Wikipedii
olowiki
https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Medii
Erikoine
Pagin
Käyttäi
Käyttäi pagin
Wikipedii
Wikipedien paginat
Failu
Failu pagin
MediiWiki
MediiWiki pagin
Šablonu
Šablonu pagin
Abu
Abu pagin
Kategourii
Kategourii pagin
TimedText
TimedText talk
Moduuli
Keskustelu moduulista
Event
Event talk
Pakkaine
0
4227
52987
40348
2026-10-24T20:33:58Z
Miro Tuomi
8600
52987
wikitext
text/x-wiki
<br />'''Pakkaine''' on karjalaine suarnalline talvitiedoiniekku, ven'alazen [[Pakkasuko|Pakkasukon]] vastineh. Karjalaine Pakkaine ei ole, kui toizet Pakkasukot, vahnu parrakas mies. Häi on nuori, ravei da iloniekku. Pakkazen kodi on [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]]. Joga vuottu sie talvel pietäh Pakkazien kižoi. Pakkastu auttau hänen ystävy [[Luminaine]].
== Tarin ==
Tarin Pakkazes ei ole vahnu. Sen keksittih Anuksen kanzallizen livvinkarjalazien muzein ruadajat omas linnas talvimatkailun kehittämizekse.
Tarinan mugah Pakkaine rodivui 1. talvikuudu kauppumiehien pereheh. Häi rodivui matkas, konzu hänen tuattah da muamah ajettih jarmankaspäi kodih Anukseh. Pihal oli kova pakkaine, ga brihačču oli terveh da luja, matkas ei kylmänyh, sendäh hänele pandih nimi Pakkaine.
Pakkaine, kui hänen tuattah da muamah, rodih kauppumiehekse, rubei šalgu selläs ajelemah linnoi da kylii myöte. Joga taloih, kunne häi azettelih da kačahtih zirkaloh, jäi hänen kuvahaine. Hänen lähtiettyy kuvahaine elavui da rodih vie yksi Pakkaine.
A konzu Pakkaine huogavui kois Anuksenlinnas, sen kuvahazet loittozis mualois da linnoispäi lennettih hänellyö. Kauppumiehen roindumual hyö piettih kilboi da kižoi, kačottih, ken heis on ravei da vägevy. Iče Pakkaine kačoi kaikkeh, kummua saneli da nagroi. Häi varmah tiezi, ken on tovelline Pakkaine.
Tämä nygyaigaine tarin rodih vuvvennu 1999 Anuksen Pakkazien kižoin piendän pohjakse. Sit aijas lähtijen joga vuottu Anuksenlinnah tulou ozuttamah omua neruo da vägie Pakkasukkuo Ven'an eri kolkispäi da ulgomualoispäi.
== Ulgonägö ==
Vuvvennu 2005 rodivui Pakkazen obrazu. Jälles pitkii eččimizii sidä rubei ozuttamah Valerii Kucabov, kudai vie enzimäzien Pakkazien kižoin aigua oli sen roulis.
Pakkazen sovat ombeli petroskoilaine dizaineru Irina Porošina, kudamua tundietah karjalazien perindöllizien sobien tiedäjänny da ombelijannu.
Sobien pohjakse dizaineru otti kauppumiehen vuozisualoin XI—XII ruskiet sovat. Karjalaine talvitiedoiniekku rodih čoma da omaperäine. Pakkaine äijäl eruou toizis Pakkasukkolois. Net ollah harmaipardudied'oit, a Pakkaine on nuori mies. Hänen "kolliegat" pietäh turkiloi da šuapkoi, Pakkazelhäi on lämmin kauhtanu piäl da movvakas kartuuzu piäs.
Pakkaine äijän matkustelou Ven'ua myöte, ottau ozua eri pruazniekkoih da pidoloih. Yhtes oman abuniekan Luminaizenke kävyy lapsien da sociualulaitoksih. Kävyigi Ven'an Pakkasukon roindupäiväle Velikii Ust'ug -linnah.
== Anuksen Pakkazien kižat ==
Joga vuottu Pakkazen roindupäivänny [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]] pietäh Pakkazien kižoi. Eri vuozinnu niilöih käydih Ven'an piälimäine Pakkasukko Velikii Ust'ug –linnaspäi, Baikalan Pakkasukko, Santa Klaus Lapispäi, [[Talviukko]] Karjalaspäi da toizet.
Pakkazien kižois eri alovehis da mualoispäi tulluot Pakkasukot kilbaillah eri kilvois, vastavutah lapsienke. Kižoin aigah pietäh moizii pidoloi kui "Pakkazien jalgumiäččy" da "Pakkazien kezoinkylvendät", kudamii suvaijah kaččojat.
== Rezidencii ==
Pakkazen rezidenciennu on kauppumiehen piha Anuksen kanzallizen muzein luo. Se avattih vuvvennu 2014 da sit on kaksi piähuonustu: kauppumiehen laukku da uvvenvuvven aittu.
Pakkazen kauppumiehen pihas on regyt, kudamas häi on roinnuhes. On Pakkazen puuhine pyöry da oma tiedovoittu dengaine – Aino diivo, se tuou lykkyy sille, ken pidäy sidä käis.
Rezidencies Pakkazen abuniekannu on rahmannoi Luminaine. Häi sanelou Pakkazeh nähte, pidäy ekskursieloi rezidenciedu myöte. Luminaine tuttavuttau gostii kauppumiehen ruadoh da tiedovoittuloin vehkehien peittožuksih.
== Kirjalližus ==
* ''J. V. Ruppijeva, J. V. Pankratjeva.'' Livvin opastuskniigu: 6. kluassu. — Петрозаводск: Verso, 2018. — С. 49-50. — 2018 с. — <nowiki>ISBN 978-5-91997-294-5</nowiki>.
* ''Яковенко И.М., Якубова Ф.А.'' Мифологические ресурсы и направления их исследования для целей туризма // Ученые записки Крымского федерального университета имени В. И. Вернадского. География. Геология. — 2016. — № 2.
* ''Дьяконова Мария Владимировна, Родионова Александра Павловна.'' Язык и культура карел как бренд развития малых территорий (на примере этнолокальной группы карел-людиков) // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2018. — № 4. — doi:10.24411/1995-0411-2018-10411.
== Linkit ==
https://web.archive.org/web/20161103081552/http://www.pakkaine.karelia.su/
[[Kategourii:Piähenget kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Mifolougizet piähenget kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Karjalaine kul'tuuru]]
[[Kategourii:Uvven vuvven piähenget]]
[[Kategourii:Anuksenlinnu]]
[[Kategourii:Kul'tuuru]]
[[Kategourii:Karjal]]
dt1y437xktch6tox9urx9lrmpcp4uzx
52988
52987
2026-10-24T20:34:17Z
Miro Tuomi
8600
52988
wikitext
text/x-wiki
'''Pakkaine''' on karjalaine suarnalline talvitiedoiniekku, ven'alazen [[Pakkasuko|Pakkasukon]] vastineh. Karjalaine Pakkaine ei ole, kui toizet Pakkasukot, vahnu parrakas mies. Häi on nuori, ravei da iloniekku. Pakkazen kodi on [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]]. Joga vuottu sie talvel pietäh Pakkazien kižoi. Pakkastu auttau hänen ystävy [[Luminaine]].
== Tarin ==
Tarin Pakkazes ei ole vahnu. Sen keksittih Anuksen kanzallizen livvinkarjalazien muzein ruadajat omas linnas talvimatkailun kehittämizekse.
Tarinan mugah Pakkaine rodivui 1. talvikuudu kauppumiehien pereheh. Häi rodivui matkas, konzu hänen tuattah da muamah ajettih jarmankaspäi kodih Anukseh. Pihal oli kova pakkaine, ga brihačču oli terveh da luja, matkas ei kylmänyh, sendäh hänele pandih nimi Pakkaine.
Pakkaine, kui hänen tuattah da muamah, rodih kauppumiehekse, rubei šalgu selläs ajelemah linnoi da kylii myöte. Joga taloih, kunne häi azettelih da kačahtih zirkaloh, jäi hänen kuvahaine. Hänen lähtiettyy kuvahaine elavui da rodih vie yksi Pakkaine.
A konzu Pakkaine huogavui kois Anuksenlinnas, sen kuvahazet loittozis mualois da linnoispäi lennettih hänellyö. Kauppumiehen roindumual hyö piettih kilboi da kižoi, kačottih, ken heis on ravei da vägevy. Iče Pakkaine kačoi kaikkeh, kummua saneli da nagroi. Häi varmah tiezi, ken on tovelline Pakkaine.
Tämä nygyaigaine tarin rodih vuvvennu 1999 Anuksen Pakkazien kižoin piendän pohjakse. Sit aijas lähtijen joga vuottu Anuksenlinnah tulou ozuttamah omua neruo da vägie Pakkasukkuo Ven'an eri kolkispäi da ulgomualoispäi.
