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|fonction couteuse]]. * Un nouveau [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|groupe de travail sur les outils non pris en charge]] s’est créé dans le cadre du travail en cours pour déterminer collectivement les priorités techniques, similaire au [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|conseil consultatif des Produits et Technologies]] (PTAC). Le groupe de travail aidera à prioriser et à examiner les demandes de maintenance pour les extensions, gadgets, robots et outils non maintenus. Pour le premier cycle, le groupe priorisera un outil non pris en charge de Wikimedia Commons. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 setembre de 2025 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] est une nouvelle fonctionnalité de vérification des modifications destinée à prévenir et à lutter contre les violations de droits d'auteur. Lorsque les contributeurs collent du texte dans un article, Paste Check les invite à confirmer l'origine et la licence du contenu. À partir du mercredi 8 octobre, [[phab:T403680|22 wikis testeront Paste Check]]. Paste Check aidera les nouveaux bénévoles à comprendre et à respecter les politiques et les directives nécessaires pour contribuer de manière constructive aux projets Wikipédia. '''Actualités pour la contribution''' * Les appareils mobiles recevront les articles mobiles directement sur le domaine standard (par exemple, <code>en.wikipedia.org</code>), au lieu d'une redirection vers un domaine "m" (par exemple, <code>en.m.wikipedia.org</code>). Ce changement améliore les performances. Il sera activé cette semaine sur Wikipédia. Les URL mobiles existantes et la désactivation de l'affichage "Bureau" restent disponibles. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * Les nouveaux [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|filtres de date]], <code dir=ltr>creationdate:</code> et <code dir=ltr>lasteditdate:</code> sont désormais disponibles dans le moteur de recherche du wiki. Ils permettent aux utilisateurs de filtrer les résultats de recherche par date de première ou de dernière révision d'une page. Ces filtres prennent en charge les opérateurs de comparaison (par exemple, <code dir=ltr>>2024</code>) et les dates relatives (par exemple, <code dir=ltr>today-1d</code>), facilitant ainsi la recherche de contenu ou de pages récemment mis à jour dans des tranches d'âge spécifiques. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] prend désormais en charge le texte enrichi dans les appels intégrés sur les 150 wikis où il est activé. Pour illustrer cela, l'équipe a créé un [[f:Z26333|tableau de déclinaison latine]] que les éditeurs du Wiktionnaire peuvent utiliser pour générer automatiquement les formes nominales, produisant ainsi des résultats clairs et formatés ; voir un [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|exemple de résultat]]. Pour toute aide ou commentaire, veuillez [[f:Wikifunctions:Project chat|contacter l'équipe Wikifunctions]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * Un lien d'édition apparaîtra désormais à l'intérieur de la zone de catégories sur les pages d'articles pour les utilisateurs connectés, ce qui lancera directement la boîte de dialogue de catégorie VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y a eu un problème lors du téléchargement des fichiers PDF la semaine dernière et cela a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le champ <code dir=ltr>rev_sha1</code> dans la table de révision de la base de données est supprimé au profit du champ <code dir=ltr>content_sha1</code> dans la table de contenu de la base de données. Voir [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ l'annonce] pour plus d'informations. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|équipe Expérience de lecture]] déploiera l'interface utilisateur du [[w:en:Light-on-dark color scheme|Mode sombre]] sur tous les sites Wikimedia le 29 octobre 2025. Tous les utilisateurs anonymes des sites Wikimedia auront la possibilité d'activer un jeu de couleurs avec du texte clair sur fond sombre. Ce système vise à améliorer le confort de lecture, notamment en basse lumière. Les auteurs de modèles et les contributeurs techniques sont encouragés à [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|apprendre à préparer leurs pages pour le mode sombre]] et à résoudre tout problème de compatibilité rencontré avec les modèles de leur wiki avant l'activation. Pour toute question ou assistance, veuillez contacter l'équipe Web sur [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|cette page de discussion]] avant l'activation. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * À compter du lundi 6 octobre, les points de terminaison d'API du chemin <code>rest.php</code> seront redirigés vers une nouvelle passerelle d'API interne. Les wikis individuels seront mis à jour en fonction des groupes de versions standard, avec un trafic total en constante augmentation. Ce changement devrait être sans rupture ni perturbation. Si des problèmes sont observés, veuillez déposer un ticket Phabricator auprès du [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l'équipe Service Ops]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 octobre de 2025 a 17.24 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-42</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La semaine dernière, des améliorations dans les fonctionnalités de sécurité des comptes et d’authentification à deux facteurs (A2F) ont été activées sur tous les wikis. Ces changements comprenaient des améliorations dans l’interface utilisateur de [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity], la prise en charge de plusieurs méthodes d’A2F ''via'' des applis d’authentification et des clés de sécurité portables (auparavant, les utilisateurs et utilisatrices ne pouvaient activer qu’une seule méthode) et un nouveau module de codes de récupération qui limite le blocage de comptes en raison de la perte des applis ou appareils d’authentification. Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]], le travail continue durant cette fin d’année 2025 sur des d’autres améliorations de l’exéprience utilisateur et la prise en charge de clés de passe comme solution d’authentification alternative. '''Actualités pour la contribution''' * Une autre partie du projet Sécurité des comptes est de rendre l’A2F disponible pour tous les utilisateurs et utilisatrices. Comme les personnes ayant des privilèges avancés (tels que les admins et bureaucrates), 40 % des contributeurs et contributrices ont désormais accès à l’A2F. Vous pouvez vérifier si vous y avez accès sur [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity]. Les instructions pour l’activer sont sur cette page. Le projet est de continuer à augmenter sa disponibilité s’il est déterminé que les capacités d’assistance aux utilisateurs sont suffisantes pour assister l’intégralité de la communauté. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * Cette semaine, les utilisateurs et utilisatrices sur les wikis où les [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|améliorations d’ergonomie]] sont activées par défaut sur les pages de discussions (c’est-à-dire partout sauf les 12 wikis listés [[phab:T379264|sur la tâche T379 264 de Phabricator]]) pourront remercier quelqu’un pour son message directement depuis la page de discussion où celui-ci apparait. Auparavant, il fallait visiter l’historique de la page de discussion pour remercier quelqu’un. [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|En savoir plus sur ce changement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Les utilisateurs et utilisatrices qui n’ont pas [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|vérifié leur adresse électronique]] recevront bientôt une notification mensuelle pour leur rappeler. En effet, avoir vérifié son adresse de courriel permet de récupérer son compte plus facilement. Ces rappels ne seront pas envoyés si la personne est inactive ou si elle retire l’adresse non vérifiée de son compte. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un correctif d’une erreur occasionnel lors de l’enregistrement d’un paragraphe traduit dans l’outil de traduction de contenu permet désormais de voir plus facilement les messages d’erreurs liés. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le groupe de travail sur les Outils non pris en charge a choisi [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] comme premier outil pour son cycle pilote. Le groupe étudiera des façons d’améliorer et d’entretenir l’outil durant les prochains mois. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|En savoir plus sur Méta-Wiki]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2025 a 19.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour optimiser la manière dont les données des utilisateurs sont stockées dans nos bases de données, les préférences enregistrées des utilisateurs qui ne se sont pas connectés depuis plus de cinq ans et qui ont moins de 100 modifications seront supprimées. Lorsque ces utilisateurs reviendront, les paramètres par défaut s’appliqueront. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y avait un lien brisé depuis le message d’interface de GlobalContributions vers la page GlobalContributions de XTools qui a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le travail de routage de tous le trafic vers les points de terminaison d’API sous la route <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> à travers une passerelle commune d’API est désormais terminé. Si vous constatez un problème, n’hésitez pas à ouvrir une tâche Phabricator dans le [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l’équipe Opé’s de service]]. * Les modifications aux références et qualificateurs de Wikidata seront désormais moins souvent affichés dans les Modifications récentes et listes de suivi des autres wikis, réduisant les notifications non-nécessaires. Cela réduira la quantité globale d’éléments disparates. Les pages directement sur Wikidata restent inchangées. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 octobre de 2025 a 19.37 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> ==Mencions incorrèctas== Adiu, Joan Francés. Coma sabes, tot lo monde coneis pas l'occitan e aquò los empacha pas de traficar los modèls. Dempuèi qualque temps, lo modèl ''Comunas limitròfas'' o ''perimètre del territòri'' s'escriu « Comunas limitròfs » ! E parli pas, quand venes de far una contribucion, de l'avertiment ''Vòstra contribucion foguèt publicada'' (''foguèt'', per quicom que data d'una segonda). Amistats, Joan Pèire S. . [[Especial:Contribucions/&#126;2025-28722-17|&#126;2025-28722-17]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2025-28722-17|discussió]]) 26 octobre de 2025 a 09.05 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un test A/B/C a été lancé sur l’appli Wikipédia pour iOS concernant les améliorations de navigation par onglet, pour certaines langues et régions. Intitulé « Onglets plus dynamiques », ce test explores de nouvelles expériences d’onglets et inclut les recommandations d’articles « Le saviez-vous » et « Parce que vous avez lu ». Vous trouverez [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|plus d’informations sur la page du projet]]. * Les utilisateurs autoconfirmés sur les [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|petits]] et [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|moyens wikis]] avec l’extension CampaignEvents peuvent désormais utiliser le [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|système d’inscription aux évènements]] sans avoir le droit d’organisation d’évènement. Cette fonctionnalité laisse les équipes d’organisation activer l’inscription, gérer les participants et permet aux utilisateurs de s’inscrire en un clic au lieu de signer sur les pages des évènements. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:31|la tâche soumise|les {{formatnum:31}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:31||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème des clignotements lors de l’appui sur les flèches du clavier dans les paramètres du mode sombre de Vector 2022 a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Actualités pour la contribution technique''' * L’extension CampaignEvents sera déployé sur tous les wikis restants durant la semaine du 17 novembre 2025. Elle inclut trois fonctionnalités : le système d’inscription aux évènements, la liste de collaboration et la liste d’invitation. Pour ce déploiement, la liste d’invitation ne sera pas activée sur les Wikifonctions et MediaWiki sauf demande contraire de ces communautés. Consultez [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|la page de déploiement pour en savoir plus]]. * L’expérience de bac à sable REST basée sur SwaggerUI est désormais en ligne sur tous les projets wiki. Le bac à sable est accessible sur la page [[{{#special:RestSandbox}}]]. N’hésitez pas à signaler tout problème sur le tableau de bord de l’équipe des Interfaces de MediaWiki, et à participer aux discussions sur la [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|page de lancement du projet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Les points de terminaison de transformation avec une barre oblique finale (/) dans l’API REST de MediaWiki sont désormais dépréciés. Ils continueront de fonctionner pour le moment, mais devraient être supprimés d’ici à la fin janvier 206. Tous les utilisateurs et utilisatrices de l’API qui les appellent sont encouragés à transitionner vers les versions sans barre oblique finale. Les deux variantes de ces points de terminaison peuvent être trouvés et testés à l’aide du [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST]. Consultez la page [[mw:API/Deprecation|Dépréciation de l’API REST de MediaWiki]] pour plus de détails sur les règles et procédures de dépréciation dans l’API. * Un [[mw:API:REST API/Changelog|journal des changements existe désormais pour l’API REST de MediaWiki]]. Il fournit un aperçu des changements, facilitant le suivi des améliorations et versions par les développeurs et développeuses. Les annonces continueront sur les canaux classiques de communication, dont les ''Actualités techniques'' et les listes de distribution, mais peuvent désormais être plus facilement référencées depuis un endroit centralisateur. Si vous avez des retours à faire sur le style, la structure ou le contenu de ce journal, vous pouvez [[mw:API talk:REST API/Changelog|rejoindre la discussion]]. * Les admins peuvent supprimer la catégorie de suivi précédemment ajoutée par l’extension JsonConfig, puisqu’elles n’est plus utilisée. Ces catégories sont liées à l’élément [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130 635 582]]. Il est normal qu’il reste des pages dans cette catégorie en raison du cache : elles seront automatiquement retirées lors de la prochaine modification de chaque page. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 octobre de 2025 a 19.32 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 novembre de 2025 a 19.35 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-46</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Capture d'écran des améliorations visuelles apportées aux pages de discussion|Exemple d’une page de discussion avec le nouveau design, en français.]] * À partir du 12 novembre, les utilisateurs verront un changement dans [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|l’apparence des pages de discussion]] sur [[Phab:T379264|certaines Wikipédia]]. Ce changement de design a déjà été appliqué sur presque [[phab:T392121|tous les wikis]] ; mais il arrivera plus tard pour [[phab:T409297|la Wikipédia en anglais]]. Vous pouvez en savoir plus [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|sur ''Diff'']]. Les utilisateurs peuvent choisir de ne pas appliquer ces changements [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|dans leurs préférences utilisateur]] en décochant « {{int:discussiontools-preference-visualenhancements}} ». [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki peut désormais afficher automatiquement un [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|indicateur d’état]] lorsqu’une page est protégée. Cette fonctionnalité est désactivée par défaut. Elle peut être activée sur [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|demande de la communauté]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * L’utilisation des boutons « {{int:showpreview}} » ou « {{int:showdiff}} » dans l’éditeur de wikicode transmettra désormais certains paramètres d’URL tels que ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]'', ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]'' et ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]''. Cette mise à jour corrige également un problème où, si le navigateur plantait lors de l’aperçu des modifications d’une section, enregistrer ces modifications pouvait écraser la page entière avec le contenu de cette seule section. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Les wikis Wikivoyage peuvent utiliser [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|des marqueurs de carte colorés dans le texte de l'article]]. Le texte de ces marqueurs sera désormais affiché en noir ou blanc contrastant, au lieu d'être toujours blanc. Les solutions locales de contournement du problème peuvent être supprimées. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * L'onglet Activité de l'application Wikipedia pour Android est désormais disponible pour tous les utilisateurs. Le nouvel onglet offre des informations personnalisées sur la lecture, la modification et les dons, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus attrayante. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * L’équipe de Croissance du lectorat lance une expérimentation appelée « Exploration des images » afin de tester comment faciliter la navigation et la découverte d’images dans les articles de Wikipédia. Cette expérimentation prendra la forme d’un test A/B uniquement sur mobile, sur Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre pendant quatre semaines, affectant 0,05 % des utilisateurs de ce wiki. Le test a été lancé le 3 novembre sur les wikis en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien, affectant jusqu’à 10 % des utilisateurs de ces wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, l’impossibilité de verrouiller des comptes depuis les sites mobiles a été corrigée. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|mises en candidatures sont ouvertes sur Wikitech]] pour désigner de nouveaux membres au [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|comité des normes de Toolforge]]. Le comité supervise notamment le [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|règlement du droit à la création de fork]] et le [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|règlement des outils abandonnés]] de Toolforge. Les mises en candidatures sont possibles jusqu’au 28 novembre 2025. * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ émetteur JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d’accès OAuth 2]] pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]] a été changé, il contient maintenant <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ sujet du JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d'accès OAuth 2]] changera bientôt de <code><user id></code> à <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, où <code><identity type></code> est généralement <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]]) ou <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (pour les autres wikis). Cela vise à éviter les conflits entre différents types d’identifiants utilisateur et à rendre les jetons d’accès OAuth 2 plus similaires au cookie <code>sessionJwt</code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Les messages de blocage de MediaWiki ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) prennent désormais en charge des paramètres supplémentaires pour indiquer si l’utilisateur est bloqué pour modifier sa propre page de discussion (<code><nowiki>$9</nowiki></code>) ou pour envoyer des courriels à d’autres utilisateurs (<code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * Une branche <code>REL1_45</code> pour le noyau MediaWiki et chacune des extensions et habillages dans le git de Wikimedia a été créée. Il s’agit de la première étape du processus de publication de MediaWiki 1.45.0, prévue pour fin novembre 2025. Si vous travaillez sur une correction de bogue critique ou sur une nouvelle fonctionnalité, vous devrez peut-être prendre note de cette information. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * Le processus de génération des copies mémoire (<i lang="en">dumps</i>) de CirrusSearch a été mis à jour en raison d’une baisse de performance. Si vous rencontrez des problèmes lors de la migration vers les copies de remplacement, vous pouvez contacter l’équipe Plateforme de recherche pour obtenir de l’aide. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 novembre de 2025 a 20.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-47</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Reader Experience]] expérimente les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|listes de lecture sur le web mobile]], permettant aux lecteurs connectés n’ayant jamais effectué de modifications de sauvegarder des listes privées d’articles à lire plus tard. L’expérience est en cours sur les Wikipédias en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien depuis la semaine du 10 novembre, et commencera sur la Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre. * Les utilisateurs qui ne reçoivent pas leur code de vérification par e-mail lors de la connexion peuvent désormais obtenir de l’aide en remplissant un formulaire sur une nouvelle page spéciale. Cette mise à jour fait partie de l’initiative [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|« Sécurité des comptes »]]. Si votre compte est associé à une adresse électronique, veuillez vous assurer que vous y avez toujours accès. Lors d’une connexion depuis un nouvel appareil ou un nouvel emplacement, sans authentification à deux facteurs (2FA), il peut vous être demandé de saisir un code à 6 chiffres envoyé par courrier électronique pour terminer la connexion. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|En savoir plus]]. * Un nouveau wiki a été créé : un {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|« Unification de l’analyseur »]], l’équipe Content Transform a déployé Parsoid comme analyseur par défaut sur de nombreuses Wikipédias à faible trafic et prépare la prochaine étape pour les wikis à fort trafic. Ce message vous invite à activer Parsoid comme indiqué dans la documentation [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], et à identifier tout problème que vous pourriez rencontrer dans vos propres flux de travail (robots, gadgets ou scripts utilisateur). Merci de nous en informer via le lien « Signaler un bug d’affichage » dans la barre latérale des outils, ou en créant un ticket sur Phabricator en mentionnant l’[[phab:project/view/5846|équipe Content Transform dans Phabricator]]. * Outils non pris en charge : plusieurs problèmes liés à [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] ont été corrigés, notamment les échecs de téléversement liés aux noms de fichiers, les vidéos noires à l’importation, et la gestion des tentatives de reprise. La prise en charge du format AV1 a également été ajoutée. Le travail en cours porte sur la stabilité de l’arrière-plan, les erreurs ffmpeg, l’importation de sous-titres, la gestion des métadonnées et le téléversement de listes de lecture. Pour suivre les tâches spécifiques, consultez le [[phab:tag/video2commons/|tableau Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Marquez la date pour le prochain Hackathon Wikimedia, qui se tiendra à Milan, en Italie, du 1^er au 3 mai 2026. Les inscriptions ouvriront en janvier 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Les candidatures pour les bourses sont actuellement ouvertes] et se clôtureront le 28 novembre 2025. Si vous avez des questions, veuillez envoyer un courriel à <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 novembre de 2025 a 17.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 novembre de 2025 a 15.22 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-48</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La semaine dernière, l'équipe de recherche de Wikimedia a recréé côté serveur la fonctionnalité « ''DWIM'' » (''Do What I Mean'' - Faites ce que je pense) pour les Wikipedias russe et hébraïque. Cette fonctionnalité ajoute des suggestions de saisie au clavier aux suggestions du champ de recherche standard. Par exemple, la recherche de « ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' » sur Wikipédia russe suggérera désormais « <span lang="ru" dir="ltr">счастье</span> » (« bonheur »), ce que l'utilisateur avait probablement en tête. L'équipe prévoit d'activer cette fonctionnalité pour les autres wikis russes et hébraïques cette semaine. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Plus tard cette semaine, les utilisateurs de la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta]] ''{{int:codemirror-beta-feature-title}}'' bénéficieront de la coloration syntaxique dans ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]''. Pour cela, la préférence ''{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}'' doit être activée. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * L'extension [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Événements de campagne]], un ensemble d'outils permettant de coordonner des événements et autres collaborations sur le wiki, est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Une nouvelle fonctionnalité, ''[[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Contributions collaboratives]]'', a également été ajoutée pour aider les organisateurs et les participants à visualiser l'impact des activités. Participez à la prochaine [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|Session d'apprentissage]] pour découvrir cette nouvelle fonctionnalité et nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le bug qui empêchait ''CodeReviewBot'' de fonctionner a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les utilisateurs de l'API Wikimedia peuvent participer à une étude d'utilisabilité afin de valider la nouvelle conception des environnements de test de l'API REST de Wikimedia. Les participants intéressés sont invités à remplir le [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 questionnaire de recrutement] (en anglais). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * L'équipe Interfaces de MediaWiki abandonne la prise en charge des feuilles de style XSLT dans l'''Action API''. La prise en charge de <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> sera supprimée des projets Wikimedia d'ici fin novembre 2025. De plus, elle sera bientôt désactivée par défaut dans les versions 1.43 (LTS), 1.44 et 1.45 de MediaWiki. La prise en charge des feuilles de style XSLT sera entièrement supprimée de la version 1.46 de MediaWiki (dont la sortie est prévue entre avril et mai 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * Le point d'accès ''WDQS'' hérité ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) sera mis hors service fin décembre 2025, puis définitivement fermé le 7 janvier 2026. Après cette date, les requêtes adressées à query.wikidata.org nécessitant le graphe complet échoueront ou renverront des résultats invalides si elles ne sont pas réécrites pour utiliser la fédération SPARQL. L'équipe encourage les utilisateurs à s'assurer que leurs outils et flux de travail utilisent les points d'accès ''WDQS'' compatibles (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - graph principal ou <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - graph scientifique). Pour obtenir de l'aide concernant la migration des cas d'utilisation, veuillez consulter les pages [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Accès aux données]] et ''[[d:Wikidata:Request_a_query|Request a query]]'' pour plus de détails et d'assistance sur les méthodes d'accès alternatives. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 novembre de 2025 a 15.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 decembre de 2025 a 18.58 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-50</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.</span> '''Actualités pour la contribution''' * Suite aux déploiements de la semaine dernière, la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Ajouter un lien]], qui permet aux rédacteurs de suggérer des liens lors de l’édition, sera disponible sur [[Phab:T410469|33 Wikipédias]] supplémentaires à partir du 9 décembre. Cette expansion est rendue possible grâce au nouveau modèle de prédiction qui prend désormais en charge toutes les langues, y compris celles qui n’étaient pas couvertes précédemment. Bien que la fonctionnalité soit disponible sur la plupart des Wikipédias depuis un certain temps, ce déploiement nous rapproche de l’utilisation du modèle amélioré partout. Si vous avez des questions ou souhaitez plus de détails, veuillez contacter [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * La semaine dernière, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|l'équipe de recherche Wikimedia]] a ajouté des suggestions de recherche [[:fr:Transcription et translittération|translittérées]] en temps réel aux wikis géorgiens. S'il n'y a que quelques suggestions de recherche habituelles, alors les requêtes en script latin ou cyrillique [[phab:T127003|sont maintenant réécrites en script géorgien]] pour trouver plus de correspondances. Par exemple, la recherche de <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> ou <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> suggérera désormais l'article existant sur <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("bonheur"). Vous pouvez recommander d'autres langues où les suggestions translittérées pourraient être utiles [[phab:T375215|sur Phabricator]] pour un développement futur. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated.</span> [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * Il n’y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 decembre de 2025 a 17.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 decembre de 2025 a 19.03 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 decembre de 2025 a 21.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-03</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Fondation Wikimedia a publié des questions directrices pour son plan annuel de juillet 2026 à juin 2027 sur les plateformes [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] et ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Celles-ci portent sur les tendances mondiales, une expérimentation plus rapide et plus constructive, un meilleur accompagnement des nouveaux contributeurs, le renforcement du rôle des éditeurs et des utilisateurs avancés, l'amélioration de la collaboration entre les projets, ainsi que le développement et la fidélisation du lectorat. Des commentaires et suggestions sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|page de discussion]]. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des travaux en cours de l'équipe technique communautaire sur le projet [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Listes de surveillance multiples]], l'affichage de [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de surveillance]] sera mis à jour entant que qu'une première étape vers la prise en charge de plusieurs listes de surveillance. De plus, la pagination de [[Special:Search|Recherche]] sera également mise à jour, dans le cadre du travail sur le souhait [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Refonte de la pagination / navigation des pages]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|La Liste de Surveillance Globale]] est une [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] de MediaWiki qui vous permet de voir vos listes de surveillance provenant de différents wikis sur la même page. Il a récemment été mis à jour pour ressembler davantage à la [[Special:Watchlist|Liste de surveillance]] régulière, par exemple en le préparant pour les comptes temporaires dans le masquage IP (y compris le réacheminement des liens des utilisateurs vers les pages de contributions), en mettant les titres de page en gras et en ouvrant les liens dans les résumés d'édition et les balises dans de nouveaux onglets du navigateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème selon lequel les blocs globaux ne disposaient pas de l'option permettant de désactiver l'envoi d'e-mails a maintenant été résolu et sera disponible à l'utilisation à partir de la semaine du 13 janvier. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|outil de citation VisualEditor]] et les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Aperçus de référence]] prennent désormais en charge "carte" comme type de référence. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 genièr de 2026 a 19.34 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 genièr de 2026 a 20.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Pseudo == Adiu Joan Francés e bona annada (s'es pas tròp tard). Ai vist que de contributors an cambiat lor pseudo sus Wikipèdia : Cornelhac, Aubadaurada... Ai un pseudo que m'agrada pas (e malurosament cap de possibilitat d'escondre mon identitat a una certana persona de wikipédia.fr). Ai causit Alaric (gaita la mapa del país que Tolosa n'èra capitala abans 507). Solament, sabi pas cossí far. Me pòdes ajudar ? Plan mercés. [[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 07.55 (UTC) :Adieu, :Cal anar ailà: [[Especial:GlobalRenameRequest]] :Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 genièr de 2026 a 07.59 (UTC) ::Mercés, Joan Francés.[[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 18.24 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-05</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La Fondation Wikimedia invite à donner des commentaires sur [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|l’avenir proposé]] du [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif des produits et technologies]] jusqu’au 28 février. * Tous les utilisateurs disposant d'un compte enregistré peuvent désormais utiliser des clés d'accès pour la [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|double authentification]] (2FA). Les clés d'accès sont un moyen simple de se connecter sans utiliser un second appareil. Elles vérifient l'identité de l'utilisateur à l'aide d'une empreinte digitale, d'une reconnaissance faciale ou d'un code PIN. Pour configurer une clé d'accès, configurez d'abord une méthode 2FA classique. Actuellement, pour se connecter avec une clé d'accès, les utilisateurs doivent également utiliser un mot de passe. Plus tard ce trimestre, la connexion sans mot de passe permettra aux utilisateurs de se connecter d'un simple clic avec une clé d'accès. Les utilisateurs disposant de droits avancés devront également avoir la 2FA activée. Cela fait partie du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité du compte]]. * Les contributeurs non enregistrés sur des IP bloquées ou des plages d'IP bloquées peuvent désormais interagir sur le wiki pour faire appel d'un blocage en créant un compte temporaire afin de contester un blocage sur la page de discussion de l'utilisateur, sauf si l'option « empêcher cet utilisateur de modifier sa propre page de discussion » est activée. Cela résout le problème des utilisateurs déconnectés incapables d'utiliser le processus de déblocage par défaut via la page de discussion de l'utilisateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la description des méthodes d'authentification à deux facteurs (2FA) sur la page de gestion a été mise à jour. Il est désormais plus clair et plus facile pour les utilisateurs à comprendre et à utiliser. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle variable AbuseFilter, <code>account_type</code>, a été ajoutée pour fournir un moyen fiable de déterminer le type de compte créé dans les actions <code>createaccount</code> et <code>autocreateaccount</code>. Dans le cadre de ce changement, la variable <code>accountname</code> a été renommée en <code>account_name</code>, et <code>accountname</code> est désormais obsolète. Les gestionnaires de filtres doivent mettre à jour tous les filtres qui utilisent des vérifications de type de compte codées en dur ou la variable obsolète. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Les vignettes d'images demandées dans des tailles non standard, et en utilisant des méthodes non standard telles que les requêtes directes à <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code>, cesseront de fonctionner dans un proche avenir. Ce changement vise à prévenir les abus externes continus par des robots et des aspirateurs web. Certains utilisateurs ayant des CSS/JS personnalisés, les administrateurs d'interface qui peuvent corriger les gadgets et les thèmes locaux, ainsi que les auteurs d'outils, devront mettre à jour leur code pour utiliser des tailles de vignettes standard. [[phab:T414805|Des détails, des liens de recherche et des exemples de correction sont disponibles dans la tâche]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 genièr de 2026 a 21.18 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 genièr de 2026 a 12.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 febrièr de 2026 a 17.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-07</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Les contributeurs connectés qui gèrent de grandes ou complexes listes de suivi peuvent désormais organiser et filtrer les pages surveillées de manière à améliorer leurs flux de travail grâce à la nouvelle fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Étiquettes de liste de suivi]]. En ajoutant des étiquettes personnalisées (par exemple : pages que vous avez créées, pages surveillées pour vandalisme, ou pages de discussion), les utilisateurs peuvent identifier plus rapidement ce qui nécessite une attention, réduire la charge cognitive et répondre plus efficacement. Cela améliore l'utilisabilité de la liste de suivi, en particulier pour les éditeurs très actifs. * Une nouvelle fonctionnalité disponible sur [[Special:Contributions|Special:Contributions]] montre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|des comptes temporaires]] qui sont probablement utilisés par la même personne, et rend ainsi le patrouillage moins chronophage. En vérifiant les contributions d'un compte temporaire, les utilisateurs ayant accès aux adresses IP des comptes temporaires peuvent désormais avoir une vue des contributions des comptes temporaires associés. La fonctionnalité recherche toutes les adresses IP associées à un compte temporaire donné pendant la période de conservation des données et affiche toutes les contributions de tous les comptes temporaires ayant utilisé ces adresses IP. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Plus...]] [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * Lorsque les éditeurs prévisualisent une modification de wikitexte, la boîte de rappel indiquant qu'ils ne voient qu'une prévisualisation (qui est affichée en haut) a désormais un fond gris/neutre au lieu d'un fond jaune/d'avertissement. Cela facilite la distinction entre les notes de prévisualisation et les avertissements réels (par exemple, les conflits de modification ou les cibles de redirection problématiques), qui seront désormais affichés dans des boîtes d'avertissement ou d'erreur séparées. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste de suivi globale]] vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page. L' [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continue de s'améliorer — elle prend désormais en charge correctement plus d'un site Wikibase, par exemple à la fois [[d:|Wikidata]] et [[testwikidata:|testwikidata]]. De plus, des problèmes concernant la direction du texte ont été résolus pour les utilisateurs qui préfèrent Wikidata ou d'autres sites Wikibase dans des langues de droite à gauche (RTL). [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Deux nouveaux wikis ont été créés : ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Un nouveau groupe d'utilisateurs global a été créé : [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. Il sera utilisé en interne par le logiciel pour permettre aux robots communautaires de contourner les limites de débit appliquées aux [[w:en:Web_scraping|web scrapers]] abusifs. Les comptes approuvés en tant que robots sur au moins un wiki Wikimedia seront automatiquement ajoutés à ce groupe. Cela ne changera pas les autorisations dont dispose le robot. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|Conférence des utilisateurs et des développeurs de MediaWiki, Printemps 2026]] se tiendra du 25 au 27 mars à Salt Lake City, États-Unis. Cet événement est organisé par et pour la communauté MediaWiki de tiers. Vous pouvez proposer des sessions et vous inscrire pour y assister. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 febrièr de 2026 a 23.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-08</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span class="mw-translate-fuzzy">L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|équipe SRE]] va procéder au nettoyage d'[[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]], l'éditeur web open source de documents collaboratifs en temps réel. Tous les blocs-notes seront définitivement supprimés après le 30 avril 2026 – si des projets de migration sont encore en cours à cette date, l'équipe pourra réexaminer la date au cas par cas. Veuillez effectuer des sauvegardes locales de tout contenu que vous souhaitez conserver, car les données supprimées ne pourront pas être récupérées. Ce nettoyage permet de réduire la taille de la base de données et l'empreinte de l'infrastructure. Etherpad continuera de prendre en charge la collaboration en temps réel, mais le stockage à long terme n'est plus assuré. D'autres nettoyages pourront avoir lieu ultérieurement sans préavis.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de Recherche d'Informations lancera une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|expérimentation sur l'application mobile Android]], afin de tester des fonctionnalités de recherche hybrides capables de gérer à la fois les requêtes sémantiques et par mots-clés. L'amélioration de la recherche sur la plateforme permettra aux lecteurs de trouver plus facilement ce qu'ils cherchent, directement sur Wikipédia. L'expérimentation sera d'abord lancée sur Wikipédia en grec fin février, puis sur les versions anglaise, française et portugaise en mars. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ En savoir plus] sur le blog ''Diff''. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * L'équipe « Croissance des lecteurs » mènera [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|une expérience]] auprès des utilisateurs de la version mobile du site web qui ajoute une table des matières et développe automatiquement toutes les sections des articles, afin de mieux comprendre les problèmes de navigation qu'ils rencontrent. Le test sera disponible sur les versions arabe, chinoise, anglaise, française, indonésienne et vietnamienne de Wikipedia. * Auparavant, les notifications ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] et [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) du site ne s'affichaient que sur la version ordinateur. Maintenant, elles s'afficheront désormais sur toutes les plateformes. Les utilisateurs mobiles verront ces notifications. Les administrateurs du site doivent être prêts à tester et à corriger les notifications sur les appareils mobiles afin d'éviter toute interférence avec les articles. Pour désactiver ces notifications, les administrateurs d'interface peuvent ajouter <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> à [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème concernant la section ''[[Special:RecentChanges|Spécial:Modifications récentes]]'' a été résolu. Auparavant, cliquer sur « Masquer » dans les filtres actifs entraînait la disparition du bouton « Afficher les nouvelles modifications depuis… », alors qu'il aurait dû rester visible. Ce bouton fonctionne désormais correctement. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle documentation est désormais disponible pour aider les rédacteurs à déboguer les fonctionnalités de recherche interne. Elle facilite le dépannage lorsque des pages n'apparaissent pas dans les résultats, lorsque le classement semble inattendu et lorsqu'il est nécessaire d'inspecter le contenu indexé, ce qui permet de mieux comprendre et d'analyser le comportement de la recherche. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 febrièr de 2026 a 19.17 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 febrièr de 2026 a 19.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Capella (Ribagorça) == Adiu Joan Francés. I a una error pel municipi aragonés [[Capella (Ribagorça)]]. Quand cèrcas a l'associar a una autra lenga, arribas a Capella (estrella) en catalan o Capella (étoile) en francés. Lo ligam es fals. I pòdes far quicòm ? Plan mercés. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 05.10 (UTC) :Es fach. Metòde: :# Anar sus l'enregistrament Wikidata de l'estela Capella e suprimir lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :# Anar sus l'enregistrament Wikidata del municipi aragonés e creat lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :Coralament — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 febrièr de 2026 a 07.24 (UTC) :: Grandmercés, Joan Francés. Assajarai de ba far lo còp que ven (se i arribi). [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 11.29 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-10</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|mode Anniversaire]] Wikipedia 25 est maintenant disponible sur Wikipédia en français, anglais, betawi, breton, chinois, espagnol, gorontalo, indonésien, italien, luxembourgeois, madurais, néerlandais, sicilien, tchèque, thaï et vietnamien ! Cette campagne à temps limitée célèbre 25 ans de Wikipédia avec une mascotte : « Baby Globe », disponible sous la forme d'un réglage. Lorsque ce réglage est activé, Baby Globe est montrée sur [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|environ 2 500 articles]], attendant d'être découverte par des lecteurs. Chaque communauté peut choisir d'activer le mode Anniversaire par consensus et en demandant à un administrateur de le rendre disponible et de le personaliser via une [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|configuration]] sur le wiki local. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-référencement]], une nouvelle fonctionalité pour réutiliser des références avec des détails différents est maintenant disponible sur Wikipédia en suédois, polonais et [[:phab:T418209|quelques autres]]. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|essayer la fonctionalité]] sur ces projets ou sur testwiki et [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Les retours des premiers essais sur Wikipédia en allemand ont été [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|publiés dans un rapport]]. Contactez l'équipe de Wikimédia Allemagne si vous êtes [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|intéressés pour devenir un wiki pilote]]. * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|vérification du collage clavier]] sera disponible sur tous les Wikipédias cette semaine. Cette fonctionalité avertit les nouveaux contributeurs qui collent du texte qu'ils n'ont probablement pas écrit de vérifier si laisser celui-ci risque de causer une violation du droit d'auteur. La vérification du collage clavier [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|marque]] toutes les modifications où l'avertissement a été montré pour permettre leur vérification. Les administrateurs locaux peuvent configurer les différents aspects de cette fonctionalité à travers [[{{#special:EditChecks}}]]. Des [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|études]] sur 22 wikis ont montré que cette vérification permet une réduction de 18% des annulations comparé au groupe de contrôle. Les traducteurs peuvent [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate aider à traduire] cette fonctionalité. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * À partir de la semaine du 2 mars, les emails envoyés lorsqu'une adresse email a été ajoutée, supprimée ou changée pour un compte changera pour adopter un formattage HTML beaucoup plus agréable et plus clair que le texte brut précédent. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Les notifications sont actuellement limitées à 2 000 entrées historiques par utilisateur et remontent à 2013 lorsque la fonctionnalité a été publiée. Le système va être modifié pour ne stocker que les notifications des 5 dernières années, mais jusqu'à 10 000 d'entre elles. Cela contribuera à la santé à long terme des infrastructures et à empêcher que les notifications plus récentes disparaissent trop tôt. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * L'équipe Wikipédia Android a commencé un test beta de la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|recherche hybride]] sur Wikipédia en grec. Cette recherche hybride supporte les requêtes sémantique et par mot clés, permettant aux utilisateurs de trouver ce qu'ils cherchent plus facilement. * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir la double authentification]] (A2F) d'activée. Actuellement, l'A2F n'est nécessaire que pour utiliser les droits du groupe, et non pour en faire partie. Vu que ce système admet certaines failles, il sera [[phab:T418580|changé graduellement en mars]]. Les membres de ces groupes ne pourront plus désactiver la dernière méthose d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Il sera toujours possible de rajouter d'autres méthodes d'authentification et d'en enlever, tant qu'une est toujours activée. Dans la seconde moitié de mars, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique aux administrateurs CentralNotice, aux vérificateurs d'utilisateurs, aux administrateurs d'interface, aux masqueurs, aux staff de Wikidata et Wikifonctions ainsi qu'aux bureaux IT et Confiance et sécurité de la WMF. Rien ne changera pour les autres utilisateurs. Voir la tâche liée pour le calendrier de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème empêchant les utilisateurs de créer une instance dans [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * Le nouvel analyseur syntaxique Parsoid [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continue d'être déployés sur plus de wikis]], améliorant la pérennité de la platforme et rendant plus facile l'ajout de nouvelles fonctionalités de lecture et de modification. Parsoid est maintenant l'analyseur par défaut sur 488 wikis de la WMF (268 Wikipédias), couvrant plus de 10% de toutes les lectures de pages Wikipédia. * Le processus et les critères pour [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|demander un accès exceptionnel]] au flux à fort volume de l'API ''Wikimédia Entreprise'' (sans coût pour des utilisations en rapport à notre mission) [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|ont maintenant été publiés]]. Notre but est de donner une documentation plus claire et plus complète aux utilisateurs. * [https://techblog.wikimedia.org/ Le blog Tech], dédié à la communité technique de Wikimédia [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ va migrer] vers [[diffblog:|Diff]], le blog pour les nouvelles et événements de la communauté. La migration devrait être terminée en Avril 2026, après quoi les nouveaux posts seront acceptés pour être publiés. Les lecteurs pourront lire les posts - anciens ou nouveaux - sur https://diff.wikimedia.org/. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 març de 2026 a 17.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 març de 2026 a 18.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 març de 2026 a 12.06 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 març de 2026 a 19.36 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 març de 2026 a 16.51 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-14</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le version Beta de [[abstract:|Abstract Wikipedia]], un nouveau projet Wikimédia indépendant du langage, a été lancée la semaine dernière. Ce projet permet aux communautés de construire des articles Wikipédia dans leur langue natale, qui peuvent directement être lus par les autres utilisateurs et utilisatrices dans leur propre langage. Le wiki fonctionne grâce à des instructions de Wikifunctions et au contenu structuré issu de Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|En savoir plus]]. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Croissance mène un test A/B afin d'évaluer l'effet d'un message plus clair et plus convivial encourageant à la création de comptes sur les wikis. Actuellement, lorsqu'un utilisateur mobile non connecté lance la modification, un message d'avertissement s'affiche, pouvant paraître abrupt et décourageant. Il présente également la modification par compte temporaire comme option par défaut, au lieu d'inciter à la création d'un compte. Le test est mené sur dix Wikipédia, dont les versions en arabe, français, espagnol et allemand. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|En savoir plus]]. * L'équipe des applications Wikimédia sollicite vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|comment devrait fonctionner l'édition dans les applications mobiles Wikipédia]]. La discussion porte sur l'amélioration de l'accès aux outils d'édition lorsque les utilisateurs appuient sur « Modifier ». Cette initiative s'inscrit dans un effort plus large visant à offrir aux lecteurs intéressés par la contribution une expérience utilisateur plus intuitive. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:45|la tâche soumise|les {{formatnum:45}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:45||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème avec la récupération de citations à partir du site d'archive de journaux [https://www.newspapers.com Newspapers.com], qui ne fonctionnait plus en raison d'un blocage des requêtes [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]], a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 març de 2026 a 19.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-15</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|extension CampaignEvents]] comprend désormais une nouvelle fonctionnalité de définition d’objectifs de groupe, permettant aux organisateurs de définir et de suivre les objectifs de l’événement, tels que le nombre d’articles créés et de contributeurs participants en temps réel. De même, les participants peuvent travailler vers des cibles communes et voir leur impact collectif au fur et à mesure que l’événement se déroule. Cette fonctionnalité est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Pour en savoir plus, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] La nouvelle fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|étiquettes de liste de suivi]] (annoncée dans les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Actualités techniques 2026-07 ]]) est désormais disponible via l'ÉditeurVisuel, l'éditeur de code et l'«étoile de suivi»(ou le lien de suivi, pour les habillages qui n'ont pas d'icône d'étoile). Auparavant, il n'était possible d'attribuer des étiquettes que via [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de suivi]]. Dans ces trois emplacements, il s'agit d'un nouveau champ situé après le champ d'expiration. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où les pages de discussion sur mobile avec Parsoid sont inutilisables après les en-têtes de section vides, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|fonctionnalité de sous-référencement]], qui permet aux contributeurs d'ajouter des détails à une référence existante sans la dupliquer, sera progressivement déployée sur [[phab:T414094|davantage de wikis]] plus tard cette année. Les wikis utilisant le gadget [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] sont encouragés à mettre à jour leur version (généralement sur [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] comme indiqué [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ici]) pour assurer la compatibilité. D'autres gadgets liés aux références pourraient également être affectés. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * Toutes les éditions de Wikinews seront fermées et passeront en mode lecture seule le 4 mai 2026. Le contenu restera accessible, mais aucune nouvelle modification ni aucun nouvel article ne pourra être ajouté. Cette fermeture a été approuvée par le Conseil d'administration de la Fondation Wikimedia à la suite de discussions prolongées. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|En savoir plus]]. * L'[[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|API d'action]] a proposé plusieurs formats pour les résultats demandés. L'un d'entre eux, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, sera bientôt supprimé. Veuillez vous assurer que vos scripts ou robots utilisent le [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|format JSON]]. Cette suppression devrait affecter très peu de scripts et de robots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * La page [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] inclut désormais les alias d'espace de noms. Par exemple «WP» pour l'espace de noms ''Projet'' (''Wikipédia'') sur la Wikipédia en allemand. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 abril de 2026 a 16.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 abril de 2026 a 15.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-17</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Après deux ans de développement, la version [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], également connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], sortira de sa phase bêta le mardi 21 avril. Elle offrira une meilleure lisibilité du code et du wikitext, une réduction des fautes de frappe et d'autres [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|avantages]] à tous les utilisateurs du surligneur de syntaxe standard. Un grand merci au bénévole [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] qui a développé de nombreuses nouvelles fonctionnalités, notamment [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|le repliement de code]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|la saisie semi-automatique]] et [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|l'analyse statique du code]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Une mise à jour majeure de l'application Wikipédia pour iOS est en cours de déploiement, en restructurant l'interface pour s'harmoniser avec le tout nouveau design visuel "Liquid Glass" d'Apple. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Télécharger la dernière version] et découvrez les nouveautés. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Les listes de lecture]] est une fonctionnalité qui permet aux lecteurs d'enregistrer des articles dans une liste pour les lire ultérieurement. Cette fonctionnalité est actuellement en version bêta sur les Wikipédias en arabe, français, indonésien, vietnamien et chinois, et activée par défaut pour tous les nouveaux comptes sur toutes les Wikipédias. * Une expérimentation visant à étendre [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|les aperçus de page au web mobile]] sera lancée la semaine du 20 avril sur les versions arabe, anglaise, française, italienne, polonaise et vietnamienne de Wikipédia. Les aperçus de page sont des fenêtres contextuelles affichant une miniature, un premier paragraphe et un lien bleu permettant d'ouvrir l'article complet, facilitant ainsi la découverte de contenu. Cette fonctionnalité est déjà disponible sur ordinateur et dans les applications. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|En savoir plus sur cette expérimentation et d'autres]]. * Sur plusieurs wikis, les contributeurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmé leur adresse électronique]] peuvent désormais voir une bannière les invitant à le faire. La confirmation de l'adresse électronique permet à un utilisateur de récupérer l'accès à son compte en cas de perte. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:15|la tâche soumise|les {{formatnum:15}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:15||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème qui entraînait des ralentissements lors de la modification de très grandes pages wiki dans l'éditeur wikitext de 2017, des problèmes de chargement, de prévisualisation et de défilement, ainsi que des problèmes de performance lors de la sélection, de la découpe ou du collage de contenu, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre de la promotion de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] à partir d'une fonctionnalité bêta, tous les utilisateurs se serviront de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] au lieu de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] pour la coloration syntaxique lors de l'édition de pages de contenu JavaScript, CSS, JSON, Vue et Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * <span class="mw-translate-fuzzy">Le service <code>mirrors.wikimedia.org</code> pour les utilisateurs de Debian et Ubuntu sera définitivement arrêté le 15 mai. Le matériel du serveur sera remplacé par des solutions plus performantes. Certains utilisateurs devront peut-être migrer vers un autre serveur qui ne devra prendre qu'une minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ Vous pouvez en savoir plus].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * Les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> seront supprimées de [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. Si vos outils ou requêtes accèdent directement à <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> ou <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi>, veuillez les mettre à jour pour utiliser les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> avant le 28 mai. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Suite à la récente mise en place de limites de débit globales pour les API non identifiées, la Fondation Wikimedia poursuit ses efforts pour garantir [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|une utilisation équitable de l'infrastructure]] en appliquant des limites globales au trafic des API identifiées à partir de la dernière semaine d'avril. Ces limites sont volontairement fixées au niveau le plus élevé possible afin de minimiser l'impact sur la communauté. Les bots exécutés dans Toolforge/WMCS ou disposant des droits d'utilisateur de bot sur un wiki ne devraient pas être affectés pour le moment. Toutefois, il est conseillé à tous les développeurs de suivre les bonnes pratiques mises à jour. Pour plus d'informations, consultez la page [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|API Wikimedia/Limites de débit]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Foire aux questions]]. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|API d'attribution]] est désormais disponible en [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|version bêta]]. Elle récupère les informations nécessaires pour créditer les articles et les fichiers multimédias de Wikimedia, quel que soit leur lieu d'utilisation. La documentation de référence est disponible sur la page dédiée au Sandbox REST, accessible sur tous les wikis Wikimedia (comme [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox le sandbox REST de Wikipédia en anglais]). N'hésitez pas à partager vos commentaires sur la [[mw:Talk:Attribution API|page de discussion du projet]]. * Il n'y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 abril de 2026 a 15.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-18</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un changement dans la manière dont les utilisateurs et utilisatrices sont automatiquement confirmés est en cours pour améliorer la protection contre le vandalisme. Actuellement, il suffit d’avoir un compte depuis quelques jours avec quelques contributions pour être ajouté au groupe [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]]. Cette configuration tend à être exploitée par certains vandales qui créent des comptes et commencent à les utiliser après un certain temps. Pour réduire ce problème, la configuration va changer la semaine prochaine afin que l’âge du compte minimum pour être confirmé automatiquement ne soit calculé qu’à partir de la première modification, au lieu de la date d’inscription. L’âge minimum du compte restera le même, c’est seulement le point de départ pour calculer cet âge qui change. Ce changement ne sera déployé que sur les wikis qui nécessitent au moins une contribution pour satisfaire les conditions de confirmation automatique. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * Tous les utilisateurs et utilisatrices de Wikipédia avec un nouveau compte et ceux qui ont activé l’option « activer automatiquement la plupart des fonctionnalités bêta » peuvent désormais utiliser la fonctionnalité bêta de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|listes de lecture]] pour enregistrer des articles à lire plus tard. Cela permet d’organiser les lectures qui nous intéressent à un endroit unique pour y accéder facilement. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème avec les images d’infoboite qui avaient une marge intérieure immense dans Firefox a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Actualités pour la contribution technique''' * Pour rappel, la limite globale d’accès à l’API sera appliquée cette semaine pour identifier le trafic de l’API. Le but est d’aider à garantir un [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|accès équitable à l’infrastructure]]. Les robots qui s’exécutent dans Toolforge ou WMCS, ou avec le droit utilisateur ''robot'' sur les wikis, ne devraient pas être affectés pour le moment. Cependant, il est conseillé à tous les développeurs et développeuses de se conformer aux nouvelles bonnes pratiques à suivre. Pour plus d’informations, notamment la limite globale d’accès effective, consultez [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|la page sur la limite d’accès des API de Wikimedia]] et les [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|questions-réponses]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 abril de 2026 a 18.06 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 abril de 2026 a 20.07 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-19</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L’équipe chargée des fonctionnalités de [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Guidage des articles]] invite les contributeurs et contributrices expérimentés des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|Wikipédia pilotes]] (arabe, bangla, japonais, portugais, persan, turc, anglais simplifié, espagnol et français) à contribuer à la traduction et à l’adaptation des [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance exemples de trames d’articles]. Ces trames guideront les contributeurs dans la création d’articles clairs, bien structurés et conformes aux règles lors de l’utilisation de [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle la fonctionnalité] dès son lancement en mai 2026. Des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|instructions simples]] expliquant comment traduire et adapter ces trames sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et les technologies]] a publié [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|une proposition de recommandation]] d’une procédure type que les organisations affiliées à Wikimedia pourraient suivre pour contribuer au domaine technique. Les membres de la communauté sont invités à donner leur avis sur cette recommandation avant le 8 mai [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|sur la page de discussion]]. * Le nombre de préférences de taille de la miniature disponibles dans MediaWiki va être réduit à trois options standardisées : ''petite'' (180 px), ''moyenne'' (250 px) et ''large'' (400 px), dans le cadre du travail en cours pour améliorer les performances et réduire la pression sur les services de miniatures. Par conséquent, les préférences existantes seront automatiquement adaptées à la nouvelle taille la plus proche (par exemple, les petites tailles comme 120 px ou 150 px s’afficheront à 180 px, tandis que les grandes tailles comme 300 px ou 360 px s’afficheront à 400 px). L’interface des préférences sera bientôt mise à jour pour refléter ces changements, et les utilisateurs qui souhaitent s’y opposer ou donner leur avis peuvent le faire. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * Dorénavant, même lorsqu’une permission expire automatiquement, les utilisateurs recevront une notification Echo similaire à la notification normale pour les changements de permissions. Quant au [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|robot global de rappel]], il continue de prévenir les utilisateurs une semaine ''avant'' que leurs droits ne soient sur le point d’expirer, afin qu’ils puissent les faire renouveler. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème du sélecteur de langue ULS dans [[m:Special:Translate|Special:Translate]] qui faisait défiler verticalement alors qu’il ne devait pas, a été résolu. Auparavant, lorsque les utilisateurs ouvraient le menu déroulant « Traduire en français » et commençaient à saisir le nom d’une langue, la boîte de dialogue défilait verticalement de quelques pixels même lorsqu'il y avait suffisamment d’espace pour afficher tous les résultats. Le menu déroulant ne se déplace plus inutilement lors du filtrage des langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|liste de suivi globale]], qui vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page, continue de s’améliorer. Par exemple, les listes de suivi pour les sites avec Wikibase tels que [[:d:|Wikidata]] prennent désormais en charge les éléments [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] pour un meilleur suivi. Le mode Mises à jour en direct actualise désormais la page spéciale toutes les 60 secondes afin de se conformer aux [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|nouvelles limites globales d’accès à l’API]] pour une meilleure réactivité en temps réel. Par ailleurs, un bug de directionnalité du texte qui affichait les liens comme « changements 3 » au lieu de « 3 changements » dans les listes à directions mixtes a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Actualités pour la contribution technique''' * La deuxième phase de [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|limitations globales d’accès à l’API]] a été déployée pour réduire l’[[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact des robots IA]] et assurer un accès équitable et durable aux ressources de Wikimedia, en donnant la priorité au trafic humain et conforme à notre mission. Les [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|limites]] ne s’appliquent plus par heure mais par minute, produisant une meilleure répartition dans les structures de trafic ainsi qu’une meilleure prévisibilité de la charge de l’API. Les utilisateurs de la communauté ne devraient pas être affectés, et aucune action n’est requise. Les premières indications montrent que certains requérants basés sur l'agent utilisateur ajustent leur comportement, et environ 64 % du trafic API automatisé a été identifié. La surveillance continue, et Wikimedia Enterprise reste disponible pour l’assistance commerciale. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai de 2026 a 20.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == I donan las fòrmas oralas de las comunas == Cada enquesta com aquesta, per comuna e gropament de comunas, deu interrogar la gent presenta sis los noms de las comunas e escarts. https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.48 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-20</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Communauté Technique a publié [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|de nouvelles directives]] expliquant comment les souhaits sur la Liste de souhaits de la communauté sont triés et priorisés. La documentation vise à aider les contributeurs à rédiger des propositions plus solides en clarifiant les facteurs qui influencent les décisions de priorisation. Au-delà du nombre de votes, les directives mettent en avant des considérations telles que l'impact potentiel sur la communauté pour déterminer quels souhaits avanceront. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de croissance des lecteurs lance une expérience pour tester une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|fonctionnalité de Partage de Carte]] qui permet aux lecteurs de créer des cartes visuellement attrayantes à partir d'articles Wikipédia ou de sections d'articles sélectionnées et de les partager en ligne, chaque carte renvoyant à l'article original afin d'aider à augmenter le lectorat et la découverte des articles. Le test A/B réservé aux mobiles ne sera disponible qu'à une partie des lecteurs sur les Wikipédia en arabe, chinois, français, vietnamien et anglais afin de mieux comprendre les habitudes de lecture et de partage, et est prévu pour commencer la semaine du 18 mai pour une durée de quatre semaines. * Les applications Wikipedia pour Android et iOS ont récemment publié en version bêta le [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|défi de lecture de 25 jours]], dans le cadre des efforts visant à stimuler l'engagement des lecteurs en encourageant les utilisateurs à atteindre des objectifs de lecture. Pour suivre leur série de lectures pendant le défi, les utilisateurs de l'application peuvent ajouter un widget avec Baby Globe à leur écran d'accueil. Le défi commence officiellement le 11 mai. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:17|la tâche soumise|les {{formatnum:17}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:17||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la préférence globale pour activer la coloration syntaxique dans le wikitexte pouvait s'éteindre de manière inattendue après avoir été activée a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Sujet technique]] Le module ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, obsolète depuis [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|septembre 2023]], sera supprimé cette semaine. Il existe un [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide pour migrer de l’interface MediaWiki UI vers Codex]] pour tous les outils qui l’utilisent. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai de 2026 a 19.20 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-21</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'équipe de Wikipédia abstraite a identifié cinq wikis pilotes potentiels pour évaluer leur intérêt à adopter des articles abstraits sur leurs wikis. Les pilotes sont Wikipédia en Malayalam, en Bengali, en Dagbani, en Arabe et en Indonésien. La période de retour d'information sera ouverte jusqu'au 22 mai. Si votre communauté est intéressée à devenir un pilote, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|faites-nous savoir sur Meta]]. '''Actualités pour la contribution''' * Une expérience visant à afficher [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|les listes de lecture]] aux lecteurs non connectés sur le web mobile sera lancée le 18 mai sur les Wikipédias Allemande, Espagnole, Italienne, Portugaise, Polonaise, Néerlandaise, Turque et Ourdou, et durera un mois. Cet effort soutient des objectifs plus larges consistant à aider les lecteurs à enregistrer et organiser des articles pour une lecture ultérieure, tout en encourageant des habitudes qui pourraient mener à de futures contributions sur Wikipédia. * Pour prendre en charge un bouton de marquage dans la fonctionnalité bêta Liste de lecture, le menu "Outils > Action" a été mis à jour pour afficher des icônes, y compris l'indicateur en forme d'étoile de suivi qui aide les éditeurs à identifier les articles suivis temporairement. Les icônes correspondent désormais également à celles utilisées sur mobile, améliorant la cohérence entre les plateformes. Le changement est actuellement limité au menu des actions et concerne principalement les éditeurs ayant des droits d'utilisateur privilégié. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Mode de Suggestion]] a été publié en tant qu'[[w:en:A/B test|test A/B]] pour les nouveaux éditeurs sur le site mobile à [[phab:T421189|~15 Wikipédias]]. L'expérience mesurera l'impact que le Mode de Suggestion a sur la proportion de sessions d'édition sur le web mobile par des nouveaux éditeurs qui aboutissent à des modifications constructives (non annulées) des articles. L'expérience évaluera également l'impact de la fonctionnalité sur la rétention des éditeurs et surveillera les changements dans les taux d'annulation et de blocage. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème dans l'application Android de Wikipédia où les images pourraient parfois ne pas se charger après avoir ouvert une notification de liste de lecture recommandée, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|équipe de la Plateforme Wikidata]] a publié sa [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|recommandation de remplacement du backend]] et l'[[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|architecture technique]] qui l'accompagne pour la migration du Wikidata Query Service (WDQS) hors de Blazegraph grap. Les retours sont attendus jusqu'au 25 mai 2026, en particulier sur les éventuelles lacunes et impacts sur les cas d'utilisation avancés. Les membres de la communauté Wikidata et les utilisateurs de WDQS sont également encouragés à aider à identifier les outils et flux de travail à fort impact qui pourraient nécessiter une attention sur [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|cette page]]. Les retours peuvent être partagés sur la [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|page de discussion de la migration]] ou lors de la [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|prochaine heure de bureau]]. Voir le [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|bulletin de l'équipe WDP]] pour plus de détails. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''En détails''' * Sur les Wikipédia en anglais, en français, en japonais et quelques autres, il y a eu un [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|essai de hCaptcha]], un service tiers de détection de robots. L'essai a montré que hCaptcha détecte et dissuade efficacement certaines activités automatisées de mauvaise foi, à la fois par lui-même et en donnant des signaux aux [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers et stewards]] pour qu'ils enquêtent. Comme les résultats étaient positifs, hCaptcha sera déployé sur toutes les wikis au cours des prochaines semaines. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|Voir la page du projet hCaptcha]] pour des informations techniques sur la mise en œuvre et les protections de la vie privée. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|En savoir plus]]. * La dernière mise à jour de la Technologie communautaire est désormais disponible, avec des progrès dans plusieurs initiatives de la Liste de souhaits communautaire, y compris l'extension des listes de lecture de l'application mobile au site web, la prise en charge de nouvelles langues pour "Who Wrote That" et le Tableau de bord personnel, des améliorations du rendu 3D et des graphiques, ainsi que des travaux à venir sur le tri des pages de discussion, la lecture audio et les flux de travail d'édition. La mise à jour partage également les priorités actuelles, les tendances de l'état de la Liste de souhaits et les opportunités de retour d'information de la communauté sur les domaines de concentration futurs et le Plan annuel 2026–2027 de la Wikimedia Foundation. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Lisez le bulletin d'information complet pour plus de détails]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai de 2026 a 20.22 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> ==Please fix this template== Hello. You started [[Modèl:Monedas_virtualas|this template]] on 27 December 2013, and 13 years later, it has to be fixed. I would be fantastic if you could fix it in accordance with the English or French version. [[Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Discussion Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|d]]) 23 mai de 2026 a 10.40 (UTC) :Thanks for reminding. Done. Best regards. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 mai de 2026 a 11.41 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-22</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Faisant suite à une [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|expérience fructueuse sur la création de comptes]], un message d'avertissement pour les personnes déconnectées sera déployé sur les wikis Wikimédia durant la première semaine de juin. Ce changement n'affectera que les personnes déconnectées sur l'interface web mobile qui commencent à modifier. Cette nouvelle expérience est faite pour encourager la création de comptes, tout en autorisant aux utilisateurs de modifier à l'aide de comptes temporaires. Les résultats de l'expérience ont montré une augmentation de la création de compte d'environ 27 % pour ceux ayant vu le nouveau message. Comme prévu, puisque plus de personnes créent un compte, la création de comptes temporaires a diminué de 16 %. L'expérience n'a pas montré d'autres changements sur la qualité des modifications ou sur les autres indicateurs surveillés. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Actualités pour la contribution''' * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes d’utilisateurs sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir l'authentification à 2 facteurs]] (A2F) d'activée. Les membres de ces groupes seront dans l'impossibilité de désactiver la dernière méthode d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Ces utilisateurs auront toujours la possibilité d'ajouter ou d'enlever des nouvelles méthodes d'authentification, tant qu'une de ces méthodes est toujours activée. Dans les prochaines semaines, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique entre autres aux bureaucrates. Veuillez lire les tâches liées pour les dates de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * L'[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|équipe des souhaits techniques de Wikimédia Allemagne (WMDE)]] va lancer un [[w:fr:Test A/B|test A/B]] sur [[:phab:T415904|10 wikis]], pour essayer des [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|améliorations potentielles pour les aperçus de références]]. Cette expérience durera environ 2 semaines à la fin mai ou début juin et affectera 10 % du lectorat sur ordinateur sur les wikis participants. * Après deux expériences fructueuses, l'équipe Croissance du lectorat déploiera une fonctionnalité de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|visionnage d'images]] en bêta pour toutes les Wikipédia sur mobile le 25 mai. Cela veut dire que toutes les personnes ayant les fonctionnalités bêtas activées verront cette fonctionnalité. Les autres pourront l’activer dans leurs préférences. Cette fonctionnalité inclura un carrousel de toutes les images d'un article en haut de celui-ci, avec la possibilité pour les contributeurs d’[[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclure des images du carrousel d'un article ou d'enlever la fonctionnalité pour l'entièreté de l'article]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les fichiers STL tridimensionnels étaient affichés incorrectement par l'extension 3D du lecteur multimédia, ce qui est maintenant corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les classes CSS dépréciées <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> ont été remplacées par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> car les premières ne fonctionnent pas correctement sur toutes les plateformes, dont l'interface web mobile et l'application mobile. Les projets se servant de ces classes sont encouragés à vérifier leur usage et à planifier leur migration. Sachez que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> pourraient aussi être dépréciées dans le futur, même s’il n'y a pas de calendrier défini. [[phab:T426452|En savoir plus]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai de 2026 a 21.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-23</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience]] mène une expérience pour montrer la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]], qui est encore en développement, aux lecteurs non connectés sur mobile afin de tester si elle encourage la création de compte à un rythme plus élevé que le bouton watchstar. L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|expérience]] a été lancée le 18 mai sur les wikis en allemand, espagnol, italien, portugais, polonais, néerlandais, turc et ourdou, et elle durera un mois. * L'équipe Wikimedia Apps a publié la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] du flux d'accueil repensé pour l'application Android Beta. Le nouveau flux d'accueil comprend un onglet « Communauté » actualisé et un onglet « Pour vous » personnalisé contenant des recommandations de lecture mises à jour quotidiennement. La refonte fait partie d'un effort plus large visant à améliorer la découverte de contenu et à créer des expériences d'apprentissage plus engageantes dans les applications Wikipédia. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les images pouvaient ne pas se charger pour certaines modifications suggérées sur [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], laissant la vignette bloquée dans un état de chargement, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 junh de 2026 a 21.09 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 junh de 2026 a 10.35 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-24</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Wikimedia Entreprise a relevé les limites d’utilisation gratuite de ses API. La limite mensuelle de requêtes pour l’API « à la demande » (<i lang="en">On-demand</i>) est passée de {{formatnum:5000}} à {{formatnum:50000}} requêtes, tandis que celle de l’API des instantanés (<i lang="en">Snapshot</i>) est passée de 15 à 30 requêtes par mois. De plus, les instantanés de contenus structurés sont désormais accessibles aux comptes gratuits. Ces changements élargissent l’accès aux données de Wikimedia Entreprise pour les développeurs et développeuses, les chercheurs et chercheuses et les organisations qui utilisent les contenus Wikimédia. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Actualités pour la contribution''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|nouvelle version du Fil d’exploration]], désormais appelé « Fil d’accueil », est en cours de déploiement auprès de 50 % des utilisateurs de l’application Wikipédia pour Android. Le fil d’accueil aide le lectorat à découvrir du contenu pertinent grâce à deux nouveaux onglets : « Communauté » et « Pour vous ». L’onglet « Communauté » propose un flux défilant de contenus sélectionnés et d’actualités provenant de l’ensemble de la communauté et du mouvement Wikimédia, tandis que l’onglet « Pour vous » offre une expérience en plein écran et par glissement qui présente des contenus adaptés aux centres d’intérêt de l’utilisateur ou utilisatrice. Cette refonte s’inscrit dans le cadre d’un travail en cours visant à améliorer la découverte et à enrichir l’expérience d’apprentissage au sein de l’application Wikipédia. * Le jeu-questionnaire quotidien [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Qu’est-ce qui est arrivé en premier ?]] est désormais disponible dans la version bêta de l’application Wikipédia pour iOS en anglais, allemand, français, portugais, russe, espagnol, arabe, chinois et turc. Le jeu s’appuie sur des événements historiques tirés de la rubrique « Éphéméride » de Wikipédia et met les lecteurs au défi de deviner lequel des deux événements s’est produit en premier. Le jeu avait déjà été lancé sur Android. Les communautés souhaitant rendre le jeu disponible dans leur langue peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|consulter les instructions et les conditions requises]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Les sous-références]], une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki permettant aux contributeurs de réutiliser des références avec des détails différents, va commencer à être déployée sur les wikis Wikimédia après une phase pilote réussie. Le déploiement débutera le 8 juin pour la plupart des [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|wikis du groupe 1]] et Wikipédia en français, puis d'autres éditions linguistiques de Wikipédia bénéficieront de cette fonctionnalité au cours des prochains mois. Les communautés sont invitées à se préparer en vérifiant s’il existe des [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate messages non traduits de l’extension Cite] dans leur langue et en passant en revue toute utilisation de l’outil [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Infobulles des références]], qui pourraient nécessiter des [[:phab:T416304#11668731|mises à jour]] pour prendre en charge la nouvelle fonctionnalité. Les wikis utilisant les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|aperçus de référence]] n’ont aucune action à entreprendre. Les communautés peuvent également créer la [[Special:TrackingCategories|catégorie de suivi]] ''cite-tracking-category-ref-details'' en tant que catégorie cachée à l’aide de <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (ou d’un modèle dédié), et la relier à l’élément Wikidata correspondant [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|expérience d'Aperçus de page]] sur le Web mobile a pris fin. L'équipe a décidé de ne pas déployer cette fonctionnalité après que les résultats ont montré qu'elle n'avait pas d'impact statistiquement significatif sur la fidélisation des lecteurs, l'amélioration de la fidélisation étant le principal indicateur de réussite. Les « Aperçus de page », déjà disponibles sur ordinateur et dans les applications, affichent une vignette, le premier paragraphe et un lien vers l'article complet lorsque les lecteurs cliquent sur un lien bleu. L'expérience a testé cette fonctionnalité sur le Web mobile sur six versions de Wikipédia. * La [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|bibliothèque d'icônes de l'interface utilisateur]] sera [[phab:T399175|mise à jour dans le courant de cette semaine ou la semaine prochaine]]. La plupart des quelque 300 icônes ont été légèrement peaufinées et une trentaine de nouvelles icônes ont été ajoutées. Ces modifications améliorent les icônes afin de les rendre plus cohérentes et plus compréhensibles, et d'offrir un meilleur équilibre visuel lorsqu'elles sont utilisées en groupe. * L'interface [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Sélecteur universel de langue]] (ULS) de MediaWiki, qui aide les utilisateurs à sélectionner du contenu dans d'autres langues, a été mise à jour. La nouvelle version améliore la rapidité et l'accessibilité, et les utilisateurs des projets Wikimédia peuvent désormais épingler des langues pour changer de langue plus rapidement. Le déploiement sur les sites Wikimédia se fera progressivement au cours des prochaines semaines. Vous pouvez la tester dès maintenant en tant que fonctionnalité bêta en sélectionnant [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|les fonctionnalités bêta]] dans les préférences de votre profil et partager vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|la page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème du le tableau de bord d'analyse des pages vues sur pageviews.wmcloud.org qui a arrêté de mettre à jour les données graphiques en mai 2026, affectant tous les utilisateurs, a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La signature de la fonction <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> a été simplifiée. Les développeurs peuvent désormais passer un objet de configuration à la place d'une liste de paramètres positionnels lors de la création de liens vers des portlets. L'ancienne signature de la fonction reste prise en charge à des fins de compatibilité ascendante. Par exemple, au lieu de : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi>, utilisez <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Les responsables de la maintenance des scripts sont invités à passer en revue les utilisations existantes de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> et à les mettre à jour si nécessaire. Cette modification sera disponible sur tous les wikis à partir du 11 juin. Merci à Gerges, bénévole de la communauté, d'avoir apporté cette amélioration. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Discussion sur la liste de souhaits de la communauté''': les [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|changements introduits]] par les équipes Produit et Technologie visent à augmenter le nombre et la complexité des souhaits exaucés, notamment par la dissolution de l'équipe Community Tech. Ils [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mènent actuellement des discussions]] sur une [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|orientation proposée pour la liste de souhaits]] émanant des membres de la communauté. Cela inclut des moyens de structurer le vote annuel, un meilleur suivi des souhaits, la suppression de certains domaines prioritaires et des [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mises à jour concernant le personnel]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 junh de 2026 a 21.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-25</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|équipe chargée de la croissance du lectorat]] a lancé une fonctionnalité bêta d'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|exploration des images]] sur la version mobile de toutes les Wikipédias. Cette fonctionnalité affiche un carrousel d'images en haut des articles contenant au moins trois images. Les contributeurs peuvent configurer cette fonctionnalité à l'aide des commandes suivantes : pour masquer une image spécifique sur une page, utilisez soit <code>class=notpageimage</code> pour l'exclure des aperçus miniatures, soit <code>class=noviewer</code> pour l'exclure de MediaViewer. Le carrousel peut également être désactivé complètement sur une page à l'aide du mot magique <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. Pour faire des retours ou signaler des bugs, rendez-vous sur la [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|page de discussion du projet]]. * Les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] peuvent désormais être [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|triées par ordre décroissant]] dès le premier clic en ajoutant <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> à la cellule d'en-tête. Auparavant, par défaut, cliquer une première fois sur l'en-tête d'une colonne entraînait un tri par ordre croissant. Cette nouveauté offre davantage de contrôle et de flexibilité pour les Wikitables, tandis que le comportement par défaut pour les clics suivants reste inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Aide à la rédaction d'articles]] est actuellement en phase de test auprès de certains contributeurs qui créent de nouveaux articles sur les Wikipédias en anglais simplifié, en français et en turc. L'expérience débutera bientôt sur les Wikipédias en arabe et en bengali également. [[w:simple:Special:NewArticle|Cette fonctionnalité]] fournit aux contributeurs des conseils élaborés par la communauté afin de les aider à créer des articles conformes aux normes communautaires. Les contributeurs expérimentés peuvent continuer à créer ou à adapter des modèles pour des types d'articles spécifiques qui sont couramment créés par des contributeurs moins expérimentés. Ces modèles guident les contributeurs moins expérimentés dans la création d'articles de haute qualité. Un guide rapide des balises utilisées dans les modèles est disponible sur [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|cette page]]. [[w:fr:Projet:Aide à la rédaction d'articles#Liste de plans d'aide à la rédaction|Des exemples de modèles]] pouvant être adaptés, ainsi que des instructions sur la manière de les adapter, se trouvent dans [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|cette section]] de la page du projet. * Les wikis qui souhaitent remplacer le bouton « indéfiniment » dans la page Special:Block pour les comptes temporaires (par exemple, les wikis qui bloquent les utilisateurs temporaires uniquement jusqu'à l'expiration de leur compte) pourront le faire en créant [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] avec la durée de blocage souhaitée. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:41|la tâche soumise|les {{formatnum:41}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:41||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * D'ici la fin du mois de juin, une chaîne « user-agent » valide sera requise pour les téléchargements automatisés de sauvegardes depuis le site dumps.wikimedia.org. Les requêtes automatisées fournissant une chaîne « user-agent » générique ou vide seront bloquées. Cette mesure [[phab:T400119|renforce l'application]] de la [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative à l'agent utilisateur]] en vigueur depuis longtemps. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services restera inchangé. * La mise en place des [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|limites de débit des API]] à l'échelle mondiale est désormais achevée ; ces limites s'appliquent à toutes les API et sont fixées aux niveaux indiqués dans la documentation pour tous les groupes. Les bots fonctionnant sur Toolforge/WMCS ou disposant du droit d'utilisateur « bot » sur n'importe quel wiki restent exemptés. Tous les bots doivent continuer à respecter les bonnes pratiques décrites dans la documentation afin d'éviter d'être soumis à des limites de débit. * Le [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page wiki du portail API] sera en lecture seule à partir de cette semaine (du 15 au 18 juin). La semaine suivante (du 22 au 25 juin), toutes les URL du wiki du portail API redirigeront vers [[mw:Wikimedia APIs|les API Wikimedia sur mediawiki.org]]. Pour en savoir plus, consultez la [[wikitech:API Portal/Deprecation|page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Le 17 juin à 18 h (UTC), la WMF organisera une réunion sur Discord consacrée à la revue de code. L'[[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|enquête sur la satisfaction des développeurs]] nous a permis de constater que les bénévoles rencontrent des difficultés avec la revue de code, et nous souhaitons discuter de ces expériences afin de trouver des solutions concrètes. Vous pouvez rejoindre la réunion [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via le serveur Discord de la communauté Wikimedia]. * La [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Conférence Wikimedia d'Amérique latine]] organisera un hackathon régional qui réunira la communauté technique du mouvement Wikimedia, notamment des développeurs, des administrateurs système, des data scientists et des utilisateurs disposant de droits étendus. Les contributeurs techniques intéressés peuvent [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform postuler à une bourse] pour y participer jusqu'au 21 juin à minuit (heure de la Bolivie, UTC-4). * Inscrivez-vous aux Wikimania Team Challenges pour participer à cet événement exceptionnel. Les défis par équipe se dérouleront en ligne et en présentiel les 21 et 22 juillet, avant la conférence Wikimania. Tout le monde est le bienvenu, quelles que soient ses compétences ou son inscription à Wikimania. Les équipes travailleront sur 10 défis importants visant à soutenir la communauté Wikimedia. Pour plus de détails, rendez-vous sur [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|la page des défis par équipe]] et [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ inscrivez-vous ici]. Les inscriptions se terminent le 20 juin à 23 h UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 junh de 2026 a 16.