== Ulgonägö ==
Vuvvennu 2005 rodivui Pakkazen obrazu. Jälles pitkii eččimizii sidä rubei ozuttamah Valerii Kucabov, kudai vie enzimäzien Pakkazien kižoin aigua oli sen roulis.
Pakkazen sovat ombeli petroskoilaine dizaineru Irina Porošina, kudamua tundietah karjalazien perindöllizien sobien tiedäjänny da ombelijannu.
Sobien pohjakse dizaineru otti kauppumiehen vuozisualoin XI—XII ruskiet sovat. Karjalaine talvitiedoiniekku rodih čoma da omaperäine. Pakkaine äijäl eruou toizis Pakkasukkolois. Net ollah harmaipardudied'oit, a Pakkaine on nuori mies. Hänen "kolliegat" pietäh turkiloi da šuapkoi, Pakkazelhäi on lämmin kauhtanu piäl da movvakas kartuuzu piäs.
Pakkaine äijän matkustelou Ven'ua myöte, ottau ozua eri pruazniekkoih da pidoloih. Yhtes oman abuniekan Luminaizenke kävyy lapsien da sociualulaitoksih. Kävyigi Ven'an Pakkasukon roindupäiväle Velikii Ust'ug -linnah.
== Anuksen Pakkazien kižat ==
Joga vuottu Pakkazen roindupäivänny [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]] pietäh Pakkazien kižoi. Eri vuozinnu niilöih käydih Ven'an piälimäine Pakkasukko Velikii Ust'ug –linnaspäi, Baikalan Pakkasukko, Santa Klaus Lapispäi, [[Talviukko]] Karjalaspäi da toizet.
Pakkazien kižois eri alovehis da mualoispäi tulluot Pakkasukot kilbaillah eri kilvois, vastavutah lapsienke. Kižoin aigah pietäh moizii pidoloi kui "Pakkazien jalgumiäččy" da "Pakkazien kezoinkylvendät", kudamii suvaijah kaččojat.
== Rezidencii ==
Pakkazen rezidenciennu on kauppumiehen piha Anuksen kanzallizen muzein luo. Se avattih vuvvennu 2014 da sit on kaksi piähuonustu: kauppumiehen laukku da uvvenvuvven aittu.
Pakkazen kauppumiehen pihas on regyt, kudamas häi on roinnuhes. On Pakkazen puuhine pyöry da oma tiedovoittu dengaine – Aino diivo, se tuou lykkyy sille, ken pidäy sidä käis.
Rezidencies Pakkazen abuniekannu on rahmannoi Luminaine. Häi sanelou Pakkazeh nähte, pidäy ekskursieloi rezidenciedu myöte. Luminaine tuttavuttau gostii kauppumiehen ruadoh da tiedovoittuloin vehkehien peittožuksih.
== Kirjalližus ==
* ''J. V. Ruppijeva, J. V. Pankratjeva.'' Livvin opastuskniigu: 6. kluassu. — Петрозаводск: Verso, 2018. — С. 49-50. — 2018 с. — <nowiki>ISBN 978-5-91997-294-5</nowiki>.
* ''Яковенко И.М., Якубова Ф.А.'' Мифологические ресурсы и направления их исследования для целей туризма // Ученые записки Крымского федерального университета имени В. И. Вернадского. География. Геология. — 2016. — № 2.
* ''Дьяконова Мария Владимировна, Родионова Александра Павловна.'' Язык и культура карел как бренд развития малых территорий (на примере этнолокальной группы карел-людиков) // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2018. — № 4. — doi:10.24411/1995-0411-2018-10411.
== Linkit ==
https://web.archive.org/web/20161103081552/http://www.pakkaine.karelia.su/
[[Kategourii:Piähenget kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Mifolougizet piähenget kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Karjalaine kul'tuuru]]
[[Kategourii:Uvven vuvven piähenget]]
[[Kategourii:Anuksenlinnu]]
[[Kategourii:Kul'tuuru]]
[[Kategourii:Karjal]]
g3iw10p4nxzbeqh5uxx2f25lqxiw8fi
Vienanmeren-Baltienmeren kanualu
0
6311
52963
37583
2026-10-24T15:02:26Z
Miro Tuomi
8600
52963
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #cedff2; text-align: center; font-size: 115%; font-weight: bold; padding: 0.4em;" | Vienanmeren-Baltienmeren kanualu
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0;" | [[File:White Sea Canal map.svg|280px]]
|-
! colspan="2" style="background-color: #cedff2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 0.25em;" | Sijoittumine
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 40%; padding-left: 10px;" | Mua
| style="vertical-align: top;" | [[Ven'a]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | VF:n subjektu
| style="vertical-align: top;" | [[Karjalan tazavaldu]]
|-
! colspan="2" style="background-color: #cedff2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 0.25em;" | Tiijot
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Kanualan piduhus
| style="vertical-align: top;" | 227 km
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Suurin syvys
| style="vertical-align: top;" | 5 m
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Rakenduksen päivy
| style="vertical-align: top;" | 2. elokuudu 1933 v.
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Salbavot
| style="vertical-align: top;" | 19
|-
! colspan="2" style="background-color: #cedff2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 0.25em;" | Suurus
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Suurus piduhus
| style="vertical-align: top;" | 135 m
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Suurus levevys
| style="vertical-align: top;" | 14,3 m
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Suuri syvys
| style="vertical-align: top;" | 4 m
|}
'''Vienanmeren-Baltienmeren kanualu''' ({{Lang-ru|Беломо́рско-Балти́йский кана́л}}, ''Belomorsko-Baltijski kanal'') on kanualu, kudai yhtistäy [[Vienanmeri|Vienanmeren]] [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] kel da kudual on tie [[Baltiekan meri|Baltienmereh]] da Volga-Baltienmeren vezitieh.
== Yhtehizet tiijot ==
Kanualu on nostettu [[1931]]-[[1933]] [[Vuozi|vuozien]] välis ylintazozes lyhyös miäryaijas. Avuandan päivymiäry on 2. elokuudu 1933. Sidä nostettih Vienanmeren-Baltienmeren ruadoluagerin (ven. ''Белбалтлаг, Belbaltlag'') tyrmähotetut. Se oli yksi viizivuodizen pluanan mirkiččijöis srojulois da enzimäine Nevvostoliiton tävvelleh ruadoluageris nostettu srojimine.
=== Kanualan kulgutie ===
Vienanmeren-Baltienmeren kanualan transportutien piduhus tulendukanuavoin kel [[Oniegujärvi|Oniegujärvelpäi]] [[Vienanmeri|Vienanmereh]] on 227 km, niilöis 37,1 km on keinolluajittuloi tielöi (muijien tiijoloin mugah 43 km libo 48 km). Tagustetut kaikkiipienimät merkityn vezitien suuruzet: syvys – 4 metrii, levevys – 36 metrii, pyöristämizen ruadiussu – 500 metrii. Monis kanuavan kohtis on vaigu yksipuoline liikeh luvallistu.
Sovitunnu virran suunnannu pietäh suundua Oniegujärvelpäi Vienanmereh, kai laivuliikkehizet merkit (veziviehkat, majakat) ollah azetettu sen siännön mugah.
Kanualu algavuu Oniegujärven Poventsan lahtes [[Poventsa|Poventsa-pos’olkan]] korvas da loppuu Vienanmeren Sorokan lahtes [[Belomorsku|Belomorskan]] tyves.
== Rakendehen eroitukset ==
Kanualan laittehih kuulu 128 objektua, kudualois 19 on salbavuo (niilöis 13 – kaksiozahizet, 6 – yksiozahizet), 15 plotinua, 19 vezilaskuu, 49 randusuojustu da 33 keinolluajittuu kanalua, 5 vezivoimalua, da sežo muut laittehet.
=== Vezivoimalat ===
Eruo korgevuksien keskes kanualan pohjan puolel käytetäh sähköenergien valmistamizeh niškoi Vig vezivoimaloin kaskadan avul, kudual on 5 porrastu: Ondan vezivoimalu, Palkorogan vezivoimalu, Matkožnenskaan vezivoimalu, Vigostrovan vezivoimalu, Vienanmeren vezivoimalu. Kaskadan tevokkahus on 240 MW, keskivuozine valmistamine – 1310,5 mln. kW/č. Vezivoimaloi nostettih muuloin laittehien nostamizen erikseh [[1949]]-[[1967]] vuozis. Vezivoimalat madal- da keskipainehizet, pyörähtys-lavazen veziagreguatanke, ollah nostettu plotilluolizin libo plotin-vezivedävin kuavoin mugah.
[[Kategourii:Karjal]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset]]
[[Kategourii:Transportu]]
jrbgtheqhxx9yra2qkmlxw3ek9e03r5
Hong Kong
0
12728
52980
49807
2026-10-24T17:39:50Z
Fembriha
8650
52980
wikitext
text/x-wiki
{{Mua
| Nimi=Hongkongan spetshallindoaloveh
| Alguperäine nimi={{lang-zh|香港特別行政區}}<br>{{K-en|Hong Kong Special Administrative Region}}
| Flagu=Hong Kongan flagu.png
| Gerbu=Hong Kongan gerbu.png
| Brituanien kolouniekse=26. pakkaskuudu 1997
| Kitain spetshallindoalovehekse=1. heinykuudu 1997
| Genetiivu=Hongkongan
| Rahvahan lugumäry=7 498 100
| Hinnoituksen vuozi=2023
| Pinduala=2,754.97 km2
|Языки=kantonankitain da anglien kieli|Telefonan koudu=852|Валюта=Hongkongan dollaru}}
[[File:Hongkong_victoria_peak.jpg|pienoiskuva]]
[[Failu:China_Hong_Kong_4_levels_localisation.svg|thumb|300px|alt=Hong Kong Aazien kartal|Hong Kong Aazien kartal]]
'''Hong Kongan spetshallindoaloveh''' (kan. 香港特別行政區; Jyutping: hoeng1 gong2 dak6 bit6 hang4 zing3 keoi1) libo '''Hong Kong''' on [[Macau|Macaunke]] toine [[Kitai|Kitain]] erillishallindoalovehis [[Aazii|Päivännouzu-Aazies]] Suvi-Kitainmeren rannal. Hong Kongas eläy läs 7,5 miljonua hengie (v. 2017). Pinduala on 2,754.97 km². Virallizet kielet ollah [[Kitain kieli|kitain]] da [[Anglien kieli|anglien]] kielet.
Muamonkielenny 88,9% hongkongalazis pagizou kantonankitaikse, 4,3% angliekse da mandariinukitaikse 1,9%.
== Histourii ==
Hong Kong täytettih miehistöl vuvvennu 1841 enzimäzen oupiumsovan aigua. Nankingan rauhas Kitai andoi suaren Brituaniele, da Hong Kong rodih [[Suuri-Britanii|Brituanien]] koronukolouniekse. Allukse Hong Kong oli vaiku kalanpyvvändyhieru, eigo sie olluh suurdu eloipaikkua. Toizen oupiumsovan aigua oza Kowloonan niemimua rodih ozakse alovehtu. Vuvvennu 1898 "Uvvet Territouriet" kortomittih [[Suuri-Britanii|Brituaniele]] 99 vuvvekse[[Suuri-Britanii|.]] Vuvvessah 1997 Hong Kong oli [[Suuri-Britanii|Brituanien]] kolounii. Hong Kong työttih järilleh Kitaile heinykuus 1997. 1980-luvul Hong Kongua kučuttih [[Singapore|Singaporen]], [[Taivan'|Taivan'an]] da [[Suvi-Korea|Suvi-Koreinke]] yhtekse "Aazien nelläkse tigrakse". Vuvvennu 2019 linnas tuli voimah uuzi turvallizuszakon, kudai nostatti suurii demonstartsieloi rahvahanvallallizien partieloin keskes.
== Haldivolline javondu ==
Hongkongas on 18 piirilöi (angl. district). Alovehnevvoston ozanottajat vallitah vuiborois joga nelläs vuozi. Jälgimäzet vuiborot piettih syvyskuus 2019. Hongkongan piirit ollah:
# Islands (kit. 離島區; Jyutping: lei4 dou2 keoi1)
# Kwai Tsing (kit. 葵青區; Jyutping: kwai4 cing1 keoi1)
# North (kit. 北區; Jyutping: bak1 keoi1 )
# Sai Kung (kit. 西貢區; Jyutping: sai1 gung3 keoi1)
# Sha Tin (kit. 沙田區; Jyutping: saa1 tin4 keoi1)
# Tai Po (kit. 大埔區; Jyutping: daai6 bou3 keoi1 )
# Tsuen Wan (kit. 荃灣區; Jyutping: cyun4 waan1 keoi1)
# Tuen Mun (kit. 屯門區; Jyutping: tyun4 mun4 keoi1)
# Yuen Long (kit. 元朗區; Jyutping: jyun4 long5 keoi1)
# Kowloon City (kit. 九龍城區; Jyutping: gau2 lung4 sing4 keoi1)
# Kwun Tong (kit. 觀塘區; Jyutping: gun1 tong4 keoi1)
# Sham Shui Po (kit. 深水埗區; Jyutping: sam1 seoi2 bou2 keoi1)
# Wong Tai Sin (kit. 黃大仙區; Jyutping: wong4 daai6 sin1 keoi1)
# Yau Tsim Mong (kit. 油尖旺區; Jyutping: jau4 zim1 mong6 keoi1)
# Central and Western (kit. 中西區; Jyutping: zung1 sai1 keoi1)
# Eastern (kit. 東區; Jyutping: dung1 keoi1)
# Southern (kit. 南區; Jyutping: naam1 keoi1)
# Wan Chai (kit. 灣仔區; Jyutping: waan1 zai2 keoi1)
[[Kategourii:Kitai|*]]
[[Kategourii:Aazien muat]]
mw27nwqabgyp9vryzyvzn60afgtqwfd
52982
52980
2026-10-24T17:43:57Z
Fembriha
8650
52982
wikitext
text/x-wiki
{{Mua
| Nimi=Hongkongan erillishallindoaloveh
| Alguperäine nimi={{lang-zh|香港特別行政區}}<br>{{K-en|Hong Kong Special Administrative Region}}
| Flagu=Hong Kongan flagu.png
| Gerbu=Hong Kongan gerbu.png
| Brituanien kolouniekse=26. pakkaskuudu 1997
| Kitain spetshallindoalovehekse=1. heinykuudu 1997
| Genetiivu=Hongkongan
| Rahvahan lugumäry=7 498 100
| Hinnoituksen vuozi=2023
| Pinduala=2,754.97 km2
|Языки=kantonankitain da anglien kieli|Telefonan koudu=852|Валюта=Hongkongan dollaru}}
[[File:Hongkong_victoria_peak.jpg|pienoiskuva]]
[[Failu:China_Hong_Kong_4_levels_localisation.svg|thumb|300px|alt=Hong Kong Aazien kartal|Hong Kong Aazien kartal]]
'''Hong Kongan erillishallindoaloveh''' (kan. 香港特別行政區; Jyutping: hoeng1 gong2 dak6 bit6 hang4 zing3 keoi1) libo '''Hong Kong''' on [[Macau|Macaunke]] toine [[Kitai|Kitain]] [[Kitain erillishallindoaloveh|erillishallindoalovehis]] [[Aazii|Päivännouzu-Aazies]] Suvi-Kitainmeren rannal. Hong Kongas eläy läs 7,5 miljonua hengie (v. 2017). Pinduala on 2,754.97 km². Virallizet kielet ollah [[Kitain kieli|kitain]] da [[Anglien kieli|anglien]] kielet.
Muamonkielenny 88,9% hongkongalazis pagizou kantonankitaikse, 4,3% angliekse da mandariinukitaikse 1,9%.
== Histourii ==
Hong Kong täytettih miehistöl vuvvennu 1841 enzimäzen oupiumsovan aigua. Nankingan rauhas Kitai andoi suaren Brituaniele, da Hong Kong rodih [[Suuri-Britanii|Brituanien]] koronukolouniekse. Allukse Hong Kong oli vaiku kalanpyvvändyhieru, eigo sie olluh suurdu eloipaikkua. Toizen oupiumsovan aigua oza Kowloonan niemimua rodih ozakse alovehtu. Vuvvennu 1898 "Uvvet Territouriet" kortomittih [[Suuri-Britanii|Brituaniele]] 99 vuvvekse[[Suuri-Britanii|.]] Vuvvessah 1997 Hong Kong oli [[Suuri-Britanii|Brituanien]] kolounii. Hong Kong työttih järilleh Kitaile heinykuus 1997. 1980-luvul Hong Kongua kučuttih [[Singapore|Singaporen]], [[Taivan'|Taivan'an]] da [[Suvi-Korea|Suvi-Koreinke]] yhtekse "Aazien nelläkse tigrakse". Vuvvennu 2019 linnas tuli voimah uuzi turvallizuszakon, kudai nostatti suurii demonstartsieloi rahvahanvallallizien partieloin keskes.