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-26</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Les [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]] sont [[phab:T418115|désormais disponibles sur Wikidata]]. Cette mise à jour permet d'accéder au mentorat ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|s'il est configuré]]), au module Impact, au panneau d'aide et à une page d'accueil simplifiée pour les nouveaux arrivants (sans les suggestions de modifications). Les administrateurs de Wikidata continuent de paramétrer ces fonctionnalités via la configuration communautaire. '''Actualités pour la contribution''' * La page spéciale [[{{#special:RangeCalculator}}]] a été créée. Elle permet aux utilisateurs de trouver une plage d'adresses IP sans avoir à recourir à des outils externes. Jusqu'à présent, cet outil n'était accessible qu'aux CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * Les [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]] sont une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki qui permet aux contributeurs de réutiliser des références en modifiant certains détails. Elle sera déployée le 23 juin, sur la plupart des versions de Wikipédia de petite et moyenne taille. La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] répertorie les mesures à prendre sur votre wiki pour faciliter ce déploiement. Consultez le [[:phab:T414094|plan de déploiement]] pour connaître les prochaines étapes. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * À partir de la semaine prochaine, les utilisateurs recevront une notification lorsqu'ils seront bloqués ou débloqués pour l'édition, ou si ce blocage venait à changer. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de la semaine prochaine, les filtres anti-abus configurés pour « exiger une vérification par CAPTCHA » s'appliqueront également aux utilisateurs disposant du droit <code>skipcaptcha</code>, ce qui inclut la plupart des utilisateurs auto-confirmés. Les bots en sont exemptés. Ce changement ne concerne que les modifications qui déclenchent un filtre anti-abus. Le droit <code>skipcaptcha</code> continuera à exempter les utilisateurs de l'obligation de résoudre des CAPTCHA dans le cadre d'une utilisation normale des wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * La documentation de référence relative à l'[[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|API Lift Wing]] a été déplacée du portail API vers le [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST] interactif. * Le wiki du Portail API est désormais fermé. Pour consulter la documentation relative aux API, rendez-vous sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs sur mediawiki.org]]. À compter du 22 juin, toutes les URL du wiki du Portail API (https://api.wikimedia.org/wiki/) redirigeront vers la page de mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Participez à une visioconférence le 25 juin à 14 h 30 UTC pour rencontrer les stagiaires actuels de Wikimédia participant au [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] et à [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Les stagiaires présenteront leurs projets et feront une brève démonstration du travail qu'ils ont réalisé jusqu'à présent. Les participants sont invités à [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|partager leurs idées et leurs contacts au sein de leur communauté]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 junh de 2026 a 13.05 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-27</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|expériences sur la création de comptes]], l'équipe Growth a testé l'ajout d'une icône de compte utilisateur dans l'en-tête du site mobile pour les utilisateurs non connectés, offrant ainsi un accès direct aux actions « Créer un compte » et « Se connecter ». Cette expérience a permis d'augmenter le nombre de créations de comptes d'environ 20 % sans nuire à la qualité des modifications ni au taux de modifications constructives. Cette fonctionnalité sera désormais déployée sur tous les wikis de la Fondation Wikimédia sur le site mobile au cours de la première semaine de juillet. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * À la suite d'une [[phab:T426248|expérience concluante]], les utilisateurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirmé leur adresse e-mail]] lors de la création de leur compte voient s'afficher une nouvelle bannière leur demandant de finaliser cette procédure. Cela permet de réduire le risque que les utilisateurs se retrouvent bloqués hors de leur compte et rend les adresses e-mail associées aux comptes globalement plus fiables. Cette mesure s'inscrit dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * Une mise à jour de [[Special:Search|Recherche]] affine le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> lorsqu'il est utilisé pour exclure des résultats. Auparavant, l'utilisation de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> avec la négation pouvait élargir involontairement les résultats de recherche en ajoutant les espaces de noms inclus dans le champ de recherche, ce qui entraînait un comportement déroutant pour les utilisateurs s'attendant à un filtre d'exclusion simple. Avec cette mise à jour, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> exclura désormais strictement les titres de pages correspondants comme prévu et pourra afficher un avertissement si l'espace de noms concerné n'a pas été explicitement sélectionné. Le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> sans négation reste toutefois inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:33|la tâche soumise|les {{formatnum:33}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:33||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème qui empêchait les réviseurs utilisant la barre d'outils « Page Curation » d'être automatiquement abonnés aux discussions qu'ils avaient lancées sur les pages de discussion a désormais été résolu. Les réviseurs recevront désormais des notifications lorsqu'une personne répondra à ces discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Actualités pour la contribution technique''' * À compter du 29 juin, les téléchargements automatisés depuis le site web « dumps.wikimedia.org » seront soumis à la [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative aux user-agents]]. Les requêtes automatisées utilisant un user-agent générique ou vide seront bloquées. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services n'est pas affecté. Cette mesure fait suite à l'annonce publiée dans le [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|numéro 2026/25 de Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 junh de 2026 a 11.48 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-28</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les résultats de la barre de recherche sur Wikidata étaient en anglais au lieu d’utiliser la bonne langue de repli pour les utilisateurs de variantes de langues. Ce problème a maintenant été corrigé : les suggestions de recherche suivront désormais correctement la chaîne des langues de repli. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Actualités pour la contribution technique''' * En préparation de la [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|campagne Célébrons les femmes]] prévues pour mars 2027, l’[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|équipe Activation du contenu]] de Wikimedia Foundation a lancé un sondage composé de 22 questions pour mieux comprendre les contributions techniques des personnes s’identifiant comme femmes sur les projets Wikimedia. Répondre au sondage prend environ 15 à 20 minutes ; il restera ouvert jusqu’au 20 juillet 2026. Les [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] sont aussi sur wiki pour les regarder auparavant. * L’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Partitions]] prend désormais en charge le rendu de partition musicales comme images SVG, en plus du format PNG. Cela répond à [[:phab:T49578|une vieille demande]] et résout des problèmes anciens de qualité de l’image. Les deux formats sont désormais fournis aux clients web : PNG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> et SVG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi>. * Le nouvel analyseur syntaxique [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] continue [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|d’être déployé sur d’autres wikis]], ce qui rend plus facile l’introduction de nouvelles fonctionnalités de lecture et de modification. Il a été activé sur Wikipédia en français, amenant la couverture totale à 78,9 % des pages vues de Wikipédia. Le déploiement sur Wikipédia en anglais sur ordinateur va progresser cette semaine. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''En détails''' * La [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|publication sur le blog récapitulant]] le Hackathon Wikimedia 2026 est désormais en ligne. Il met en avant les projets, séances et activités sociales de l’évènement de cette année et présente les premières grandes lignes du Hackathon Wikimedia 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 julhet de 2026 a 13.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-29</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] aide les nouveaux contributeurs à identifier les passages des articles de Wikipédia susceptibles de contenir un langage non encyclopédique et les encourage à envisager d'en réviser le ton. Cette fonctionnalité a fait l'objet d'un [[w:en:A/B_testing|test A/B]] sur les Wikipédias en arabe, en anglais, en français et en portugais, où le taux d'achèvement des tâches par les nouveaux contributeurs [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|a augmenté de 38,7 %]] par rapport à la tâche de relecture par défaut, sans que la qualité des modifications n'en soit affectée. Le test s'est achevé le 9 juillet et la fonctionnalité est désormais accessible à tous sur ces wikis ; elle est configurable via la configuration communautaire. [[phab:T426364|Il est prévu]] de déployer « Revise Tone » sur d’autres wikis. * La configuration communautaire permettant la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|suppression automatique des mentors inactifs]] selon des critères configurables sera activée le jeudi 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|sur certains wikis]], afin de maintenir à jour les listes de mentors. Les mentors sont des contributeurs expérimentés qui choisissent d'aider les nouveaux utilisateurs sur le wiki grâce aux [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]]. Les administrateurs peuvent désormais préparer les paramètres via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]] ; ces fonctionnalités prendront effet à partir de jeudi. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:38|la tâche soumise|les {{formatnum:38}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:38||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où certains utilisateurs de l'application Android Wikipedia ont été déconnectés immédiatement après leur connexion, les empêchant de rester connectés et de modifier les pages, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Actualités pour la contribution technique''' * La modification d'une page à l'aide de scripts utilisateur ou de gadgets entraînait la réinitialisation des étiquettes de liste de suivi que l'utilisateur avait attribuées à cette page. Ce problème a désormais été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * Pour contourner un bug de Safari (voir [[phab:T425211]]), sur les wikis utilisant Parsoid, wikilink hrefs utilise désormais des URL absolues au lieu d'URL relatives au protocole. La sortie de l'API REST reste inchangée et continue d'utiliser des URL relatives au protocole. Les gadgets, les scripts utilisateur, les bots et les feuilles de style CSS devront probablement être adaptés s'ils s'appuyaient sur la présence d'URL relatives au protocole dans wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''En détails''' * L'équipe chargée de la plateforme d'expérimentation de la Fondation Wikimedia a publié un article de blog faisant le bilan de sa première année d'expérimentation structurée. Cet article met en avant des expériences couronnées de succès, telles que « Paste Check », « Reference Check » et « Tone Check », qui ont permis d'améliorer les résultats des modifications et ont été étendues à un plus grand nombre d'utilisateurs, ainsi que des expériences qui n'ont pas abouti à des changements au niveau du produit. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|En savoir plus]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 julhet de 2026 a 16.12 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 julhet de 2026 a 14.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-30</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|équipe chargée de l'expérience utilisateur]] a pris en compte les commentaires de la communauté concernant l'emplacement des boutons « Watchstar » et « Watchlist » pour la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|fonctionnalité bêta « Listes de lecture »]], qui permettrait d'enregistrer des articles pour les lire plus tard – un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|élément de la liste de souhaits]] visant à intégrer cette fonctionnalité sur le site web. Les contributeurs sont invités à activer cette fonctionnalité bêta pour la tester et [[phab:T426453|partager leurs impressions]]. * Le [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|mode Suggestions]] propose des suggestions d'édition au sein de l'éditeur visuel afin d'améliorer les articles de Wikipédia. [[Special:EditChecks|Toutes les suggestions]] sont [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|configurables par la communauté]]. La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] permet aux bénévoles de créer des suggestions locales personnalisées. Cette fonctionnalité recherche des chaînes de texte dans les articles et prend désormais en charge les expressions régulières. Cela offre aux bénévoles davantage de précision et de flexibilité quant aux types de suggestions locales qu’ils peuvent créer. Remarque : les suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|peuvent être ciblées]] en fonction du nombre de modifications effectuées par la personne qui édite, ainsi que d’autres aspects de la page. Vous pouvez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|trouver des exemples provenant d’autres communautés]] pour vous inspirer, notamment des TextMatches qui détectent : les fautes de frappe, les erreurs grammaticales, les publicités potentielles, les clichés, l’utilisation incorrecte des tirets ou des traits d’union, les mots-clés temporels non spécifiques, les noms obsolètes, et bien plus encore. Tout [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|retour]] est le bienvenu. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié à l'outil SVG Translate, qui pouvait utiliser une version obsolète d'un fichier, entraînant ainsi le remplacement des traductions existantes lors du téléchargement de nouvelles traductions, a désormais [[phab:T430577|été résolu]]. Au total, au cours du dernier trimestre, d'avril à juin 2026, environ 337 tâches communautaires ont été résolues par la Fondation Wikimedia. '''Actualités pour la contribution technique''' * Sur les wikis utilisant Parsoid, ce dernier affiche désormais un maximum de 1 250 images par page. Une nouvelle catégorie de suivi, « media-limit-reached », sera bientôt disponible pour identifier les pages où cette limite est atteinte, ce qui facilitera la recherche des contenus dont l'affichage des médias a pu être restreint lors du rendu. Consultez [[phab:T430854]] pour plus d'informations et pour nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 julhet de 2026 a 05.47 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 julhet de 2026 a 18.50 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-32</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Expérience de lecture]] a développé une [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de démonstration d’un correctif] qui entoure la barre d’outils sur deux lignes quand il n’y a pas assez d’espace horizontalement pour tous les boutons. Le but est de réduire l’encombrement de la barre d’outil de Vector 2022 qui se constate parfois sur Wikipédia dans certaines langues avec certaines tailles d’écran. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * L’équipe Expérience de lecture prévoit de lancer les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]], un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|souhait de la communauté]] que vous pouvez déjà essayer en bêta, à partir de septembre. Mais avant cela, l’aide des traducteurs et traductrices est nécessaire pour [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate plusieurs messages] à traduire dans un maximum de langues. Cette fonctionnalité appuie les objectifs de lecture et d’apprentissage sur Wikipédia. * La semaine prochaine, le sommaire sur les pages des fichiers de Wikimedia Commons sera amélioré en fusionnant le sommaire spécifique aux pages de fichier avec le sommaire classique des pages. Cela rendra plus facile la compréhension de la structure des pages de fichier, la navigation vers une section spécifique et le partage de liens vers une section en particulier. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, certaines images [[w:fr:Tagged Image File Format|TIFF]] ne s’affichaient pas après avoir cliqué sur leur vignette : une image cassé s’affichait au lieu de l’image en taille réelle. Ce problème est désormais corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le sélecteur de variables et de fonctions dans les Filtres anti-abus a été mis à jour pour prendre en charge la recherche et l’autocomplétion. Il permettra désormais aux mainteneurs de filtres de retrouver la variable ou fonction désirée plus rapidement. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * Les formats MJPEG et VP8 sont retirés du lecteur vidéo. Le format MP4 (MPEG-4 Partie 2) est ajouté à la place : il fournit une meilleure qualité pour les vieux modèles d’iPhone. Plusieurs semaines seront peut-être nécessaires pour mettre à jour toutes les vidéos déjà en ligne. Le format par défaut pour les appareils modernes ne change pas (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 agost de 2026 a 19.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-33</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Un nouvel assistant à diagrammes (''ChartWizard'') est [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|désormais disponible sur Wikimedia Commons]] pour les utilisateurs et utilisatrices qui souhaitent créer des graphiques à partir de leurs propres données. Cet assistant rend l’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|extension Chart]] plus accessible aux débutants en permettant la création de diagrammes (par exemple des histogrammes ou des graphiques en secteurs) sans devoir utiliser du JSON. Les utilisateurs peuvent encore repasser à l’éditeur JSON s’ils le préfèrent. Vos retours sur ce nouvel outil sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Community Wishlist/W414|page de discussion du souhait]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le gadget Photo du jour de l’appli Wikipédia pour iOS affichait par erreur la même image chaque jour au lieu d’en afficher une nouvelle quotidiennement. Cela a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les images SVG de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|formules mathématiques]] seront bientôt générées par le navigateur plutôt que côté serveur. MathML continue d’être généré côté serveur et est rendu dans le navigateur sans JavaScript. Ce changement aura lieu sur Wikibooks le 12 aout, sur Wikisource le 19 aout et sur Wikipédia du 20 au 27 aout. Vous pouvez l’essayer en choisissant « {{int:Mw-math-mathjax}} » dans vos préférences. Cela fait partie de la [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|dépréciation de RESTBase]] et [[phab:T431372|de celle de Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * <span class="mw-translate-fuzzy">Les pages de catégorie permettront bientôt de trier les pages de la catégorie par ordre chronologique d’ajout dans la catégorie. Cela permettra de retrouver facilement les pages récemment ajoutées ou celles depuis longtemps dans la catégorie. Cela améliorera aussi le traitement des catégories de maintenance, par exemple les demandes de suppression ou d’autres tâches nécessitant un traitement chronologique. Utilisez l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> dans l’URL de la vue d’une catégorie pour trier la liste de pages.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * Les [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|gadgets]] et scripts utilisateur sur les wikis Wikimedia peuvent désormais utiliser les [[phab:T395347|fonctionnalités de ES 2018]] et [[phab:T419142|celles de ES 2019]] dans le code JavaScript. Auparavant, la plateforme n’acceptait qu’ES 2017. MediaWiki valide le code source pour protéger les fonctionnalités d’erreurs de syntaxes et pour vérifier que les scripts sont fonctionnels dans tous [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|les navigateurs pris en charges]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 agost de 2026 a 21.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-35</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La page [[Special:CreateAccount|Spécial:Créer_un_compte]] a été simplifiée dans le cadre des travaux en cours visant à moderniser le processus de création de compte. Le panneau affichant les statistiques du projet n'apparaît plus à côté du formulaire, que ce soit sur ordinateur ou sur mobile. Plusieurs tests portant sur la création de comptes ont montré qu'un formulaire plus simple aidait les nouveaux utilisateurs à mener à bien leur inscription. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * Afin d'améliorer les performances de la page, les images ne se chargent désormais que lorsqu'elles sont visualisées. Cela signifie que les images situées plus bas dans un article ne se chargeront pas si le lecteur ne fait jamais défiler la page jusqu'à cette partie, ce qui peut avoir une incidence sur certains indicateurs liés aux images. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:42|la tâche soumise|les {{formatnum:42}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:42||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème empêchant l'affichage des vignettes d'images sur Abstract Wikipedia après le déplacement du fichier correspondant sur Wikimedia Commons a désormais été résolu. Les vignettes s'actualisent désormais correctement lorsque les fichiers sont déplacés. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Actualités pour la contribution technique''' * La fiche d'informations sur l'utilisateur est une fonctionnalité qui permet aux modérateurs de consulter des informations sur les comptes d'utilisateurs. Jusqu'à présent, elle n'était disponible que dans des sections telles que l'historique des pages, les journaux et les modifications récentes. Désormais, il est également possible de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|l'insérer dans le contenu d'une page]] à l'aide de la fonction d'analyse <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi>. Cela peut s'avérer particulièrement utile dans des modèles tels que [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (ou leurs variantes spécialisées), car cela facilitera la compréhension du contexte relatif à un ou une utilisatrice sur les divers forums communautaires. La fiche ne s'affichera que pour les utilisateurs qui l'ont activée dans leurs [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|préférences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * En raison des risques liés à la sécurité et à la confidentialité des utilisateurs, nous avons désactivé l'accès aux URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> (Spécial:Ma_page) avec l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Si vous êtes concerné par cette mesure, demandez-vous s'il est possible d'adopter une autre approche. Les URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> restent accessibles et utilisables sans <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Les URL de pages utilisateur spécifiées (par exemple, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) peuvent toujours être utilisées avec <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Suite à une mise à jour, le logiciel de création de vignettes a été amélioré. En effet, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> a été mis à jour vers la version 2.60 et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> vers la version 7. Cela a permis la résolution d’un certain nombre de bugs de longue date liés à la création de vignettes, tels que des erreurs de rendu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-36</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Un nouveau format pour la liste de souhaits de la communauté est ouvert aux commentaires. Vous pouvez [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|lire les idées proposées sur Meta]]. Ce nouveau processus prévoit d'améliorer la manière dont les souhaits sont triés, votés et priorisés d'une manière transparente et équilibrée entre les familles de projets et les éditions linguistiques. Cette consultation est ouverte pendant deux semaines. '''Actualités pour la contribution''' * La dernière version de l'application Wikipédia pour Android comprend des mises à jour de la fonctionnalité «Enregistrés», qui rapprochent l'expérience d'enregistrement de l'application de celle proposée sur iOS et sur le Web. Cette mise à jour repense l'onglet «Enregistrés» en proposant une vue «Tous les articles», supprime la liste de lecture par défaut «Enregistrés», renomme les listes de lecture «Collections» et modernise l'expérience de sauvegarde des articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]] a été activée pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en bengali, chinois, tchèque et vietnamien le 25 août, après plusieurs mois en tant que fonctionnalité bêta. Les listes de lecture seront disponibles pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en arabe, français et indonésien le 1er septembre, suivies par la Wikipédia en anglais le 14 septembre, et toutes les autres versions de Wikipédia le 28 septembre. * À la fin du mois, certains lecteurs non connectés sur les versions en bengali, tchèque, persan, anglais et polonais de Wikipédia utilisant l'habillage Minerva sur mobile verront une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|barre de navigation mise à jour]] dans le cadre d'un [[w:A/B test|test A/B]]. Le test comparera la barre de navigation actuelle avec une nouvelle version conçue pour faciliter la recherche d'informations plus rapidement. L'objectif est de déterminer si ces changements encouragent les lecteurs à revenir plus souvent. Cette expérience n'aura aucune incidence sur l'expérience des lecteurs et/ou des rédacteurs connectés. * Les contributeurs qui gèrent les redirections, les modèles et les catégories utilisés sur les pages de redirection disposent désormais de meilleurs moyens pour trouver et organiser les redirections. Auparavant, il n'était pas possible de rechercher les pages de redirection. Deux nouveaux mots-clés de recherche, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, permettent désormais de rechercher directement les redirections et peuvent être combinés avec des mots-clés existants tels que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * Les outils de recherche ISBN pour générer des citations ne fonctionnaient pas récemment en raison de problèmes de service externe. Les développeurs travaillent sur des solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la recherche de pages par catégorie à l'aide de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> pouvait ne renvoyer aucun résultat ou des résultats sans rapport a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le domaine des URL pour les miniatures passe de upload.wikimedia.org à thumb.wikimedia.org. Les anciennes URL continueront de fonctionner pour le moment, mais MediaWiki utilisera le nouveau domaine à la place. Les URL vers d'autres types de médias tels que les fichiers originaux, les vidéos et les transcodages seront toujours servies depuis upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * L'API Math de Wikimédia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox] est désormais obsolète. Ces points de terminaison seront complètement arrêtés d’ici la fin de septembre 2026. Les développeurs qui appellent ces points de terminaison devraient passer à des solutions alternatives de rendu mathématique, telles que le [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] natif ou [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Les installations tierces de MediaWiki utilisant l'extension Math pour le rendu des formules doivent effectuer une mise à jour vers la version 1.43+ afin d'éviter toute interruption de service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''En détails''' * Lisez-en plus sur [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] dans un article de Diff intitulé [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Suggestions de modifications personnalisées pour chaque wiki : comment les communautés façonnent le mode Suggestion avec TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 agost de 2026 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-37</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Ajouter un lien]] a été améliorée pour les utilisateurs de Wikipédia en anglais, avec une meilleure détection des liens présentant des différences de majuscules. Cela permettra de réduire les suggestions ambiguës dues aux différences de majuscules dans les titres d'articles, notamment ceux consacrés aux biens culturels. Une deuxième phase d'améliorations est prévue, qui permettra également de préparer cette fonctionnalité en vue de son déploiement dans d'autres langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Guide des articles]] sera activée par défaut pour les contributeurs débutants sur Wikipédia en anglais simplifié et en turc à compter du 10 septembre 2026, à la suite d'[[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|une expérience]]. Les contributeurs débutants ayant effectué entre 0 et 99 modifications verront automatiquement s'afficher cette fonctionnalité lorsqu'ils cliqueront sur un lien rouge ou utiliseront l'option « [[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]] » sur Wikipédia en turc pour créer un nouvel article. Ce changement vise à aider les contributeurs débutants à créer des articles de meilleure qualité, conformes aux normes de chaque Wikipédia. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|D'autres améliorations]] seront apportées en fonction des résultats de l'expérience et des retours de la communauté. * L'outil [https://pageviews.wmcloud.org « Analyse des pages vues »], qui permet aux utilisateurs de comparer le nombre de pages vues sur plusieurs pages, fête cette année ses 10 ans et s'est enrichi de plusieurs nouvelles fonctionnalités. Parmi celles-ci figurent [[toolforge:wikinav|WikiNav]], qui donne un aperçu de la manière dont les lecteurs de Wikipédia explorent le contenu, les statistiques d'édition dans [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org « Vues du site »], la possibilité de [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org rechercher des articles appartenant à un projet Wiki] et la prise en charge du mode sombre. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * Une barre de navigation [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|Minerva, visuellement simplifiée]] est actuellement testée auprès des lecteurs non connectés utilisant la version mobile des Wikipédias en bengali, tchèque, anglais, farsi et polonais. Cette expérience vise à déterminer si la simplification de la navigation permet de fidéliser davantage les lecteurs. Le test se déroulera du 31 août au 28 septembre et ne nécessite aucune intervention de la part des utilisateurs. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] travaille à l'amélioration des [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|noms de référence générés automatiquement dans VisualEditor]]. Les contributeurs ne remarqueront qu'un léger changement à partir de cette semaine. Lors de l'ajout de noms de référence automatiques, la numérotation commencera par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> au lieu de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Pour en savoir plus, consultez la [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|page du projet]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * Tous les wikis seront [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|en lecture seule pendant quelques minutes]] le 23 septembre. Cette opération est prévue à 14h UTC. De plus amples informations seront publiées dans la rubrique « Tech News » et seront également mises en ligne sur chaque wiki au cours des prochaines semaines. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:25|la tâche soumise|les {{formatnum:25}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:25||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au fait que [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] pouvait mal gérer les balises nowiki imbriquées, entraînant la perte de contenu et l'affichage de texte indésirable, a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les administrateurs de l'interface peuvent configurer les gadgets à partir de [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. Le format de définition a été mis à jour et ne nécessite plus l'option <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>, car les gadgets sont toujours chargés via <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. Cela simplifie la configuration des gadgets en supprimant une option qui n'est plus nécessaire, ce qui facilite la tâche des administrateurs lors de la définition des gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 setembre de 2026 a 18.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 setembre de 2026 a 15.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == Books & Bytes – Issue 76 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 76, July–August 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: The Chronicle of Higher Education * New Partnership Manager joins the team * Spotlight: TWL page on Meta <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 23 setembre de 2026 a 11.45 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=31063353 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 23 septembre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14 h 00 UTC]. Cette interruption est nécessaire pour effectuer des tests de sauvegarde dans le cadre de la bascule des serveurs du centre de données, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|qui a lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d'un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d'éviter toute interruption de service, même en cas d'urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Growth a testé un nouvel avis post-édition destiné à [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourager les titulaires de comptes temporaires à créer un compte permanent]]. Ce nouvel avis a remplacé plusieurs boîtes de dialogue et une notification de bienvenue simultanée par un message unique mettant en avant les avantages de la création d'un compte. L'expérience a permis d'augmenter le taux de création de comptes permanents de 1,94 % à 3,66 %, soit une hausse relative de 87 %. Cette modification va désormais être déployée sur tous les wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * Pour les contributeurs de Wikipédia utilisant la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta « Mode suggestion »]], il existe une [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|nouvelle préférence utilisateur à activer]] permettant d’afficher des contrôles d’édition et des suggestions « expérimentaux ». Ces types sont répertoriés sur la page [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]] et sont destinés aux premiers tests par les développeurs ainsi qu’à la collecte de retours d’expérience de la part d’utilisateurs expérimentés. Les administrateurs peuvent modifier les [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|détails de configuration]] de chaque suggestion comme d'habitude. Ils peuvent également [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|utiliser cette fonctionnalité]] pour tester les idées de leur communauté concernant des contrôles et des suggestions créés localement. Les types expérimentaux bénéficieront d'un style visuel plus distinct dès la fin de cette semaine. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Le [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] a été lancé afin d'offrir un espace dédié aux discussions techniques et à la collaboration entre les communautés Wikimédia d'Europe centrale et orientale. * Un nouvel outil, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], est désormais disponible pour les communautés Wikipédia de langues nouvelles ou peu répandues. Il rassemble des tâches guidées, des outils et des ressources destinés à aider les communautés à se lancer, à suivre leurs progrès et à collaborer avec l'ensemble de la communauté Wikimédia. Le Starter Kit est hébergé sur Wikimedia Toolforge et est destiné aux Wikipédias des langues comptant moins de 50 000 articles. Pour en savoir plus sur le fonctionnement du Starter Kit et sur la manière dont les communautés l'utilisent, consultez [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|cet article du blog Diff]]. * L'équipe chargée de la croissance du nombre de lecteurs lance une nouvelle phase de test de l'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|expérience sur le carrousel d'images]]. Ce nouveau test utilisera trois nouvelles versions du design, mises à jour en fonction des commentaires de la communauté. L'équipe évaluera les résultats et déterminera avec les communautés s'il convient ou non de mettre en place cette fonctionnalité. L'expérience débutera la semaine du 28 septembre et se déroulera sur les Wikipédias en arabe, bengali, chinois, tchèque, anglais, farsi, français, allemand, indonésien, japonais, polonais, portugais, espagnol, suédois et vietnamien. * Après avoir été déployée avec succès sur les Wikipédias en arabe, en bengali, en chinois, en tchèque, en anglais, en français, en indonésien et en vietnamien, la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|fonctionnalité « Listes de lecture »]] développée par l'équipe chargée de l'expérience utilisateur sera accessible à tous les utilisateurs connectés sur l'ensemble des wikis Wikipédia à compter du 28 septembre 2026. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au script de statut des mentors, qui mettait à jour de manière répétée le statut des mentors alors qu'aucun changement n'était intervenu, générant ainsi des entrées inutiles dans la section « Modifications récentes », a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi>, utilisée pour récupérer des informations spécifiques sur les filtres anti-abus actifs ou historiques configurés sur un wiki, a été mise à jour afin de prendre en charge le paramètre de configuration <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi>, ce qui entraîne des changements majeurs dans la réponse de l'API. Tous les utilisateurs qui gèrent des scripts utilisateur ou tout autre code doivent vérifier s'ils utilisent l'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> et s'adapter à ces changements majeurs. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 setembre de 2026 a 11.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs des skins par défaut sur le web pour ordinateur et mobile (respectivement Vector 2022 et Minerva) seront désormais informés si les suggestions de recherche affichées pendant la saisie dans la Recherche proviennent de redirections de pages. Auparavant, les utilisateurs pouvaient être confus lorsque les principales suggestions de recherche ne correspondaient pas exactement à ce qu'ils avaient tapé. La nouvelle notification de redirection précise que ces suggestions ne sont pas aléatoires, mais liées à la recherche. Les pages suggérées peuvent être des redirections vers les articles les plus pertinents recherchés. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Les utilisateurs de Wikipédia déconnectés sur le web mobile verront bientôt un bouton de signet pour enregistrer des articles dans leurs [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]] à la place du bouton Watchstar actuel. Lorsqu'on clique dessus, le bouton de signet invite les utilisateurs à se connecter ou à créer un compte pour enregistrer un article pour plus tard. Une expérience précédente a montré que l'icône de signet incitait quatre fois plus les utilisateurs déconnectés à créer un compte par rapport au bouton Watchstar. Ce changement fait partie des efforts pour encourager plus de lecteurs à devenir titulaires d'un compte et à utiliser des fonctionnalités qui les aident à sauvegarder et à revenir au contenu. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * Une expérience commencera le 29 septembre sur les Wikipédias en espagnol, arabe, anglais et français pour simplifier l'expérience que les utilisateurs rencontrent immédiatement après la création de leur compte. Le test permettra de voir si réduire les obstacles du sondage de bienvenue actuel aide les nouveaux utilisateurs à comprendre plus facilement ce qu'ils doivent faire ensuite. L'expérience se déroulera jusqu'à la fin du mois d'octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * Le [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et la technologie]] a lancé un appel à la communauté pour suggérer des sujets qu'il devrait examiner et discuter avec la Wikimedia Foundation. Les éditeurs et contributeurs techniques sont invités à ajouter des sujets à [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|la page de discussion du conseil]]. * A la fin de cette semaine, il sera possible pour les communautés de configurer des [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Vérifications et suggestions]] afin qu'elles soient [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|affichées dans des espaces de noms supplémentaires]], comme un espace de noms <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi>. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Un bug dans la [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste globale de surveillance]] empêche la page de se charger pour les utilisateurs qui ont des modifications non vues sur Wikimedia Commons. Les développeurs travaillent sur une solution. En attendant, les utilisateurs concernés peuvent suivre les solutions de contournement décrites dans la section d'aide [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|pertinente]]. * Les nouveaux mots magiques <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> sont maintenant disponibles. Ils permettent de changer le tri par défaut des catégories pour qu'il soit basé sur la date et l'heure de la catégorisation. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] pour Wikipédia n'était pas accessible a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le basculement du centre des données, prévu le 23 septembre, a été reporté. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|L'exercice de l'équinoxe]] a révélé des problèmes de capacité, empêchant le transfert de tous les services vers l'autre centre des données. Le processus a été mis en pause pour se concentrer sur l'investigation de ce problème, afin de continuer à pouvoir servir nos utilisateurs de manière fiable. Un nouvel exercice sera planifié. En attendant, tout le trafic et les modifications continuent de fonctionner normalement. * Le 23 septembre, une panne de courant a brièvement affecté tous les wikis, créant des problèmes intermittents en mode lecture et en mode édition. Cela a aussi affecté Gerrit. Cela n'a aucun lien avec le report du basculement du centre de données. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] a été déployé sur mediawiki.org et [[phab:T421436|certaines wikis en langues indiquées]]. Nous voulons avoir vos retours sur ce produit expérimental. Produnto permet aux utilisateurs d'utiliser des modules Lua hébergés sur [[gitlab:repos/lua|GitLab de Wikimedia]]. Il simplifie le partage du code Lua entre les wikis. Au lieu de copier chaque module Lua individuellement d'un wiki à l'autre, les utilisateurs pourront facilement partager des packages entre tous les wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Un [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|atelier de collaboration sur le code entre wikis]] aura lieu en ligne le 2 octobre à 12h30 UTC, réunissant des contributeurs techniques d'Asie du Sud pour découvrir Produnto et commencer à le tester sur les Wikipédias en Hindi, Punjabi, Odia, Telugu et Malayalam. Produnto est un gestionnaire de paquets pour déployer des modules Lua hébergés sur GitLab vers les wikis Wikimedia, et a récemment été déployé sur certains wikis pilotes. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 setembre de 2026 a 10.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le processus relatif à la liste de souhaits communautaires de cette année [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|a été publié]], en tenant compte des commentaires de la communauté. La période de soumission des souhaits [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|prendra fin le 8 novembre]]. Cette année, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|un groupe de travail (appel à volontariat ouvert)]] composé de membres de la communauté connaissant bien les aspects techniques de nos wikis et de membres du personnel de la Fondation Wikimedia se chargera du [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|processus de triage]]. Le triage devrait être terminé d'ici la fin novembre. Le vote sur les souhaits débutera en janvier. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs adeptes de l'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|éditeur visuel]] verront maintenant un avertissement lorsqu'ils collent du texte qui a probablement été copié d'une de 5 IA génératives dans Wikipédia. Cette fonctionalité est connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|Vérification du collage de LLM]]. C'est un type de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Vérification des modifications]] qui est configurable par communauté. La vérification cherche des marques dans l'HTML copié et n'utilise pas de la détection de tatouage numérique (watermark). Les modifications seront aussi [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|marquées]] pour que les patrouilleurs puissent les revoir en détail. Cette fonctionalité aide les nouveaux ajouter du contenu qui respecte les règles de Wikipédia et rend l'identification de contributions problèmatiques plus facile pour les utilisateurs expérimentés. Les communautés avec des règles locales sur l'usage de LLM peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|ajuster la formulation et les règles liées]]. L'équipe s'[[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|excuse]] que cette fonctionalité a été poussée sans un délai pour les traductions. * Les utilisateurs peuvent désormais [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|accéder facilement à l'éditeur visuel web directement depuis les applications iOS et Android]]. À l'ouverture de l'éditeur, les utilisateurs ont le choix entre l'édition visuelle et l'édition source. S'ils optent pour l'édition visuelle, ils sont redirigés vers une page web mobile dans leur navigateur internet. Une fois la modification terminée, une bannière leur permet de revenir à l'application. Cela permet aux lecteurs d'apporter rapidement des contributions tout en consultant le contenu, et facilite la transition vers la version web mobile. * Les utilisateurs des applications Android et iOS de Wikipédia verront désormais une proposition unique de création d'un compte après avoir utilisé l'application pendant deux semaines consécutives. Cette bannière explique les avantages d'avoir un compte. Il est destiné à aider les lecteurs occasionnels à devenir des utilisateurs connectés qui reviennent régulièrement aux applications. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Les contributeurs à des [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|wikis de groupe 1]] (dont Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage et Wikisource) ne verront plus de notifications dans les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|modifications récentes]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|liste de suivi]] lorsqu'un lien vers une version d'un autre langage d'une page est ajouté, enlevé ou modifié sur Wikidata. Ce changement débutera le 5 octobre à 7h UTC en tant que test de 2 semaines pour réduire les notification à fort volume et de valeur basse ainsi que de rendre les modification importantes plus faciles à voir. Les utilisateurs qui se basent sur ces modifications peuvent en lire plus sur la [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|page du projet]] et partager du retour ou des préoccupations sur la [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|page Discussion]] [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:36|la tâche soumise|les {{formatnum:36}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:36||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les mentors qui se sont retirés du programme de mentorat pouvaient encore avoir des novices qui leur étaient affectés et recevaient des questions a été résolu. Les novices seront désormais réaffectés quand un mentor quittera le programme. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Actualités pour la contribution technique''' * Wikimédia Brésil a publié son [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Framework des Bonnes Pratiques de Développement]]. C'est un guide pour les staff, contracteurs et volontaires qui créent des outils et des projets techniques. Il couvre le cycle de vie du projet, la sécurité, l'accessibilité, la sécurité des données personnelles et l'utilisation responsable de l'IA, et explique comment des règles d'un projet ont été adaptées à un contexte local. D'autres affiliés sont encouragés à le réutiliser et à l'adapter. En lire plus dans le [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|post Diff]]. * Une nouvelle base canonique d'URL pour les API Wikimedia sera bientôt introduite. Cette nouvelle route canonique suit le modèle <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> et servira de voie alternative aux API REST actuelles (par exemple : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Les deux versions seront appelées pour toutes les API existantes, mais la nouvelle structure sera le chemin préféré pour les modules API nouvellement créés. Ce changement ne devrait pas casser la plupart des flux de travail. Les URLs existantes resteront disponibles pour toutes les demandes de points finaux existants. Cependant, certains appels peuvent retourner des URL suivant le nouveau modèle dans le corps de la réponse. Les modifications seront d'abord disponibles sur Test Wiki, avec le déploiement prévu pour tous les wikis d'ici la fin octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5 octobre de 2026 a 18.