== Haldivolline javondu ==
Hongkongas on 18 piirilöi (angl. district). Alovehnevvoston ozanottajat vallitah vuiborois joga nelläs vuozi. Jälgimäzet vuiborot piettih syvyskuus 2019. Hongkongan piirit ollah:
# Islands (kit. 離島區; Jyutping: lei4 dou2 keoi1)
# Kwai Tsing (kit. 葵青區; Jyutping: kwai4 cing1 keoi1)
# North (kit. 北區; Jyutping: bak1 keoi1 )
# Sai Kung (kit. 西貢區; Jyutping: sai1 gung3 keoi1)
# Sha Tin (kit. 沙田區; Jyutping: saa1 tin4 keoi1)
# Tai Po (kit. 大埔區; Jyutping: daai6 bou3 keoi1 )
# Tsuen Wan (kit. 荃灣區; Jyutping: cyun4 waan1 keoi1)
# Tuen Mun (kit. 屯門區; Jyutping: tyun4 mun4 keoi1)
# Yuen Long (kit. 元朗區; Jyutping: jyun4 long5 keoi1)
# Kowloon City (kit. 九龍城區; Jyutping: gau2 lung4 sing4 keoi1)
# Kwun Tong (kit. 觀塘區; Jyutping: gun1 tong4 keoi1)
# Sham Shui Po (kit. 深水埗區; Jyutping: sam1 seoi2 bou2 keoi1)
# Wong Tai Sin (kit. 黃大仙區; Jyutping: wong4 daai6 sin1 keoi1)
# Yau Tsim Mong (kit. 油尖旺區; Jyutping: jau4 zim1 mong6 keoi1)
# Central and Western (kit. 中西區; Jyutping: zung1 sai1 keoi1)
# Eastern (kit. 東區; Jyutping: dung1 keoi1)
# Southern (kit. 南區; Jyutping: naam1 keoi1)
# Wan Chai (kit. 灣仔區; Jyutping: waan1 zai2 keoi1)
[[Kategourii:Kitai|*]]
[[Kategourii:Aazien muat]]
qjvt3yfq1414i9u2co97f0agh34qbbj
Macau
0
16484
52981
51055
2026-10-24T17:42:03Z
Fembriha
8650
52981
wikitext
text/x-wiki
{{Mua
| Nimi= Macaun erillishallindoaloveh
| Alguperäine nimi= [[Kitain kieli|per. kit.]] 澳門特別行政區<br>[[Kitain kieli|keb. kit.]] 澳门特别行政区<br>{{K-port|Região Administrativa Especial de Macau}}
| Flagu= Flag_of_Macao.svg
| Gerbu= Regional Emblem of Macau.svg
| Audio = March of the Volunteers instrumental.ogg
| Genetiivu= Macaun
| На карте= Macau locator map.svg
| Rahvahan lugumäry= 712 651
| Hinnoituksen vuozi= 2024
| Валюта= [[Macaun pataca]], MOP$
| Pinduala= 199,3
| Процент воды= 71,25
| Telefonan koudu= 853
| Aiguvyöhykeh= UTC+8:00
| Языки= [[Kitain kieli|kitai]], [[Portugalan kieli|portugal]]
| Valdivonusko= Sekularistine valdivo
| ИРЧП= 0,934
| Место по ИРЧП= ylen korgei
| Дата образования= 20. talvikuudu 1999
| Haldivonmuodo= Erihallindoaloveh
| ВВП (ППС)= 92,995 mlrd.
| ВВП (ППС) на душу населения= 128 030
| Место по ВВП (ППС)= 101
| Место по ВВП (ППС) на душу населения= 4
| ВВП (номинал)= 54,677 mlrd.
| ВВП (номинал) на душу населения= 72 910
| Место по ВВП (номинал)= 90
| Место по ВВП (номинал) на душу населения= 8
| Должности руководителей= Hallindon piämies <br>Kerähmön prezidentu <br>Suvvon prezidentu
| Руководители= [[Sam Hou Fai]] <br>[[Kou Hoi In]] <br>[[Song Man Lei]]
| Домен= .mo .澳門 .澳门
}}
'''Macau''' ([makau], [[pinyin]] ''Àomén'', {{K-port|Macau}}), virallizesti '''Macaun erihallindoaloveh''', on [[Guangdong|Guangdongan]] muakunnan ymbäröitty aloveh Suvi-[[Kitai|Kitais]]. Se on [[Hong Kong|Hongkonganke]] rinnal toine [[Kitain erillishallindoaloveh|Kitain erillishallindoalovehis]]. Macau kui Hongkong on Kitain erillishallindoaloveh perustehen mugah "Yksi mua, kaksi sisteemua", se on autonoumine aloveh, kudaman puolistukses da ulgopolitiekas vastuau Kitain rahvahantazavaldu.
Macaul on muailman suurin rahvahalistotihevys.
==Muantiedo==
Macau on [[Aazii|Päivännouzu-Aazies]] [[Suvi-Kitain meri|Suvi-Kitain meren]] [[Helmijogi|Helmijoven]] suustoalovehel. Se liittäy Macaun niemimua, Taipan da Coloanen suaret, da sen kogopinduala on 30,8 km². Se rajoittuu [[Zhuhai|Zhuhainke]] poikki salmes päivänlaskus.
==Haldivolline jago==
Macaun erillishallindoalovehes ollah 7 freguesiadu da 4 muudu alovehtu
{| class="wikitable"
! Nimi
! Kitaikse
! Jyutping
! Pinduala (km<sup>2</sup>)
|-
! colspan="4" style="text-align:center;" | Freguesiat
|-
| [[Nossa Senhora de Fátima]]
| {{lang|zh-Hant|花地瑪堂區}}
| ''Faa<sup>1</sup>dei<sup>6</sup>maa<sup>5</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 3,2
|-
| [[Santo António (Macao)|Santo António]]
| {{lang|zh-Hant|聖安多尼堂區}}
| ''Sing<sup>3</sup> On<sup>1</sup>do<sup>1</sup>nei<sup>4</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 1,1
|-
| [[São Lázaro]]
| {{lang|zh-Hant|望德堂區}}
| ''Mong<sup>6</sup> Dak<sup>1</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 0,6
|-
| [[São Lourenço]]
| {{lang|zh-Hant|風順堂區}}
| ''Fung<sup>1</sup>seon<sup>6</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 1,0
|-
| [[Sé]]
| {{lang|zh-Hant|大堂區}}
| ''Daai<sup>6</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 3,4
|-
| [[Nossa Senhora do Carmo]]
| {{lang|zh-Hant|嘉模堂區}}
| ''Gaa<sup>1</sup>mou<sup>4</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 7,9
|-
| [[São Francisco Xavier]]
| {{lang|zh-Hant|聖方濟堂區}}
| ''Sing<sup>3</sup> Fong<sup>1</sup>zai<sup>3</sup>gok<sup>3</sup> tong<sup>4</sup>keoi<sup>1</sup>''
| 7,6
|-
! colspan="4" style="text-align:center;" | Muut alovehet
|-
| [[Zona do Aterro de Cotai]]
| {{lang|zh-Hant|路氹填海區}}
| ''Lou<sup>6</sup>tam<sup>5</sup> tin<sup>4</sup>hoi<sup>2</sup> keoi<sup>1</sup>''
| 6,0
|-
| [[Macaun yliopisto]] (Ilha de Montanan (Hengqinin) kampus)
| {{lang|zh-Hant|澳門大學(橫琴校區)}}
| ''Ou<sup>3</sup>mun<sup>2</sup> daai<sup>6</sup> hok<sup>6</sup> (Waang<sup>4</sup>kam<sup>4</sup> haau<sup>6</sup>keoi<sup>1</sup>)''
| 1,0
|-
| [[Novos Aterros Urbanos de Macau Zone A]]
| {{lang|zh-Hant|新城A區}}
| ''San<sup>1</sup>sing<sup>4</sup> A-keoi<sup>1</sup>''
| 1,4
|-
| Zona de Administração de Macau na Ilha Fronteiriça Artificial da Ponte Hong Kong–Zhuhai–Macau
| {{lang|zh-Hant|港珠澳大橋珠澳口岸}}
| ''Gong<sup>2</sup>-Zyu<sup>1</sup>-Ou<sup>3</sup> daai<sup>6</sup>kiu<sup>4</sup> Zyu<sup>1</sup>-Ou<sup>3</sup> hau<sup>2</sup>ngon<sup>6</sup>''
| 0,7
|}
[[Kategourii:Kitain linnat]]
[[Kategourii:Linnat]]
[[Kategourii:Aazien muat]]
[[Kategourii:Muantiedo]]
fljifqn3zzztl3ubb5dw2y9hcuz1o10
Pagin:Vuarujärvi
1
17514
53000
52809
2026-10-25T09:24:43Z
Pristome
8785
Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1d)
53000
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{delete|1=No useful content <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude>
== ещё значение ==
в Вологодской области [https://nason.ru/ozera/1292/] [[Käyttäi:Бабичев Д.(Тула)|Бабичев Д.(Тула)]] ([[Käyttäi pagin:Бабичев Д.(Тула)|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 13.10 (MSK)
psyj3lftmk1e2y5woy8zfji3gbu6knk
Wikipedii:Projektu:Terminät
4
17515
52969
52905
2026-10-24T16:15:19Z
Fembriha
8650
52969
wikitext
text/x-wiki
{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background: transparent; vertical-align: top;"
| width="70%" style="vertical-align: top; background: #ffffff; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 20px; border-radius: 5px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);" |
<div style="background: #f8f9fa; border-left: 5px solid #3366cc; padding: 15px; margin-bottom: 20px;">
<span style="font-size: 150%; font-weight: bold; color: #202122;">Projektu: Terminät</span>
<p style="margin-top: 5px; margin-bottom: 0; color: #54595d;">Tämä projektu on omistettu ristikanzan toimindan eri aloile omistettulois kirjutuksis käytettylöin terminöin sellittämizele. Projektan tavoittehennu on kuvata, paista, standartiziiruija da kerätä terminät, kuduat sellitetäh kai tiijollizet da ammatillizet ellendykset Karjalankielen Wikipedies.</p>
</div>
=== Aijallizet aihiet paginoih nähte ===
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Sodaterminät|Sodaterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Infrastruktuuru|Infrastruktuuru]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Muantiedoterminät|Muantiedoterminät]]
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Geolougiiterminät|Geolougiiterminät]]
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Histouriiterminät|Histouriiterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Psiholougiiterminät|Psiholougiiterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Sociolougiiterminät|Sociolougiiterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Biolougiiterminät|Biolougiiterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Lendoterminät|Lendoterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Matematiekkuterminät|Matematiekkuterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Fiiziekkuterminät|Fiiziekkuterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Tiähtitiedoterminät|Tiähtitiedoterminät]]
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Hiimiiterminät|Hiimiiterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Ekonomiekkuterminät|Ekonomiekkuterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Tiedokonehterminät|Tiedokonehterminät]]'''
* '''[[Wikipedii:Projektu:Terminät/Uskondoterminät|Uskondoterminät]]'''
| width="30%" style="vertical-align: top; background: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 15px; border-radius: 5px;" |
<div style="text-align: center; background: #eaecf0; color: #202122; padding: 5px; font-weight: bold; border-radius: 3px; margin-top: 20px; margin-bottom: 15px; border: 1px solid #c8ccd1;">
ARHIIVU
</div>
<div style="font-size: 90%; color: #72777d; text-align: center; font-style: italic;">
Arhiivu vie on tyhjy.
</div>
|}
[[Kategourii:Terminolougii]]
[[Kategourii:Wikipedii:Projektu:Terminät]]
k2jztu586w4qr2g4khro2kzfbngs30s
Wikipedii:Projektu:Terminät/Uskondoterminät
4
17521
52961
52942
2026-10-24T12:55:53Z
Fembriha
8650
/* Ortodoksižus libo pravosluavii */ Vastavus
52961
wikitext
text/x-wiki
== Ortodoksižus libo pravosluavii ==
Я не находил варианта ''ortodoksižus'' нигде кроме [[Ortodoksižus|этой статьи]]. Мне самому не нравится вариант ''pravosluavii'', но в большинстве статей именно он взят за стандарт и присутствует в словарях. Предлагаю обсудить идеи, а потом проголосовать здесь за тот вариант, который будет во всех статьях и добавить его. Выразить согласие или несогласие можно так же как и на выборах с помощью
{{Kannatan}} и {{Vastustan}} [[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Fembriha|@Fembriha]]
::Что значит нравится или не нравится? В карельских словарях зафиксировано слово ''pravosluavii'' (словарь Бойко) и ''pravoslaunoi'' (словарь Pyöli). Википедия должна отражать текущую лексику карельского языка, а не заменять заимствованные слова из одного языка на заимствованные слова из другого, даже если нам это очень нравится. Есть ещё много не созданных статей на другие темы, которые не вызывают никаких споров. Зачем же искусственно разжигать дискуссии на эту хотя и важную тему, но не первоочередную для карельского языка? Давайте условимся, что какой-либо новый термин будет принят по общему консенсусу, а не по субъективному желанию одного человека. Не обязательно при отсутствии какого-то слова в карельском языке тут же брать финский аналог. Голосую против нового слова при существовании уже имеющегося, использованного множество раз в текстах на карельском языке и в словарях. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 20. Ligakuuta 2026 kello 00.10 (MSK)
:Это не финское заимствование, а греческое. Вариант pravoslaunoi - это буквально неадаптированное русское прилагательное по типу prostoi, vojennoi, karelskoi и прочих неадаптированных прилагательных форм из русского языка, которые в той или иной степени фигурировали в разговорной речи, что явно наводит на мысль, что термин нуждается в каком-то адаптированном варианте для литературной формы. С учётом того, что в ливвиковском карельском нет даже слова для обозначения христианства, помимо вариантов Usko Hristossah и Hristianskoi usko, фигурирующих в некоторых материалах.
:Также как один из вариантов можно пойти по пути эстонского (õigeusk) или русского (православие) языков и перевести это греческое понятие, используя карельские корни. Для христианства же предлагаю использовать вариант из собственно-карельского с адаптацией под ливвиковскую форму для существенных, образованных от приглагательных на -ine (žus/žys) - kristilližys. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 20. Ligakuuta 2026 kello 20.46 (MSK)
::<nowiki>{{Kannatan}}</nowiki> [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 20. Ligakuuta 2026 kello 20.46 (MSK)
: В словаре Макарова в качестве прилагательного тоже указано ''pravosluanoi''. Несмотря на устаревшую графику для меня это самый авторитетный словарь. Ничего удивительного, что вместе с верой карелы заимствовали и слово для обозначения этой веры и используют его, по крайней мере, с 19 (если не с 18) века. Вот, например, "Карельско-русскій молитвенникъ для православныхъ кареловъ. Санктпетербургъ: Типографія Импираторской академіи наукъ. 1870." — https://dictorpus.krc.karelia.ru/ru/corpus/text/7903?page=984. А вот вариант ''ortodoksine'' встретился мне только у новейших "финских" карелов: https://dictorpus.krc.karelia.ru/ru/corpus/text/9574, очевидно попавших в их речь именно из финского языка, хотя и является калькой с греческого. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 20. Ligakuuta 2026 kello 23.00 (MSK)
::Понятно почему финские и карельские адаптации могут быть похожи, одни из самых родственных друг к другу языков. Со времён 19-20 века в карельскую речь из русского языка пришло много слов (если посмотреть на газеты 30-х годов, то там вообще таких форм пруд пруди), которым в наше время были созданы из исконных или заимствованных корней или выведены на главную роль уже существующие формы - samol'outtu>lendokoneh, vogzualu>azemu, poujezdu>juna, vertol'uottu>helikopter, sobor(u)>piäkirikkö, sovetskoi>nevvosto-, vojennoi>soda- и так далее. С развитием литературной формы приходят новые формы, может позже, чем другие, но более подходящие под строй языка. Думаю, в том тексте результат похожих процессов, тем более, автор текста не из Финляндии. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Ligakuuta 2026 kello 14.45 (MSK)
::: Ваша тенденция избегать русских заимствований, отдавая предпочтение финским калькам или «традиционным карельским» формам, — это своего рода языковой пуризм. (Вспомним, "галоши" или "мокроступы"?) Однако пуризм как мотивация не равен пуризму как обоснованию. Я не против адаптированных вариантов как таковых — я против того, чтобы выдавать их за доказанный путь развития на основании непроверенных примеров. Критерий «более подходящий под строй языка» сам по себе не является проверяемым и не может перевесить документальную базу (словари). Тем более что даже приведённые вами примеры весьма спорные (например, samol'ottu и pojezdu равноупотребимы с их аналогами, а вариант soda используется гораздо-гораздо реже, чем voinu). Выдавать едва ли ни единственный случай литературного использования ortodoksine за пример развития литературной формы — очччень смелое утверждение. Я бы назвал этот случай даже не редким, а маргинальным, поскольку такое слово оказалось неизвестно даже переводчику и он перевёл его неправильно ("ортодоксальный" вместо "православный"). Наконец, ваши примеры взяты из бытовой и общественно-политической лексики, где замена заимствований действительно происходила. Но религиозная терминология — особая область: она меняется крайне консервативно, поскольку закреплена в богослужебной практике и катехизических текстах. Такие термины, как obrazu, malittu, pokrovu, не имеют ходовых адаптированных эквивалентов и в ближайшее время их не предвидится. Если церковная лексика в целом сохраняет заимствованную форму, то pravosluavii — не «устаревший пережиток», подлежащий замене, а органичная часть именно этой консервативной подсистемы. Экстраполяция процессов из бытовой лексики на религиозную неправомерна. Да и в бытовой лексике эти процессы происходят крайне неоднородно (žiali, dengu, dielo...). [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 22. Ligakuuta 2026 kello 22.36 (MSK)
::::1) Финским калькам - это каким? Составление слов из похожих корней? Или похожая адаптация заимствований? Что уж поделать, родственные языки, похожие суффиксы, корни и прочее. Никакого пуризма тут нет, никто не против неологизмов, заимствований, консервация языка в одной точке ни к чему путнему не приведёт. Так и избавляться абсолютно ото всех русских заимствований тоже, многие из них пришли очень давно и сильно закрепились (pruazniekku, bunukku, muamo, tuatto; žiäli и obrazu те же), означают специфические понятия из русского культурного поля (pos'olku, suari (царь), например), изначальные формы сдвинулись в значении (pluat't'u и mekko, libo и vai, например), это суффиксы, окончания, приставки (-niekku, -tsii/-sii, ni-) и так далее. Но при этом и выдавать за "искусственное финское влияние" всё, что маломальски может походить на финский - это подход времён Советского Союза, когда карельскому придумывали новояз в духе "Советской Карелия" или "Karelskoi ASSR" на флаге. Никто не хочет превращения карельского языка в karel'skoi jazikku, и не появилось бы новых форм для понятий самолёт или поезд, и их явно бы не использовали, если бы всех всё устраивало. Разные языковые процессы не происходят сами по себе, их меняют люди, использующие язык. А если все слова, даже которые уже есть в языке (soda, raha, azii, usko), заменять формами из русского языка вытесняя то, что уже есть, то и использовать уже нечего будет. Если не затрагивать тему лингвистического родства (финский, эстонский, вепсский, собственно-карельское наречие), то русский язык всё равно, извините, ни международный лингва-франка, как английский, ни язык-кладесь для других языков, как греческий или латинский. Так почему сейчас именно оттуда нужно всё тянуть, если возмущает условное "финское влияние"? По разные стороны границы большинство карелов говорят на финском/русском в придачу, но это не повод заниматься перетягиваем туда-сюда, мол, удобнее так, потому что в русском/финском так же. Язык должен развиваться самостоятельно, используя как то, что уже есть, так и перенимать то, что действительно подходит, а не иметь языка-посредника, без которого ни одно понятие в язык не проскочит.