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2026 a 07.40 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == Grafic demografic == Adiu, Joan Francés, Patissèm d'un grafic demografic (suls articles de las comunas de l'estat francés) d'origina catalana que fonciona mal (lo bug de 1962) e demanda una intervencion manuala data après data. A costat, la Wp francesa a un sistèma automatic en ligason mistica ambe l'INSEE. Compreni ben que per recebre los benfaits d'aquel diu, i a de rites, de pregàrias e de sacrificis a far. Tu qu'ès administrator, as probablament una magia superiora a la d'un simple contributor, sabes las causas secretas que, benlèu, nos permetrián de far de polits grafics actualizats, en cambiant benlèu la color... Que ne pensas ? Amistats.[[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 14 octobre de 2026 a 08.39 (UTC) : Adiu, malaürosament la fonction d’administrator es pas ges mistica, solament administrativa. Compreni pas tròp l’interés nimai la necessitat d’aver aquestes grafics dins los articles de la Wikipèdia. Los articles sus las comunas de la wikipèdia en francés son claufits de causas sens interés ni necessitat. Siam pas forçats d'o copiar tot... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.33 (UTC) ::Adiu, Joan Francés. Designi en badinant coma mistic o magic tot çò que compreni pas. Me pensi al contrari que los grafics son una font preciosa per estudiar l'istòria d'una comuna e d'una region. Vertat es, se pòt pas destriar estrictament lo movement natural del sòlde migratòri. Pr'aquò, a fòrça de comparasons, l'un pòt arribar a sasir las regions fecondas al sègle XIX (Perigòrd) de las regions de conta-ròtle de las naissenças intensiu (Agenés), o en prenent garda a la superficia de la comuna e donc a la question de l'exòdi rural, se pòt comparar l'evolucion de las vilas e vilòtas d'un meteis airal. Per exemple, una a gardat l'estatut de caplòc de canton e l'autra l'a perdut, una es al centre d'una estela fornida de rotas segondàrias (es utile d'aquí a 1950), l'autra es pas un vertadièr caireforc, mès es plaçada sus una granda rota (es mai que mai favorable dempuèi l'automobila), una a recebut una industria [[Vilacomdau d'Arròs]], l'autra non. E i a totjorn per las vilas en declin coma per las en progrès, una data aproximativa d'acceleracion de l'evolucion. Cossí la percebre sense grafic ? Compreni ben que d'autres i veson pas res e que soi favorizat sus aquel punt per ma formacion universitària, o tot simplament s'interèssan pas a de talas questions. Mas WP deu servir a tots e a cadun. Sabi, en mai d'aquò, que en Provença d'esperits que pòdi pas qualificar interprètan de las leis sacradas de Wp que de tals grafics son defenduts. Aquò voldriá dire que los contributors son autorizats a commentar sense cap de font (o una font sus Wp.fr o sus Wp.en); e de mai [[Trigança|se'n privan pas !]] I a just una causa a respondre a aquelas gents : Wp foguèt creada dins un regime totalitari (Russia, China, Alemanha nazia) o un país apte a la dictatura ? Dins aquel cas, una règla absurda es normala. O al contrari foguèt creada dins un país individualista e apte a la libertat (E.U.A, Ucraïna) ? Dins aquel cas, es qu'avètz pas comprés la règla. M'excusi de la longor. Amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 18.01 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour mesurer l'impact de l'intégration de certaines [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|fonctionnalités demandées par la communauté]] sur la rétention des lecteurs non connectés, un test pour [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|carrousel d'images]] sera proposé aux lecteurs non connectés. Avec la fonctionnalité du carrousel d'images, les lecteurs parcourent des images téléchargées par la communauté, sélectionnées par les éditeurs comme pertinentes pour des articles spécifiques. Le test commence le 20 novembre. * Un avis expérimental sera affiché à 0,5 % des lecteurs mobiles déconnectés qui viennent sur Wikipédia en anglais depuis Google, leur demandant d’ajouter Wikipédia en tant que [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Source Préférée de Google]. Le test vise à voir si cet avis augmente la fidélisation des lecteurs et encourage les personnes utilisant Google Search à visiter Wikipédia plus souvent. Il se déroulera du 15 au 29 octobre et son impact sur la fidélisation et les recommandations sera évalué. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:26|la tâche soumise|les {{formatnum:26}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:26||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où [[quarry:|Quarry]] renvoyait une erreur « Accès refusé » lorsque les utilisateurs essayaient d’exécuter des requêtes SQL, empêchant le fonctionnement normal des requêtes, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet technique]] En raison d’un bug de longue date, les applications qui utilisent le flux de credentials client [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] pour agir au nom de leurs propriétaires sont traitées comme si elles étaient déconnectées. Cela sera corrigé pour les nouvelles applications enregistrées à partir du lundi 19 octobre. Certaines applications concernées devront se réenregistrer. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Une proposition visant à organiser le Hackathon Wikimedia tous les trois ans, avec des hackathons régionaux entre-temps, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|a été partagée]]. Elle explore comment rendre l'événement plus accessible aux communautés techniques dans différentes régions. Partagez vos avis sur la [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|page de discussion]] de la proposition avant le 6 novembre. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 octobre de 2026 a 14.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == Chambon de Trump == Adiu Joan Francés. I a una comuna de Cruesa (23045) nommada Chambon e, en francés, dempuèi 1891 sonque, ''Chambon-sur-Voueize'', del nom d'una aiga. Lo nom d'aquela aiga es ''Voisa'' en occitan (font Lavalada, Dictionnaire des Communes de la Creuse, p. 60). Sus nòstra Wp, coma i a mai d'un ''Chambon'', lo títol èra ''Chambon (Combralha)''. Un contributor pesquèt dins las òbras de Pau Loís Granièr lo nom de la *Vóusia, totalament absent de tota autra font e probablament bastit sus l'atestacion de 636, ''Vulsie'' (citada per Lavalada), ambe una evolucion lingüistica en cambra (P.L Granièr èra archivista e sas òbras manifèstan un gost pels arcaïsmes e los artificialismes). En cap de cas, P. L. Granièr es pas una font fisabla per un toponime local (d'aitant que coneissèm lo nom autentic de l'aiga). Nòstre [[Discussion Utilizaire:Sovenhic|contributor]] refusa totas mas explicacions e ma volontat de conciliacion, ambe d'arguments que manifèstan una manca totala de formacion lingüistica e mai que mai toponimica, mès aquò rai, es pas un crime ! Per metre fin a la polemica e amatigar las causas, ai restablit aqueste matin lo títol ''Chambon (Combralha)'' e escafat la polemica a l'interior de l'article, venguda inutila pr'amor d'aquel restabliment. Pensavi qu'aviá comprés. È ben non ! L'article es tornat a [[Chambon de Vóusia]] e l'istoric de l'article es suprimit. Lo contributor pretend qu'aquela farlabica es un nom atestat. Me vau ocupar de l'article (toponimia, administracion, demografia, etc) en restablissent ma version d'aqueste matin, sense tornar nomenar l'article, que demorarà Chambon de Vóusia o perqué non Chambon de Trump s'aquò's sa destinada. Per ieu, acabat. Es just per informacion. Amistats. 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) :Alaric 506 sosestima la valor de [[Pau Loís Granier]], que viviá a Chambon de Vóusia e que coneissiá l'occitan de manèira nativa a la començança del sègle 20. ''Vóusia'' es una usança atestada per un locutor e un grand escrivan local, fai cent ans, donc es abusiu de suprimir aquela forma. Se chal chausir entre Pau Loís Granier (locutor local e escrivan reconegut, un sègle enrèire) e Alaric 506 (wikipedian pauc conegut), done la prioritat a Pau Loís Granier. D'autra part, planhe l'agressivitat verbala d'Alaric 506 que se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 25 octobre de 2026 a 23.52 (UTC) ::Chal pas confondre la cèrcha d'unitat de Pau Loís Granier amb un pretendut «arcaïsme». [https://theses.hal.science/tel-03264341 La tèsi de Joan Ros, lo celèbre erudit auvernhat], insistís sus la valor de la lenga modèrna de Granier. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 00.13 (UTC) :::Dins lo paquetàs de nèblas bufadas per Sovenhic per tal de se salvar, i a l'idèa, en transpausant, que Shakespeare es un pus grand dramaturgue qu'Édouard Bourdet e que, per consequent, tot çò que i a dins Hamlet, Macbeth e The Merry Wives of Windsor a una valor istorica incontestabla. Alaric 506 (pseudonime) es un personatge escur, Sovenhic a plan rason sus aquel punt; mès justament Alaric 506 s'es plan gardat de donar un nom a Chambon, vila situada sus Voisa, nom citat per Lavalada (Vouyse sul plan de 1838) e pas sus *Vòusia; la comparason ambe PL Granièr es voida de sens. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 07.13 (UTC) ::::Suau, ''gentlemen'', siam pas prosses per nos carpinhar. Me'n tèni a un principi simple, refusi las innovacions toponimicas impausas per la colonizacion francesa. Los apondons d'aigas o d'autras formas geograficas del vesinatge dels s. XIX e XX son pas occitans. Evidentament, cal poder destriar dos Chambons, dos Vilafranca o quinze Barcelonas. Per aquò, i a las parentèsis. Aquel Chambon es en Combralha, es doncas Chambon (Combralha). Entre parentèsis, podèm indicar: "oficialament Chambon e, dempuèi 1891, Chambon-sur-Voueize". Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 09.03 (UTC) :Aquò es una discussion interessanta. Las precisions dels toponims son pas un francisme, son un fenomèn tradicional en occitan, e maitot internacional, qu'Alibèrt encoratja, per exemple: '''Vilanòva d'Òlt''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Lauragués''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Roergue''' (Alibèrt); e donc: '''Chambon de Vóusia, (l)o Borg Sant Dalmatz, Còrdas Tolosanas, lo Puei de Velai, Selon de Provença, el Prat de Llobregat, Prats de Molló, Reggio di Calabria, Reggio nell'Emilia, Kongston upon Hull, Kingston upon Thames''', etc., etc., etc. Mainatjaz-vos e tenètz-vos galhards. Coralament [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 10.24 (UTC) ::Cossí poiriá èstre una toponimia a l'encòp tradicionala e internacionala? Cal pas tombar dins lo sucursalisme, que ja banham dedins. ::Per Selon, "de Provence" dempuèi 1919, l'estat francés agèt un besonh de desambigüitat qu'aviá quatre "Salon" qu'existisson pas en occitan: Salon (de Provence) qu'es "Selon", Salon-la-Tour qu'es "Celom", Salon (Dordonha) qu'es "Salon" o "Salon de Vèrn". Lo quatren Salon es en Champanha. E "Lou Felibrige" fa servir "Seloun de Crau", pas "Seloun de Prouvènço". ::Autra causa que me tafura mai, la supression dels articles dins los toponims occitans. Sembla que lo francés es mai destructiu. Avèm Lo Hrèisho (Fréchou), Lo Lausso (Laussou), La Sestriera (Sestrières), Lo Perier (Perrero)... Chambon seriá pas "Lo Chambon" (o "Le Chambon")? Aquí val lo còp de cercar. ::Bona dilunsada. — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.44 (UTC) :::I a de fenomèns lingüistics que son tradicionals en occitan e que son a l'encòp internacionals. L'occitan ancian èra pas isolat de la rèsta d'Euròpa. Las precisions dins los toponims èran ja normalas en occitan medieval, en catalan medieval e en latin medieval, per ex. ''Vilanòva d'Avinhon'' (''Villanova prope Avenionem'' en 1384), ''lo Puei de Velai'' = ''lo Puei Santa Maria'' (''Au Poi Sancta Maria'' en 1208)... Sovent quò es la comuna occitana que demanda una precision per son nom oficial, puei l'estat l'oficializa. L'estat francés a pas inventat aquel fenomèn. :::Quicòm mai: sei consent amb tu sus lo problèma dels articles que despareisson dins los toponims francizats. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 11.45 (UTC) ::::L'estat francés a pas inventat, mas los cambiaments toponimics (coma, a d'autres moments, las "reünions" de comunas) son la resulta d'una politica sistematica. Avèm de campanhas de cambiaments de noms dins las annadas 1890, puèi a l'entorn de 1919. Quand estudias lo detalh de las comunas, veses aquels grops. Exemple, lo departament de Tarn, uèi 314 comunas. 13 cambiaments de nom entre 1880 e 1910, 6 entre 1920 e 1937, 8 lo 20 de junh de 1961. 53 comunas fusionadas entre 1824 e 1839 e seguís après la revolucion de julhet: 42 entre 1831 e 1846. Se pòt comparar amb la politica de fusion/supression de las pichonas comunas dins l'Itàlia fascista (emai se maitas fusions fuguèron anulladas après la liberacion). — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.06 (UTC) :::::Cal apondre que los cambiaments de noms son pas passats dins l'usatge occitan parlat (e de còps dins lo francés local). Dins lo parçan de Tarn o nasquèt lo paire, lo mond contunhan de díser Paulinh (nom de la comuna cambiat de Paulin a Paulinet en 1897), Vilafranca (Villefranche "d'Albigeois" en 1892), Montcoguol ("Mont-Roc" en 1926 que "Montcoyoul" marcava mal pels francimands)... — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.10 (UTC) :::Per ieu quò es una question de ''registre'', amb un foncionament identic dins totas las lengas romanicas. En occitan corrent e informal, quand la precision es pas indispensabla, disèm ''Chambon, Selon, Vilanòva, la Tèsta''... mas quand devèm precisar o quand sèm dins lo registre formal de l'occitan, alora precisam ansin: ''Chambon de Vóusia, Selon de Provença, Vilanòva d'Òlt, la Tèsta de Bug.'' En catalan, en italian o en francés fan exactament la mesma chausa. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 12.21 (UTC) ::::::Mercés Joan Francés. L'article es donc puslèu ''Chambon (Combralha)''. ''Chambon de *Vòusia'' es una una invencion estetizanta jamai ausida, contrària a la lenga vertadièra. PL Granier a escrit Vòusia, aquò rai, resultat de son esperit fantasiós, mès a escrit ''Chambon de *Vòusia'' ? Probablament pas. Ensagi de restablir ''Chambon (Combralha)'' mès tecnicament marcha pas, pr'amor d'una redireccion suprimida per l'amorós de la farlabica (actitud anti-collaborativa). S'i pòdes far quicòm... Mercés e amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 16.51 (UTC) :::::::Alaric, i a pas d'acòrdi entre vos e ieu sus la solucion que conven d'adoptar. Ai portat d'arguments de fons, ne portatz pas. Maitot pausatz un problèma amb vòstre comportament, mancatz de respècte (se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]). Es un problèma que necessita una solucion. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 22.45 (UTC) ::::::::Sovenhic, lo sol problèma que demanda una solucion, es vòstre sabotatge de l'enciclopedia per pura vanitat, per defendre de posicions personalas que sabètz sens interès o erronèas. Personalament, soi onèste e convivial dins las discussions, quitament se pòdi èsser franc e quitament escalabrós ambe las personas de marrida fe o que vòlon impausar lor volontat. Me semblatz, vos, totalament incapable de dialògue, de capacitat a modificar e enriquir sa pensada per la confrontacion ambe la pensada dels autres. Vòstra darrèra afirmacion suls arguments de fons es caricaturala. N'ai portat mai d'un, que podètz trobar se volètz. Per çò qu'es de vos, vòstre sol argument es qu'un autor, conegut per una sòrta de recreacion, de reinvencion (geniala perqué non) de sa lenga mairala, çò que li foguèt reprochat a son epòca, a escrit un còp (o dos o tres) ''Vòusia''. E tornatz repapiar aquela paura idèa coma una litania. Çaquelà, PL Granier, que coneissiá l'occitan a la diferéncia de plan d'autors de nòstra epòca que l'escrivon, o qu'ensajan, sabiá de segur que lo nom de l'aiga locala èra Voisa. Quina èra l'intencion de l'autor dins aquela deformacion ? Probablament d'ennoblir, d'idealizar en literatura un parlar situat a las pòrtas del Creissent, que podiá trobar abastardit, en imaginant coma una autra istòria lingüistica, una autra gramatica istorica. O quicòm atal. Solament, tot çò qu'un autor inventa es pas la realitat. Alice tòrna del Wonderland. E la solucion al problèma (qu'avètz creat) de Chambon ? La de Joan Francés Blanc me sembla prudenta e respectuosa de la lenga. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 27 octobre de 2026 a 00.36 (UTC) :::::::::Alaric, ara començatz de parlar enfin cortesament e, donc, benliau ben, poirem començar de discutir seriosament sus lo fons. :::::::::Afirmatz sens la mendre pròva que Pau Loís Granier utilizariá una lenga «farlabicada». Confondètz un esfòrç de ''diastematicitat'' amb una pretenduda «farlabica» o un pretendut «arcaïsme». Las formas lingüisticas de Pau Loís Granier son pas «arcaïcas», son de formas normalas qu'existisson dins lo nòrd-occitan contemporanèu. :::::::::Sus lo cas particular de ''Vóusia'', portatz pas la mendre demostracion d'una pretenduda «farlabica». Los faits objectius son los seguents: trobam ''Vóusia'' dins Granier e trobam ''Voisa'' dins Lavalada, avètz ges de rason de suprimir la forma de Granier. Ieu ai pas suprimit la forma de Lavalada. :::::::::Tenètz pas compte de la tèsi de Joan Ros sus l'auvernhat modèrne, que valoriza la lenga de Granier. Quò quí es una referéncia scientifica e universitària. Ieu pòrte de referéncias concretas a la discussion, non pas vos. :::::::::Tenètz pas compte de la nocion elementària de ''registre'' qu'explica ben coma los dos tipes de construccions son valables, dins la toponimia de totas las lengas romanicas: lo tipe brèu ''Chambon'' (registre corrent amb connivéncia), lo tipe long ''Chambon de Vóusia'' (registre formal). :::::::::[[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 27 octobre de 2026 a 10.47 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une expérience lancée le 29 septembre teste actuellement les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|recommandations d'articles]] destinées aux nouveaux titulaires de compte qui se définissent également comme des lecteurs. En suggérant des articles à lire, à l'instar des recommandations proposées dans l'application Wikipédia aux lecteurs connectés, cette expérience vise à encourager les nouveaux titulaires de compte à lire et à revenir régulièrement sur le site, dans le but d'augmenter de 1 % le nombre de visites provenant de liens internes. Consultez la proposition correspondante dans la [[m:Community Wishlist/W505|liste de souhaits de la communauté]]. * Plusieurs services Wikimédia ont été mis hors ligne la semaine dernière en raison d’une [faille de sécurité de niveau 1 avec PHP]. En effet, ils doivent être mis à jour avant de pouvoir être remis en ligne en toute sécurité. Ce problème ne concerne pas uniquement le mouvement Wikimédia, mais touche de nombreux sites web. Vous pouvez suivre l'évolution de la situation sur [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. La remise en ligne de Cloud VPS et de Toolforge prendra plus de temps. Cette précaution vise à garantir que les applications fonctionnant sur Cloud VPS ou Toolforge ne soient pas affectées. Les développeurs d'outils peuvent consulter les mises à jour et obtenir plus d'informations sur la [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ liste de diffusion Cloud-announce]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|La semaine dernière, nous vous avons annoncé]] que, afin de mesurer l'impact de l'intégration de certaines fonctionnalités demandées par la communauté sur la fidélisation des lecteurs non connectés, un test portant sur la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] serait déployé auprès de ces derniers. En raison d'un problème, nous allons relancer le test, mais celui-ci sera mis en ligne le 26 octobre, et non le 20 novembre comme annoncé initialement. '''Actualités pour la contribution''' * Un nouveau [[wikitech:KAPOW|système de détection des bots]] visant à mieux identifier le trafic automatisé qui se fait passer pour des visiteurs humains va être mis en place sur les wikis Wikimédia. Cela pourrait entraîner des variations soudaines des statistiques de fréquentation à partir du 26 octobre, avec un effet rétroactif jusqu'au 20 juin 2026. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Score]], qui permet d'afficher des partitions musicales au sein des pages wiki, a été temporairement désactivée sur tous les wikis en raison d'un problème de sécurité. Les pages concernées afficheront un message d'avertissement à la place des partitions, mais le code sous-jacent reste intact. Aucune action n'est requise de la part des contributeurs, et un correctif est en cours d'élaboration. Une annonce distincte sera publiée lorsque l'extension sera réactivée. Pour en savoir plus, consultez [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème lié à l'activation par erreur du surlignage de syntaxe CodeMirror dans les éditeurs existants a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 28 octobre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15 h 00 UTC]. Cette opération est nécessaire pour les tests de basculement de secours des serveurs du centre de données, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|qui ont lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d’un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d’éviter toute interruption de service, même en cas d’urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Les candidatures aux bourses et aux parrainages pour le [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 Hackathon Wikimedia 2027] prendront fin le vendredi 30 octobre. Envoyez votre candidature [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ via Pretix] avant la date limite ! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 octobre de 2026 a 18.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == [[MediaWiki:Previewnote]], sorsa de l'error de previsualizacion == Bonjorn Joan Francés, While editing pages, when I go into preview ("Previsualizar") mode, the text from [[MediaWiki:Previewnote]] appears as a ''very large'' green box that takes up the entire page, and that I have to scroll through to reach what I'm actually editing/typing. This is because '''Line 6''', reading " <nowiki><td align="right" style="font-size:90%;width:1%">La&nbsp;previsualizacion&nbsp;es&nbsp;una&nbsp;practica&nbsp;conselhada.</td></nowiki> " set the width of the line to '''1%''', so the text appears vertical when editing pages. There may be issue with Line 5 too; I'm unsure. But the 6th line is what breaks it. I can't edit/tinker with it because I'm not an admin, and I can't ask [[Utilizaire:Cedric31|Cedric31]] who created it as he hasn't been on Wikipedia in more than five years. It may be best to copy and translate [https://fr.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Previewnote French Wikipedia's code] for the whole message, which I've done below (using mostly the current Occitan text; you may be better able to phrase it than me): {| id="previewnote-fr" style="width:100%; border-style:none;" |- | '''ATENCION''', sètz en '''previzualisacion''' ! | style="text-align:right; font-size:90%" | La previsualizacion es una practica conselhada. |- | style="font-size:90%;" colspan="2" | <hr /> <div> * ''Podètz modificar lo tèxte çaijós e lo [[Ajuda:Previsualizar|previsualizar]] <u>tant de còps coma o desiratz</u>.'' * ''Un còp vòstras modificacions satisfasentas, per las enregistrar efectivament dins l'article, clicatz en seguida sus {{citacion|'''[[Ajuda:Cossí modificar una pagina|{{int:Publishchanges}}]]'''}}.'' </div> |} Espèri qu'aiçò vos ajuda! [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 00.48 (UTC) :Adiu l'amic, mercé plan per la correccion! — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 octobre de 2026 a 17.35 (UTC) ::De res! Podètz far lo cambiament? Ai pas l'accès de modificar las causas de MediaWiki. [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 22.57 (UTC) i8zcm95c7wcq1kkw7oqb8qafatamicx 2511716 2511701 2026-10-29T07:36:53Z Jfblanc 104 /* MediaWiki:Previewnote, sorsa de l'error de previsualizacion */ Respònsa 2511716 wikitext text/x-wiki [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius|Archius]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius2|Archius 2]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 3|Archius 3]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 4|Archius 4]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 5|Archius 5]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 6|Archius 6]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 7|Archius 7]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 8|Archius 8]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 9|Archius 9]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 10|Archius 10]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 11|Archius 11 (2023)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 12|Archius 12 (2024)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 13|Archius 13 (2025)]] A vos... À vous... Up to you.. Prosím... == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 setembre de 2025 a 13.16 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 En date du 24 septembre à 15h00 UTC], tous les utilisateurs des sites Wikimedia seront brièvement en lecture seule en raison d'un [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|basculement du serveur du centre de données]]. L'équipe d'ingénierie de la fiabilité des sites (SRE) de la Fondation Wikimedia redirigera tout le trafic d'un serveur principal vers son serveur de secours. Vous pouvez écouter le basculement grâce à l'outil [http://listen.hatnote.com/ « Écouter Wikipédia »], où vous entendrez les modifications s'arrêter quelques minutes pendant la phase de lecture seule, puis reprendre. Ce basculement biannuel du serveur du centre de données garantit la fiabilité en testant le centre de données de secours, afin que nos sites puissent rester en ligne même en cas de panne du centre de données principal. Vous pouvez [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|en savoir plus sur le processus sur le blog Diff]]. '''Actualités pour la contribution''' * Les éditeurs de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 autres Wiktionnaires]] pourront bientôt appeler des [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|fonctions de Wikifunctions]] et les intégrer à leurs pages. Une fonction prend une ou plusieurs entrées et les transforme en une sortie souhaitée, comme additionner des nombres, convertir des milles en mètres, calculer le temps écoulé ou décliner un mot en cas. Elles rejoindront les [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 autres éditions linguistiques du Wiktionnaire]], qui ont déjà accès aux appels Wikifunctions intégrés. Plus tard cette année, il est prévu d'étendre cette fonctionnalité à d'autres Wiktionnaires et à l'Incubateur. * Une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|fonction d'analyse]] a été ajoutée : <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Les éditeurs de modèles et les administrateurs peuvent l'utiliser pour obtenir le nom localisé ou canonique du [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|modèle de contenu]] d'une page spécifique. Cette fonction facilite la création et la modification des messages système, comme ''MediaWiki:editinginterface'', même lorsque vous changez de type de page, comme wiki, JavaScript, CSS ou JSON. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * L'ajout ou la modification d'un <code>DISPLAYTITLE</code> pour un article avec l'Éditeur Visuel ne sera plus problématique. Les rédacteurs utilisant l'Éditeur Visuel pour modifier le <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> ne verront plus le texte littéral « DISPLAYTITLE » ni sa variante localisée ajoutés à leurs articles. La liste des pages potentiellement affectées et nécessitant un nettoyage est documentée dans [[phab:P83438|ce ticket]]. * Les utilisateurs beta de l'application Wikipédia pour Android peuvent désormais essayer l'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|onglet Activité]] restructuré, qui remplace l'onglet Modifications. Ce nouvel onglet offre des analyses personnalisées sur les activités de lecture, de modification et de don, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus agréable. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:12|la tâche soumise|les {{formatnum:12}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:12||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''En détails''' * Les utilisateurs de Wikifunctions peuvent désormais importer de nombreuses données essentielles concernant les [[f:Special:MyLanguage/Z6011|géo-coordonnées]], les [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantités]] et les [[f:Special:MyLanguage/Z6064|temps]] depuis Wikidata. Ceci est rendu possible grâce à la création de types Wikifunctions pour ces valeurs, ce qui les rend utilisables par les fonctions de Wikifunctions. Pour en savoir plus, consultez [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|cette vidéo]] et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulletin d'information du 1er août]] (pour les quantités) et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulletin d'information du 22 août]] (pour les géo-coordonnées). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 setembre de 2025 a 22.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une mise à jour majeure du logiciel a été effectuée sur [[phab:|Phabricator]]. La mise à jour introduit des améliorations de performance, un rafraichissement de l’interface de recherche, des améliorations de la recherche de tâches Maniphest, des mises à jour des pages de profil utilisateur et des tableaux de projets, de nouvelles fonctionnalités d’automatisation Herald, ainsi que des améliorations générales de saisie de texte, de l'expérience mobile et bien plus encore. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Actualités pour la contribution''' * L’équipe Technologies communautaires lancera la nouvelle extension <i lang="en">Community Wishlist</i> (les « Souhaits de la communauté ») le 1^er octobre, qui améliorera la façon dont les souhaits seront soumis. La nouvelle extension permettra aux utilisateurs d’ajouter des étiquettes à leurs souhaits afin de mieux les catégoriser, et (dans une prochaine version) de les filtrer par statut, étiquette et domaines d’intérêt. Il sera également à nouveau possible de soutenir des souhaits individuellement, comme demandé par la communauté à de nombreuses reprises. L’ancien système sera retiré. Il y aura une brève période d’indisponibilité pendant le déploiement de l’extension et la migration des souhaits vers le nouveau système. Vous pouvez en savoir plus à ce sujet [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|dans la dernière note d’actualités]] ou consulter la [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|documentation actuelle sur MediaWiki.org]]. * Comme annoncé [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|sur le blog Diff]], l’essai en production du service [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] pour la détection des robots a commencé. L’essai utilise actuellement hCaptcha pour protéger la création de compte sur les Wikipédia en chinois, perse, portugais, indonésien, japonais et turc, où il remplacera notre [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] existant (FancyCaptcha). L’objectif de cet essai est de mieux bloquer les robots tout en améliorant la convivialité et l’accessibilité pour les utilisateurs qui rencontrent des difficultés avec les CAPTCHA. * L’extension [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] a [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|été déployée]] sur Wikimedia Commons. Cette extension facilite l’organisation et la participation à des activités collaboratives, comme des contribuathons et des projets, sur les wikis. Sur Commons, n’importe quelle personne enregistrée peut l’utiliser comme participante à un événement. Pour l’utiliser pour organiser un événement, il faut [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|demander un droit spécifique]]. * Les [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]], une nouvelle fonctionnalité permettant de réutiliser des références avec des détails différents, a été lancée sur Wikipédia en allemand. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|tester cette fonctionnalité]] sur Testwiki ou [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing sur Betawiki]. N’hésitez pas à partager vos remarques sur [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|l’utilisation des modèles dans les sous-références]] ou [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|à vous porter volontaire pour devenir un wiki pilote]]. * Sur les wikis utilisant le système de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorat]], les communautés peuvent à présent exclure les personnes expérimentées du mentorat en utilisant [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Dans cette configuration, les communautés peuvent définir des niveaux, basés sur le compteur de contributions et l’âge du compte, pour décider si une personne est considérée comme suffisamment expérimentée pour ne plus recevoir de soutien par le mentorat. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * L'équipe Contribution et l’équipe Apprentissage automatique travaillent actuellement sur un nouveau contrôle destiné aux novices : [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|la vérification du style]]. À l’aide d'un modèle prédictif, ce contrôle encouragera les contributeurs à améliorer la tonalité de leurs modifications grâce à l’intelligence artificielle. Nous invitons les bénévoles à examiner la première version du modèle linguistique de ton pour les langues suivantes : arabe, tchèque, allemand, hébreu, indonésien, néerlandais, polonais, russe, turc, chinois, farsi, italien, norvégien, roumain et letton. Les utilisateurs de ces wikis intéressés par l’examen de ce modèle [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|sont invités à s’inscrire sur MediaWiki.org]]. La date limite d’inscription est fixée au 3 octobre, date à laquelle débutera le test. * La sortie des [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocages]] a entrainé l’affichage inopiné de certains journais de blocage inactifs sur {{#special:Contributions}} et sur les pages utilisateur et de discussion des utilisateurs bloqués. Ce problème sera complètement résolu d’ici quelques jours. Avec ce correctif, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} les messages préfixées par <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] seront retirés et remplacés par [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} ceux préfixés par <code>blocked-notice-logextract</code>] dans quelques semaines. Vous pouvez aider à traduire les nouveaux messages et à mettre à jour les écrasements locaux si besoin. * Il y a eu un beugue avec les liens ajoutés depuis l’éditeur visuel quand ils contenaient des caractères tel que <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> après le marqueur de fragment (<code><nowiki>#</nowiki></code>). Ils n’étaient pas encodés correctement, ce qui créait des liens erronés. Cela a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * Un nouveau wiki a été créé : une {{int:project-localized-name-group-wikiquote/fr}} en [[d:Q9237|malais]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|fiche d’informations utilisateur]] affiche désormais les verrouillages et blocages globaux actuellement actifs. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de cette semaine, les contributeurs utilisant des modules Lua pourront utiliser la fonction <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> pour rechercher l’existence de 25 pages en une seule fois, d’une manière qui ne comptera que pour un seul appel de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|fonction couteuse]]. * Un nouveau [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|groupe de travail sur les outils non pris en charge]] s’est créé dans le cadre du travail en cours pour déterminer collectivement les priorités techniques, similaire au [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|conseil consultatif des Produits et Technologies]] (PTAC). Le groupe de travail aidera à prioriser et à examiner les demandes de maintenance pour les extensions, gadgets, robots et outils non maintenus. Pour le premier cycle, le groupe priorisera un outil non pris en charge de Wikimedia Commons. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 setembre de 2025 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] est une nouvelle fonctionnalité de vérification des modifications destinée à prévenir et à lutter contre les violations de droits d'auteur. Lorsque les contributeurs collent du texte dans un article, Paste Check les invite à confirmer l'origine et la licence du contenu. À partir du mercredi 8 octobre, [[phab:T403680|22 wikis testeront Paste Check]]. Paste Check aidera les nouveaux bénévoles à comprendre et à respecter les politiques et les directives nécessaires pour contribuer de manière constructive aux projets Wikipédia. '''Actualités pour la contribution''' * Les appareils mobiles recevront les articles mobiles directement sur le domaine standard (par exemple, <code>en.wikipedia.org</code>), au lieu d'une redirection vers un domaine "m" (par exemple, <code>en.m.wikipedia.org</code>). Ce changement améliore les performances. Il sera activé cette semaine sur Wikipédia. Les URL mobiles existantes et la désactivation de l'affichage "Bureau" restent disponibles. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * Les nouveaux [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|filtres de date]], <code dir=ltr>creationdate:</code> et <code dir=ltr>lasteditdate:</code> sont désormais disponibles dans le moteur de recherche du wiki. Ils permettent aux utilisateurs de filtrer les résultats de recherche par date de première ou de dernière révision d'une page. Ces filtres prennent en charge les opérateurs de comparaison (par exemple, <code dir=ltr>>2024</code>) et les dates relatives (par exemple, <code dir=ltr>today-1d</code>), facilitant ainsi la recherche de contenu ou de pages récemment mis à jour dans des tranches d'âge spécifiques. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] prend désormais en charge le texte enrichi dans les appels intégrés sur les 150 wikis où il est activé. Pour illustrer cela, l'équipe a créé un [[f:Z26333|tableau de déclinaison latine]] que les éditeurs du Wiktionnaire peuvent utiliser pour générer automatiquement les formes nominales, produisant ainsi des résultats clairs et formatés ; voir un [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|exemple de résultat]]. Pour toute aide ou commentaire, veuillez [[f:Wikifunctions:Project chat|contacter l'équipe Wikifunctions]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * Un lien d'édition apparaîtra désormais à l'intérieur de la zone de catégories sur les pages d'articles pour les utilisateurs connectés, ce qui lancera directement la boîte de dialogue de catégorie VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y a eu un problème lors du téléchargement des fichiers PDF la semaine dernière et cela a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le champ <code dir=ltr>rev_sha1</code> dans la table de révision de la base de données est supprimé au profit du champ <code dir=ltr>content_sha1</code> dans la table de contenu de la base de données. Voir [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ l'annonce] pour plus d'informations. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|équipe Expérience de lecture]] déploiera l'interface utilisateur du [[w:en:Light-on-dark color scheme|Mode sombre]] sur tous les sites Wikimedia le 29 octobre 2025. Tous les utilisateurs anonymes des sites Wikimedia auront la possibilité d'activer un jeu de couleurs avec du texte clair sur fond sombre. Ce système vise à améliorer le confort de lecture, notamment en basse lumière. Les auteurs de modèles et les contributeurs techniques sont encouragés à [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|apprendre à préparer leurs pages pour le mode sombre]] et à résoudre tout problème de compatibilité rencontré avec les modèles de leur wiki avant l'activation. Pour toute question ou assistance, veuillez contacter l'équipe Web sur [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|cette page de discussion]] avant l'activation. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * À compter du lundi 6 octobre, les points de terminaison d'API du chemin <code>rest.php</code> seront redirigés vers une nouvelle passerelle d'API interne. Les wikis individuels seront mis à jour en fonction des groupes de versions standard, avec un trafic total en constante augmentation. Ce changement devrait être sans rupture ni perturbation. Si des problèmes sont observés, veuillez déposer un ticket Phabricator auprès du [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l'équipe Service Ops]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 octobre de 2025 a 17.24 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-42</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La semaine dernière, des améliorations dans les fonctionnalités de sécurité des comptes et d’authentification à deux facteurs (A2F) ont été activées sur tous les wikis. Ces changements comprenaient des améliorations dans l’interface utilisateur de [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity], la prise en charge de plusieurs méthodes d’A2F ''via'' des applis d’authentification et des clés de sécurité portables (auparavant, les utilisateurs et utilisatrices ne pouvaient activer qu’une seule méthode) et un nouveau module de codes de récupération qui limite le blocage de comptes en raison de la perte des applis ou appareils d’authentification. Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]], le travail continue durant cette fin d’année 2025 sur des d’autres améliorations de l’exéprience utilisateur et la prise en charge de clés de passe comme solution d’authentification alternative. '''Actualités pour la contribution''' * Une autre partie du projet Sécurité des comptes est de rendre l’A2F disponible pour tous les utilisateurs et utilisatrices. Comme les personnes ayant des privilèges avancés (tels que les admins et bureaucrates), 40 % des contributeurs et contributrices ont désormais accès à l’A2F. Vous pouvez vérifier si vous y avez accès sur [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity]. Les instructions pour l’activer sont sur cette page. Le projet est de continuer à augmenter sa disponibilité s’il est déterminé que les capacités d’assistance aux utilisateurs sont suffisantes pour assister l’intégralité de la communauté. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * Cette semaine, les utilisateurs et utilisatrices sur les wikis où les [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|améliorations d’ergonomie]] sont activées par défaut sur les pages de discussions (c’est-à-dire partout sauf les 12 wikis listés [[phab:T379264|sur la tâche T379 264 de Phabricator]]) pourront remercier quelqu’un pour son message directement depuis la page de discussion où celui-ci apparait. Auparavant, il fallait visiter l’historique de la page de discussion pour remercier quelqu’un. [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|En savoir plus sur ce changement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Les utilisateurs et utilisatrices qui n’ont pas [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|vérifié leur adresse électronique]] recevront bientôt une notification mensuelle pour leur rappeler. En effet, avoir vérifié son adresse de courriel permet de récupérer son compte plus facilement. Ces rappels ne seront pas envoyés si la personne est inactive ou si elle retire l’adresse non vérifiée de son compte. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un correctif d’une erreur occasionnel lors de l’enregistrement d’un paragraphe traduit dans l’outil de traduction de contenu permet désormais de voir plus facilement les messages d’erreurs liés. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le groupe de travail sur les Outils non pris en charge a choisi [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] comme premier outil pour son cycle pilote. Le groupe étudiera des façons d’améliorer et d’entretenir l’outil durant les prochains mois. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|En savoir plus sur Méta-Wiki]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2025 a 19.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour optimiser la manière dont les données des utilisateurs sont stockées dans nos bases de données, les préférences enregistrées des utilisateurs qui ne se sont pas connectés depuis plus de cinq ans et qui ont moins de 100 modifications seront supprimées. Lorsque ces utilisateurs reviendront, les paramètres par défaut s’appliqueront. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y avait un lien brisé depuis le message d’interface de GlobalContributions vers la page GlobalContributions de XTools qui a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le travail de routage de tous le trafic vers les points de terminaison d’API sous la route <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> à travers une passerelle commune d’API est désormais terminé. Si vous constatez un problème, n’hésitez pas à ouvrir une tâche Phabricator dans le [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l’équipe Opé’s de service]]. * Les modifications aux références et qualificateurs de Wikidata seront désormais moins souvent affichés dans les Modifications récentes et listes de suivi des autres wikis, réduisant les notifications non-nécessaires. Cela réduira la quantité globale d’éléments disparates. Les pages directement sur Wikidata restent inchangées. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 octobre de 2025 a 19.37 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> ==Mencions incorrèctas== Adiu, Joan Francés. Coma sabes, tot lo monde coneis pas l'occitan e aquò los empacha pas de traficar los modèls. Dempuèi qualque temps, lo modèl ''Comunas limitròfas'' o ''perimètre del territòri'' s'escriu « Comunas limitròfs » ! E parli pas, quand venes de far una contribucion, de l'avertiment ''Vòstra contribucion foguèt publicada'' (''foguèt'', per quicom que data d'una segonda). Amistats, Joan Pèire S. . [[Especial:Contribucions/&#126;2025-28722-17|&#126;2025-28722-17]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2025-28722-17|discussió]]) 26 octobre de 2025 a 09.05 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un test A/B/C a été lancé sur l’appli Wikipédia pour iOS concernant les améliorations de navigation par onglet, pour certaines langues et régions. Intitulé « Onglets plus dynamiques », ce test explores de nouvelles expériences d’onglets et inclut les recommandations d’articles « Le saviez-vous » et « Parce que vous avez lu ». Vous trouverez [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|plus d’informations sur la page du projet]]. * Les utilisateurs autoconfirmés sur les [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|petits]] et [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|moyens wikis]] avec l’extension CampaignEvents peuvent désormais utiliser le [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|système d’inscription aux évènements]] sans avoir le droit d’organisation d’évènement. Cette fonctionnalité laisse les équipes d’organisation activer l’inscription, gérer les participants et permet aux utilisateurs de s’inscrire en un clic au lieu de signer sur les pages des évènements. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:31|la tâche soumise|les {{formatnum:31}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:31||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème des clignotements lors de l’appui sur les flèches du clavier dans les paramètres du mode sombre de Vector 2022 a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Actualités pour la contribution technique''' * L’extension CampaignEvents sera déployé sur tous les wikis restants durant la semaine du 17 novembre 2025. Elle inclut trois fonctionnalités : le système d’inscription aux évènements, la liste de collaboration et la liste d’invitation. Pour ce déploiement, la liste d’invitation ne sera pas activée sur les Wikifonctions et MediaWiki sauf demande contraire de ces communautés. Consultez [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|la page de déploiement pour en savoir plus]]. * L’expérience de bac à sable REST basée sur SwaggerUI est désormais en ligne sur tous les projets wiki. Le bac à sable est accessible sur la page [[{{#special:RestSandbox}}]]. N’hésitez pas à signaler tout problème sur le tableau de bord de l’équipe des Interfaces de MediaWiki, et à participer aux discussions sur la [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|page de lancement du projet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Les points de terminaison de transformation avec une barre oblique finale (/) dans l’API REST de MediaWiki sont désormais dépréciés. Ils continueront de fonctionner pour le moment, mais devraient être supprimés d’ici à la fin janvier 206. Tous les utilisateurs et utilisatrices de l’API qui les appellent sont encouragés à transitionner vers les versions sans barre oblique finale. Les deux variantes de ces points de terminaison peuvent être trouvés et testés à l’aide du [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST]. Consultez la page [[mw:API/Deprecation|Dépréciation de l’API REST de MediaWiki]] pour plus de détails sur les règles et procédures de dépréciation dans l’API. * Un [[mw:API:REST API/Changelog|journal des changements existe désormais pour l’API REST de MediaWiki]]. Il fournit un aperçu des changements, facilitant le suivi des améliorations et versions par les développeurs et développeuses. Les annonces continueront sur les canaux classiques de communication, dont les ''Actualités techniques'' et les listes de distribution, mais peuvent désormais être plus facilement référencées depuis un endroit centralisateur. Si vous avez des retours à faire sur le style, la structure ou le contenu de ce journal, vous pouvez [[mw:API talk:REST API/Changelog|rejoindre la discussion]]. * Les admins peuvent supprimer la catégorie de suivi précédemment ajoutée par l’extension JsonConfig, puisqu’elles n’est plus utilisée. Ces catégories sont liées à l’élément [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130 635 582]]. Il est normal qu’il reste des pages dans cette catégorie en raison du cache : elles seront automatiquement retirées lors de la prochaine modification de chaque page. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 octobre de 2025 a 19.32 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 novembre de 2025 a 19.35 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-46</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Capture d'écran des améliorations visuelles apportées aux pages de discussion|Exemple d’une page de discussion avec le nouveau design, en français.]] * À partir du 12 novembre, les utilisateurs verront un changement dans [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|l’apparence des pages de discussion]] sur [[Phab:T379264|certaines Wikipédia]]. Ce changement de design a déjà été appliqué sur presque [[phab:T392121|tous les wikis]] ; mais il arrivera plus tard pour [[phab:T409297|la Wikipédia en anglais]]. Vous pouvez en savoir plus [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|sur ''Diff'']]. Les utilisateurs peuvent choisir de ne pas appliquer ces changements [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|dans leurs préférences utilisateur]] en décochant « {{int:discussiontools-preference-visualenhancements}} ». [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki peut désormais afficher automatiquement un [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|indicateur d’état]] lorsqu’une page est protégée. Cette fonctionnalité est désactivée par défaut. Elle peut être activée sur [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|demande de la communauté]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * L’utilisation des boutons « {{int:showpreview}} » ou « {{int:showdiff}} » dans l’éditeur de wikicode transmettra désormais certains paramètres d’URL tels que ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]'', ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]'' et ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]''. Cette mise à jour corrige également un problème où, si le navigateur plantait lors de l’aperçu des modifications d’une section, enregistrer ces modifications pouvait écraser la page entière avec le contenu de cette seule section. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Les wikis Wikivoyage peuvent utiliser [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|des marqueurs de carte colorés dans le texte de l'article]]. Le texte de ces marqueurs sera désormais affiché en noir ou blanc contrastant, au lieu d'être toujours blanc. Les solutions locales de contournement du problème peuvent être supprimées. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * L'onglet Activité de l'application Wikipedia pour Android est désormais disponible pour tous les utilisateurs. Le nouvel onglet offre des informations personnalisées sur la lecture, la modification et les dons, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus attrayante. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * L’équipe de Croissance du lectorat lance une expérimentation appelée « Exploration des images » afin de tester comment faciliter la navigation et la découverte d’images dans les articles de Wikipédia. Cette expérimentation prendra la forme d’un test A/B uniquement sur mobile, sur Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre pendant quatre semaines, affectant 0,05 % des utilisateurs de ce wiki. Le test a été lancé le 3 novembre sur les wikis en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien, affectant jusqu’à 10 % des utilisateurs de ces wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, l’impossibilité de verrouiller des comptes depuis les sites mobiles a été corrigée. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|mises en candidatures sont ouvertes sur Wikitech]] pour désigner de nouveaux membres au [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|comité des normes de Toolforge]]. Le comité supervise notamment le [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|règlement du droit à la création de fork]] et le [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|règlement des outils abandonnés]] de Toolforge. Les mises en candidatures sont possibles jusqu’au 28 novembre 2025. * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ émetteur JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d’accès OAuth 2]] pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]] a été changé, il contient maintenant <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ sujet du JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d'accès OAuth 2]] changera bientôt de <code><user id></code> à <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, où <code><identity type></code> est généralement <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]]) ou <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (pour les autres wikis). Cela vise à éviter les conflits entre différents types d’identifiants utilisateur et à rendre les jetons d’accès OAuth 2 plus similaires au cookie <code>sessionJwt</code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Les messages de blocage de MediaWiki ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) prennent désormais en charge des paramètres supplémentaires pour indiquer si l’utilisateur est bloqué pour modifier sa propre page de discussion (<code><nowiki>$9</nowiki></code>) ou pour envoyer des courriels à d’autres utilisateurs (<code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * Une branche <code>REL1_45</code> pour le noyau MediaWiki et chacune des extensions et habillages dans le git de Wikimedia a été créée. Il s’agit de la première étape du processus de publication de MediaWiki 1.45.0, prévue pour fin novembre 2025. Si vous travaillez sur une correction de bogue critique ou sur une nouvelle fonctionnalité, vous devrez peut-être prendre note de cette information. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * Le processus de génération des copies mémoire (<i lang="en">dumps</i>) de CirrusSearch a été mis à jour en raison d’une baisse de performance. Si vous rencontrez des problèmes lors de la migration vers les copies de remplacement, vous pouvez contacter l’équipe Plateforme de recherche pour obtenir de l’aide. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 novembre de 2025 a 20.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-47</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Reader Experience]] expérimente les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|listes de lecture sur le web mobile]], permettant aux lecteurs connectés n’ayant jamais effectué de modifications de sauvegarder des listes privées d’articles à lire plus tard. L’expérience est en cours sur les Wikipédias en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien depuis la semaine du 10 novembre, et commencera sur la Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre. * Les utilisateurs qui ne reçoivent pas leur code de vérification par e-mail lors de la connexion peuvent désormais obtenir de l’aide en remplissant un formulaire sur une nouvelle page spéciale. Cette mise à jour fait partie de l’initiative [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|« Sécurité des comptes »]]. Si votre compte est associé à une adresse électronique, veuillez vous assurer que vous y avez toujours accès. Lors d’une connexion depuis un nouvel appareil ou un nouvel emplacement, sans authentification à deux facteurs (2FA), il peut vous être demandé de saisir un code à 6 chiffres envoyé par courrier électronique pour terminer la connexion. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|En savoir plus]]. * Un nouveau wiki a été créé : un {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|« Unification de l’analyseur »]], l’équipe Content Transform a déployé Parsoid comme analyseur par défaut sur de nombreuses Wikipédias à faible trafic et prépare la prochaine étape pour les wikis à fort trafic. Ce message vous invite à activer Parsoid comme indiqué dans la documentation [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], et à identifier tout problème que vous pourriez rencontrer dans vos propres flux de travail (robots, gadgets ou scripts utilisateur). Merci de nous en informer via le lien « Signaler un bug d’affichage » dans la barre latérale des outils, ou en créant un ticket sur Phabricator en mentionnant l’[[phab:project/view/5846|équipe Content Transform dans Phabricator]]. * Outils non pris en charge : plusieurs problèmes liés à [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] ont été corrigés, notamment les échecs de téléversement liés aux noms de fichiers, les vidéos noires à l’importation, et la gestion des tentatives de reprise. La prise en charge du format AV1 a également été ajoutée. Le travail en cours porte sur la stabilité de l’arrière-plan, les erreurs ffmpeg, l’importation de sous-titres, la gestion des métadonnées et le téléversement de listes de lecture. Pour suivre les tâches spécifiques, consultez le [[phab:tag/video2commons/|tableau Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Marquez la date pour le prochain Hackathon Wikimedia, qui se tiendra à Milan, en Italie, du 1^er au 3 mai 2026. Les inscriptions ouvriront en janvier 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Les candidatures pour les bourses sont actuellement ouvertes] et se clôtureront le 28 novembre 2025. Si vous avez des questions, veuillez envoyer un courriel à <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 novembre de 2025 a 17.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 novembre de 2025 a 15.22 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-48</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La semaine dernière, l'équipe de recherche de Wikimedia a recréé côté serveur la fonctionnalité « ''DWIM'' » (''Do What I Mean'' - Faites ce que je pense) pour les Wikipedias russe et hébraïque. Cette fonctionnalité ajoute des suggestions de saisie au clavier aux suggestions du champ de recherche standard. Par exemple, la recherche de « ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' » sur Wikipédia russe suggérera désormais « <span lang="ru" dir="ltr">счастье</span> » (« bonheur »), ce que l'utilisateur avait probablement en tête. L'équipe prévoit d'activer cette fonctionnalité pour les autres wikis russes et hébraïques cette semaine. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Plus tard cette semaine, les utilisateurs de la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta]] ''{{int:codemirror-beta-feature-title}}'' bénéficieront de la coloration syntaxique dans ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]''. Pour cela, la préférence ''{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}'' doit être activée. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * L'extension [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Événements de campagne]], un ensemble d'outils permettant de coordonner des événements et autres collaborations sur le wiki, est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Une nouvelle fonctionnalité, ''[[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Contributions collaboratives]]'', a également été ajoutée pour aider les organisateurs et les participants à visualiser l'impact des activités. Participez à la prochaine [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|Session d'apprentissage]] pour découvrir cette nouvelle fonctionnalité et nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le bug qui empêchait ''CodeReviewBot'' de fonctionner a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les utilisateurs de l'API Wikimedia peuvent participer à une étude d'utilisabilité afin de valider la nouvelle conception des environnements de test de l'API REST de Wikimedia. Les participants intéressés sont invités à remplir le [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 questionnaire de recrutement] (en anglais). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * L'équipe Interfaces de MediaWiki abandonne la prise en charge des feuilles de style XSLT dans l'''Action API''. La prise en charge de <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> sera supprimée des projets Wikimedia d'ici fin novembre 2025. De plus, elle sera bientôt désactivée par défaut dans les versions 1.43 (LTS), 1.44 et 1.45 de MediaWiki. La prise en charge des feuilles de style XSLT sera entièrement supprimée de la version 1.46 de MediaWiki (dont la sortie est prévue entre avril et mai 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * Le point d'accès ''WDQS'' hérité ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) sera mis hors service fin décembre 2025, puis définitivement fermé le 7 janvier 2026. Après cette date, les requêtes adressées à query.wikidata.org nécessitant le graphe complet échoueront ou renverront des résultats invalides si elles ne sont pas réécrites pour utiliser la fédération SPARQL. L'équipe encourage les utilisateurs à s'assurer que leurs outils et flux de travail utilisent les points d'accès ''WDQS'' compatibles (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - graph principal ou <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - graph scientifique). Pour obtenir de l'aide concernant la migration des cas d'utilisation, veuillez consulter les pages [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Accès aux données]] et ''[[d:Wikidata:Request_a_query|Request a query]]'' pour plus de détails et d'assistance sur les méthodes d'accès alternatives. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 novembre de 2025 a 15.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 decembre de 2025 a 18.58 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-50</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.</span> '''Actualités pour la contribution''' * Suite aux déploiements de la semaine dernière, la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Ajouter un lien]], qui permet aux rédacteurs de suggérer des liens lors de l’édition, sera disponible sur [[Phab:T410469|33 Wikipédias]] supplémentaires à partir du 9 décembre. Cette expansion est rendue possible grâce au nouveau modèle de prédiction qui prend désormais en charge toutes les langues, y compris celles qui n’étaient pas couvertes précédemment. Bien que la fonctionnalité soit disponible sur la plupart des Wikipédias depuis un certain temps, ce déploiement nous rapproche de l’utilisation du modèle amélioré partout. Si vous avez des questions ou souhaitez plus de détails, veuillez contacter [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * La semaine dernière, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|l'équipe de recherche Wikimedia]] a ajouté des suggestions de recherche [[:fr:Transcription et translittération|translittérées]] en temps réel aux wikis géorgiens. S'il n'y a que quelques suggestions de recherche habituelles, alors les requêtes en script latin ou cyrillique [[phab:T127003|sont maintenant réécrites en script géorgien]] pour trouver plus de correspondances. Par exemple, la recherche de <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> ou <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> suggérera désormais l'article existant sur <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("bonheur"). Vous pouvez recommander d'autres langues où les suggestions translittérées pourraient être utiles [[phab:T375215|sur Phabricator]] pour un développement futur. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated.</span> [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * Il n’y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 decembre de 2025 a 17.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 decembre de 2025 a 19.03 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 decembre de 2025 a 21.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-03</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Fondation Wikimedia a publié des questions directrices pour son plan annuel de juillet 2026 à juin 2027 sur les plateformes [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] et ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Celles-ci portent sur les tendances mondiales, une expérimentation plus rapide et plus constructive, un meilleur accompagnement des nouveaux contributeurs, le renforcement du rôle des éditeurs et des utilisateurs avancés, l'amélioration de la collaboration entre les projets, ainsi que le développement et la fidélisation du lectorat. Des commentaires et suggestions sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|page de discussion]]. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des travaux en cours de l'équipe technique communautaire sur le projet [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Listes de surveillance multiples]], l'affichage de [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de surveillance]] sera mis à jour entant que qu'une première étape vers la prise en charge de plusieurs listes de surveillance. De plus, la pagination de [[Special:Search|Recherche]] sera également mise à jour, dans le cadre du travail sur le souhait [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Refonte de la pagination / navigation des pages]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|La Liste de Surveillance Globale]] est une [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] de MediaWiki qui vous permet de voir vos listes de surveillance provenant de différents wikis sur la même page. Il a récemment été mis à jour pour ressembler davantage à la [[Special:Watchlist|Liste de surveillance]] régulière, par exemple en le préparant pour les comptes temporaires dans le masquage IP (y compris le réacheminement des liens des utilisateurs vers les pages de contributions), en mettant les titres de page en gras et en ouvrant les liens dans les résumés d'édition et les balises dans de nouveaux onglets du navigateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème selon lequel les blocs globaux ne disposaient pas de l'option permettant de désactiver l'envoi d'e-mails a maintenant été résolu et sera disponible à l'utilisation à partir de la semaine du 13 janvier. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|outil de citation VisualEditor]] et les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Aperçus de référence]] prennent désormais en charge "carte" comme type de référence. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 genièr de 2026 a 19.34 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 genièr de 2026 a 20.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Pseudo == Adiu Joan Francés e bona annada (s'es pas tròp tard). Ai vist que de contributors an cambiat lor pseudo sus Wikipèdia : Cornelhac, Aubadaurada... Ai un pseudo que m'agrada pas (e malurosament cap de possibilitat d'escondre mon identitat a una certana persona de wikipédia.fr). Ai causit Alaric (gaita la mapa del país que Tolosa n'èra capitala abans 507). Solament, sabi pas cossí far. Me pòdes ajudar ? Plan mercés. [[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 07.55 (UTC) :Adieu, :Cal anar ailà: [[Especial:GlobalRenameRequest]] :Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 genièr de 2026 a 07.59 (UTC) ::Mercés, Joan Francés.[[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 18.24 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-05</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La Fondation Wikimedia invite à donner des commentaires sur [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|l’avenir proposé]] du [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif des produits et technologies]] jusqu’au 28 février. * Tous les utilisateurs disposant d'un compte enregistré peuvent désormais utiliser des clés d'accès pour la [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|double authentification]] (2FA). Les clés d'accès sont un moyen simple de se connecter sans utiliser un second appareil. Elles vérifient l'identité de l'utilisateur à l'aide d'une empreinte digitale, d'une reconnaissance faciale ou d'un code PIN. Pour configurer une clé d'accès, configurez d'abord une méthode 2FA classique. Actuellement, pour se connecter avec une clé d'accès, les utilisateurs doivent également utiliser un mot de passe. Plus tard ce trimestre, la connexion sans mot de passe permettra aux utilisateurs de se connecter d'un simple clic avec une clé d'accès. Les utilisateurs disposant de droits avancés devront également avoir la 2FA activée. Cela fait partie du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité du compte]]. * Les contributeurs non enregistrés sur des IP bloquées ou des plages d'IP bloquées peuvent désormais interagir sur le wiki pour faire appel d'un blocage en créant un compte temporaire afin de contester un blocage sur la page de discussion de l'utilisateur, sauf si l'option « empêcher cet utilisateur de modifier sa propre page de discussion » est activée. Cela résout le problème des utilisateurs déconnectés incapables d'utiliser le processus de déblocage par défaut via la page de discussion de l'utilisateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la description des méthodes d'authentification à deux facteurs (2FA) sur la page de gestion a été mise à jour. Il est désormais plus clair et plus facile pour les utilisateurs à comprendre et à utiliser. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle variable AbuseFilter, <code>account_type</code>, a été ajoutée pour fournir un moyen fiable de déterminer le type de compte créé dans les actions <code>createaccount</code> et <code>autocreateaccount</code>. Dans le cadre de ce changement, la variable <code>accountname</code> a été renommée en <code>account_name</code>, et <code>accountname</code> est désormais obsolète. Les gestionnaires de filtres doivent mettre à jour tous les filtres qui utilisent des vérifications de type de compte codées en dur ou la variable obsolète. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Les vignettes d'images demandées dans des tailles non standard, et en utilisant des méthodes non standard telles que les requêtes directes à <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code>, cesseront de fonctionner dans un proche avenir. Ce changement vise à prévenir les abus externes continus par des robots et des aspirateurs web. Certains utilisateurs ayant des CSS/JS personnalisés, les administrateurs d'interface qui peuvent corriger les gadgets et les thèmes locaux, ainsi que les auteurs d'outils, devront mettre à jour leur code pour utiliser des tailles de vignettes standard. [[phab:T414805|Des détails, des liens de recherche et des exemples de correction sont disponibles dans la tâche]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 genièr de 2026 a 21.18 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 genièr de 2026 a 12.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 febrièr de 2026 a 17.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-07</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Les contributeurs connectés qui gèrent de grandes ou complexes listes de suivi peuvent désormais organiser et filtrer les pages surveillées de manière à améliorer leurs flux de travail grâce à la nouvelle fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Étiquettes de liste de suivi]]. En ajoutant des étiquettes personnalisées (par exemple : pages que vous avez créées, pages surveillées pour vandalisme, ou pages de discussion), les utilisateurs peuvent identifier plus rapidement ce qui nécessite une attention, réduire la charge cognitive et répondre plus efficacement. Cela améliore l'utilisabilité de la liste de suivi, en particulier pour les éditeurs très actifs. * Une nouvelle fonctionnalité disponible sur [[Special:Contributions|Special:Contributions]] montre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|des comptes temporaires]] qui sont probablement utilisés par la même personne, et rend ainsi le patrouillage moins chronophage. En vérifiant les contributions d'un compte temporaire, les utilisateurs ayant accès aux adresses IP des comptes temporaires peuvent désormais avoir une vue des contributions des comptes temporaires associés. La fonctionnalité recherche toutes les adresses IP associées à un compte temporaire donné pendant la période de conservation des données et affiche toutes les contributions de tous les comptes temporaires ayant utilisé ces adresses IP. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Plus...]] [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * Lorsque les éditeurs prévisualisent une modification de wikitexte, la boîte de rappel indiquant qu'ils ne voient qu'une prévisualisation (qui est affichée en haut) a désormais un fond gris/neutre au lieu d'un fond jaune/d'avertissement. Cela facilite la distinction entre les notes de prévisualisation et les avertissements réels (par exemple, les conflits de modification ou les cibles de redirection problématiques), qui seront désormais affichés dans des boîtes d'avertissement ou d'erreur séparées. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste de suivi globale]] vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page. L' [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continue de s'améliorer — elle prend désormais en charge correctement plus d'un site Wikibase, par exemple à la fois [[d:|Wikidata]] et [[testwikidata:|testwikidata]]. De plus, des problèmes concernant la direction du texte ont été résolus pour les utilisateurs qui préfèrent Wikidata ou d'autres sites Wikibase dans des langues de droite à gauche (RTL). [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Deux nouveaux wikis ont été créés : ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Un nouveau groupe d'utilisateurs global a été créé : [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. Il sera utilisé en interne par le logiciel pour permettre aux robots communautaires de contourner les limites de débit appliquées aux [[w:en:Web_scraping|web scrapers]] abusifs. Les comptes approuvés en tant que robots sur au moins un wiki Wikimedia seront automatiquement ajoutés à ce groupe. Cela ne changera pas les autorisations dont dispose le robot. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|Conférence des utilisateurs et des développeurs de MediaWiki, Printemps 2026]] se tiendra du 25 au 27 mars à Salt Lake City, États-Unis. Cet événement est organisé par et pour la communauté MediaWiki de tiers. Vous pouvez proposer des sessions et vous inscrire pour y assister. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 febrièr de 2026 a 23.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-08</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span class="mw-translate-fuzzy">L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|équipe SRE]] va procéder au nettoyage d'[[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]], l'éditeur web open source de documents collaboratifs en temps réel. Tous les blocs-notes seront définitivement supprimés après le 30 avril 2026 – si des projets de migration sont encore en cours à cette date, l'équipe pourra réexaminer la date au cas par cas. Veuillez effectuer des sauvegardes locales de tout contenu que vous souhaitez conserver, car les données supprimées ne pourront pas être récupérées. Ce nettoyage permet de réduire la taille de la base de données et l'empreinte de l'infrastructure. Etherpad continuera de prendre en charge la collaboration en temps réel, mais le stockage à long terme n'est plus assuré. D'autres nettoyages pourront avoir lieu ultérieurement sans préavis.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de Recherche d'Informations lancera une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|expérimentation sur l'application mobile Android]], afin de tester des fonctionnalités de recherche hybrides capables de gérer à la fois les requêtes sémantiques et par mots-clés. L'amélioration de la recherche sur la plateforme permettra aux lecteurs de trouver plus facilement ce qu'ils cherchent, directement sur Wikipédia. L'expérimentation sera d'abord lancée sur Wikipédia en grec fin février, puis sur les versions anglaise, française et portugaise en mars. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ En savoir plus] sur le blog ''Diff''. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * L'équipe « Croissance des lecteurs » mènera [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|une expérience]] auprès des utilisateurs de la version mobile du site web qui ajoute une table des matières et développe automatiquement toutes les sections des articles, afin de mieux comprendre les problèmes de navigation qu'ils rencontrent. Le test sera disponible sur les versions arabe, chinoise, anglaise, française, indonésienne et vietnamienne de Wikipedia. * Auparavant, les notifications ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] et [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) du site ne s'affichaient que sur la version ordinateur. Maintenant, elles s'afficheront désormais sur toutes les plateformes. Les utilisateurs mobiles verront ces notifications. Les administrateurs du site doivent être prêts à tester et à corriger les notifications sur les appareils mobiles afin d'éviter toute interférence avec les articles. Pour désactiver ces notifications, les administrateurs d'interface peuvent ajouter <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> à [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème concernant la section ''[[Special:RecentChanges|Spécial:Modifications récentes]]'' a été résolu. Auparavant, cliquer sur « Masquer » dans les filtres actifs entraînait la disparition du bouton « Afficher les nouvelles modifications depuis… », alors qu'il aurait dû rester visible. Ce bouton fonctionne désormais correctement. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle documentation est désormais disponible pour aider les rédacteurs à déboguer les fonctionnalités de recherche interne. Elle facilite le dépannage lorsque des pages n'apparaissent pas dans les résultats, lorsque le classement semble inattendu et lorsqu'il est nécessaire d'inspecter le contenu indexé, ce qui permet de mieux comprendre et d'analyser le comportement de la recherche. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 febrièr de 2026 a 19.17 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 febrièr de 2026 a 19.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Capella (Ribagorça) == Adiu Joan Francés. I a una error pel municipi aragonés [[Capella (Ribagorça)]]. Quand cèrcas a l'associar a una autra lenga, arribas a Capella (estrella) en catalan o Capella (étoile) en francés. Lo ligam es fals. I pòdes far quicòm ? Plan mercés. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 05.10 (UTC) :Es fach. Metòde: :# Anar sus l'enregistrament Wikidata de l'estela Capella e suprimir lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :# Anar sus l'enregistrament Wikidata del municipi aragonés e creat lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :Coralament — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 febrièr de 2026 a 07.24 (UTC) :: Grandmercés, Joan Francés. Assajarai de ba far lo còp que ven (se i arribi). [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 11.29 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-10</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|mode Anniversaire]] Wikipedia 25 est maintenant disponible sur Wikipédia en français, anglais, betawi, breton, chinois, espagnol, gorontalo, indonésien, italien, luxembourgeois, madurais, néerlandais, sicilien, tchèque, thaï et vietnamien ! Cette campagne à temps limitée célèbre 25 ans de Wikipédia avec une mascotte : « Baby Globe », disponible sous la forme d'un réglage. Lorsque ce réglage est activé, Baby Globe est montrée sur [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|environ 2 500 articles]], attendant d'être découverte par des lecteurs. Chaque communauté peut choisir d'activer le mode Anniversaire par consensus et en demandant à un administrateur de le rendre disponible et de le personaliser via une [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|configuration]] sur le wiki local. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-référencement]], une nouvelle fonctionalité pour réutiliser des références avec des détails différents est maintenant disponible sur Wikipédia en suédois, polonais et [[:phab:T418209|quelques autres]]. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|essayer la fonctionalité]] sur ces projets ou sur testwiki et [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Les retours des premiers essais sur Wikipédia en allemand ont été [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|publiés dans un rapport]]. Contactez l'équipe de Wikimédia Allemagne si vous êtes [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|intéressés pour devenir un wiki pilote]]. * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|vérification du collage clavier]] sera disponible sur tous les Wikipédias cette semaine. Cette fonctionalité avertit les nouveaux contributeurs qui collent du texte qu'ils n'ont probablement pas écrit de vérifier si laisser celui-ci risque de causer une violation du droit d'auteur. La vérification du collage clavier [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|marque]] toutes les modifications où l'avertissement a été montré pour permettre leur vérification. Les administrateurs locaux peuvent configurer les différents aspects de cette fonctionalité à travers [[{{#special:EditChecks}}]]. Des [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|études]] sur 22 wikis ont montré que cette vérification permet une réduction de 18% des annulations comparé au groupe de contrôle. Les traducteurs peuvent [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate aider à traduire] cette fonctionalité. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * À partir de la semaine du 2 mars, les emails envoyés lorsqu'une adresse email a été ajoutée, supprimée ou changée pour un compte changera pour adopter un formattage HTML beaucoup plus agréable et plus clair que le texte brut précédent. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Les notifications sont actuellement limitées à 2 000 entrées historiques par utilisateur et remontent à 2013 lorsque la fonctionnalité a été publiée. Le système va être modifié pour ne stocker que les notifications des 5 dernières années, mais jusqu'à 10 000 d'entre elles. Cela contribuera à la santé à long terme des infrastructures et à empêcher que les notifications plus récentes disparaissent trop tôt. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * L'équipe Wikipédia Android a commencé un test beta de la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|recherche hybride]] sur Wikipédia en grec. Cette recherche hybride supporte les requêtes sémantique et par mot clés, permettant aux utilisateurs de trouver ce qu'ils cherchent plus facilement. * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir la double authentification]] (A2F) d'activée. Actuellement, l'A2F n'est nécessaire que pour utiliser les droits du groupe, et non pour en faire partie. Vu que ce système admet certaines failles, il sera [[phab:T418580|changé graduellement en mars]]. Les membres de ces groupes ne pourront plus désactiver la dernière méthose d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Il sera toujours possible de rajouter d'autres méthodes d'authentification et d'en enlever, tant qu'une est toujours activée. Dans la seconde moitié de mars, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique aux administrateurs CentralNotice, aux vérificateurs d'utilisateurs, aux administrateurs d'interface, aux masqueurs, aux staff de Wikidata et Wikifonctions ainsi qu'aux bureaux IT et Confiance et sécurité de la WMF. Rien ne changera pour les autres utilisateurs. Voir la tâche liée pour le calendrier de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème empêchant les utilisateurs de créer une instance dans [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * Le nouvel analyseur syntaxique Parsoid [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continue d'être déployés sur plus de wikis]], améliorant la pérennité de la platforme et rendant plus facile l'ajout de nouvelles fonctionalités de lecture et de modification. Parsoid est maintenant l'analyseur par défaut sur 488 wikis de la WMF (268 Wikipédias), couvrant plus de 10% de toutes les lectures de pages Wikipédia. * Le processus et les critères pour [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|demander un accès exceptionnel]] au flux à fort volume de l'API ''Wikimédia Entreprise'' (sans coût pour des utilisations en rapport à notre mission) [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|ont maintenant été publiés]]. Notre but est de donner une documentation plus claire et plus complète aux utilisateurs. * [https://techblog.wikimedia.org/ Le blog Tech], dédié à la communité technique de Wikimédia [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ va migrer] vers [[diffblog:|Diff]], le blog pour les nouvelles et événements de la communauté. La migration devrait être terminée en Avril 2026, après quoi les nouveaux posts seront acceptés pour être publiés. Les lecteurs pourront lire les posts - anciens ou nouveaux - sur https://diff.wikimedia.org/. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 març de 2026 a 17.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 març de 2026 a 18.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 març de 2026 a 12.06 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 març de 2026 a 19.36 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 març de 2026 a 16.51 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-14</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le version Beta de [[abstract:|Abstract Wikipedia]], un nouveau projet Wikimédia indépendant du langage, a été lancée la semaine dernière. Ce projet permet aux communautés de construire des articles Wikipédia dans leur langue natale, qui peuvent directement être lus par les autres utilisateurs et utilisatrices dans leur propre langage. Le wiki fonctionne grâce à des instructions de Wikifunctions et au contenu structuré issu de Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|En savoir plus]]. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Croissance mène un test A/B afin d'évaluer l'effet d'un message plus clair et plus convivial encourageant à la création de comptes sur les wikis. Actuellement, lorsqu'un utilisateur mobile non connecté lance la modification, un message d'avertissement s'affiche, pouvant paraître abrupt et décourageant. Il présente également la modification par compte temporaire comme option par défaut, au lieu d'inciter à la création d'un compte. Le test est mené sur dix Wikipédia, dont les versions en arabe, français, espagnol et allemand. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|En savoir plus]]. * L'équipe des applications Wikimédia sollicite vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|comment devrait fonctionner l'édition dans les applications mobiles Wikipédia]]. La discussion porte sur l'amélioration de l'accès aux outils d'édition lorsque les utilisateurs appuient sur « Modifier ». Cette initiative s'inscrit dans un effort plus large visant à offrir aux lecteurs intéressés par la contribution une expérience utilisateur plus intuitive. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:45|la tâche soumise|les {{formatnum:45}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:45||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème avec la récupération de citations à partir du site d'archive de journaux [https://www.newspapers.com Newspapers.com], qui ne fonctionnait plus en raison d'un blocage des requêtes [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]], a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 març de 2026 a 19.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-15</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|extension CampaignEvents]] comprend désormais une nouvelle fonctionnalité de définition d’objectifs de groupe, permettant aux organisateurs de définir et de suivre les objectifs de l’événement, tels que le nombre d’articles créés et de contributeurs participants en temps réel. De même, les participants peuvent travailler vers des cibles communes et voir leur impact collectif au fur et à mesure que l’événement se déroule. Cette fonctionnalité est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Pour en savoir plus, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] La nouvelle fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|étiquettes de liste de suivi]] (annoncée dans les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Actualités techniques 2026-07 ]]) est désormais disponible via l'ÉditeurVisuel, l'éditeur de code et l'«étoile de suivi»(ou le lien de suivi, pour les habillages qui n'ont pas d'icône d'étoile). Auparavant, il n'était possible d'attribuer des étiquettes que via [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de suivi]]. Dans ces trois emplacements, il s'agit d'un nouveau champ situé après le champ d'expiration. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où les pages de discussion sur mobile avec Parsoid sont inutilisables après les en-têtes de section vides, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|fonctionnalité de sous-référencement]], qui permet aux contributeurs d'ajouter des détails à une référence existante sans la dupliquer, sera progressivement déployée sur [[phab:T414094|davantage de wikis]] plus tard cette année. Les wikis utilisant le gadget [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] sont encouragés à mettre à jour leur version (généralement sur [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] comme indiqué [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ici]) pour assurer la compatibilité. D'autres gadgets liés aux références pourraient également être affectés. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * Toutes les éditions de Wikinews seront fermées et passeront en mode lecture seule le 4 mai 2026. Le contenu restera accessible, mais aucune nouvelle modification ni aucun nouvel article ne pourra être ajouté. Cette fermeture a été approuvée par le Conseil d'administration de la Fondation Wikimedia à la suite de discussions prolongées. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|En savoir plus]]. * L'[[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|API d'action]] a proposé plusieurs formats pour les résultats demandés. L'un d'entre eux, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, sera bientôt supprimé. Veuillez vous assurer que vos scripts ou robots utilisent le [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|format JSON]]. Cette suppression devrait affecter très peu de scripts et de robots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * La page [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] inclut désormais les alias d'espace de noms. Par exemple «WP» pour l'espace de noms ''Projet'' (''Wikipédia'') sur la Wikipédia en allemand. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 abril de 2026 a 16.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 abril de 2026 a 15.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-17</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Après deux ans de développement, la version [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], également connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], sortira de sa phase bêta le mardi 21 avril. Elle offrira une meilleure lisibilité du code et du wikitext, une réduction des fautes de frappe et d'autres [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|avantages]] à tous les utilisateurs du surligneur de syntaxe standard. Un grand merci au bénévole [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] qui a développé de nombreuses nouvelles fonctionnalités, notamment [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|le repliement de code]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|la saisie semi-automatique]] et [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|l'analyse statique du code]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Une mise à jour majeure de l'application Wikipédia pour iOS est en cours de déploiement, en restructurant l'interface pour s'harmoniser avec le tout nouveau design visuel "Liquid Glass" d'Apple. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Télécharger la dernière version] et découvrez les nouveautés. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Les listes de lecture]] est une fonctionnalité qui permet aux lecteurs d'enregistrer des articles dans une liste pour les lire ultérieurement. Cette fonctionnalité est actuellement en version bêta sur les Wikipédias en arabe, français, indonésien, vietnamien et chinois, et activée par défaut pour tous les nouveaux comptes sur toutes les Wikipédias. * Une expérimentation visant à étendre [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|les aperçus de page au web mobile]] sera lancée la semaine du 20 avril sur les versions arabe, anglaise, française, italienne, polonaise et vietnamienne de Wikipédia. Les aperçus de page sont des fenêtres contextuelles affichant une miniature, un premier paragraphe et un lien bleu permettant d'ouvrir l'article complet, facilitant ainsi la découverte de contenu. Cette fonctionnalité est déjà disponible sur ordinateur et dans les applications. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|En savoir plus sur cette expérimentation et d'autres]]. * Sur plusieurs wikis, les contributeurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmé leur adresse électronique]] peuvent désormais voir une bannière les invitant à le faire. La confirmation de l'adresse électronique permet à un utilisateur de récupérer l'accès à son compte en cas de perte. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:15|la tâche soumise|les {{formatnum:15}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:15||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème qui entraînait des ralentissements lors de la modification de très grandes pages wiki dans l'éditeur wikitext de 2017, des problèmes de chargement, de prévisualisation et de défilement, ainsi que des problèmes de performance lors de la sélection, de la découpe ou du collage de contenu, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre de la promotion de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] à partir d'une fonctionnalité bêta, tous les utilisateurs se serviront de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] au lieu de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] pour la coloration syntaxique lors de l'édition de pages de contenu JavaScript, CSS, JSON, Vue et Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * <span class="mw-translate-fuzzy">Le service <code>mirrors.wikimedia.org</code> pour les utilisateurs de Debian et Ubuntu sera définitivement arrêté le 15 mai. Le matériel du serveur sera remplacé par des solutions plus performantes. Certains utilisateurs devront peut-être migrer vers un autre serveur qui ne devra prendre qu'une minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ Vous pouvez en savoir plus].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * Les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> seront supprimées de [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. Si vos outils ou requêtes accèdent directement à <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> ou <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi>, veuillez les mettre à jour pour utiliser les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> avant le 28 mai. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Suite à la récente mise en place de limites de débit globales pour les API non identifiées, la Fondation Wikimedia poursuit ses efforts pour garantir [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|une utilisation équitable de l'infrastructure]] en appliquant des limites globales au trafic des API identifiées à partir de la dernière semaine d'avril. Ces limites sont volontairement fixées au niveau le plus élevé possible afin de minimiser l'impact sur la communauté. Les bots exécutés dans Toolforge/WMCS ou disposant des droits d'utilisateur de bot sur un wiki ne devraient pas être affectés pour le moment. Toutefois, il est conseillé à tous les développeurs de suivre les bonnes pratiques mises à jour. Pour plus d'informations, consultez la page [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|API Wikimedia/Limites de débit]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Foire aux questions]]. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|API d'attribution]] est désormais disponible en [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|version bêta]]. Elle récupère les informations nécessaires pour créditer les articles et les fichiers multimédias de Wikimedia, quel que soit leur lieu d'utilisation. La documentation de référence est disponible sur la page dédiée au Sandbox REST, accessible sur tous les wikis Wikimedia (comme [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox le sandbox REST de Wikipédia en anglais]). N'hésitez pas à partager vos commentaires sur la [[mw:Talk:Attribution API|page de discussion du projet]]. * Il n'y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 abril de 2026 a 15.