::::2) Религиозная лексика действительно более консервативна, но в случае карельского это касается сравнительно небольшой части, которая закрепилась в бытовой практике христианства, если судить по вариантам переводов частей Библии, для которой многие понятия создавались с нуля, в том числе заимствования (имеется в виду не о то, что они какие-то плохие, ни в коем случае, а то, что там встречаются разночтения в отдельных понятиях, что для карельского, к сожалению, всё ещё частое явление). И тем странно, что слова для самого понятия христианства в языке так и не появилось и что понятие "православный" до сих пор представляет из себя русскоязычное неадаптированное прилагательное. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 00.30 (MSK)
::::: Боюсь, вы отвечаете на тезисы, которых я не выдвигал. Я не предлагал избавляться ото всех заимствований и не называл искусственным всё, что похоже на финский. Речь шла о конкретном случае: ortodoksine — маргинальное слово, неизвестное даже переводчику, который передал его как «ортодоксальный», а не «православный». На этот факт вы не ответили, а перевели разговор на «советский новояз» и на общий вопрос о русских заимствованиях. Более того, в первом пункте вы сами перечислили длинный ряд прочно закрепившихся заимствований. Это ровно то, что я утверждаю: заимствования закрепляются и не подлежат замене только потому, что якобы не соответствуют критерию «строй языка». «Русский не лингва-франка и не язык-кладёзь» — верно, но нерелевантно: речь не о том, чтобы «тянуть оттуда всё», а о том, что конкретное слово уже закрепилось исторически. Во втором пункте вы соглашаетесь, что религиозная лексика консервативна, но сужаете это до «бытовой практики» и указываете на разночтения в библейских переводах. Да, разночтения есть, и да, термин для «христианства» не устоялся — но из этого не следует, что pravosluavii надо заменить на ortodoksižus. В словаре засвидетельствована такая форма в виде русизма. Послушайте карелоязычных священников — например, отца Симеона из Сяндемского монастыря, его передачу "Vieron kyven" на "Viestit Karjala" — там последовательно используется именно pravoslavnoi/pravosluavii, а не "адаптированные варианты". Отсутствие адаптированного термина для «христианства» — аргумент за осторожность, а не за конкретный вариант. У ortodoksižus нет ни словарной поддержки, ни реального использования в церковной практике, а pravosluavii имеет и то, и другое. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 01.18 (MSK)
::::::Вот только "праздничный" - это не prazdničnoi, "внучатый" - не vnučatoi, а "жалостный" - не žalostnoi. Корни тех примеров интегрировались за всё то время, что существуют в языке, и их производные образуются согласно карельской грамматике, а pravoslaunoi/pravoslavnoi так и осталось прилагательным из русского языка, от которого особо ничего образуешь. Если и не ortodoksižus, то можно было хотя бы дословно перевести - Oigeiusko, например. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 02.27 (MSK)
::::::: Здесь опять перепутана последовательность действий. Сначала нужно показать, что слово используется вне Википедии, а потом использовать в Википедии, а не наоборот. Википедия — не место для словотворчества, она не для этого (1-й столп). Мы все здесь анонимные дилетанты. Мы — редакторы, копирайтеры, но не исследователи: наша задача — отражать то, что уже засвидетельствовано в источниках. Ни "ортодоксия" (ortodoksižus), ни "правоверие" (oigeiusko) не зафиксированы в словарях и корпусах как термин "православие". То, что от pravoslaunoi неудобно генерировать новые слова, не значит, что его нельзя использовать. Оно прекрасно работает в атрибутивных конструкциях: pravoslaunoi viero или pravoslaunoi usko. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 10.46 (MSK)
::::: Хорошей традицией было бы не вводить единолично только что придуманное самим слово, а сначала обсудить его, что мы уже и начали делать. При этом, мы живём не в Каменном веке и не в Средневековье. У нас есть интернет, и вполне возможно посовещаться с авторитетными специалистами по карельскому языку и учёными, исследующими его. Что, например, и делалось при создании новых слов, обозначающих химические элементы. Таких людей с глубокими знаниями карельского языка не так уж много, и опросить их не составит большого труда. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.17 (MSK)
::::::Записать русское слово латиницей - это новое слово? Точно ли происходило совещание с учёными-лингвистами при составлении химических элементов, если у в их названиях столько расхождений (дифтонгизация или её отсутствие, окончания то -um, то -ii, etc.)? [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 15.55 (MSK)
hjzr35onklbkm7tseho2uriv8dmvnwi
Saldattu
0
17549
52953
52902
2026-10-24T12:07:13Z
Fembriha
8650
/* */
52953
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; padding: 5px; width: 300px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; float: right; margin: 0 0 1em 1em; color: #000000;"
|-
! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 10px 5px; background-color: #eaf3ff; color: #000000;" | Saldattu
|-
| style="text-align: center; padding: 5px; width: 50%;" | [[File:Russia-Army-OR-1-2010.svg|120px|Погон СВ ВС РФ]]
| style="text-align: center; padding: 5px; width: 50%;" | [[File:Russia-Airforce-OR-1-2010.svg|120px|Погон ВКС ВС РФ]]
|-
| style="text-align: center; font-size: 85%; padding: 5px; color: #333333;" | Pogonu СВ ВС РФ
| style="text-align: center; font-size: 85%; padding: 5px; color: #333333;" | Pogonu ВКС ВС РФ
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; width: 35%; color: #000000;" | Toizet nimet
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ambui, grenader, jeger', ulan
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Mua
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Ven'a]]
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Luajittu
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | [[1716 год|<span style="color: #000000;">1716 v.</span>]]
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Ylä-arvonimi
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Jefrejor
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Al-arvonimi
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ei ole
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Analogat
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Merimies
|}
'''Saldattu''' on alimaine (enzimäine) sodan da (erilline) arvonimi sodan dielos.
[[Kategourii:Soda-arvonimet]]
sfab205ggzvm8hmcuyim7c8f346tw94
52957
52953
2026-10-24T12:12:40Z
Fembriha
8650
/* */
52957
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; padding: 5px; width: 300px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; float: right; margin: 0 0 1em 1em; color: #000000;"
|-
! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 10px 5px; background-color: #eaf3ff; color: #000000;" | Saldattu
|-
| style="text-align: center; padding: 5px; width: 50%;" | [[File:Russia-Army-OR-1-2010.svg|120px|Погон СВ ВС РФ]]
| style="text-align: center; padding: 5px; width: 50%;" | [[File:Russia-Airforce-OR-1-2010.svg|120px|Погон ВКС ВС РФ]]
|-
| style="text-align: center; font-size: 85%; padding: 5px; color: #333333;" | Pogonu СВ ВС РФ
| style="text-align: center; font-size: 85%; padding: 5px; color: #333333;" | Pogonu ВКС ВС РФ
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; width: 35%; color: #000000;" | Toizet nimet
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ambui, grenader, jeger', ulan
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Mua
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Ven'a]]
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Luajittu
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | [[1716 год|<span style="color: #000000;">1716 v.</span>]]
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Ylä-arvonimi
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Jefrejor
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Al-arvonimi
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ei ole
|-
| style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Analogat
| style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Merimies
|}
'''Saldattu''' on alimaine (enzimäine) sodan da (erilline) arvonimi sodan dielos.
[[Kategourii:Ven'an Federatsien soda-arvonimet]]
mwwtes12r0hsge77n12s696hxk3exqj
Wikipedii:Projektu:Terminät/Hiimiiterminät
4
17551
52991
52925
2026-10-24T22:16:27Z
Miro Tuomi
8600
/* Hiimiellizet alguainehet */ Vastavus
52991
wikitext
text/x-wiki
==Hiimiellizet alguainehet==
В виду отсутствия какой-либо стандартизированной формы периодической системы химических элементов предлагаю варианты форм для названий химических элементов. Некоторые уже существуют (для общей картины) или заимствованы из собственно-карельского, но основной состав из латинского и греческого языков с адаптацией, например, без l' вместо l или g вместо h.
'''Водород''' — '''Vety'''
<br>'''Гелий''' — '''Helium'''
<br>'''Литий''' — '''Litium'''
<br>'''Бериллий''' — '''Beryllium'''
<br>'''Бор''' — '''Borum'''
<br>'''Углерод''' — '''Hiili'''
<br>'''Азот''' — '''Typpi'''
<br>'''Кислород''' — '''Happi'''
<br>'''Фтор''' — '''Fluorum/Fluorin'''
<br>'''Неон''' — '''Neon'''
<br>'''Натрий''' — '''Natrium'''
<br>'''Магний''' — '''Magnesium/Magnezium'''
<br>'''Алюминий''' — '''Aluminium'''
<br>'''Кремний''' — '''Pii'''
<br>'''Фосфор''' — '''Fosfor'''
<br>'''Сера''' — '''Rikki'''
<br>'''Хлор''' — '''Hlor'''
<br>'''Аргон''' — '''Argon'''
<br>'''Калий''' — '''Kalium'''
<br>'''Кальций''' — '''Kalčium/Kalsium'''
<br>'''Скандий''' — '''Skandium'''
<br>'''Титан''' — '''Titanium'''
<br>'''Ванадий''' — '''Vanadium'''
<br>'''Хром''' — '''Hrom'''
<br>'''Марганец''' — '''Manganum'''
<br>'''Железо''' — '''Raudu'''
<br>'''Кобальт''' — '''Kobaltum'''
<br>'''Никель''' — '''Niikel/Nikeli'''
<br>'''Медь''' — '''Vaski'''
<br>'''Цинк''' — '''Sinki'''
<br>'''Галлий''' — '''Gallium'''
<br>'''Германий''' — '''Germanium'''
<br>'''Мышьяк''' — '''Arsen/Arsenikum'''
<br>'''Селен''' — '''Selen/Selenium'''
<br>'''Бром''' — '''Brom'''
<br>'''Криптон''' — '''Krypton'''
<br>'''Рубидий''' — '''Rubidium'''
<br>'''Стронций''' — '''Strončium/Strontium'''
<br>'''Иттрий''' — '''Yttrium'''
<br>'''Цирконий''' — '''Sirkonium'''
<br>'''Ниобий''' — '''Niobium'''
<br>'''Молибден''' — '''Molybdenum'''
<br>'''Технеций''' — '''Tehnečium/Tehnetium'''
<br>'''Рутений''' — '''Rutenium'''
<br>'''Родий''' — '''Rodium'''
<br>'''Палладий''' — '''Palladium'''
<br>'''Серебро''' — '''Hobju'''
<br>'''Кадмий''' — '''Kadmium'''
<br>'''Индий''' — '''Indium'''
<br>'''Олово''' — '''Tina'''
<br>'''Сурьма''' — '''Antimonium'''
<br>'''Теллур''' — '''Tellurium'''
<br>'''Иод''' — '''Joudu'''
<br>'''Ксенон''' — '''Ksenon'''
<br>'''Цезий''' — '''Sesium/Sezium'''
<br>'''Барий''' — '''Barium'''
<br>'''Лантан''' — '''Lantan/Lantanum'''
<br>'''Церий''' — '''Serium'''
<br>'''Празеодим''' — '''Praseodym/Praseodyymi/Praseodymium/Prazeodym/Prazeodyymi/Prazeodymium'''
<br>'''Неодим''' — '''Neodym/Neodyymi/Neodymium'''
<br>'''Прометий''' — '''Prometium'''
<br>'''Самарий''' — '''Samarium'''
<br>'''Европий''' — '''Europium'''
<br>'''Гадолиний''' — '''Gadolinium'''
<br>'''Тербий''' — '''Terbium'''
<br>'''Диспрозий''' — '''Dysprosium/Dysprozium'''
<br>'''Гольмий''' — '''Holmium'''
<br>'''Эрбий''' — '''Erbium'''
<br>'''Тулий''' — '''Tulium'''
<br>'''Иттербий''' — '''Ytterbium'''
<br>'''Лютеций''' — '''Lutečium/Lutetium'''
<br>'''Гафний''' — '''Hafnium'''
<br>'''Тантал''' — '''Tantal/Tantalum'''
<br>'''Вольфрам''' — '''Volfram/Volframium'''
<br>'''Рений''' — '''Renium'''
<br>'''Осмий''' — '''Osmium'''
<br>'''Иридий''' — '''Iridium'''
<br>'''Платина''' — '''Platinum'''
<br>'''Золото''' — '''Kuldu'''
<br>'''Ртуть''' — '''Elävyhobju'''
<br>'''Таллий''' — '''Tallium'''
<br>'''Свинец''' — '''Jygeitina'''
<br>'''Висмут''' — '''Bismutum'''
<br>'''Полоний''' — '''Polonium'''
<br>'''Астат''' — '''Astatin'''
<br>'''Радон''' — '''Radon'''
<br>'''Франций''' — '''Frančium/Frankium'''
<br>'''Радий''' — '''Radium'''
<br>'''Актиний''' — '''Aktinium'''
<br>'''Торий''' — '''Torium'''
<br>'''Протактиний''' — '''Protaktinium'''
<br>'''Уран''' — '''Uranium'''
<br>'''Нептуний''' — '''Neptunium'''
<br>'''Плутоний''' — '''Plutonium'''
<br>'''Америций''' — '''Američium/Amerikium'''
<br>'''Кюрий''' — '''Kurium'''
<br>'''Берклий''' — '''Berkelium'''
<br>'''Калифорний''' — '''Kalifornium'''
<br>'''Эйнштейний''' — '''Einsteinium'''
<br>'''Фермий''' — '''Fermium'''
<br>'''Менделевий''' — '''Mendelevium'''
<br>'''Нобелий''' — '''Nobelium'''
<br>'''Лоуренсий''' — '''Laurenčium/Laurensium'''
<br>'''Реферфордий''' — '''Rutherfordium'''
<br>'''Дубний''' — '''Dubnium'''
<br>'''Сиборгий''' — '''Seaborgium'''
<br>'''Борий''' — '''Bohrium'''
<br>'''Хассий''' — '''Hassium'''
<br>'''Мейтнерий''' — '''Meitnerium'''
<br>'''Дармштадтий''' — '''Darmstadtium'''
<br>'''Рентгений''' — '''Röntgenium'''
<br>'''Коперниций''' — '''Kopernikium'''
<br>'''Нихоний''' — '''Nihonium'''
<br>'''Флеровий''' — '''Flerovium'''
<br>'''Московий''' — '''Moskovium'''
<br>'''Ливерморий''' — '''Livermorium'''
<br>'''Теннессин''' — '''Tennessin'''
<br>'''Оганесон''' — '''Oganesson'''
Давайте обсудим варианты
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
:: В Википедии уже есть названия для химических элементов на ливвиковском наречии. Можно быть согласным или не согласным с ними. Но функция Википедии не переименовывать уже существующие слова, а создавать новые статьи о том, чего пока ещё в ней нет или исправлять фактические данные об описываемом предмете. Ещё столько много слов не имеет никакого описания в Википедии, и не плохо было бы заняться созданием новых статей, а не застревать в бесплодных спорах, обвиняя учёных в их нерасторопности. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.25 (MSK)
:В развитии языка крайне неуместна логика "кто первый встал, того и тапки". Функция Википедии не только в создании новых статей, но и улучшении уже существующих. Мы уже говорили с вами на эту тему и вы согласились с моими мыслями, что терминология химических элементов нуждается в приведении к общей логике. Чтоб было не kriptounu с дифтонгом и -u на конце и одновременно с этим radon с краткими, или helium латинским окончанием и одновременно с этим kal'cii с мягкой l' и русским окончанием. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.33 (MSK)
'''Водород''', '''Углерод''', '''Кислород''': ''Vety'', ''Hiili'', ''Happi'' удобнее в плане образования производных (например, vetyperoksiidu — перекись водорода). {{Kannatan}}
'''Медь''': Не совсем понимаю для чего менять ''Vaski'' на ''Kupari'' {{Vastustan}}
'''Группа на -ii (наиболее естественная для ливвиковского адаптация интернационализмов)''': Многие статьи в Википедии уже названы так, и этот тренд стоит закрепить для большинства металлов, убирая латинское ''-um'': ''Al'umiinii'', ''Barii'', ''Kal'cii'', ''Kalii'', ''Litii'', ''Magnii'', ''Natrii'', ''Radii'', ''Rubidii'', ''Skandii'', ''Stroncii'', ''Tallii''.