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-18</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un changement dans la manière dont les utilisateurs et utilisatrices sont automatiquement confirmés est en cours pour améliorer la protection contre le vandalisme. Actuellement, il suffit d’avoir un compte depuis quelques jours avec quelques contributions pour être ajouté au groupe [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]]. Cette configuration tend à être exploitée par certains vandales qui créent des comptes et commencent à les utiliser après un certain temps. Pour réduire ce problème, la configuration va changer la semaine prochaine afin que l’âge du compte minimum pour être confirmé automatiquement ne soit calculé qu’à partir de la première modification, au lieu de la date d’inscription. L’âge minimum du compte restera le même, c’est seulement le point de départ pour calculer cet âge qui change. Ce changement ne sera déployé que sur les wikis qui nécessitent au moins une contribution pour satisfaire les conditions de confirmation automatique. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * Tous les utilisateurs et utilisatrices de Wikipédia avec un nouveau compte et ceux qui ont activé l’option « activer automatiquement la plupart des fonctionnalités bêta » peuvent désormais utiliser la fonctionnalité bêta de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|listes de lecture]] pour enregistrer des articles à lire plus tard. Cela permet d’organiser les lectures qui nous intéressent à un endroit unique pour y accéder facilement. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème avec les images d’infoboite qui avaient une marge intérieure immense dans Firefox a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Actualités pour la contribution technique''' * Pour rappel, la limite globale d’accès à l’API sera appliquée cette semaine pour identifier le trafic de l’API. Le but est d’aider à garantir un [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|accès équitable à l’infrastructure]]. Les robots qui s’exécutent dans Toolforge ou WMCS, ou avec le droit utilisateur ''robot'' sur les wikis, ne devraient pas être affectés pour le moment. Cependant, il est conseillé à tous les développeurs et développeuses de se conformer aux nouvelles bonnes pratiques à suivre. Pour plus d’informations, notamment la limite globale d’accès effective, consultez [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|la page sur la limite d’accès des API de Wikimedia]] et les [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|questions-réponses]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 abril de 2026 a 18.06 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 abril de 2026 a 20.07 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-19</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L’équipe chargée des fonctionnalités de [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Guidage des articles]] invite les contributeurs et contributrices expérimentés des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|Wikipédia pilotes]] (arabe, bangla, japonais, portugais, persan, turc, anglais simplifié, espagnol et français) à contribuer à la traduction et à l’adaptation des [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance exemples de trames d’articles]. Ces trames guideront les contributeurs dans la création d’articles clairs, bien structurés et conformes aux règles lors de l’utilisation de [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle la fonctionnalité] dès son lancement en mai 2026. Des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|instructions simples]] expliquant comment traduire et adapter ces trames sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et les technologies]] a publié [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|une proposition de recommandation]] d’une procédure type que les organisations affiliées à Wikimedia pourraient suivre pour contribuer au domaine technique. Les membres de la communauté sont invités à donner leur avis sur cette recommandation avant le 8 mai [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|sur la page de discussion]]. * Le nombre de préférences de taille de la miniature disponibles dans MediaWiki va être réduit à trois options standardisées : ''petite'' (180 px), ''moyenne'' (250 px) et ''large'' (400 px), dans le cadre du travail en cours pour améliorer les performances et réduire la pression sur les services de miniatures. Par conséquent, les préférences existantes seront automatiquement adaptées à la nouvelle taille la plus proche (par exemple, les petites tailles comme 120 px ou 150 px s’afficheront à 180 px, tandis que les grandes tailles comme 300 px ou 360 px s’afficheront à 400 px). L’interface des préférences sera bientôt mise à jour pour refléter ces changements, et les utilisateurs qui souhaitent s’y opposer ou donner leur avis peuvent le faire. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * Dorénavant, même lorsqu’une permission expire automatiquement, les utilisateurs recevront une notification Echo similaire à la notification normale pour les changements de permissions. Quant au [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|robot global de rappel]], il continue de prévenir les utilisateurs une semaine ''avant'' que leurs droits ne soient sur le point d’expirer, afin qu’ils puissent les faire renouveler. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème du sélecteur de langue ULS dans [[m:Special:Translate|Special:Translate]] qui faisait défiler verticalement alors qu’il ne devait pas, a été résolu. Auparavant, lorsque les utilisateurs ouvraient le menu déroulant « Traduire en français » et commençaient à saisir le nom d’une langue, la boîte de dialogue défilait verticalement de quelques pixels même lorsqu'il y avait suffisamment d’espace pour afficher tous les résultats. Le menu déroulant ne se déplace plus inutilement lors du filtrage des langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|liste de suivi globale]], qui vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page, continue de s’améliorer. Par exemple, les listes de suivi pour les sites avec Wikibase tels que [[:d:|Wikidata]] prennent désormais en charge les éléments [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] pour un meilleur suivi. Le mode Mises à jour en direct actualise désormais la page spéciale toutes les 60 secondes afin de se conformer aux [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|nouvelles limites globales d’accès à l’API]] pour une meilleure réactivité en temps réel. Par ailleurs, un bug de directionnalité du texte qui affichait les liens comme « changements 3 » au lieu de « 3 changements » dans les listes à directions mixtes a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Actualités pour la contribution technique''' * La deuxième phase de [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|limitations globales d’accès à l’API]] a été déployée pour réduire l’[[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact des robots IA]] et assurer un accès équitable et durable aux ressources de Wikimedia, en donnant la priorité au trafic humain et conforme à notre mission. Les [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|limites]] ne s’appliquent plus par heure mais par minute, produisant une meilleure répartition dans les structures de trafic ainsi qu’une meilleure prévisibilité de la charge de l’API. Les utilisateurs de la communauté ne devraient pas être affectés, et aucune action n’est requise. Les premières indications montrent que certains requérants basés sur l'agent utilisateur ajustent leur comportement, et environ 64 % du trafic API automatisé a été identifié. La surveillance continue, et Wikimedia Enterprise reste disponible pour l’assistance commerciale. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai de 2026 a 20.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == I donan las fòrmas oralas de las comunas == Cada enquesta com aquesta, per comuna e gropament de comunas, deu interrogar la gent presenta sis los noms de las comunas e escarts. https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.48 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-20</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Communauté Technique a publié [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|de nouvelles directives]] expliquant comment les souhaits sur la Liste de souhaits de la communauté sont triés et priorisés. La documentation vise à aider les contributeurs à rédiger des propositions plus solides en clarifiant les facteurs qui influencent les décisions de priorisation. Au-delà du nombre de votes, les directives mettent en avant des considérations telles que l'impact potentiel sur la communauté pour déterminer quels souhaits avanceront. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de croissance des lecteurs lance une expérience pour tester une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|fonctionnalité de Partage de Carte]] qui permet aux lecteurs de créer des cartes visuellement attrayantes à partir d'articles Wikipédia ou de sections d'articles sélectionnées et de les partager en ligne, chaque carte renvoyant à l'article original afin d'aider à augmenter le lectorat et la découverte des articles. Le test A/B réservé aux mobiles ne sera disponible qu'à une partie des lecteurs sur les Wikipédia en arabe, chinois, français, vietnamien et anglais afin de mieux comprendre les habitudes de lecture et de partage, et est prévu pour commencer la semaine du 18 mai pour une durée de quatre semaines. * Les applications Wikipedia pour Android et iOS ont récemment publié en version bêta le [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|défi de lecture de 25 jours]], dans le cadre des efforts visant à stimuler l'engagement des lecteurs en encourageant les utilisateurs à atteindre des objectifs de lecture. Pour suivre leur série de lectures pendant le défi, les utilisateurs de l'application peuvent ajouter un widget avec Baby Globe à leur écran d'accueil. Le défi commence officiellement le 11 mai. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:17|la tâche soumise|les {{formatnum:17}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:17||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la préférence globale pour activer la coloration syntaxique dans le wikitexte pouvait s'éteindre de manière inattendue après avoir été activée a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Sujet technique]] Le module ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, obsolète depuis [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|septembre 2023]], sera supprimé cette semaine. Il existe un [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide pour migrer de l’interface MediaWiki UI vers Codex]] pour tous les outils qui l’utilisent. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai de 2026 a 19.20 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-21</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'équipe de Wikipédia abstraite a identifié cinq wikis pilotes potentiels pour évaluer leur intérêt à adopter des articles abstraits sur leurs wikis. Les pilotes sont Wikipédia en Malayalam, en Bengali, en Dagbani, en Arabe et en Indonésien. La période de retour d'information sera ouverte jusqu'au 22 mai. Si votre communauté est intéressée à devenir un pilote, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|faites-nous savoir sur Meta]]. '''Actualités pour la contribution''' * Une expérience visant à afficher [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|les listes de lecture]] aux lecteurs non connectés sur le web mobile sera lancée le 18 mai sur les Wikipédias Allemande, Espagnole, Italienne, Portugaise, Polonaise, Néerlandaise, Turque et Ourdou, et durera un mois. Cet effort soutient des objectifs plus larges consistant à aider les lecteurs à enregistrer et organiser des articles pour une lecture ultérieure, tout en encourageant des habitudes qui pourraient mener à de futures contributions sur Wikipédia. * Pour prendre en charge un bouton de marquage dans la fonctionnalité bêta Liste de lecture, le menu "Outils > Action" a été mis à jour pour afficher des icônes, y compris l'indicateur en forme d'étoile de suivi qui aide les éditeurs à identifier les articles suivis temporairement. Les icônes correspondent désormais également à celles utilisées sur mobile, améliorant la cohérence entre les plateformes. Le changement est actuellement limité au menu des actions et concerne principalement les éditeurs ayant des droits d'utilisateur privilégié. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Mode de Suggestion]] a été publié en tant qu'[[w:en:A/B test|test A/B]] pour les nouveaux éditeurs sur le site mobile à [[phab:T421189|~15 Wikipédias]]. L'expérience mesurera l'impact que le Mode de Suggestion a sur la proportion de sessions d'édition sur le web mobile par des nouveaux éditeurs qui aboutissent à des modifications constructives (non annulées) des articles. L'expérience évaluera également l'impact de la fonctionnalité sur la rétention des éditeurs et surveillera les changements dans les taux d'annulation et de blocage. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème dans l'application Android de Wikipédia où les images pourraient parfois ne pas se charger après avoir ouvert une notification de liste de lecture recommandée, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|équipe de la Plateforme Wikidata]] a publié sa [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|recommandation de remplacement du backend]] et l'[[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|architecture technique]] qui l'accompagne pour la migration du Wikidata Query Service (WDQS) hors de Blazegraph grap. Les retours sont attendus jusqu'au 25 mai 2026, en particulier sur les éventuelles lacunes et impacts sur les cas d'utilisation avancés. Les membres de la communauté Wikidata et les utilisateurs de WDQS sont également encouragés à aider à identifier les outils et flux de travail à fort impact qui pourraient nécessiter une attention sur [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|cette page]]. Les retours peuvent être partagés sur la [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|page de discussion de la migration]] ou lors de la [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|prochaine heure de bureau]]. Voir le [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|bulletin de l'équipe WDP]] pour plus de détails. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''En détails''' * Sur les Wikipédia en anglais, en français, en japonais et quelques autres, il y a eu un [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|essai de hCaptcha]], un service tiers de détection de robots. L'essai a montré que hCaptcha détecte et dissuade efficacement certaines activités automatisées de mauvaise foi, à la fois par lui-même et en donnant des signaux aux [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers et stewards]] pour qu'ils enquêtent. Comme les résultats étaient positifs, hCaptcha sera déployé sur toutes les wikis au cours des prochaines semaines. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|Voir la page du projet hCaptcha]] pour des informations techniques sur la mise en œuvre et les protections de la vie privée. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|En savoir plus]]. * La dernière mise à jour de la Technologie communautaire est désormais disponible, avec des progrès dans plusieurs initiatives de la Liste de souhaits communautaire, y compris l'extension des listes de lecture de l'application mobile au site web, la prise en charge de nouvelles langues pour "Who Wrote That" et le Tableau de bord personnel, des améliorations du rendu 3D et des graphiques, ainsi que des travaux à venir sur le tri des pages de discussion, la lecture audio et les flux de travail d'édition. La mise à jour partage également les priorités actuelles, les tendances de l'état de la Liste de souhaits et les opportunités de retour d'information de la communauté sur les domaines de concentration futurs et le Plan annuel 2026–2027 de la Wikimedia Foundation. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Lisez le bulletin d'information complet pour plus de détails]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai de 2026 a 20.22 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> ==Please fix this template== Hello. You started [[Modèl:Monedas_virtualas|this template]] on 27 December 2013, and 13 years later, it has to be fixed. I would be fantastic if you could fix it in accordance with the English or French version. [[Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Discussion Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|d]]) 23 mai de 2026 a 10.40 (UTC) :Thanks for reminding. Done. Best regards. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 mai de 2026 a 11.41 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-22</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Faisant suite à une [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|expérience fructueuse sur la création de comptes]], un message d'avertissement pour les personnes déconnectées sera déployé sur les wikis Wikimédia durant la première semaine de juin. Ce changement n'affectera que les personnes déconnectées sur l'interface web mobile qui commencent à modifier. Cette nouvelle expérience est faite pour encourager la création de comptes, tout en autorisant aux utilisateurs de modifier à l'aide de comptes temporaires. Les résultats de l'expérience ont montré une augmentation de la création de compte d'environ 27 % pour ceux ayant vu le nouveau message. Comme prévu, puisque plus de personnes créent un compte, la création de comptes temporaires a diminué de 16 %. L'expérience n'a pas montré d'autres changements sur la qualité des modifications ou sur les autres indicateurs surveillés. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Actualités pour la contribution''' * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes d’utilisateurs sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir l'authentification à 2 facteurs]] (A2F) d'activée. Les membres de ces groupes seront dans l'impossibilité de désactiver la dernière méthode d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Ces utilisateurs auront toujours la possibilité d'ajouter ou d'enlever des nouvelles méthodes d'authentification, tant qu'une de ces méthodes est toujours activée. Dans les prochaines semaines, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique entre autres aux bureaucrates. Veuillez lire les tâches liées pour les dates de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * L'[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|équipe des souhaits techniques de Wikimédia Allemagne (WMDE)]] va lancer un [[w:fr:Test A/B|test A/B]] sur [[:phab:T415904|10 wikis]], pour essayer des [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|améliorations potentielles pour les aperçus de références]]. Cette expérience durera environ 2 semaines à la fin mai ou début juin et affectera 10 % du lectorat sur ordinateur sur les wikis participants. * Après deux expériences fructueuses, l'équipe Croissance du lectorat déploiera une fonctionnalité de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|visionnage d'images]] en bêta pour toutes les Wikipédia sur mobile le 25 mai. Cela veut dire que toutes les personnes ayant les fonctionnalités bêtas activées verront cette fonctionnalité. Les autres pourront l’activer dans leurs préférences. Cette fonctionnalité inclura un carrousel de toutes les images d'un article en haut de celui-ci, avec la possibilité pour les contributeurs d’[[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclure des images du carrousel d'un article ou d'enlever la fonctionnalité pour l'entièreté de l'article]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les fichiers STL tridimensionnels étaient affichés incorrectement par l'extension 3D du lecteur multimédia, ce qui est maintenant corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les classes CSS dépréciées <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> ont été remplacées par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> car les premières ne fonctionnent pas correctement sur toutes les plateformes, dont l'interface web mobile et l'application mobile. Les projets se servant de ces classes sont encouragés à vérifier leur usage et à planifier leur migration. Sachez que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> pourraient aussi être dépréciées dans le futur, même s’il n'y a pas de calendrier défini. [[phab:T426452|En savoir plus]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai de 2026 a 21.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-23</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience]] mène une expérience pour montrer la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]], qui est encore en développement, aux lecteurs non connectés sur mobile afin de tester si elle encourage la création de compte à un rythme plus élevé que le bouton watchstar. L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|expérience]] a été lancée le 18 mai sur les wikis en allemand, espagnol, italien, portugais, polonais, néerlandais, turc et ourdou, et elle durera un mois. * L'équipe Wikimedia Apps a publié la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] du flux d'accueil repensé pour l'application Android Beta. Le nouveau flux d'accueil comprend un onglet « Communauté » actualisé et un onglet « Pour vous » personnalisé contenant des recommandations de lecture mises à jour quotidiennement. La refonte fait partie d'un effort plus large visant à améliorer la découverte de contenu et à créer des expériences d'apprentissage plus engageantes dans les applications Wikipédia. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les images pouvaient ne pas se charger pour certaines modifications suggérées sur [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], laissant la vignette bloquée dans un état de chargement, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 junh de 2026 a 21.09 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 junh de 2026 a 10.35 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-24</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Wikimedia Entreprise a relevé les limites d’utilisation gratuite de ses API. La limite mensuelle de requêtes pour l’API « à la demande » (<i lang="en">On-demand</i>) est passée de {{formatnum:5000}} à {{formatnum:50000}} requêtes, tandis que celle de l’API des instantanés (<i lang="en">Snapshot</i>) est passée de 15 à 30 requêtes par mois. De plus, les instantanés de contenus structurés sont désormais accessibles aux comptes gratuits. Ces changements élargissent l’accès aux données de Wikimedia Entreprise pour les développeurs et développeuses, les chercheurs et chercheuses et les organisations qui utilisent les contenus Wikimédia. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Actualités pour la contribution''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|nouvelle version du Fil d’exploration]], désormais appelé « Fil d’accueil », est en cours de déploiement auprès de 50 % des utilisateurs de l’application Wikipédia pour Android. Le fil d’accueil aide le lectorat à découvrir du contenu pertinent grâce à deux nouveaux onglets : « Communauté » et « Pour vous ». L’onglet « Communauté » propose un flux défilant de contenus sélectionnés et d’actualités provenant de l’ensemble de la communauté et du mouvement Wikimédia, tandis que l’onglet « Pour vous » offre une expérience en plein écran et par glissement qui présente des contenus adaptés aux centres d’intérêt de l’utilisateur ou utilisatrice. Cette refonte s’inscrit dans le cadre d’un travail en cours visant à améliorer la découverte et à enrichir l’expérience d’apprentissage au sein de l’application Wikipédia. * Le jeu-questionnaire quotidien [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Qu’est-ce qui est arrivé en premier ?]] est désormais disponible dans la version bêta de l’application Wikipédia pour iOS en anglais, allemand, français, portugais, russe, espagnol, arabe, chinois et turc. Le jeu s’appuie sur des événements historiques tirés de la rubrique « Éphéméride » de Wikipédia et met les lecteurs au défi de deviner lequel des deux événements s’est produit en premier. Le jeu avait déjà été lancé sur Android. Les communautés souhaitant rendre le jeu disponible dans leur langue peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|consulter les instructions et les conditions requises]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Les sous-références]], une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki permettant aux contributeurs de réutiliser des références avec des détails différents, va commencer à être déployée sur les wikis Wikimédia après une phase pilote réussie. Le déploiement débutera le 8 juin pour la plupart des [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|wikis du groupe 1]] et Wikipédia en français, puis d'autres éditions linguistiques de Wikipédia bénéficieront de cette fonctionnalité au cours des prochains mois. Les communautés sont invitées à se préparer en vérifiant s’il existe des [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate messages non traduits de l’extension Cite] dans leur langue et en passant en revue toute utilisation de l’outil [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Infobulles des références]], qui pourraient nécessiter des [[:phab:T416304#11668731|mises à jour]] pour prendre en charge la nouvelle fonctionnalité. Les wikis utilisant les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|aperçus de référence]] n’ont aucune action à entreprendre. Les communautés peuvent également créer la [[Special:TrackingCategories|catégorie de suivi]] ''cite-tracking-category-ref-details'' en tant que catégorie cachée à l’aide de <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (ou d’un modèle dédié), et la relier à l’élément Wikidata correspondant [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|expérience d'Aperçus de page]] sur le Web mobile a pris fin. L'équipe a décidé de ne pas déployer cette fonctionnalité après que les résultats ont montré qu'elle n'avait pas d'impact statistiquement significatif sur la fidélisation des lecteurs, l'amélioration de la fidélisation étant le principal indicateur de réussite. Les « Aperçus de page », déjà disponibles sur ordinateur et dans les applications, affichent une vignette, le premier paragraphe et un lien vers l'article complet lorsque les lecteurs cliquent sur un lien bleu. L'expérience a testé cette fonctionnalité sur le Web mobile sur six versions de Wikipédia. * La [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|bibliothèque d'icônes de l'interface utilisateur]] sera [[phab:T399175|mise à jour dans le courant de cette semaine ou la semaine prochaine]]. La plupart des quelque 300 icônes ont été légèrement peaufinées et une trentaine de nouvelles icônes ont été ajoutées. Ces modifications améliorent les icônes afin de les rendre plus cohérentes et plus compréhensibles, et d'offrir un meilleur équilibre visuel lorsqu'elles sont utilisées en groupe. * L'interface [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Sélecteur universel de langue]] (ULS) de MediaWiki, qui aide les utilisateurs à sélectionner du contenu dans d'autres langues, a été mise à jour. La nouvelle version améliore la rapidité et l'accessibilité, et les utilisateurs des projets Wikimédia peuvent désormais épingler des langues pour changer de langue plus rapidement. Le déploiement sur les sites Wikimédia se fera progressivement au cours des prochaines semaines. Vous pouvez la tester dès maintenant en tant que fonctionnalité bêta en sélectionnant [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|les fonctionnalités bêta]] dans les préférences de votre profil et partager vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|la page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème du le tableau de bord d'analyse des pages vues sur pageviews.wmcloud.org qui a arrêté de mettre à jour les données graphiques en mai 2026, affectant tous les utilisateurs, a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La signature de la fonction <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> a été simplifiée. Les développeurs peuvent désormais passer un objet de configuration à la place d'une liste de paramètres positionnels lors de la création de liens vers des portlets. L'ancienne signature de la fonction reste prise en charge à des fins de compatibilité ascendante. Par exemple, au lieu de : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi>, utilisez <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Les responsables de la maintenance des scripts sont invités à passer en revue les utilisations existantes de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> et à les mettre à jour si nécessaire. Cette modification sera disponible sur tous les wikis à partir du 11 juin. Merci à Gerges, bénévole de la communauté, d'avoir apporté cette amélioration. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Discussion sur la liste de souhaits de la communauté''': les [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|changements introduits]] par les équipes Produit et Technologie visent à augmenter le nombre et la complexité des souhaits exaucés, notamment par la dissolution de l'équipe Community Tech. Ils [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mènent actuellement des discussions]] sur une [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|orientation proposée pour la liste de souhaits]] émanant des membres de la communauté. Cela inclut des moyens de structurer le vote annuel, un meilleur suivi des souhaits, la suppression de certains domaines prioritaires et des [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mises à jour concernant le personnel]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 junh de 2026 a 21.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-25</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|équipe chargée de la croissance du lectorat]] a lancé une fonctionnalité bêta d'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|exploration des images]] sur la version mobile de toutes les Wikipédias. Cette fonctionnalité affiche un carrousel d'images en haut des articles contenant au moins trois images. Les contributeurs peuvent configurer cette fonctionnalité à l'aide des commandes suivantes : pour masquer une image spécifique sur une page, utilisez soit <code>class=notpageimage</code> pour l'exclure des aperçus miniatures, soit <code>class=noviewer</code> pour l'exclure de MediaViewer. Le carrousel peut également être désactivé complètement sur une page à l'aide du mot magique <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. Pour faire des retours ou signaler des bugs, rendez-vous sur la [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|page de discussion du projet]]. * Les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] peuvent désormais être [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|triées par ordre décroissant]] dès le premier clic en ajoutant <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> à la cellule d'en-tête. Auparavant, par défaut, cliquer une première fois sur l'en-tête d'une colonne entraînait un tri par ordre croissant. Cette nouveauté offre davantage de contrôle et de flexibilité pour les Wikitables, tandis que le comportement par défaut pour les clics suivants reste inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Aide à la rédaction d'articles]] est actuellement en phase de test auprès de certains contributeurs qui créent de nouveaux articles sur les Wikipédias en anglais simplifié, en français et en turc. L'expérience débutera bientôt sur les Wikipédias en arabe et en bengali également. [[w:simple:Special:NewArticle|Cette fonctionnalité]] fournit aux contributeurs des conseils élaborés par la communauté afin de les aider à créer des articles conformes aux normes communautaires. Les contributeurs expérimentés peuvent continuer à créer ou à adapter des modèles pour des types d'articles spécifiques qui sont couramment créés par des contributeurs moins expérimentés. Ces modèles guident les contributeurs moins expérimentés dans la création d'articles de haute qualité. Un guide rapide des balises utilisées dans les modèles est disponible sur [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|cette page]]. [[w:fr:Projet:Aide à la rédaction d'articles#Liste de plans d'aide à la rédaction|Des exemples de modèles]] pouvant être adaptés, ainsi que des instructions sur la manière de les adapter, se trouvent dans [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|cette section]] de la page du projet. * Les wikis qui souhaitent remplacer le bouton « indéfiniment » dans la page Special:Block pour les comptes temporaires (par exemple, les wikis qui bloquent les utilisateurs temporaires uniquement jusqu'à l'expiration de leur compte) pourront le faire en créant [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] avec la durée de blocage souhaitée. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:41|la tâche soumise|les {{formatnum:41}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:41||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * D'ici la fin du mois de juin, une chaîne « user-agent » valide sera requise pour les téléchargements automatisés de sauvegardes depuis le site dumps.wikimedia.org. Les requêtes automatisées fournissant une chaîne « user-agent » générique ou vide seront bloquées. Cette mesure [[phab:T400119|renforce l'application]] de la [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative à l'agent utilisateur]] en vigueur depuis longtemps. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services restera inchangé. * La mise en place des [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|limites de débit des API]] à l'échelle mondiale est désormais achevée ; ces limites s'appliquent à toutes les API et sont fixées aux niveaux indiqués dans la documentation pour tous les groupes. Les bots fonctionnant sur Toolforge/WMCS ou disposant du droit d'utilisateur « bot » sur n'importe quel wiki restent exemptés. Tous les bots doivent continuer à respecter les bonnes pratiques décrites dans la documentation afin d'éviter d'être soumis à des limites de débit. * Le [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page wiki du portail API] sera en lecture seule à partir de cette semaine (du 15 au 18 juin). La semaine suivante (du 22 au 25 juin), toutes les URL du wiki du portail API redirigeront vers [[mw:Wikimedia APIs|les API Wikimedia sur mediawiki.org]]. Pour en savoir plus, consultez la [[wikitech:API Portal/Deprecation|page du projet]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Le 17 juin à 18 h (UTC), la WMF organisera une réunion sur Discord consacrée à la revue de code. L'[[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|enquête sur la satisfaction des développeurs]] nous a permis de constater que les bénévoles rencontrent des difficultés avec la revue de code, et nous souhaitons discuter de ces expériences afin de trouver des solutions concrètes. Vous pouvez rejoindre la réunion [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via le serveur Discord de la communauté Wikimedia]. * La [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Conférence Wikimedia d'Amérique latine]] organisera un hackathon régional qui réunira la communauté technique du mouvement Wikimedia, notamment des développeurs, des administrateurs système, des data scientists et des utilisateurs disposant de droits étendus. Les contributeurs techniques intéressés peuvent [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform postuler à une bourse] pour y participer jusqu'au 21 juin à minuit (heure de la Bolivie, UTC-4). * Inscrivez-vous aux Wikimania Team Challenges pour participer à cet événement exceptionnel. Les défis par équipe se dérouleront en ligne et en présentiel les 21 et 22 juillet, avant la conférence Wikimania. Tout le monde est le bienvenu, quelles que soient ses compétences ou son inscription à Wikimania. Les équipes travailleront sur 10 défis importants visant à soutenir la communauté Wikimedia. Pour plus de détails, rendez-vous sur [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|la page des défis par équipe]] et [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ inscrivez-vous ici]. Les inscriptions se terminent le 20 juin à 23 h UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 junh de 2026 a 16.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-26</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Les [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]] sont [[phab:T418115|désormais disponibles sur Wikidata]]. Cette mise à jour permet d'accéder au mentorat ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|s'il est configuré]]), au module Impact, au panneau d'aide et à une page d'accueil simplifiée pour les nouveaux arrivants (sans les suggestions de modifications). Les administrateurs de Wikidata continuent de paramétrer ces fonctionnalités via la configuration communautaire. '''Actualités pour la contribution''' * La page spéciale [[{{#special:RangeCalculator}}]] a été créée. Elle permet aux utilisateurs de trouver une plage d'adresses IP sans avoir à recourir à des outils externes. Jusqu'à présent, cet outil n'était accessible qu'aux CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * Les [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]] sont une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki qui permet aux contributeurs de réutiliser des références en modifiant certains détails. Elle sera déployée le 23 juin, sur la plupart des versions de Wikipédia de petite et moyenne taille. La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] répertorie les mesures à prendre sur votre wiki pour faciliter ce déploiement. Consultez le [[:phab:T414094|plan de déploiement]] pour connaître les prochaines étapes. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * À partir de la semaine prochaine, les utilisateurs recevront une notification lorsqu'ils seront bloqués ou débloqués pour l'édition, ou si ce blocage venait à changer. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de la semaine prochaine, les filtres anti-abus configurés pour « exiger une vérification par CAPTCHA » s'appliqueront également aux utilisateurs disposant du droit <code>skipcaptcha</code>, ce qui inclut la plupart des utilisateurs auto-confirmés. Les bots en sont exemptés. Ce changement ne concerne que les modifications qui déclenchent un filtre anti-abus. Le droit <code>skipcaptcha</code> continuera à exempter les utilisateurs de l'obligation de résoudre des CAPTCHA dans le cadre d'une utilisation normale des wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * La documentation de référence relative à l'[[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|API Lift Wing]] a été déplacée du portail API vers le [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST] interactif. * Le wiki du Portail API est désormais fermé. Pour consulter la documentation relative aux API, rendez-vous sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs sur mediawiki.org]]. À compter du 22 juin, toutes les URL du wiki du Portail API (https://api.wikimedia.org/wiki/) redirigeront vers la page de mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Participez à une visioconférence le 25 juin à 14 h 30 UTC pour rencontrer les stagiaires actuels de Wikimédia participant au [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] et à [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Les stagiaires présenteront leurs projets et feront une brève démonstration du travail qu'ils ont réalisé jusqu'à présent. Les participants sont invités à [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|partager leurs idées et leurs contacts au sein de leur communauté]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 junh de 2026 a 13.05 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-27</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|expériences sur la création de comptes]], l'équipe Growth a testé l'ajout d'une icône de compte utilisateur dans l'en-tête du site mobile pour les utilisateurs non connectés, offrant ainsi un accès direct aux actions « Créer un compte » et « Se connecter ». Cette expérience a permis d'augmenter le nombre de créations de comptes d'environ 20 % sans nuire à la qualité des modifications ni au taux de modifications constructives. Cette fonctionnalité sera désormais déployée sur tous les wikis de la Fondation Wikimédia sur le site mobile au cours de la première semaine de juillet. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * À la suite d'une [[phab:T426248|expérience concluante]], les utilisateurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirmé leur adresse e-mail]] lors de la création de leur compte voient s'afficher une nouvelle bannière leur demandant de finaliser cette procédure. Cela permet de réduire le risque que les utilisateurs se retrouvent bloqués hors de leur compte et rend les adresses e-mail associées aux comptes globalement plus fiables. Cette mesure s'inscrit dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * Une mise à jour de [[Special:Search|Recherche]] affine le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> lorsqu'il est utilisé pour exclure des résultats. Auparavant, l'utilisation de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> avec la négation pouvait élargir involontairement les résultats de recherche en ajoutant les espaces de noms inclus dans le champ de recherche, ce qui entraînait un comportement déroutant pour les utilisateurs s'attendant à un filtre d'exclusion simple. Avec cette mise à jour, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> exclura désormais strictement les titres de pages correspondants comme prévu et pourra afficher un avertissement si l'espace de noms concerné n'a pas été explicitement sélectionné. Le comportement de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> sans négation reste toutefois inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:33|la tâche soumise|les {{formatnum:33}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:33||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème qui empêchait les réviseurs utilisant la barre d'outils « Page Curation » d'être automatiquement abonnés aux discussions qu'ils avaient lancées sur les pages de discussion a désormais été résolu. Les réviseurs recevront désormais des notifications lorsqu'une personne répondra à ces discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Actualités pour la contribution technique''' * À compter du 29 juin, les téléchargements automatisés depuis le site web « dumps.wikimedia.org » seront soumis à la [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative aux user-agents]]. Les requêtes automatisées utilisant un user-agent générique ou vide seront bloquées. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services n'est pas affecté. Cette mesure fait suite à l'annonce publiée dans le [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|numéro 2026/25 de Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 junh de 2026 a 11.48 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-28</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les résultats de la barre de recherche sur Wikidata étaient en anglais au lieu d’utiliser la bonne langue de repli pour les utilisateurs de variantes de langues. Ce problème a maintenant été corrigé : les suggestions de recherche suivront désormais correctement la chaîne des langues de repli. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Actualités pour la contribution technique''' * En préparation de la [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|campagne Célébrons les femmes]] prévues pour mars 2027, l’[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|équipe Activation du contenu]] de Wikimedia Foundation a lancé un sondage composé de 22 questions pour mieux comprendre les contributions techniques des personnes s’identifiant comme femmes sur les projets Wikimedia. Répondre au sondage prend environ 15 à 20 minutes ; il restera ouvert jusqu’au 20 juillet 2026. Les [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] sont aussi sur wiki pour les regarder auparavant. * L’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Partitions]] prend désormais en charge le rendu de partition musicales comme images SVG, en plus du format PNG. Cela répond à [[:phab:T49578|une vieille demande]] et résout des problèmes anciens de qualité de l’image. Les deux formats sont désormais fournis aux clients web : PNG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> et SVG dans l’attribut <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi>. * Le nouvel analyseur syntaxique [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] continue [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|d’être déployé sur d’autres wikis]], ce qui rend plus facile l’introduction de nouvelles fonctionnalités de lecture et de modification. Il a été activé sur Wikipédia en français, amenant la couverture totale à 78,9 % des pages vues de Wikipédia. Le déploiement sur Wikipédia en anglais sur ordinateur va progresser cette semaine. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''En détails''' * La [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|publication sur le blog récapitulant]] le Hackathon Wikimedia 2026 est désormais en ligne. Il met en avant les projets, séances et activités sociales de l’évènement de cette année et présente les premières grandes lignes du Hackathon Wikimedia 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 julhet de 2026 a 13.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-29</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] aide les nouveaux contributeurs à identifier les passages des articles de Wikipédia susceptibles de contenir un langage non encyclopédique et les encourage à envisager d'en réviser le ton. Cette fonctionnalité a fait l'objet d'un [[w:en:A/B_testing|test A/B]] sur les Wikipédias en arabe, en anglais, en français et en portugais, où le taux d'achèvement des tâches par les nouveaux contributeurs [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|a augmenté de 38,7 %]] par rapport à la tâche de relecture par défaut, sans que la qualité des modifications n'en soit affectée. Le test s'est achevé le 9 juillet et la fonctionnalité est désormais accessible à tous sur ces wikis ; elle est configurable via la configuration communautaire. [[phab:T426364|Il est prévu]] de déployer « Revise Tone » sur d’autres wikis. * La configuration communautaire permettant la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|suppression automatique des mentors inactifs]] selon des critères configurables sera activée le jeudi 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|sur certains wikis]], afin de maintenir à jour les listes de mentors. Les mentors sont des contributeurs expérimentés qui choisissent d'aider les nouveaux utilisateurs sur le wiki grâce aux [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]]. Les administrateurs peuvent désormais préparer les paramètres via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]] ; ces fonctionnalités prendront effet à partir de jeudi. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:38|la tâche soumise|les {{formatnum:38}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:38||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où certains utilisateurs de l'application Android Wikipedia ont été déconnectés immédiatement après leur connexion, les empêchant de rester connectés et de modifier les pages, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Actualités pour la contribution technique''' * La modification d'une page à l'aide de scripts utilisateur ou de gadgets entraînait la réinitialisation des étiquettes de liste de suivi que l'utilisateur avait attribuées à cette page. Ce problème a désormais été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * Pour contourner un bug de Safari (voir [[phab:T425211]]), sur les wikis utilisant Parsoid, wikilink hrefs utilise désormais des URL absolues au lieu d'URL relatives au protocole. La sortie de l'API REST reste inchangée et continue d'utiliser des URL relatives au protocole. Les gadgets, les scripts utilisateur, les bots et les feuilles de style CSS devront probablement être adaptés s'ils s'appuyaient sur la présence d'URL relatives au protocole dans wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''En détails''' * L'équipe chargée de la plateforme d'expérimentation de la Fondation Wikimedia a publié un article de blog faisant le bilan de sa première année d'expérimentation structurée. Cet article met en avant des expériences couronnées de succès, telles que « Paste Check », « Reference Check » et « Tone Check », qui ont permis d'améliorer les résultats des modifications et ont été étendues à un plus grand nombre d'utilisateurs, ainsi que des expériences qui n'ont pas abouti à des changements au niveau du produit. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|En savoir plus]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 julhet de 2026 a 16.12 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 julhet de 2026 a 14.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-30</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|équipe chargée de l'expérience utilisateur]] a pris en compte les commentaires de la communauté concernant l'emplacement des boutons « Watchstar » et « Watchlist » pour la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|fonctionnalité bêta « Listes de lecture »]], qui permettrait d'enregistrer des articles pour les lire plus tard – un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|élément de la liste de souhaits]] visant à intégrer cette fonctionnalité sur le site web. Les contributeurs sont invités à activer cette fonctionnalité bêta pour la tester et [[phab:T426453|partager leurs impressions]]. * Le [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|mode Suggestions]] propose des suggestions d'édition au sein de l'éditeur visuel afin d'améliorer les articles de Wikipédia. [[Special:EditChecks|Toutes les suggestions]] sont [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|configurables par la communauté]]. La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] permet aux bénévoles de créer des suggestions locales personnalisées. Cette fonctionnalité recherche des chaînes de texte dans les articles et prend désormais en charge les expressions régulières. Cela offre aux bénévoles davantage de précision et de flexibilité quant aux types de suggestions locales qu’ils peuvent créer. Remarque : les suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|peuvent être ciblées]] en fonction du nombre de modifications effectuées par la personne qui édite, ainsi que d’autres aspects de la page. Vous pouvez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|trouver des exemples provenant d’autres communautés]] pour vous inspirer, notamment des TextMatches qui détectent : les fautes de frappe, les erreurs grammaticales, les publicités potentielles, les clichés, l’utilisation incorrecte des tirets ou des traits d’union, les mots-clés temporels non spécifiques, les noms obsolètes, et bien plus encore. Tout [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|retour]] est le bienvenu. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié à l'outil SVG Translate, qui pouvait utiliser une version obsolète d'un fichier, entraînant ainsi le remplacement des traductions existantes lors du téléchargement de nouvelles traductions, a désormais [[phab:T430577|été résolu]]. Au total, au cours du dernier trimestre, d'avril à juin 2026, environ 337 tâches communautaires ont été résolues par la Fondation Wikimedia. '''Actualités pour la contribution technique''' * Sur les wikis utilisant Parsoid, ce dernier affiche désormais un maximum de 1 250 images par page. Une nouvelle catégorie de suivi, « media-limit-reached », sera bientôt disponible pour identifier les pages où cette limite est atteinte, ce qui facilitera la recherche des contenus dont l'affichage des médias a pu être restreint lors du rendu. Consultez [[phab:T430854]] pour plus d'informations et pour nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 julhet de 2026 a 05.47 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 julhet de 2026 a 18.50 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-32</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Expérience de lecture]] a développé une [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de démonstration d’un correctif] qui entoure la barre d’outils sur deux lignes quand il n’y a pas assez d’espace horizontalement pour tous les boutons. Le but est de réduire l’encombrement de la barre d’outil de Vector 2022 qui se constate parfois sur Wikipédia dans certaines langues avec certaines tailles d’écran. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * L’équipe Expérience de lecture prévoit de lancer les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]], un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|souhait de la communauté]] que vous pouvez déjà essayer en bêta, à partir de septembre. Mais avant cela, l’aide des traducteurs et traductrices est nécessaire pour [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate plusieurs messages] à traduire dans un maximum de langues. Cette fonctionnalité appuie les objectifs de lecture et d’apprentissage sur Wikipédia. * La semaine prochaine, le sommaire sur les pages des fichiers de Wikimedia Commons sera amélioré en fusionnant le sommaire spécifique aux pages de fichier avec le sommaire classique des pages. Cela rendra plus facile la compréhension de la structure des pages de fichier, la navigation vers une section spécifique et le partage de liens vers une section en particulier. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, certaines images [[w:fr:Tagged Image File Format|TIFF]] ne s’affichaient pas après avoir cliqué sur leur vignette : une image cassé s’affichait au lieu de l’image en taille réelle. Ce problème est désormais corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le sélecteur de variables et de fonctions dans les Filtres anti-abus a été mis à jour pour prendre en charge la recherche et l’autocomplétion. Il permettra désormais aux mainteneurs de filtres de retrouver la variable ou fonction désirée plus rapidement. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * Les formats MJPEG et VP8 sont retirés du lecteur vidéo. Le format MP4 (MPEG-4 Partie 2) est ajouté à la place : il fournit une meilleure qualité pour les vieux modèles d’iPhone. Plusieurs semaines seront peut-être nécessaires pour mettre à jour toutes les vidéos déjà en ligne. Le format par défaut pour les appareils modernes ne change pas (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 agost de 2026 a 19.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-33</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Un nouvel assistant à diagrammes (''ChartWizard'') est [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|désormais disponible sur Wikimedia Commons]] pour les utilisateurs et utilisatrices qui souhaitent créer des graphiques à partir de leurs propres données. Cet assistant rend l’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|extension Chart]] plus accessible aux débutants en permettant la création de diagrammes (par exemple des histogrammes ou des graphiques en secteurs) sans devoir utiliser du JSON. Les utilisateurs peuvent encore repasser à l’éditeur JSON s’ils le préfèrent. Vos retours sur ce nouvel outil sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Community Wishlist/W414|page de discussion du souhait]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le gadget Photo du jour de l’appli Wikipédia pour iOS affichait par erreur la même image chaque jour au lieu d’en afficher une nouvelle quotidiennement. Cela a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les images SVG de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|formules mathématiques]] seront bientôt générées par le navigateur plutôt que côté serveur. MathML continue d’être généré côté serveur et est rendu dans le navigateur sans JavaScript. Ce changement aura lieu sur Wikibooks le 12 aout, sur Wikisource le 19 aout et sur Wikipédia du 20 au 27 aout. Vous pouvez l’essayer en choisissant « {{int:Mw-math-mathjax}} » dans vos préférences. Cela fait partie de la [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|dépréciation de RESTBase]] et [[phab:T431372|de celle de Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * <span class="mw-translate-fuzzy">Les pages de catégorie permettront bientôt de trier les pages de la catégorie par ordre chronologique d’ajout dans la catégorie. Cela permettra de retrouver facilement les pages récemment ajoutées ou celles depuis longtemps dans la catégorie. Cela améliorera aussi le traitement des catégories de maintenance, par exemple les demandes de suppression ou d’autres tâches nécessitant un traitement chronologique. Utilisez l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> dans l’URL de la vue d’une catégorie pour trier la liste de pages.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * Les [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|gadgets]] et scripts utilisateur sur les wikis Wikimedia peuvent désormais utiliser les [[phab:T395347|fonctionnalités de ES 2018]] et [[phab:T419142|celles de ES 2019]] dans le code JavaScript. Auparavant, la plateforme n’acceptait qu’ES 2017. MediaWiki valide le code source pour protéger les fonctionnalités d’erreurs de syntaxes et pour vérifier que les scripts sont fonctionnels dans tous [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|les navigateurs pris en charges]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 agost de 2026 a 21.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-35</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La page [[Special:CreateAccount|Spécial:Créer_un_compte]] a été simplifiée dans le cadre des travaux en cours visant à moderniser le processus de création de compte. Le panneau affichant les statistiques du projet n'apparaît plus à côté du formulaire, que ce soit sur ordinateur ou sur mobile. Plusieurs tests portant sur la création de comptes ont montré qu'un formulaire plus simple aidait les nouveaux utilisateurs à mener à bien leur inscription. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * Afin d'améliorer les performances de la page, les images ne se chargent désormais que lorsqu'elles sont visualisées. Cela signifie que les images situées plus bas dans un article ne se chargeront pas si le lecteur ne fait jamais défiler la page jusqu'à cette partie, ce qui peut avoir une incidence sur certains indicateurs liés aux images. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:42|la tâche soumise|les {{formatnum:42}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:42||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème empêchant l'affichage des vignettes d'images sur Abstract Wikipedia après le déplacement du fichier correspondant sur Wikimedia Commons a désormais été résolu. Les vignettes s'actualisent désormais correctement lorsque les fichiers sont déplacés. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Actualités pour la contribution technique''' * La fiche d'informations sur l'utilisateur est une fonctionnalité qui permet aux modérateurs de consulter des informations sur les comptes d'utilisateurs. Jusqu'à présent, elle n'était disponible que dans des sections telles que l'historique des pages, les journaux et les modifications récentes. Désormais, il est également possible de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|l'insérer dans le contenu d'une page]] à l'aide de la fonction d'analyse <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi>. Cela peut s'avérer particulièrement utile dans des modèles tels que [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (ou leurs variantes spécialisées), car cela facilitera la compréhension du contexte relatif à un ou une utilisatrice sur les divers forums communautaires. La fiche ne s'affichera que pour les utilisateurs qui l'ont activée dans leurs [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|préférences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * En raison des risques liés à la sécurité et à la confidentialité des utilisateurs, nous avons désactivé l'accès aux URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> (Spécial:Ma_page) avec l’argument <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Si vous êtes concerné par cette mesure, demandez-vous s'il est possible d'adopter une autre approche. Les URL utilisant <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> restent accessibles et utilisables sans <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Les URL de pages utilisateur spécifiées (par exemple, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) peuvent toujours être utilisées avec <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Suite à une mise à jour, le logiciel de création de vignettes a été amélioré. En effet, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> a été mis à jour vers la version 2.60 et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> vers la version 7. Cela a permis la résolution d’un certain nombre de bugs de longue date liés à la création de vignettes, tels que des erreurs de rendu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 agost de 2026 a 20.46 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-36</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Un nouveau format pour la liste de souhaits de la communauté est ouvert aux commentaires. Vous pouvez [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|lire les idées proposées sur Meta]]. Ce nouveau processus prévoit d'améliorer la manière dont les souhaits sont triés, votés et priorisés d'une manière transparente et équilibrée entre les familles de projets et les éditions linguistiques. Cette consultation est ouverte pendant deux semaines. '''Actualités pour la contribution''' * La dernière version de l'application Wikipédia pour Android comprend des mises à jour de la fonctionnalité «Enregistrés», qui rapprochent l'expérience d'enregistrement de l'application de celle proposée sur iOS et sur le Web. Cette mise à jour repense l'onglet «Enregistrés» en proposant une vue «Tous les articles», supprime la liste de lecture par défaut «Enregistrés», renomme les listes de lecture «Collections» et modernise l'expérience de sauvegarde des articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]] a été activée pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en bengali, chinois, tchèque et vietnamien le 25 août, après plusieurs mois en tant que fonctionnalité bêta. Les listes de lecture seront disponibles pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en arabe, français et indonésien le 1er septembre, suivies par la Wikipédia en anglais le 14 septembre, et toutes les autres versions de Wikipédia le 28 septembre. * À la fin du mois, certains lecteurs non connectés sur les versions en bengali, tchèque, persan, anglais et polonais de Wikipédia utilisant l'habillage Minerva sur mobile verront une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|barre de navigation mise à jour]] dans le cadre d'un [[w:A/B test|test A/B]]. Le test comparera la barre de navigation actuelle avec une nouvelle version conçue pour faciliter la recherche d'informations plus rapidement. L'objectif est de déterminer si ces changements encouragent les lecteurs à revenir plus souvent. Cette expérience n'aura aucune incidence sur l'expérience des lecteurs et/ou des rédacteurs connectés. * Les contributeurs qui gèrent les redirections, les modèles et les catégories utilisés sur les pages de redirection disposent désormais de meilleurs moyens pour trouver et organiser les redirections. Auparavant, il n'était pas possible de rechercher les pages de redirection. Deux nouveaux mots-clés de recherche, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, permettent désormais de rechercher directement les redirections et peuvent être combinés avec des mots-clés existants tels que <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * Les outils de recherche ISBN pour générer des citations ne fonctionnaient pas récemment en raison de problèmes de service externe. Les développeurs travaillent sur des solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la recherche de pages par catégorie à l'aide de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> pouvait ne renvoyer aucun résultat ou des résultats sans rapport a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le domaine des URL pour les miniatures passe de upload.wikimedia.org à thumb.wikimedia.org. Les anciennes URL continueront de fonctionner pour le moment, mais MediaWiki utilisera le nouveau domaine à la place. Les URL vers d'autres types de médias tels que les fichiers originaux, les vidéos et les transcodages seront toujours servies depuis upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * L'API Math de Wikimédia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox] est désormais obsolète. Ces points de terminaison seront complètement arrêtés d’ici la fin de septembre 2026. Les développeurs qui appellent ces points de terminaison devraient passer à des solutions alternatives de rendu mathématique, telles que le [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] natif ou [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Les installations tierces de MediaWiki utilisant l'extension Math pour le rendu des formules doivent effectuer une mise à jour vers la version 1.43+ afin d'éviter toute interruption de service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''En détails''' * Lisez-en plus sur [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] dans un article de Diff intitulé [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Suggestions de modifications personnalisées pour chaque wiki : comment les communautés façonnent le mode Suggestion avec TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 agost de 2026 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-37</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Ajouter un lien]] a été améliorée pour les utilisateurs de Wikipédia en anglais, avec une meilleure détection des liens présentant des différences de majuscules. Cela permettra de réduire les suggestions ambiguës dues aux différences de majuscules dans les titres d'articles, notamment ceux consacrés aux biens culturels. Une deuxième phase d'améliorations est prévue, qui permettra également de préparer cette fonctionnalité en vue de son déploiement dans d'autres langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Guide des articles]] sera activée par défaut pour les contributeurs débutants sur Wikipédia en anglais simplifié et en turc à compter du 10 septembre 2026, à la suite d'[[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|une expérience]]. Les contributeurs débutants ayant effectué entre 0 et 99 modifications verront automatiquement s'afficher cette fonctionnalité lorsqu'ils cliqueront sur un lien rouge ou utiliseront l'option « [[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]] » sur Wikipédia en turc pour créer un nouvel article. Ce changement vise à aider les contributeurs débutants à créer des articles de meilleure qualité, conformes aux normes de chaque Wikipédia. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|D'autres améliorations]] seront apportées en fonction des résultats de l'expérience et des retours de la communauté. * L'outil [https://pageviews.wmcloud.org « Analyse des pages vues »], qui permet aux utilisateurs de comparer le nombre de pages vues sur plusieurs pages, fête cette année ses 10 ans et s'est enrichi de plusieurs nouvelles fonctionnalités. Parmi celles-ci figurent [[toolforge:wikinav|WikiNav]], qui donne un aperçu de la manière dont les lecteurs de Wikipédia explorent le contenu, les statistiques d'édition dans [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org « Vues du site »], la possibilité de [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org rechercher des articles appartenant à un projet Wiki] et la prise en charge du mode sombre. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * Une barre de navigation [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|Minerva, visuellement simplifiée]] est actuellement testée auprès des lecteurs non connectés utilisant la version mobile des Wikipédias en bengali, tchèque, anglais, farsi et polonais. Cette expérience vise à déterminer si la simplification de la navigation permet de fidéliser davantage les lecteurs. Le test se déroulera du 31 août au 28 septembre et ne nécessite aucune intervention de la part des utilisateurs. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] travaille à l'amélioration des [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|noms de référence générés automatiquement dans VisualEditor]]. Les contributeurs ne remarqueront qu'un léger changement à partir de cette semaine. Lors de l'ajout de noms de référence automatiques, la numérotation commencera par <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> au lieu de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Pour en savoir plus, consultez la [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|page du projet]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * Tous les wikis seront [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|en lecture seule pendant quelques minutes]] le 23 septembre. Cette opération est prévue à 14h UTC. De plus amples informations seront publiées dans la rubrique « Tech News » et seront également mises en ligne sur chaque wiki au cours des prochaines semaines. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:25|la tâche soumise|les {{formatnum:25}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:25||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au fait que [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] pouvait mal gérer les balises nowiki imbriquées, entraînant la perte de contenu et l'affichage de texte indésirable, a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les administrateurs de l'interface peuvent configurer les gadgets à partir de [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. Le format de définition a été mis à jour et ne nécessite plus l'option <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>, car les gadgets sont toujours chargés via <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. Cela simplifie la configuration des gadgets en supprimant une option qui n'est plus nécessaire, ce qui facilite la tâche des administrateurs lors de la définition des gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 setembre de 2026 a 18.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 setembre de 2026 a 15.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == Books & Bytes – Issue 76 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 76, July–August 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: The Chronicle of Higher Education * New Partnership Manager joins the team * Spotlight: TWL page on Meta <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 23 setembre de 2026 a 11.45 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=31063353 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 23 septembre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14 h 00 UTC]. Cette interruption est nécessaire pour effectuer des tests de sauvegarde dans le cadre de la bascule des serveurs du centre de données, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|qui a lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d'un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d'éviter toute interruption de service, même en cas d'urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Growth a testé un nouvel avis post-édition destiné à [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourager les titulaires de comptes temporaires à créer un compte permanent]]. Ce nouvel avis a remplacé plusieurs boîtes de dialogue et une notification de bienvenue simultanée par un message unique mettant en avant les avantages de la création d'un compte. L'expérience a permis d'augmenter le taux de création de comptes permanents de 1,94 % à 3,66 %, soit une hausse relative de 87 %. Cette modification va désormais être déployée sur tous les wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * Pour les contributeurs de Wikipédia utilisant la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta « Mode suggestion »]], il existe une [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|nouvelle préférence utilisateur à activer]] permettant d’afficher des contrôles d’édition et des suggestions « expérimentaux ». Ces types sont répertoriés sur la page [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]] et sont destinés aux premiers tests par les développeurs ainsi qu’à la collecte de retours d’expérience de la part d’utilisateurs expérimentés. Les administrateurs peuvent modifier les [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|détails de configuration]] de chaque suggestion comme d'habitude. Ils peuvent également [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|utiliser cette fonctionnalité]] pour tester les idées de leur communauté concernant des contrôles et des suggestions créés localement. Les types expérimentaux bénéficieront d'un style visuel plus distinct dès la fin de cette semaine. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Le [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] a été lancé afin d'offrir un espace dédié aux discussions techniques et à la collaboration entre les communautés Wikimédia d'Europe centrale et orientale. * Un nouvel outil, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], est désormais disponible pour les communautés Wikipédia de langues nouvelles ou peu répandues. Il rassemble des tâches guidées, des outils et des ressources destinés à aider les communautés à se lancer, à suivre leurs progrès et à collaborer avec l'ensemble de la communauté Wikimédia. Le Starter Kit est hébergé sur Wikimedia Toolforge et est destiné aux Wikipédias des langues comptant moins de 50 000 articles. Pour en savoir plus sur le fonctionnement du Starter Kit et sur la manière dont les communautés l'utilisent, consultez [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|cet article du blog Diff]]. * L'équipe chargée de la croissance du nombre de lecteurs lance une nouvelle phase de test de l'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|expérience sur le carrousel d'images]]. Ce nouveau test utilisera trois nouvelles versions du design, mises à jour en fonction des commentaires de la communauté. L'équipe évaluera les résultats et déterminera avec les communautés s'il convient ou non de mettre en place cette fonctionnalité. L'expérience débutera la semaine du 28 septembre et se déroulera sur les Wikipédias en arabe, bengali, chinois, tchèque, anglais, farsi, français, allemand, indonésien, japonais, polonais, portugais, espagnol, suédois et vietnamien. * Après avoir été déployée avec succès sur les Wikipédias en arabe, en bengali, en chinois, en tchèque, en anglais, en français, en indonésien et en vietnamien, la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|fonctionnalité « Listes de lecture »]] développée par l'équipe chargée de l'expérience utilisateur sera accessible à tous les utilisateurs connectés sur l'ensemble des wikis Wikipédia à compter du 28 septembre 2026. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au script de statut des mentors, qui mettait à jour de manière répétée le statut des mentors alors qu'aucun changement n'était intervenu, générant ainsi des entrées inutiles dans la section « Modifications récentes », a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi>, utilisée pour récupérer des informations spécifiques sur les filtres anti-abus actifs ou historiques configurés sur un wiki, a été mise à jour afin de prendre en charge le paramètre de configuration <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi>, ce qui entraîne des changements majeurs dans la réponse de l'API. Tous les utilisateurs qui gèrent des scripts utilisateur ou tout autre code doivent vérifier s'ils utilisent l'API de requête de liste <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> et s'adapter à ces changements majeurs. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 setembre de 2026 a 11.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs des skins par défaut sur le web pour ordinateur et mobile (respectivement Vector 2022 et Minerva) seront désormais informés si les suggestions de recherche affichées pendant la saisie dans la Recherche proviennent de redirections de pages. Auparavant, les utilisateurs pouvaient être confus lorsque les principales suggestions de recherche ne correspondaient pas exactement à ce qu'ils avaient tapé. La nouvelle notification de redirection précise que ces suggestions ne sont pas aléatoires, mais liées à la recherche. Les pages suggérées peuvent être des redirections vers les articles les plus pertinents recherchés. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Les utilisateurs de Wikipédia déconnectés sur le web mobile verront bientôt un bouton de signet pour enregistrer des articles dans leurs [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]] à la place du bouton Watchstar actuel. Lorsqu'on clique dessus, le bouton de signet invite les utilisateurs à se connecter ou à créer un compte pour enregistrer un article pour plus tard. Une expérience précédente a montré que l'icône de signet incitait quatre fois plus les utilisateurs déconnectés à créer un compte par rapport au bouton Watchstar. Ce changement fait partie des efforts pour encourager plus de lecteurs à devenir titulaires d'un compte et à utiliser des fonctionnalités qui les aident à sauvegarder et à revenir au contenu. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * Une expérience commencera le 29 septembre sur les Wikipédias en espagnol, arabe, anglais et français pour simplifier l'expérience que les utilisateurs rencontrent immédiatement après la création de leur compte. Le test permettra de voir si réduire les obstacles du sondage de bienvenue actuel aide les nouveaux utilisateurs à comprendre plus facilement ce qu'ils doivent faire ensuite. L'expérience se déroulera jusqu'à la fin du mois d'octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * Le [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et la technologie]] a lancé un appel à la communauté pour suggérer des sujets qu'il devrait examiner et discuter avec la Wikimedia Foundation. Les éditeurs et contributeurs techniques sont invités à ajouter des sujets à [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|la page de discussion du conseil]]. * A la fin de cette semaine, il sera possible pour les communautés de configurer des [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Vérifications et suggestions]] afin qu'elles soient [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|affichées dans des espaces de noms supplémentaires]], comme un espace de noms <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi>. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Vos retours sont les bienvenus]]. * Un bug dans la [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste globale de surveillance]] empêche la page de se charger pour les utilisateurs qui ont des modifications non vues sur Wikimedia Commons. Les développeurs travaillent sur une solution. En attendant, les utilisateurs concernés peuvent suivre les solutions de contournement décrites dans la section d'aide [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|pertinente]]. * Les nouveaux mots magiques <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> sont maintenant disponibles. Ils permettent de changer le tri par défaut des catégories pour qu'il soit basé sur la date et l'heure de la catégorisation. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] pour Wikipédia n'était pas accessible a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le basculement du centre des données, prévu le 23 septembre, a été reporté. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|L'exercice de l'équinoxe]] a révélé des problèmes de capacité, empêchant le transfert de tous les services vers l'autre centre des données. Le processus a été mis en pause pour se concentrer sur l'investigation de ce problème, afin de continuer à pouvoir servir nos utilisateurs de manière fiable. Un nouvel exercice sera planifié. En attendant, tout le trafic et les modifications continuent de fonctionner normalement. * Le 23 septembre, une panne de courant a brièvement affecté tous les wikis, créant des problèmes intermittents en mode lecture et en mode édition. Cela a aussi affecté Gerrit. Cela n'a aucun lien avec le report du basculement du centre de données. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] a été déployé sur mediawiki.org et [[phab:T421436|certaines wikis en langues indiquées]]. Nous voulons avoir vos retours sur ce produit expérimental. Produnto permet aux utilisateurs d'utiliser des modules Lua hébergés sur [[gitlab:repos/lua|GitLab de Wikimedia]]. Il simplifie le partage du code Lua entre les wikis. Au lieu de copier chaque module Lua individuellement d'un wiki à l'autre, les utilisateurs pourront facilement partager des packages entre tous les wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Un [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|atelier de collaboration sur le code entre wikis]] aura lieu en ligne le 2 octobre à 12h30 UTC, réunissant des contributeurs techniques d'Asie du Sud pour découvrir Produnto et commencer à le tester sur les Wikipédias en Hindi, Punjabi, Odia, Telugu et Malayalam. Produnto est un gestionnaire de paquets pour déployer des modules Lua hébergés sur GitLab vers les wikis Wikimedia, et a récemment été déployé sur certains wikis pilotes. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 setembre de 2026 a 10.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le processus relatif à la liste de souhaits communautaires de cette année [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|a été publié]], en tenant compte des commentaires de la communauté. La période de soumission des souhaits [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|prendra fin le 8 novembre]]. Cette année, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|un groupe de travail (appel à volontariat ouvert)]] composé de membres de la communauté connaissant bien les aspects techniques de nos wikis et de membres du personnel de la Fondation Wikimedia se chargera du [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|processus de triage]]. Le triage devrait être terminé d'ici la fin novembre. Le vote sur les souhaits débutera en janvier. '''Actualités pour la contribution''' * Les utilisateurs adeptes de l'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|éditeur visuel]] verront maintenant un avertissement lorsqu'ils collent du texte qui a probablement été copié d'une de 5 IA génératives dans Wikipédia. Cette fonctionalité est connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|Vérification du collage de LLM]]. C'est un type de [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Vérification des modifications]] qui est configurable par communauté. La vérification cherche des marques dans l'HTML copié et n'utilise pas de la détection de tatouage numérique (watermark). Les modifications seront aussi [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|marquées]] pour que les patrouilleurs puissent les revoir en détail. Cette fonctionalité aide les nouveaux ajouter du contenu qui respecte les règles de Wikipédia et rend l'identification de contributions problèmatiques plus facile pour les utilisateurs expérimentés. Les communautés avec des règles locales sur l'usage de LLM peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|ajuster la formulation et les règles liées]]. L'équipe s'[[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|excuse]] que cette fonctionalité a été poussée sans un délai pour les traductions. * Les utilisateurs peuvent désormais [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|accéder facilement à l'éditeur visuel web directement depuis les applications iOS et Android]]. À l'ouverture de l'éditeur, les utilisateurs ont le choix entre l'édition visuelle et l'édition source. S'ils optent pour l'édition visuelle, ils sont redirigés vers une page web mobile dans leur navigateur internet. Une fois la modification terminée, une bannière leur permet de revenir à l'application. Cela permet aux lecteurs d'apporter rapidement des contributions tout en consultant le contenu, et facilite la transition vers la version web mobile. * Les utilisateurs des applications Android et iOS de Wikipédia verront désormais une proposition unique de création d'un compte après avoir utilisé l'application pendant deux semaines consécutives. Cette bannière explique les avantages d'avoir un compte. Il est destiné à aider les lecteurs occasionnels à devenir des utilisateurs connectés qui reviennent régulièrement aux applications. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Les contributeurs à des [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|wikis de groupe 1]] (dont Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage et Wikisource) ne verront plus de notifications dans les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|modifications récentes]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|liste de suivi]] lorsqu'un lien vers une version d'un autre langage d'une page est ajouté, enlevé ou modifié sur Wikidata. Ce changement débutera le 5 octobre à 7h UTC en tant que test de 2 semaines pour réduire les notification à fort volume et de valeur basse ainsi que de rendre les modification importantes plus faciles à voir. Les utilisateurs qui se basent sur ces modifications peuvent en lire plus sur la [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|page du projet]] et partager du retour ou des préoccupations sur la [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|page Discussion]] [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:36|la tâche soumise|les {{formatnum:36}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:36||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les mentors qui se sont retirés du programme de mentorat pouvaient encore avoir des novices qui leur étaient affectés et recevaient des questions a été résolu. Les novices seront désormais réaffectés quand un mentor quittera le programme. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Actualités pour la contribution technique''' * Wikimédia Brésil a publié son [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Framework des Bonnes Pratiques de Développement]]. C'est un guide pour les staff, contracteurs et volontaires qui créent des outils et des projets techniques. Il couvre le cycle de vie du projet, la sécurité, l'accessibilité, la sécurité des données personnelles et l'utilisation responsable de l'IA, et explique comment des règles d'un projet ont été adaptées à un contexte local. D'autres affiliés sont encouragés à le réutiliser et à l'adapter. En lire plus dans le [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|post Diff]]. * Une nouvelle base canonique d'URL pour les API Wikimedia sera bientôt introduite. Cette nouvelle route canonique suit le modèle <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> et servira de voie alternative aux API REST actuelles (par exemple : <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Les deux versions seront appelées pour toutes les API existantes, mais la nouvelle structure sera le chemin préféré pour les modules API nouvellement créés. Ce changement ne devrait pas casser la plupart des flux de travail. Les URLs existantes resteront disponibles pour toutes les demandes de points finaux existants. Cependant, certains appels peuvent retourner des URL suivant le nouveau modèle dans le corps de la réponse. Les modifications seront d'abord disponibles sur Test Wiki, avec le déploiement prévu pour tous les wikis d'ici la fin octobre. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5 octobre de 2026 a 18.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2026 a 07.40 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == Grafic demografic == Adiu, Joan Francés, Patissèm d'un grafic demografic (suls articles de las comunas de l'estat francés) d'origina catalana que fonciona mal (lo bug de 1962) e demanda una intervencion manuala data après data. A costat, la Wp francesa a un sistèma automatic en ligason mistica ambe l'INSEE. Compreni ben que per recebre los benfaits d'aquel diu, i a de rites, de pregàrias e de sacrificis a far. Tu qu'ès administrator, as probablament una magia superiora a la d'un simple contributor, sabes las causas secretas que, benlèu, nos permetrián de far de polits grafics actualizats, en cambiant benlèu la color... Que ne pensas ? Amistats.[[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 14 octobre de 2026 a 08.39 (UTC) : Adiu, malaürosament la fonction d’administrator es pas ges mistica, solament administrativa. Compreni pas tròp l’interés nimai la necessitat d’aver aquestes grafics dins los articles de la Wikipèdia. Los articles sus las comunas de la wikipèdia en francés son claufits de causas sens interés ni necessitat. Siam pas forçats d'o copiar tot... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.33 (UTC) ::Adiu, Joan Francés. Designi en badinant coma mistic o magic tot çò que compreni pas. Me pensi al contrari que los grafics son una font preciosa per estudiar l'istòria d'una comuna e d'una region. Vertat es, se pòt pas destriar estrictament lo movement natural del sòlde migratòri. Pr'aquò, a fòrça de comparasons, l'un pòt arribar a sasir las regions fecondas al sègle XIX (Perigòrd) de las regions de conta-ròtle de las naissenças intensiu (Agenés), o en prenent garda a la superficia de la comuna e donc a la question de l'exòdi rural, se pòt comparar l'evolucion de las vilas e vilòtas d'un meteis airal. Per exemple, una a gardat l'estatut de caplòc de canton e l'autra l'a perdut, una es al centre d'una estela fornida de rotas segondàrias (es utile d'aquí a 1950), l'autra es pas un vertadièr caireforc, mès es plaçada sus una granda rota (es mai que mai favorable dempuèi l'automobila), una a recebut una industria [[Vilacomdau d'Arròs]], l'autra non. E i a totjorn per las vilas en declin coma per las en progrès, una data aproximativa d'acceleracion de l'evolucion. Cossí la percebre sense grafic ? Compreni ben que d'autres i veson pas res e que soi favorizat sus aquel punt per ma formacion universitària, o tot simplament s'interèssan pas a de talas questions. Mas WP deu servir a tots e a cadun. Sabi, en mai d'aquò, que en Provença d'esperits que pòdi pas qualificar interprètan de las leis sacradas de Wp que de tals grafics son defenduts. Aquò voldriá dire que los contributors son autorizats a commentar sense cap de font (o una font sus Wp.fr o sus Wp.en); e de mai [[Trigança|se'n privan pas !]] I a just una causa a respondre a aquelas gents : Wp foguèt creada dins un regime totalitari (Russia, China, Alemanha nazia) o un país apte a la dictatura ? Dins aquel cas, una règla absurda es normala. O al contrari foguèt creada dins un país individualista e apte a la libertat (E.U.A, Ucraïna) ? Dins aquel cas, es qu'avètz pas comprés la règla. M'excusi de la longor. Amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 18.01 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour mesurer l'impact de l'intégration de certaines [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|fonctionnalités demandées par la communauté]] sur la rétention des lecteurs non connectés, un test pour [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|carrousel d'images]] sera proposé aux lecteurs non connectés. Avec la fonctionnalité du carrousel d'images, les lecteurs parcourent des images téléchargées par la communauté, sélectionnées par les éditeurs comme pertinentes pour des articles spécifiques. Le test commence le 20 novembre. * Un avis expérimental sera affiché à 0,5 % des lecteurs mobiles déconnectés qui viennent sur Wikipédia en anglais depuis Google, leur demandant d’ajouter Wikipédia en tant que [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Source Préférée de Google]. Le test vise à voir si cet avis augmente la fidélisation des lecteurs et encourage les personnes utilisant Google Search à visiter Wikipédia plus souvent. Il se déroulera du 15 au 29 octobre et son impact sur la fidélisation et les recommandations sera évalué. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:26|la tâche soumise|les {{formatnum:26}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:26||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où [[quarry:|Quarry]] renvoyait une erreur « Accès refusé » lorsque les utilisateurs essayaient d’exécuter des requêtes SQL, empêchant le fonctionnement normal des requêtes, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet technique]] En raison d’un bug de longue date, les applications qui utilisent le flux de credentials client [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] pour agir au nom de leurs propriétaires sont traitées comme si elles étaient déconnectées. Cela sera corrigé pour les nouvelles applications enregistrées à partir du lundi 19 octobre. Certaines applications concernées devront se réenregistrer. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Une proposition visant à organiser le Hackathon Wikimedia tous les trois ans, avec des hackathons régionaux entre-temps, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|a été partagée]]. Elle explore comment rendre l'événement plus accessible aux communautés techniques dans différentes régions. Partagez vos avis sur la [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|page de discussion]] de la proposition avant le 6 novembre. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 octobre de 2026 a 14.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == Chambon de Trump == Adiu Joan Francés. I a una comuna de Cruesa (23045) nommada Chambon e, en francés, dempuèi 1891 sonque, ''Chambon-sur-Voueize'', del nom d'una aiga. Lo nom d'aquela aiga es ''Voisa'' en occitan (font Lavalada, Dictionnaire des Communes de la Creuse, p. 60). Sus nòstra Wp, coma i a mai d'un ''Chambon'', lo títol èra ''Chambon (Combralha)''. Un contributor pesquèt dins las òbras de Pau Loís Granièr lo nom de la *Vóusia, totalament absent de tota autra font e probablament bastit sus l'atestacion de 636, ''Vulsie'' (citada per Lavalada), ambe una evolucion lingüistica en cambra (P.L Granièr èra archivista e sas òbras manifèstan un gost pels arcaïsmes e los artificialismes). En cap de cas, P. L. Granièr es pas una font fisabla per un toponime local (d'aitant que coneissèm lo nom autentic de l'aiga). Nòstre [[Discussion Utilizaire:Sovenhic|contributor]] refusa totas mas explicacions e ma volontat de conciliacion, ambe d'arguments que manifèstan una manca totala de formacion lingüistica e mai que mai toponimica, mès aquò rai, es pas un crime ! Per metre fin a la polemica e amatigar las causas, ai restablit aqueste matin lo títol ''Chambon (Combralha)'' e escafat la polemica a l'interior de l'article, venguda inutila pr'amor d'aquel restabliment. Pensavi qu'aviá comprés. È ben non ! L'article es tornat a [[Chambon de Vóusia]] e l'istoric de l'article es suprimit. Lo contributor pretend qu'aquela farlabica es un nom atestat. Me vau ocupar de l'article (toponimia, administracion, demografia, etc) en restablissent ma version d'aqueste matin, sense tornar nomenar l'article, que demorarà Chambon de Vóusia o perqué non Chambon de Trump s'aquò's sa destinada. Per ieu, acabat. Es just per informacion. Amistats. 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 25 octobre de 2026 a 16.02 (UTC) :Alaric 506 sosestima la valor de [[Pau Loís Granier]], que viviá a Chambon de Vóusia e que coneissiá l'occitan de manèira nativa a la començança del sègle 20. ''Vóusia'' es una usança atestada per un locutor e un grand escrivan local, fai cent ans, donc es abusiu de suprimir aquela forma. Se chal chausir entre Pau Loís Granier (locutor local e escrivan reconegut, un sègle enrèire) e Alaric 506 (wikipedian pauc conegut), done la prioritat a Pau Loís Granier. D'autra part, planhe l'agressivitat verbala d'Alaric 506 que se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 25 octobre de 2026 a 23.52 (UTC) ::Chal pas confondre la cèrcha d'unitat de Pau Loís Granier amb un pretendut «arcaïsme». [https://theses.hal.science/tel-03264341 La tèsi de Joan Ros, lo celèbre erudit auvernhat], insistís sus la valor de la lenga modèrna de Granier. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 00.13 (UTC) :::Dins lo paquetàs de nèblas bufadas per Sovenhic per tal de se salvar, i a l'idèa, en transpausant, que Shakespeare es un pus grand dramaturgue qu'Édouard Bourdet e que, per consequent, tot çò que i a dins Hamlet, Macbeth e The Merry Wives of Windsor a una valor istorica incontestabla. Alaric 506 (pseudonime) es un personatge escur, Sovenhic a plan rason sus aquel punt; mès justament Alaric 506 s'es plan gardat de donar un nom a Chambon, vila situada sus Voisa, nom citat per Lavalada (Vouyse sul plan de 1838) e pas sus *Vòusia; la comparason ambe PL Granièr es voida de sens. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 07.13 (UTC) ::::Suau, ''gentlemen'', siam pas prosses per nos carpinhar. Me'n tèni a un principi simple, refusi las innovacions toponimicas impausas per la colonizacion francesa. Los apondons d'aigas o d'autras formas geograficas del vesinatge dels s. XIX e XX son pas occitans. Evidentament, cal poder destriar dos Chambons, dos Vilafranca o quinze Barcelonas. Per aquò, i a las parentèsis. Aquel Chambon es en Combralha, es doncas Chambon (Combralha). Entre parentèsis, podèm indicar: "oficialament Chambon e, dempuèi 1891, Chambon-sur-Voueize". Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 09.03 (UTC) :Aquò es una discussion interessanta. Las precisions dels toponims son pas un francisme, son un fenomèn tradicional en occitan, e maitot internacional, qu'Alibèrt encoratja, per exemple: '''Vilanòva d'Òlt''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Lauragués''' (Alibèrt), '''Vilafranca de Roergue''' (Alibèrt); e donc: '''Chambon de Vóusia, (l)o Borg Sant Dalmatz, Còrdas Tolosanas, lo Puei de Velai, Selon de Provença, el Prat de Llobregat, Prats de Molló, Reggio di Calabria, Reggio nell'Emilia, Kongston upon Hull, Kingston upon Thames''', etc., etc., etc. Mainatjaz-vos e tenètz-vos galhards. Coralament [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 10.24 (UTC) ::Cossí poiriá èstre una toponimia a l'encòp tradicionala e internacionala? Cal pas tombar dins lo sucursalisme, que ja banham dedins. ::Per Selon, "de Provence" dempuèi 1919, l'estat francés agèt un besonh de desambigüitat qu'aviá quatre "Salon" qu'existisson pas en occitan: Salon (de Provence) qu'es "Selon", Salon-la-Tour qu'es "Celom", Salon (Dordonha) qu'es "Salon" o "Salon de Vèrn". Lo quatren Salon es en Champanha. E "Lou Felibrige" fa servir "Seloun de Crau", pas "Seloun de Prouvènço". ::Autra causa que me tafura mai, la supression dels articles dins los toponims occitans. Sembla que lo francés es mai destructiu. Avèm Lo Hrèisho (Fréchou), Lo Lausso (Laussou), La Sestriera (Sestrières), Lo Perier (Perrero)... Chambon seriá pas "Lo Chambon" (o "Le Chambon")? Aquí val lo còp de cercar. ::Bona dilunsada. — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 10.44 (UTC) :::I a de fenomèns lingüistics que son tradicionals en occitan e que son a l'encòp internacionals. L'occitan ancian èra pas isolat de la rèsta d'Euròpa. Las precisions dins los toponims èran ja normalas en occitan medieval, en catalan medieval e en latin medieval, per ex. ''Vilanòva d'Avinhon'' (''Villanova prope Avenionem'' en 1384), ''lo Puei de Velai'' = ''lo Puei Santa Maria'' (''Au Poi Sancta Maria'' en 1208)... Sovent quò es la comuna occitana que demanda una precision per son nom oficial, puei l'estat l'oficializa. L'estat francés a pas inventat aquel fenomèn. :::Quicòm mai: sei consent amb tu sus lo problèma dels articles que despareisson dins los toponims francizats. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 11.45 (UTC) ::::L'estat francés a pas inventat, mas los cambiaments toponimics (coma, a d'autres moments, las "reünions" de comunas) son la resulta d'una politica sistematica. Avèm de campanhas de cambiaments de noms dins las annadas 1890, puèi a l'entorn de 1919. Quand estudias lo detalh de las comunas, veses aquels grops. Exemple, lo departament de Tarn, uèi 314 comunas. 13 cambiaments de nom entre 1880 e 1910, 6 entre 1920 e 1937, 8 lo 20 de junh de 1961. 53 comunas fusionadas entre 1824 e 1839 e seguís après la revolucion de julhet: 42 entre 1831 e 1846. Se pòt comparar amb la politica de fusion/supression de las pichonas comunas dins l'Itàlia fascista (emai se maitas fusions fuguèron anulladas après la liberacion). — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.06 (UTC) :::::Cal apondre que los cambiaments de noms son pas passats dins l'usatge occitan parlat (e de còps dins lo francés local). Dins lo parçan de Tarn o nasquèt lo paire, lo mond contunhan de díser Paulinh (nom de la comuna cambiat de Paulin a Paulinet en 1897), Vilafranca (Villefranche "d'Albigeois" en 1892), Montcoguol ("Mont-Roc" en 1926 que "Montcoyoul" marcava mal pels francimands)... — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 26 octobre de 2026 a 12.10 (UTC) :::Per ieu quò es una question de ''registre'', amb un foncionament identic dins totas las lengas romanicas. En occitan corrent e informal, quand la precision es pas indispensabla, disèm ''Chambon, Selon, Vilanòva, la Tèsta''... mas quand devèm precisar o quand sèm dins lo registre formal de l'occitan, alora precisam ansin: ''Chambon de Vóusia, Selon de Provença, Vilanòva d'Òlt, la Tèsta de Bug.'' En catalan, en italian o en francés fan exactament la mesma chausa. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 12.21 (UTC) ::::::Mercés Joan Francés. L'article es donc puslèu ''Chambon (Combralha)''. ''Chambon de *Vòusia'' es una una invencion estetizanta jamai ausida, contrària a la lenga vertadièra. PL Granier a escrit Vòusia, aquò rai, resultat de son esperit fantasiós, mès a escrit ''Chambon de *Vòusia'' ? Probablament pas. Ensagi de restablir ''Chambon (Combralha)'' mès tecnicament marcha pas, pr'amor d'una redireccion suprimida per l'amorós de la farlabica (actitud anti-collaborativa). S'i pòdes far quicòm... Mercés e amistats. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 26 octobre de 2026 a 16.51 (UTC) :::::::Alaric, i a pas d'acòrdi entre vos e ieu sus la solucion que conven d'adoptar. Ai portat d'arguments de fons, ne portatz pas. Maitot pausatz un problèma amb vòstre comportament, mancatz de respècte (se pòt legir [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2511391&oldid=2511388 aquí] e [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Discussion_Utilizaire%3ASovenhic&diff=2507436&oldid=2449579 aquí]). Es un problèma que necessita una solucion. [[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 26 octobre de 2026 a 22.45 (UTC) ::::::::Sovenhic, lo sol problèma que demanda una solucion, es vòstre sabotatge de l'enciclopedia per pura vanitat, per defendre de posicions personalas que sabètz sens interès o erronèas. Personalament, soi onèste e convivial dins las discussions, quitament se pòdi èsser franc e quitament escalabrós ambe las personas de marrida fe o que vòlon impausar lor volontat. Me semblatz, vos, totalament incapable de dialògue, de capacitat a modificar e enriquir sa pensada per la confrontacion ambe la pensada dels autres. Vòstra darrèra afirmacion suls arguments de fons es caricaturala. N'ai portat mai d'un, que podètz trobar se volètz. Per çò qu'es de vos, vòstre sol argument es qu'un autor, conegut per una sòrta de recreacion, de reinvencion (geniala perqué non) de sa lenga mairala, çò que li foguèt reprochat a son epòca, a escrit un còp (o dos o tres) ''Vòusia''. E tornatz repapiar aquela paura idèa coma una litania. Çaquelà, PL Granier, que coneissiá l'occitan a la diferéncia de plan d'autors de nòstra epòca que l'escrivon, o qu'ensajan, sabiá de segur que lo nom de l'aiga locala èra Voisa. Quina èra l'intencion de l'autor dins aquela deformacion ? Probablament d'ennoblir, d'idealizar en literatura un parlar situat a las pòrtas del Creissent, que podiá trobar abastardit, en imaginant coma una autra istòria lingüistica, una autra gramatica istorica. O quicòm atal. Solament, tot çò qu'un autor inventa es pas la realitat. Alice tòrna del Wonderland. E la solucion al problèma (qu'avètz creat) de Chambon ? La de Joan Francés Blanc me sembla prudenta e respectuosa de la lenga. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 27 octobre de 2026 a 00.36 (UTC) :::::::::Alaric, ara començatz de parlar enfin cortesament e, donc, benliau ben, poirem començar de discutir seriosament sus lo fons. :::::::::Afirmatz sens la mendre pròva que Pau Loís Granier utilizariá una lenga «farlabicada». Confondètz un esfòrç de ''diastematicitat'' amb una pretenduda «farlabica» o un pretendut «arcaïsme». Las formas lingüisticas de Pau Loís Granier son pas «arcaïcas», son de formas normalas qu'existisson dins lo nòrd-occitan contemporanèu. :::::::::Sus lo cas particular de ''Vóusia'', portatz pas la mendre demostracion d'una pretenduda «farlabica». Los faits objectius son los seguents: trobam ''Vóusia'' dins Granier e trobam ''Voisa'' dins Lavalada, avètz ges de rason de suprimir la forma de Granier. Ieu ai pas suprimit la forma de Lavalada. :::::::::Tenètz pas compte de la tèsi de Joan Ros sus l'auvernhat modèrne, que valoriza la lenga de Granier. Quò quí es una referéncia scientifica e universitària. Ieu pòrte de referéncias concretas a la discussion, non pas vos. :::::::::Tenètz pas compte de la nocion elementària de ''registre'' qu'explica ben coma los dos tipes de construccions son valables, dins la toponimia de totas las lengas romanicas: lo tipe brèu ''Chambon'' (registre corrent amb connivéncia), lo tipe long ''Chambon de Vóusia'' (registre formal). :::::::::[[Utilizaire:Sovenhic|Sovenhic]] ([[Discussion Utilizaire:Sovenhic|d]]) 27 octobre de 2026 a 10.47 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une expérience lancée le 29 septembre teste actuellement les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|recommandations d'articles]] destinées aux nouveaux titulaires de compte qui se définissent également comme des lecteurs. En suggérant des articles à lire, à l'instar des recommandations proposées dans l'application Wikipédia aux lecteurs connectés, cette expérience vise à encourager les nouveaux titulaires de compte à lire et à revenir régulièrement sur le site, dans le but d'augmenter de 1 % le nombre de visites provenant de liens internes. Consultez la proposition correspondante dans la [[m:Community Wishlist/W505|liste de souhaits de la communauté]]. * Plusieurs services Wikimédia ont été mis hors ligne la semaine dernière en raison d’une [faille de sécurité de niveau 1 avec PHP]. En effet, ils doivent être mis à jour avant de pouvoir être remis en ligne en toute sécurité. Ce problème ne concerne pas uniquement le mouvement Wikimédia, mais touche de nombreux sites web. Vous pouvez suivre l'évolution de la situation sur [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. La remise en ligne de Cloud VPS et de Toolforge prendra plus de temps. Cette précaution vise à garantir que les applications fonctionnant sur Cloud VPS ou Toolforge ne soient pas affectées. Les développeurs d'outils peuvent consulter les mises à jour et obtenir plus d'informations sur la [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ liste de diffusion Cloud-announce]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|La semaine dernière, nous vous avons annoncé]] que, afin de mesurer l'impact de l'intégration de certaines fonctionnalités demandées par la communauté sur la fidélisation des lecteurs non connectés, un test portant sur la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] serait déployé auprès de ces derniers. En raison d'un problème, nous allons relancer le test, mais celui-ci sera mis en ligne le 26 octobre, et non le 20 novembre comme annoncé initialement. '''Actualités pour la contribution''' * Un nouveau [[wikitech:KAPOW|système de détection des bots]] visant à mieux identifier le trafic automatisé qui se fait passer pour des visiteurs humains va être mis en place sur les wikis Wikimédia. Cela pourrait entraîner des variations soudaines des statistiques de fréquentation à partir du 26 octobre, avec un effet rétroactif jusqu'au 20 juin 2026. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Score]], qui permet d'afficher des partitions musicales au sein des pages wiki, a été temporairement désactivée sur tous les wikis en raison d'un problème de sécurité. Les pages concernées afficheront un message d'avertissement à la place des partitions, mais le code sous-jacent reste intact. Aucune action n'est requise de la part des contributeurs, et un correctif est en cours d'élaboration. Une annonce distincte sera publiée lorsque l'extension sera réactivée. Pour en savoir plus, consultez [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème lié à l'activation par erreur du surlignage de syntaxe CodeMirror dans les éditeurs existants a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Tous les wikis seront en lecture seule]] pendant quelques minutes le mercredi 28 octobre 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15 h 00 UTC]. Cette opération est nécessaire pour les tests de basculement de secours des serveurs du centre de données, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|qui ont lieu deux fois par an]]. Pendant cette bascule, tout le trafic des sites web de Wikimédia est redirigé d’un centre de données principal vers le centre de données de secours afin de tester la disponibilité et d’éviter toute interruption de service, même en cas d’urgence. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Les candidatures aux bourses et aux parrainages pour le [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 Hackathon Wikimedia 2027] prendront fin le vendredi 30 octobre. Envoyez votre candidature [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ via Pretix] avant la date limite ! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 octobre de 2026 a 18.57 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == [[MediaWiki:Previewnote]], sorsa de l'error de previsualizacion == Bonjorn Joan Francés, While editing pages, when I go into preview ("Previsualizar") mode, the text from [[MediaWiki:Previewnote]] appears as a ''very large'' green box that takes up the entire page, and that I have to scroll through to reach what I'm actually editing/typing. This is because '''Line 6''', reading " <nowiki><td align="right" style="font-size:90%;width:1%">La&nbsp;previsualizacion&nbsp;es&nbsp;una&nbsp;practica&nbsp;conselhada.</td></nowiki> " set the width of the line to '''1%''', so the text appears vertical when editing pages. There may be issue with Line 5 too; I'm unsure. But the 6th line is what breaks it. I can't edit/tinker with it because I'm not an admin, and I can't ask [[Utilizaire:Cedric31|Cedric31]] who created it as he hasn't been on Wikipedia in more than five years. It may be best to copy and translate [https://fr.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Previewnote French Wikipedia's code] for the whole message, which I've done below (using mostly the current Occitan text; you may be better able to phrase it than me): {| id="previewnote-fr" style="width:100%; border-style:none;" |- | '''ATENCION''', sètz en '''previzualisacion''' ! | style="text-align:right; font-size:90%" | La previsualizacion es una practica conselhada. |- | style="font-size:90%;" colspan="2" | <hr /> <div> * ''Podètz modificar lo tèxte çaijós e lo [[Ajuda:Previsualizar|previsualizar]] <u>tant de còps coma o desiratz</u>.'' * ''Un còp vòstras modificacions satisfasentas, per las enregistrar efectivament dins l'article, clicatz en seguida sus {{citacion|'''[[Ajuda:Cossí modificar una pagina|{{int:Publishchanges}}]]'''}}.'' </div> |} Espèri qu'aiçò vos ajuda! [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 00.48 (UTC) :Adiu l'amic, mercé plan per la correccion! — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 octobre de 2026 a 17.35 (UTC) ::De res! Podètz far lo cambiament? Ai pas l'accès de modificar las causas de MediaWiki. [[Utilizaire:Briantin de Montrei|Briantin de Montrei]] ([[Discussion Utilizaire:Briantin de Montrei|d]]) 28 octobre de 2026 a 22.57 (UTC) :::I am puzzled. On my PC screen the display is "normal" (no big green box, only one with the text). Maybe a browser+smartphone issue? Cheers, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 29 octobre de 2026 a 07.36 (UTC) 3qynxp5w833cqjn8iyp3q84z1y82qkj 0 176881 2511721 2511447 2026-10-29T10:27:40Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2511721 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Riu |nom=Siula |nom2=''Sioule'' |imatge=FRANCE_-_Auvergne_-_QUEUILLE_-_Le_méandre_de_la_Sioule.JPG |legenda imatge=Le contorn de [[Cuelha]]. |carte=Sioule.png |legenda mapa=Cors de Siula. |longor=163.4 |longueur notes=<ref name=sandre/> |debit=25.6 |débit lieu=[[Sant Porçan de Siula]] |débit notes=<ref name=hydro/> |bacin=2458 |bassin notes=<ref name=hydro/> |font=[[Emissari (idrologia)|emissari]] dau [[Lac de Cervèira]] |font altitud=1093 |font localizacion=[[Verninas]] ([[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]) |font latitud=45.6538 |font longitud=2.8678 |confluéncia=[[Alèir (aiga)|Alèir]] |confluéncia altitud=224 |confluéncia localizacion=[[La Ferté-Hauterive]] |confluéncia latitud=46.3655 |confluéncia longitud=3.3218 |affluents rive droite= |affluents rive gauche= |país={{França}} |país2={{Occitània}} |regions=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision1=[[Allier (département)|Allier]], [[Puy-de-Dôme]] |lien subdivision1=[[département français|Département]] |régime=[[Régime pluvio-nival|pluvio-nival]] |bassin collecteur=la [[Loire (fleuve)|Loire]] |sources=[[SANDRE]]:{{sandre|K3--0200|texte=K3--0200|source=non}}, [[Géoportail (France)|Géoportail]], [[Banque Hydro]] |mapa=[[File:Sioule.png|300px]] }} '''Siula''' es una ribèira dau nòrd dau [[Massís Centrau]], que pren sa la fònt a 1093 mètres, a proximitat dau lac de Cervèira dins le massís daus [[Monts Dòr]]. S'escola d'en promèir vèrs le nòrd puèi vèrs le nòrd-èst a partir de Pont de Menat (près dau vialatge de vèrs [[Menat]], davant [[Ebruelh]]). A una lonjor de 150 quilomètres (90 quilomètres dins le [[Puèi de Doma (departament)|Puèi de Doma]] e 60 quilomètres dins le departament d'[[Alèir (departament)|Alèir]]). La majora partida de son cors se situa dins la region de [[Combralha]]. Es un afluent d'[[Alèir (aiga)|Alèir]] que rejonh vèrs [[La Ferté-Hauterive]] (nautor ; 219 mètres), au nòrd-èst de vèrs [[Sant Porçanh de Siula|Sant Porçan de Siula]]. == Idronimia == Las atestacions ancianas son ''aqua Siboli'' (1266), ''aquam Syboli'' (1267), ''aquam de Ceule/Seule/Suyle'' (1322), ''aquam vocatam de Seule'' (1326) e ''Sioulle'' (1443)<ref>Gabriel Fournier embei la collaboracion d'Emmanuel Grélois, ''L'étang du Fung (commune d'Olby). Notes historiques sur l'évolution du peuplement et des paysages de la chaîne des Puys'', mai de 2023. Legir en linha : https://www.lesfortsvillageois.fr/userfile/Fung-Fournier-Grelois-05-2023.pdf</ref>. La ribèira se ditz [ˈʃawlɔ]<ref>Bouillet, J.-B., ''Album Auvergnat'', [[Molins]], 1853, p.116.</ref> o [ˈʃɔlɒ]<ref>[[Albèrt Dauzat]], Carnets d'enquèsta per la preparacion de ''l'Atlàs Lingüistic de l'Auvèrnha e dau Lemosin'', enquèsta realizada en setembre 1954 vèrs [[Pontgibaud]]. (document inedit).</ref> dins los parlars occitans dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e [sjawl]<ref>Grobost, H., Grobost, R.-M., Guérin, M., ''Contes et histoires en parler de Naves (Allier)'', 2020, p.20.</ref> dins le parlar [[Creissent|creissentés]] de vèrs [[Navas (Alèir)|Navas]]. Aquel tèrme reven bravament sovent dins los tèxtes de l'escrivan [[Beneset Vidal]] que sortiá de vèrs [[Pontgibaud]]<ref>[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''Huit siècles de littérature occitane en Auvergne et Velay'', [[Lion]], EMCC, 2015.</ref>. Dins son roman ''Joan Combralha'', aquela ribèira a una plaça bravament importanta. == Geografia == [[Fichièr:Sioule_charlemagne.jpg|vinheta|Siula debàs de [[Chastaunòu]].]] De {{Unitat|163.7|km de lonjor}}<ref>[[Sandre]], https://id.eaufrance.fr/CoursEau_Carthage2017/K3--0200, consultat le 13/09/2015.</ref>, Siula passa vèrs [[Sent Bonet d'Orsivau]] puèi travèrsa [[Pontgibaud]], [[Orbi]], [[Chastaunòu]], [[Ebruelh]], [[Sant Porçan de Siula]]. Se gita dins t-[[Alèir (aiga)|Alèir]] pauc après quela darrèira viala. Sobre son percors entre [[Mirmont]] e [[Chastaunòu]], Siula alimenta le [[Lac de las Fadas-Becèrva]]. Aquel plan d'aiga de {{Unitat|70 milions|de m|3}} d'aiga se formèt après la construccion en [[1968]] dau [[barratge de las Fadas]] (nautor {{unitat|68|m}})<ref>''Méthodologie-Retenue'', https://web.archive.org/web/20100113051847/http://www.eauenauvergne.fr/meth_infor, http://www.eauenauvergne.fr via [[Internet Archive]], consultat le 27/11/2023.</ref>. Aquel barratge coma aquel de [[Cuelha]] (construit entre [[1901]] e [[1904]]) que se situa mas après permeton la produccion d'electricitat. Leugèirament en aval dau [[barratge de las Fadas]], Siula es dominada per le [[Viaducte de las Fadas]]. Aquel darrèir d'una nautor de {{unitat|133|m}} èra le detentor dau recòrd mondiau de nautor daus viaductes ferroviaris jusqu'en [[1973]]. Quò es avora le [[viaducte de Mala Rijeka]] vèrs le [[Montenegro]] que le deten embei {{unitat|200|mètres}}. == Nòtas e Referéncias == {{referéncias}} [[Categoria:Aiga d'Alèir]] [[Categoria:Aiga dau Puèi de Doma]] [[fr:Sioule]] 8uslpzamjstplm4ky25q54us5re23k8 0 179752 2511681 2234825 2026-10-28T17:02:38Z InternetArchiveBot 43230 Add 1 book for (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 2511681 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Clinical Trial Participant Receives Injection (34033294061).jpg|alt=|vinheta|Las páurs ligadas a la [[Vaccinacion]] implican a còps l'adesion a la teoria del complòt de Big Pharma]] La '''teoria del complòt de Bigpharma''' es un grop de [[Teoria del complòt|teorias complotistas]] que pretend la comunautat medicala en general e l' [[indutria farmaceutica|industria farmaceutica]] en particular, especialament las gròssas entrepresas, agissen amb malvolença e contra le ben public, e que causan e renfòrçan cèrtas malautias.<ref name=Blaskiewicz/><ref name=Dunning>{{Skeptoid | id=4589 | number=589 |title=The Big Pharma Conspiracy | date=September 19, 2017 |accessdate=25 June 2018}}</ref> ==Istòria e definicion== Le tèrme ''Big Pharma'' s'utilisa per fèr referéncia collectivament a l'[[industria farmaceutica]] mondiala. De l'avís de [[Steve Novella]] le tèrme fa referéncia a una fòrma [[demonizada]] de l'industria farmaceutica.<ref name=Novella/> Segon le doctor en filosofia Robert Blaskiewicz, les militants d'aquesta teoria complotista utilisan le tèrme ''Big Pharma'' coma "una nom brac per una entitat abstracta {{sic|comprising |hide=y}} entrepresas, organismes de regulacion, ONGs, politicians, e sovent medecins, totis se partatjant les trilions de dollars del pastís del mercat de las prescripcions farmaceuticas".<ref name=Blaskiewicz/> De l'avís de Blaskiewicz, la teoria del complòt de Big Pharma a quatre caracteristicas principalas: prumèr, l'afirmacion que la conspiracion es devuda a una equipa pauc nombrosa e malvolenta, segondament, la credença que le grand public ignòra la vertat, tresenament les credents de la teoria considèran la manca de pròvas com una pròva ; e fin finala les argument emplegats per ahortir la teoria son irracionals, mau comprés o erronèus. ==Manifestacions== Aquesta teoria del complòt se manifèsta de mès d'una faiçon. Cada manifestacion es diferenta, mes que plaçan totas "Big Pharma" com le maishant de l'istòria.<ref name=Blaskiewicz/> Ací quauquas variantas de las conegudas : ===Terapias alternativas=== Dens ''[[Natural Cures "They" Don't Want You to Know About]]'', [[Kevin Trudeau]] esplica que i a remèdis naturals per malautias grèvas coma le [[cancèr]], l'[[èrpes]], l'[[artriti]], le[[SIDA]], la [[malautia del reflús acid]], diferentas [[fobias]], la [[depression |depression]], l'[[obesitat]], le [[diabèta]], l'[[escleròsi multipla]], le[[lupus]], le[[sindròme de fatiga cronica]], le[[desòrdi de deficit d'atencion ]], la[[distrofonia musculara]], e qu'aqueles remèdis son esconuts e renduts indisponibles pel public per la volontat de la Food and Drug Administration, dela [[Federal Trade Commission]], e de las principalas entrepresas farmaceuticas.<ref>[[Michael Shermer]], "[https://www.scientificamerican.com/article/cures-and-cons/ Cures and Cons: Natural scams "he" doesn't want you to know about]," ''[[Scientific American]]'', March 2006.</ref> ===HIV/SIDA=== Dens un article de 2006 per ''[[Harper's Magazine]]'', la jornalista [[Celia Farber]] que proclamè que la potinga antiretrovirala [[nevirapine]] fasiá partida d'un complòt del "complèxe mdic-cientific" per propagar potingas toxicas.<ref name=Schaffer>{{cite journal |title=Drug trials and error: conspiracy theories about big pharma would amuse, if they were not a matter of life and death |last=Schaffer |first=A. (2006)|journal=MIT Technology Review|volume=109 |issue=2 |page=70, May 1|url=http://www.technologyreview.com/review/405744/drug-trials-and-error/}} {{subscription required}}</ref> Ela digóc que le SIDA èra pas causat pel HIV e que la nevirapine èra estada administrada a hemnas premsas, contra tota etica, pendent essais clinics, çò que fosquèc fatal per elas.<ref name=Schaffer/> Las tèsis de Farber fusquèren refutadas pels cientifics were refuted by scientists, mes segon [[Seth Kalichman]], la publicitat qui resultè d'aquò representèc una avançada pels [[negacionistas del SIDA]].<ref name=Kalichmann>{{cite book |last1=Nattrass |first1=N.| last2=Kalichman |first2=S.| authorlink2=Seth Kalichman |title=Denying AIDS: conspiracy theories, pseudoscience, and human tragedy |year=2009 |publisher=Springer |isbn=9780387794754 |page=183 |url=https://books.google.com/books?id=_mtDBCDwxugC&pg=PA183}}</ref> ===Remèdis al cancèr esconuts=== L'idea segon laquau Big Pharma a un remèdi al cancèr e le dissimula per continuar de fèr profit es cresuda per 27% dels Americans segon un estudi de 2005.<ref>{{cite journal | last=Gansler | first=Ted | last2=Henley | first2=S. Jane | last3=Stein | first3=Kevin | last4=Nehl | first4=Eric J. | last5=Smigal | first5=Carol | last6=Slaughter | first6=Edwin | title=Sociodemographic determinants of cancer treatment health literacy | journal=Cancer | publisher=Wiley | volume=104 | issue=3 | year=2005 | issn=0008-543X | doi=10.1002/cncr.21194 | pages=653–660}}</ref> Las entrepresas farmaceuticas ralentirián la recèrca d'un remèdi global al cancèr e desveloparián tractaments plan cas al cas-per-cas puslèu que de se concentrar sus un remèdi supausat que suenhariá totis les cancèrs.;<ref>{{cite web |last1=Bernstein |first1=Jake |title=How Big Pharma Holds Back in the War on Cancer |url=https://www.thedailybeast.com/how-big-pharma-holds-back-in-the-war-on-cancer |website=thedailybeast.com |accessdate=21 June 2018}}</ref> Çaquelà, l'idea que de pas publicar un remèdi fariá fèr mès de profit a las firmas que de le rendre public es pas considerat coma un argument hòrt.<ref>{{cite web |last1=Roos |first1=Dave |title=Is There a Hidden Cure for Cancer? |url=https://science.howstuffworks.com/science-vs-myth/everyday-myths/no-there-is-no-hidden-cancer-cure.htm |website=howstuffworks.com |accessdate=21 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web| title = Don’t believe the hype – 10 persistent cancer myths debunked| author = Childs, Oliver| work = Cancer Research UK| date = 24 March 2014| access-date = 27 April 2019| url = https://scienceblog.cancerresearchuk.org/2014/03/24/dont-believe-the-hype-10-persistent-cancer-myths-debunked/#miracle-cure}}</ref> Aquesta tèsi ignòra tanben le fèit que le canèr es pas una sola malautia mes mantuas malautias distintas e que le tractament d'aquelas maluatias a plan avançat recentament. <ref>{{cite web |last1=Maron |first1=Dina Fine |title=Can We Truly "Cure" Cancer? |url=https://www.scientificamerican.com/article/can-we-truly-cure-cancer/ |website=scientificamerican.com |accessdate=21 June 2018}}</ref> [[Steven Novella]] qu'escrivóc, dens [[Skepticblog]], a prepaus de la maishanta compreneson e de la tendéncia a fèr sensacionalas las recèrcas sul cancèr qui acompanhan tipicament una mentalitat complotista. Fè remarcar que les remèdis al cancèr, puslèu que d'èster esconuts, son pas les remèdis esperats pels media e apòrtan sovent pistas per recèrcas futuras, una diminucion de la mortalitat per un sol tipe de cancèr especific... o pas res. <ref>{{cite web |last1=Novella |first1=Steven |authorlink= Steven Novella|title=ANOTHER CURE FOR CANCER? |url=http://www.skepticblog.org/2011/05/16/another-cure-for-cancer/ |website=skepticblog.org |accessdate=25 June 2018}}</ref> ==Reception== Tostemps segon Novella, la "diabolisacion" de l'industria farmaceutica es a l'encòp cinica e intelectualament fenhanta, mentre que nombroses aspècts d'aquesta industria meritan d'èster criticats. <ref name=Novella>{{cite web |last=Novella |first=Steven |authorlink=Steve Novella |url=http://www.sciencebasedmedicine.org/demonizing-big-pharma/ |title=Demonizing 'Big Pharma' |date=22 April 2010 |work=Science-Based Medicine}}</ref> Aqueste autor n'arriba a considerar que las atacas exageradas contra "Big Pharma" deishan l'industria farmaceutica tranquilla puèi que destrigan de las criticas mès fondadas e que las terneishen.<ref name=Novella/> In his 2012 book ''[[Bad Pharma]]'', [[Ben Goldacre]] criticises the pharmaceutical industry but rejects any conspiracy theories. He argues that the problems are "perpetrated by ordinary people, but many of them may not even know what they've done."<ref name="bad-pharma">{{cite book | first = Ben | last = Goldacre |title=Bad Pharma | url = https://archive.org/details/badpharmahowdrug0000gold_c1y9 |publisher=Fourth Estate |year=2008| pages= | chapter=Foreword |isbn=978-0-00-735074-2}}</ref> Un argument contra la tèsi que le govèrn dels [[Estats Units]] escon remèdis es l'[[Orphan Drug Act de 1983]] ont incita a crear tractaments contra malautias dont le tractament es pas rentable per las entrepresas. <ref name="GPO">{{cite web | url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-96/pdf/STATUTE-96-Pg2049.pdf | title=Orphan Drug Act of 1983 | work=US Food and Drug Administration | date=4 January 1983 | accessdate=27 October 2015}}</ref> Un autre argument sovent utilisat pels promotors de la tèsi del complòt es que las entrepresas farmaceuticas reprimeishen las recèrcas negativas sus las loas potingas en fèr pressions financiàrias suls cercaires e suls jornals. En realitat, i a articles cientifics critics sus potingas especificas que se publican dens jornals regularament. <ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |authorlink=Benjamin Radford|title=Big Pharma Conspiracy Debunked |url=https://centerforinquiry.org/blog/big_pharma_conspiracy_debunked/ |website=centerforinquiry.org |accessdate=21 June 2018}}</ref> Un exemple recent e famós es la revista sistematica publicada dens le ''[[British Medical Journal]]'' qui mòstra que le [[paracetamòl]] es ineficaç contra las dolors del baish de la rea e qu'a pas guaire d'eficacitat contra l'[[osteoartrita]].<ref>{{cite journal | last=Machado | first=G. C. | last2=Maher | first2=C. G. | last3=Ferreira | first3=P. H. | last4=Pinheiro | first4=M. B. | last5=Lin | first5=C.-W. C. | last6=Day | first6=R. O. | last7=McLachlan | first7=A. J. | last8=Ferreira | first8=M. L. | title=Efficacy and safety of paracetamol for spinal pain and osteoarthritis: systematic review and meta-analysis of randomised placebo controlled trials | journal=BMJ | publisher=BMJ | volume=350 | issue=mar31 2 | date=31 March 2015 | issn=1756-1833 | doi=10.1136/bmj.h1225 | pages=h1225–h1225| pmc=4381278 | pmid=25828856 }}</ref> ==Véser tanben== * [[Lista de las teorias del complòt]] * ''[[Bad Pharma]]'', un libe de 2012 del professor de medecina Ben Goldacre * ''[[Big Pharma (book)|Big Pharma]]'', un libe de 2006 del jornalista Jacky Law * ''[[Sicko]],'' un documentari american de 2007 per Michael Moore * [[Anti Vaccinacion]] * [[Omeopatia]] ==Referéncias== {{Reflist}} {{teorias complotistas}} {{DEFAULTSORT:Big Pharma Conspiracy Theory}} [[Category:Medical-related conspiracy theories]] [[Category:Pharmaceutical industry]]; secondly, the belief that the public at large is ignorant of the truth; thirdly, that its believers treat lack of evidence as evidence; and finally, that the arguments deployed in support of the theory are irrational, misconceived, or otherwise mistaken.<ref name=Blaskiewicz>{{cite journal |last=Blaskiewicz |first=Robert |journal=Medical Writing |year=2013 |volume=22 |issue=4 |page=259 |title=The Big Pharma conspiracy theory |doi=10.1179/2047480613Z.000000000142}}</ref> jabuhsypxezhz3eqi3jhjglhc8gzg0g 0 198377 2511680 2459028 2026-10-28T17:02:13Z InternetArchiveBot 43230 Add 1 book for (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 2511680 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox Persona}} '''Joan III de Gralhí''' (vadut en 1330 - mort lo 7 de seteme de 1376) o Joan de Bug, conegut dens l'istòria dab lo nom de '''captau de Bug''' de 1347 a 1376, qu'èra l'un deus principaus capitans de la [[guèrra de Cent Ans]]. ==Biografia== ===Originas=== Hilh de [[Joan II de Gralhí]] (†[[1343]]), prumèr [[captau de Bug]] de la familha de Gralhí e de Blanca de Foish, qu'ei celebrat per [[Jean Froissart|Froissart]] com un parangon de vertut cavaleirosa. Descendent de Joan I de Gralhí qui's trobè aus costats deu futur comte [[Pèire II de Savòia|Pèir de Savòia]] e de nombrós cavalèrs savoiards e deu [[canton de Vaud|país de Vaud]] vienuts sostiéner lo rei [[Enric III d'Anglatèrra|Enric III]], nebot de Pèir<ref name="DHS">{{DHS|20600|Grailly (Grilly), de|autor=Bernard Andenmatten|data=17 julhet 2007}}</ref> - segon l'exemple deus sons ancèstres, qu'ei fidèu aus reis d'Anglatèrra Plantagenèsts – [[Lista dels ducs d'Aquitània|ducs d'Aquitània]] – dens la lor luta contra los [[Lista dels reis de França|reis de França]]. Lo títol de [[Captau (títol)|captau]] (o capdau) de Bug que significa "senhor principau" de Bug (territòri entornejant sustot lo bacin d'Arcaishon). La localitat principau on se situava lo castèth senhoriau qu'èra [[La Tèsta de Bug]]. Los captaus de Bug de la familha de Bordèu – dont Joan III que devara per la soa mairana pairau Assalhida de Bordèu – que possedivan tanben la senhoria de [[Puei Paulin]]<ref>Segon [https://www.gasconha.com/locs/spip.php?loc87389 gasconha.com], la plaça bordalesa deu meteish nom que s'escriu ''Paulin Puei''. Segon d'autres coma [https://radiolengadoc.com/wp-content/uploads/2021/05/Visitar-Borde%CC%80u-en-occitan.pdf Radio Lengadòc], es ''Puei Paulin''.</ref> en plen [[Bordèu]]. Que succedeish a la mort deu son pairbon [[Pèir II de Gralhí]] (†[[1357]]) aus vescomtats de [[vescomtat de Benauja|Benauja]] (region de [[Cadilhac (Gironda)|Cadilhac]], Gironda) e de Castilhon ([[Castilhon de Dordonha]]) vadent atau lo senhor mei important d'[[Aquitània (Occitània)|Aquitània]] anglo-gascona. Lo hèit qui lo son pairbon sia mort plan après lo son pair e après la [[batalha de Peitieus (1356)]] qu'explica entà quaus rasons Joan III de Gralhí qu'estó coneishut dab lo nom de "Captau de Bug", lo sol títol d'importància qui avèva dinc en [[1357]]. Quan en 1348 [[Edoard III d'Anglatèrra|Edoard III]] que fonda l'[[ordi de la Camaliga]], qu'ei deus tot prumèrs a'n har partida<ref>{{Obratge|nom=Édith|cognòm=de Sabran-Pontevès|títol=Visiter Cazeneuve, château d'Henri IV|an=1991|url=https://archive.org/details/visitercazeneuve0000sabr|editor=[[Sud Ouest]]|annada=1991|passatge=3}}</ref>. Totun lo cortin deu captau de Bug a la [[capèra Sent Jòrdi de Windsor|capèra Sent Jòrdi]] de [[Windsor (Berkshire)|Windsor]]<!--Revirada.eu que vòu tradusir "Windsor" en "Winson". Sabi pas perqué.--> e los prumèrs estatuts de l'ordi qui an suberviscut (qui datan tots de la debuta deu sègle XV) que pòrtan lo nom de "Pierre, captal de Buch" ("Pèir, captau de Bug"), çò que hèit a còps supausar que lo son pairbon, [[Pèir II de Gralhí]], qu'estó hèit cavalèr de l'ordi abans Joan III. En hèit, que s'agí d'ua error e qu'ei plan Joan III qui estó lo prumèr cavalèr de la Camaliga de la soa familha. Lo [[27 de noveme]] de [[1350]] que celebra au castèth de Casanava lo son maridatge dab Ròsa de Labrit, hilha de [[Bernat Ezi V de Labrit]] e de Mata d'Armanhac. Un Joan I de Gralhí, senescau d'[[Edoard I d'Anglatèrra]], qu'ei citat com aqueridor en [[1290]] deu [[castèl de Ròcafèra (Montflanquin)|castèth de Ròcahèra]] en [[Agenés]], on sejornè en [[1305]] Bertran de Gòt, futur papa [[Clamenç V]]; amigalhat dab [[John Chandos]], conestable d'Aquitània e de Guiana entà [[Edoard III d'Anglatèrra]], Gralhí que'u cedí aquera senhoria "entà ne gaudir pendent tota la soa vita", pas de partença d'un interminable procès<ref>{{Article|títol=Anciennes demeures en Agenais|numèro=84|periodic=[[Vieilles maisons françaises]]|mes=genèir|annada=1980|passatge=13}}</ref>. ===Joan III de Gralhí, cap gascon=== {{...}} ===La batalha de Peitieus=== {{...}} ===La crotzada teutonica e l'eveniment de Meus=== {{...}} ===Après 1360=== {{...}} ==Familha== ===Ascendéncia=== ===Descendéncia=== ==Eraudica== [[Fichièr:Coat of Arms of Sir Jean III de Grailly, Captal de Buch, KG.png|vinheta|Blason de Joan III de Gralhí, entornejat per la devisa de l'[[ordi de la Camaliga]], e portant la corona de baron.]] [[Fichièr:Blason Maison de Grailly.svg|esquèrra|vinheta|Blason de Joan III de Gralhí]] D'aur a la crotz de sabla cargada de cinc cauquilhas d'argent. ==Referéncias== {{Referéncias}} {{Traduccion/Referéncia|fr|Jean de Grailly}} ==Véser tanben== {{Multibendèl|Portal Edat Mejana|Portal Gasconha}} {{Autoritats}} {{DEFAULTSORT:Gralhi, Joan 03 de}} [[Categoria:Captau de Bug]] [[Categoria:Ostau de Gralhí|Joan 03]] kvurz0lc3hwz698keedjt1ng7n3lchg 0 201574 2511678 2510761 2026-10-28T16:58:06Z InternetArchiveBot 43230 Add 1 book for (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 2511678 wikitext text/x-wiki [[File:Regioni dell'Italia Augustea.svg|vinheta|Mapa indicant la posicion de las regions d'Itàlia augustèa.]] [[File:V - PICENUM.svg|vinheta|Mapa esquematica de la ''Regio V Picenum''.]] [[File:Carte GuerreRomanoEtrusque 298avJC.png|vinheta|Territòris en Itàlia centrala pendent la guèrra romanoetrusca de 298 abC, ambe los Picèns a drecha.]] '''Picèn''' (en [[latin]] ''Picenum'', en [[italian]] ''Piceno'') èra una region d'[[Itàlia]] antica. Lo nom es un exonime, assignat pels [[Romans]], que lo conquistèron e l'incorporèron dins la [[Republica Romana]]. Picèn devenguèt la ''Regio V'' dins la division [[August|augustèa]] d'Itàlia romana. Los [[Picèns]], Picents, Picentins o Picenians èran la populacion autoctòna de Picèn, mas èran pas d'etnia unifòrma. Mantenguèron un santuari a la divessa [[Sabins|sabina]] [[Cupra]] a [[Cupra Marittima]]. Uèi Picèn es devesit entre la region de [[Marchas]] e lo nòrd d'[[Abruces]], mas balha son nom a mantas localitats dins sa region anciana, notadament la [[Ascoli Piceno|comuna]] e [[província d'Ascoli Piceno]]. Veire [[Picèn (omonimia)|Picèn]]. ==Denominacion== E mai se las regions augustèas avián pas un nom oficial a l'epòca, la region es coneguda uèi coma '''Regio V Picenum''', del nom de la populacion que i abitava abans la conquista romana, los [[Picèns]], Picents, Picentins o Picenians. Lo territòri dels [[Pretutis]] (''ager Pretutianus'') èra tanben inclus dins la ''Regio V''.<!--Traduccion de la Wikipèdia italiana. Referéncia necessària.--> ==Territòri== Picèn e los Picents foguèron descrichs en qualques detalhs pels geografs romans: ===Plini lo Vièlh=== <!--de traduire del wiki IT--> Una descripcion del territòri de ''Regio V'' es present dins la ''[[Naturalis Historia]]'' de [[Plini lo Vièlh]] (Plini lo Vièlh, ''Naturalis Historia'', Libre III, paragrafas 110-111)<ref>Veire lo passatge dins la [https://la.wikisource.org/wiki/Naturalis_Historia_-_Liber_III#110 wikisource latina]</ref> amb la lista de las ciutats qu'amb lors territòris constituissián la region. {{Citacion|La quinta es la region de Picèn, un còp èra densament poblada: èran {{U|360000}} Picèns se rendèron al pòble roman. Foguèron fondats pels Sabins, en seguida d'un vòt fach per un ''[[ver sacrum (pratica migratòria)|ver sacrum]]''. Lors possessions s'estendèron fins al riu Aterno, ont se tròba ara lo territòri d'Atri, amb la colonia eponima, a 6 milas de la mar. En procedent d'Atri, se rescontra lo riu Vomano, lo territòri dels Pretutis e aquel dels Palmensi; Castro Nuovo; lo riu Batino; Tronto, amb lo riu del meteis nom, la sola ciutat dels [[Liburns]] demorant en Itàlia; los rius Albula, Tesino e Elvino, lo cors dels quals marca la fin del territòri dels Pretutis e lo començament d'aquel dels Picents. Aprèp venon la ciutat de Cupra, lo castèl de Fermo, e, a l'interior, pròche d'ela, la colonia d'Ascoli, la mai celèbra dins l'interior Piceno, e Novana. Sus la còsta se tròban Cluana, Potenza, Numana, fondada pels Sículs, aital coma la colonia d'Ancona, situada sul promontòri del Conero, just al coide de la còsta que se replega; es a 183 milas del Gargano. Mai a l'interior se tròban Osimo, Beregrani, Cingoli, Cupramontana, Falerone, Pausula, Planina, Ricina, Septempeda, Tolentino, Treia, e Urbisalvia, abitats pels Pollentini.|Plini lo Vièlh, ''Naturalis Historia'', III, 112}} ===Estrabon=== <!--traduch del wiki EN--> Estrabon plaça Picèn entre los [[Apenins]] e la [[mar Adriatica]] dempuèi l'embocadura del [[Esino|riu Aesis]] cap al sud fins a Castrum a l'embocadura del [[Tronto|riu Truentinus]], a qualques 800 [[Estadi (mesura)|estadis]], çò qu'es 148 km (92 mi) en utilizant 185 m/estadi. Per las ciutats litoralas inclutz del nòrd al sud [[Ancona]], Auxumum, [[Septempeda]] ([[San Severino Marche]]), Pneuentia, [[Potentia (ciutat antica)|Potentia]], [[Fermo|Firmum Picenum]] amb pòrt a Castellum (Porto di [[Fermo]]), Cupra Maritima ([[Cupra Marittima]] e [[Grottammare]]), Truentum sul Truentinus ([[Tronto]]) e fin finala Castrum Novum e Matrinum sul Matrinus ([[Piomba]]), al sud de [[Silvi (Abruces)|Silvi]] en [[Abruces]]. Estrabon menciona tanben Adria ([[Atri (Itàlia)|Atri]]) e Asculum Picenum ([[Ascoli Piceno]]) dins l'interior. La largor de Picèn a l'interior varia irregularament, çò ditz.<ref>{{harvnb|Strabo|loc=Book 5, Chapter 4, Sections 1–2}}.</ref> ==Istòria== <!--Maitot una sintèsi entre las Wikipèdias anglesa e italiana.--> Picèn foguèt poblat pel primièr còp al començament de l'[[Edat del Fèrre]] ([[-1200|1200 abC]]).<ref>Vermeulen, F.: "The contribution of aerial photography and field survey to the study of urbanization in the Potenza valley.", pp. 57–82. L'Annee Philologique records.</ref> Los [[Liburns]] aguèron de colonias sobre la còsta occidentala [[Mar Adriatica|Adriatica]] en Picèn dempuèi la debuta de l'Edat del Fèrre. Cap a la fin del sègle VI abC, la supremacia navala liburna significava a l'encòp autoritat politica e economica en Adriatic.{{refnec|data=julhet de 2023}} En [[-390|390 abC]] los [[Senons|gals Senons]] envasiguèron Itàlia del nòrd e ocupèron Picèn al nòrd del riu Esino. Las pròvas arqueologicas mòstran de grops de Senons s'installèron fòrça mai al sud d'aquel riu, dins l'airal de Macerata e quitament dins l'airal d'Ascoli, dins de sites coma Filottrano, San Genesio, Matelica, e Offida. En 283 abC los Romans fòrabandiguèron los Senons e annexèron Picèn fins a [[Ancona]] quand venguèt l{{'}}''[[Ager Gallicus]]'', partida de l{{'}}''[[Ager publicus]]'' (tèrra d'estat roman). En [[-268|268 abC]] los Romans venquèron los Picèns après que s'avián rebelats.<ref>Florus, Epitome of Roman History, I.19</ref> Una partida de la population foguèt deportada e d'autres recebèron la [[ciutedanetat]] romana sens lo [[drech de vòte]]. Ansin, Picèn foguèt annexat, levat la ciutat d'[[Ascoli Piceno|Asculum]], qu'èra considerada una ciutat aligada. Per manténer lor contròtle, los Romans establiguèron la [[colonia romana|colonia]] de Firmum a proximitat en [[-264|264 abC]]. Segon [[Polibi]],<ref>''Histories'' 2:21</ref> pendent lo consulat de [[Marc Emili Lepid (consul en -232)|Marc Emili Lepid]] ([[-232|232 abC]]), "los Romans partegèron entre lors ciutadans lo territòri en [[Gàllia cisalpina|Gàllia]] conegut coma Picèn, d'ont avián ejectat los Senons quand los conquistèron". Picèn prenguèt lo costat de Roma contra [[Annibal Barca|Annibal]] pendent las [[Guèrras Punicas]]. Venguèt tanben una basa romana pendent la [[Guèrra Sociala]]. Qualques Picentins restèron leials a Roma pendent la guèrra, mentre que d'autres luchèron contra eles pel drech de ciutadanetat romana.<ref>{{Obratge | nom = HH | cognòm = Scullard | títol = From the Gracchi to Nero | url = https://archive.org/details/fromgracchitoner0000scul_t2u9 | an = 1970 | luòc = Londres | editor = Methuen & Co. Ltd}}</ref> Totes los Picentins recebèron la ciutadanetat romana completa après la guèrra. En l'[[Edicte sobre los prèses maximes|Edicte de Dioclecian]], se mencionava que lo vin de Picèn èra considerat lo vin lo mai costós, amassa amb Falerno.<ref>{{Obratge|url=https://www.gutenberg.org/files/13226/13226-h/13226-h.htm|títol=The Common People of Ancient Rome|nom=Frank Frost|cognòm=Abbott|consulta lo=2020-03-18|lenga=en}}</ref> Lo ''[[Vinum Hadrianum]]'', produch en Picèn,<ref>{{Obratge|nom=Andrew|cognòm=Dalby|títol=Food in the Ancient World from A to Z|url=https://books.google.it/books?id=KdR4jRJCxEsC&pg=PA171&dq=Pliny+hadrianum&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjd3J-qqrjnAhXusIsKHdBpDd0Q6AEIKTAA#v=onepage&q=Pliny%20hadrianum&f=false|consulta lo=2020-03-18|data=2013-04-15|editor=Routledge|lenga=en|p=171|ISBN=978-1-135-95422-2}}</ref> près de la ciutat de [[Hatria Picena|''Hatria'' o ''Hadria'']], ancianas noms d'[[Atri (Abruces)|Atri]]. Es lo meteis vin que [[Plini lo Vièlh|Plini]] considerava demest los mai apreciats, ambe qualques autres vins.<ref>{{Obratge|nom=Merton|cognòm=Sandler|nom2=Roger|cognòm2=Pinder|títol=Wine: A Scientific Exploration|url=https://books.google.com.ph/books?id=yq2W6dwJa5gC&pg=PA66&lpg=PA66&dq=hadrianum+wine&source=bl&ots=1nHWS7CPpr&sig=ACfU3U09EvefeTMarQQ5emJxdgwMs5SG7Q&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj8-8muwODnAhWFPXAKHRfGB3oQ6AEwEXoECAYQAQ#v=onepage&q=hadrianum%20wine&f=false|consulta lo=2020-03-18|data=2002-12-19|editor=CRC Press|lenga=en|p=66|ISBN=978-0-203-36138-2}}</ref> ==[[Lengacultura]]== <!--De la Wikipèdia anglesa--> ===Lengas=== Lo [[sud-picèn]], escrich dins una version inabituala de l'alfabet italic, es estat identificat coma una lenga sabellica qu'es ni oscan ni ombrian. Lo [[nòrd-picèn]], indeschifrat, tanben escrich en una forma de l'alfabet italic ancian, es probablament pas estrechament desrelacionat al picèn meridional. Actualament, se supausa generalament qu'èra pas una lenga italica (e mai se poiriá aver apartengut a una autra branca de las lengas indoeuropèas). ===Cultura=== <!--Traducha de la Wikipèdia anglesa--> D'[[excavament arqueologic|excavaments]] menats a Picèn permetèron de mièlhs comprendre la region a l'[[Edat del Fèrre]]. Las tombas excavadas dins los cementèris Molaroni e Servici a la [[necropòli de Novilara]] mostran que los Picèns enterrèron los còsses envolopats dins los vestiments que portèron en lor vivent.<ref name=Randall-MacIver>{{Obratge|cognòm=Randall-MacIver|nom=David|an=1927|títol=The Iron Age in Italy. A Study of Those Aspects of the Early Civilizations Which Are Neither Villanovan or Etruscan|luòc=Oxford|editor=Clarendon Press|lenga=en|capítol=IV. The Picenes|paginas=105-148}}</ref> Los [[guèrrier]]s foguèron enterrats ambe un [[casco]], d'[[arma (guèrra)|arma]]s, e de recipients per manjar e beure. De [[pèrla (artefact)|pèrlas]], [[òs|òsses]], [[fibula (agulha)|fibulas]] e [[ambre]] semblan mostrar que i a un comèrci actiu al [[Sègle IX abC|sègle IX]] e benlèu [[Sègle X abC|X abC]] a la còsta adriatica, especialament d'ambre e de pèrlas de pasta de veire. Dins las tombas de femnas i a una larga abondància d'ornaments faches en [[bronze]] e [[fèrre]].<ref name=Randall-MacIver/> Las originas d'aqueles objèctes poirián tanben indicar que los Picèns se son tornats vèrs lo sud e l'èst per lor desvolopament.<ref name=Randall-MacIver/> Las tombas dels guèrriers semblan mostrar que los Picèns èran un pòble bellicós. Cada sepultura conteniá un equipament de guerrièr mai o mens complèt, l'arma la mai freqüenta èra la [[lança]]. Las [[espada]]s picènas semblan aver estat importadas dels [[Balcans]].<ref name=Randall-MacIver/> ==Ciutats== <!--De la Wikipèdia italiana--> La ''Regio V'' compreniá lo territòri de divèrsas ciutats. Plini lo Vièlh enumera las 24 ciutats principalas e tanben d'autras localitats segondàrias, d'aquestas ciutats 19 tomban uèi en la region [[Marchas]]<ref>Nell'attuale territorio della regione Marche erano presenti in epoca romana 35 città romane, 19 nella ''Regio V'' e 16 nella ''Regio VI''. Fonte: Archeologia nelle Marche, Mario Luni, [[2003]], pag. 136, ISBN 88-392-0744-9</ref>, 5 en [[Abruces]]: {| class="wikitable sortable" |+ Las ciutats de la ''Regio V'' |- |- ! Nom latin !! Nom actual<ref>Se non c'è continuità urbanistica tra la città romana ed insediamento attuale, viene indicato la località attuale più vicina al sito urbano antico preceduta da ''"vicino a"''</ref>!! Zòna !! Region actuala !! Fondacion !! Tribú !! Nòtas |- | [[Ankón|''Ancon'' o ''Ancona'']] || [[Ancona]] || Picèn || Marchas || grèga || Lemònia || |- | ''[[Asculum]]'' || [[Ascoli Piceno]] || Picèn || Marchas || picèna || Fabia || |- | ''Auximum'' || [[Osimo]] || Picèn || Marchas || picèna || Velina || |- | ''[[Beregra]]'' || près de [[Civitella del Tronto]] o [[Montorio al Vomano]] || || Abruces || || || |- | ''Castrum Novum'' || [[Giulianova]] || ''ager Pretutianus'' || Abruces || romana || Papíria || |- | ''Castrum Truentinum'' || [[Martinsicuro]] || Picèn || Abruces || [[liburni|liburna]]? || || |- | ''Cingulum'' || [[Cingoli (Italia)|Cingoli]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''Cluana'' || [[Civitanova Marche]] || Picèn || Marchas || || || |- | ''[[Cupra Maritima]]'' || près de [[Cupra Marittima]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Cupra Montana]]'' || près de Sant'Eleuterio di [[Cupramontana]] || Picèn || Marchas || || Velina || municipi a constitucion duovirala<ref>Fonte epigrafica: CIL IX, 5707</ref> |- | ''[[Parco archeologico Falerio Picenus|Falerio]]'' || près de [[Falerone]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Firmum Picenum]]''<ref>Φίρμον Πικενόν, in STRABONE, ''Chr. estomathiae'', 241 (citato in [[Lorenzo Rocci|ROCCI]], ''[[Vocabolario Greco-Italiano]]'', Città di Castello, 1974, pag. 1969)</ref>|| [[Fermo (Italia)|Fermo]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''Hadria'' || [[Atri]] || ''ager Hadrianus'' || Abruces || || Mècia || |- | ''Interamnia'' || [[Teramo]] || ''ager Pretutianus'' || Abruces || pretutiana || Velina || |- | ''[[Novana]]'' || près de [[Montedinove]] || Picèn || Marchas || || || |- | ''Numana'' || [[Numana]] || Picèn || Marchas || || || toponime atestat tanben coma ''Humana'' |- | ''[[Pausulae]]'' || près de San Claudio al Chienti, [[Corridonia]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Planina (città antica)|Planina]]'' || près de San Vittore di [[Cingoli (Italia)|Cingoli]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Area archeologica di Potentia|Potentia]]'' || près de Santa Maria a Potenza, [[Porto Recanati]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Helvia Recina|Ricina]]'' || a Villa Potenza di [[Macerata]] || Picèn || Marchas || ipotèsi d'una fondacion romana sus un establiment picèn precedent || Velina || nomenada tanben ''Helvia Recina'' perque [[Septimi Sever]] en [[205]] la renomenèt ''Helvia Recina Pertinax'', en onor de son predecessor l'emperaire [[Pertinax|Publi Elvi Pertinax]]. |- | ''[[Parco archeologico di Septempeda|Septempeda]]'' || [[San Severino Marche]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''Tolentinum'' || [[Tolentino]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Trea]]'' || près de [[Treia]] || Picèn || Marchas || || Velina || |- | ''[[Parco archeologico di Urbs Salvia|Urbs Salvia]]'' || près d'[[Urbisaglia]] || Picèn || Marchas || || Velina || |} ==Vias romanas== <!--De la Wikipèdia italiana--> [[File:Umbria et Picenum.JPG|thumb|Carta de la ''Regio V Picenum'' e ''VI Umbria'']] La quinta region èra traversada per doas de las estradas romanas las mai importantas: *la [[via Salària]], que passant per [[Ascoli Piceno|Ascoli]] arribava a [[Porto d'Ascoli]]; *la varianta meridionala de la [[via Flamínia]]<ref>Luca Antonelli, ''I Piceni: corpus delle fonti: la documentazione letteraria'', L'ERMA di BRETSCHNEIDER, 2003, ISBN 9788882652425. L'autore si basa su testi di Strabone (geografia), di Sidonio Apollinare e sull'Itinerario Antoniniano, tutti riportati nel libro (testi 3, 14 e 20).</ref>, que passava per ''[[San Severino Marche|Septempeda]]'' e arribèt a la mar a [[Ancona]], e puèi contunhèt lo long de la còsta amb doas brancas, una d'aquelas anava a [[Fano]] (ont rejonhèt la branca nòrd de la meteissa estrada) e l'autra a [[Porto d'Ascoli]], ont se rejonhèt la Salària. L'interno della regione era invece servito dalla [[via Salària Gallica]]. <gallery> Via Flaminia.jpg|Las variantas de la Flamínia - indicada en irange e travèrsa lo Picèn File:Viae Flaminia Salaria Tiburtina.jpg|La via Salària (en roge) </gallery> ==Personalitats ligadas a Picèn== Aicí nasquèron qualques notables romans coma: *Gnèu Pompèu Manhe o [[Pompèu|Pompèu lo Grand]] (106-48 abC), general e òme d'estat roman; *[[Gnèu Pompèu Estrabon]] (135-87 abC), general e politician roman, paire del precedent; e *[[Luci Afrani (consul en -60)|Luci Afrani]], consul roman en 60 abC. ==Nòtas e referéncias== {{Traduccion/Referéncia|en|Picenum}} {{Traduccion/Referéncia|it|Regio V Picenum}} {{Referéncias}} ==Veire tanben== *[[Pòbles anticas d'Itàlia]] {{Multibendèl|Portal Itàlia|Portal Istòria|Portal geografia}} [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Roman]] jl3yp616uf8odw1meoyzcsiqpvy8ame 2 201729 2511674 2511615 2026-10-28T16:50:51Z Mens Universi 65852 2511674 wikitext text/x-wiki {{#babel:oc-N|ca-N|an-N}} {{Utilizaire ateïsta}} {{Utilizaire filosofia}} {{Utilizaire Occitània liura m}} {{Utilizaire occitan lenga oficiala}} {{Utilizaire occitan lenga oficiala en França}} {{Utilizaire Catalonha liura}} {{Utilizaire catalan lenga oficiala}} {{Utilizaire catalan lenga oficiala en França}} {{Utilizaire Aragon liure}} {{Utilizaire aragonés lenga oficiala}} {{Utilizaire afogat de Caçolet}} {{Utilizaire Ubuntu}} [[ca:Usuari:Mens Universi]] [[an:Usuario:Mens Universi]] 8ix69poxeaqxj8lqm9iemp4mqfz84k4 0 201731 2511663 2026-10-28T16:41:42Z Nicolas Eynaud 6858 Redireccion cap a [[Lo jornau de Glumov]] 2511663 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lo jornau de Glumov]] abz9ctpjullirccx2cp2br1fj974top 0 201732 2511686 2026-10-28T17:32:11Z Briantin de Montrei 37340 Redireccion cap a [[Lòna]] 2511686 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Lòna]] e5txhpyblo9y4d5dffqhmm8hjkfzpu7