Для более редких элементов (лантаноиды, актиноиды, сверхтяжёлые элементы) в категории сейчас '''уже''' используются формы на -ii ([[Americii]], [[Einštenii]], [[Fermii]]). Если так нельзя сделать для всех, то с какой целью это сделано? {{Vastustan}}
'''Криптон''': ''Kriptounu'' Предпочтительнее, так как закрытый слог на -on усложняет склонение. {{Vastustan}}
'''Для галогенов (Фтор, Хлор, Бром, Иод)''': Странная выборка, что какие-то элементы подстроены под фонетику (прим. [[Joudu]]), а другие нет. Лучше утвердить формы Ftoru, Hloru, Bromu, Joudu (в категории сейчас Ftor, но Fosforu и Vol'framu). Конечная -u необходима для основы слова и банально привычнее на слух для карелов. {{Vastustan}}
'''Ртуть''': Согласно словарю Бойко 2019 года, и ''Artugu'' и ''Elävyhobju'' имеют одинаковое право на жизнь. Можно либо добавить в статью ''Elävyhobju'' как второй вариант, либо поменять название и вставить уже ''Artugu'', как второй вариант. Не принципиальный вопрос. {{Kannatan}}
'''Цинк''': Тоже самое что и с медью. {{Vastustan}}
[[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.29 (MSK)
:1) Как вариант можно использовать Veziniekku, Hiiliniekku, Happiniekku по аналогии с эстонским и вепсский языками. Но раз уже понятия для этих элементов уже существуют в собственно-карельском, но мне кажется, что лучше просто у них взять слова. Тем более они краткие, что удобно.
:2) Я не предлагаю менять Vaski на Kupari. Статья [[Kupari]] написана не мной.
:3) -tsii/-sii/-ii естественна для форм, пришедших из русского языка на -ция, -ия. В данном списке формы составлены на основе форм напрямую из латинского, греческого и английского. -um для названий элементов латинского происхождения - самая распространённая в языках мира.
:4) Заимствования на -m/-n/-l/-r чаще всего адаптируются без гласной на конце и краткими гласными, в виду частого выпадения огласовок на конце в исконных формах и ранних заимствованиях (mašin, ikkun, universum, Karjal тот же, professor, etc.). Склонение в таких словах происходит на стандартному принципу (-an/-än, -ua/-iä; -oi/öi). Названий тут адаптированы по тому же принципу — -um/-ium (Borum, Uranium), -m (Brom, Hrom, Volfram), -r (Fosfor, Hlor), -n (Oganesson, Astatin), -l (Tantal).
:5) Форма Joudu существует очень давно и изначально относилась к веществу, а не к элементу. Та же ситуация с raudu, vaski и так далее. Нет смысла менять её. Формы Hlor, Brom, Hrom более позднего происхождения и в словарях адаптированы по принципу, описанному выше.
:6) Да, думаю можно и Artugu, и Elävyhobju. Однако, как мне известно, Elävyhobju встречается чащу, хотя тут сложно судить, конечно, в виду крайне малого корпуса текстов на темы, связанные с химией. Но да, можно и то, и то
:7) Sinki тоже , что и с медью. Менять не предлагаю. Sinki sinki'ом пускай и остаётся.
:8) Для фтора более распространённая форма в языках мира образована от латинского корня fluere>fluor. В некоторых языках народов России используются формы, образованные от этого корня.
:9) По непонятной причине в уже существующих названиях на Википедии перенимаются русские адаптации для h и l (г/g и ль/l'). В карельском обе оригинальные фонемы есть, отличие от русского, где фонем этих нет и адаптация другими звуками оправдана. В карельском нет необходимости заменять эти звуки чем-то другим.
[[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.51 (MSK)
:Слова ''ikkun ''и ''Karjal ''прошли через многовековые естественные фонетические изменения. Но современные международные научные термины не могут искусственно подгоняться под эти древние процессы. В современном ливвиковском наречии новые заимствования стремятся к огласовке на конце. Например, ''faktu ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/54213?search_meaning=%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82). Даже для слова "профессор" в открытых источниках и на Вепкаре зафиксирована форма ''professoru ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/65041?search_meaning=%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80), несмотря на то, что в словаре Бойко указан усечённый вариант ''professor''.
:В химии постоянно нужно создавать сложные слова. Если основа оканчивается на согласный, то как от него образовать, например, хлороводород? ''Hlorvety ''звучит фонетически неестественно и тяжело для произношения из-за стыка согласных. Форма ''Hloruvety '' подошла бы гораздо больше. (Впрочем, это не отменяет такие цепочки у химических соединений как ''Natriumsulfaatti '' у финнов, поэтому аналогично остальные элементы -um/-ium можно оставить в интернациональной форме). [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.16 (MSK)
56c59ato3sb4unu5si69ofkjw4m0opm
52992
52991
2026-10-24T22:34:15Z
Fembriha
8650
/* Hiimiellizet alguainehet */ Vastavus
52992
wikitext
text/x-wiki
==Hiimiellizet alguainehet==
В виду отсутствия какой-либо стандартизированной формы периодической системы химических элементов предлагаю варианты форм для названий химических элементов. Некоторые уже существуют (для общей картины) или заимствованы из собственно-карельского, но основной состав из латинского и греческого языков с адаптацией, например, без l' вместо l или g вместо h.
'''Водород''' — '''Vety'''
<br>'''Гелий''' — '''Helium'''
<br>'''Литий''' — '''Litium'''
<br>'''Бериллий''' — '''Beryllium'''
<br>'''Бор''' — '''Borum'''
<br>'''Углерод''' — '''Hiili'''
<br>'''Азот''' — '''Typpi'''
<br>'''Кислород''' — '''Happi'''
<br>'''Фтор''' — '''Fluorum/Fluorin'''
<br>'''Неон''' — '''Neon'''
<br>'''Натрий''' — '''Natrium'''
<br>'''Магний''' — '''Magnesium/Magnezium'''
<br>'''Алюминий''' — '''Aluminium'''
<br>'''Кремний''' — '''Pii'''
<br>'''Фосфор''' — '''Fosfor'''
<br>'''Сера''' — '''Rikki'''
<br>'''Хлор''' — '''Hlor'''
<br>'''Аргон''' — '''Argon'''
<br>'''Калий''' — '''Kalium'''
<br>'''Кальций''' — '''Kalčium/Kalsium'''
<br>'''Скандий''' — '''Skandium'''
<br>'''Титан''' — '''Titanium'''
<br>'''Ванадий''' — '''Vanadium'''
<br>'''Хром''' — '''Hrom'''
<br>'''Марганец''' — '''Manganum'''
<br>'''Железо''' — '''Raudu'''
<br>'''Кобальт''' — '''Kobaltum'''
<br>'''Никель''' — '''Niikel/Nikeli'''
<br>'''Медь''' — '''Vaski'''
<br>'''Цинк''' — '''Sinki'''
<br>'''Галлий''' — '''Gallium'''
<br>'''Германий''' — '''Germanium'''
<br>'''Мышьяк''' — '''Arsen/Arsenikum'''
<br>'''Селен''' — '''Selen/Selenium'''
<br>'''Бром''' — '''Brom'''
<br>'''Криптон''' — '''Krypton'''
<br>'''Рубидий''' — '''Rubidium'''
<br>'''Стронций''' — '''Strončium/Strontium'''
<br>'''Иттрий''' — '''Yttrium'''
<br>'''Цирконий''' — '''Sirkonium'''
<br>'''Ниобий''' — '''Niobium'''
<br>'''Молибден''' — '''Molybdenum'''
<br>'''Технеций''' — '''Tehnečium/Tehnetium'''
<br>'''Рутений''' — '''Rutenium'''
<br>'''Родий''' — '''Rodium'''
<br>'''Палладий''' — '''Palladium'''
<br>'''Серебро''' — '''Hobju'''
<br>'''Кадмий''' — '''Kadmium'''
<br>'''Индий''' — '''Indium'''
<br>'''Олово''' — '''Tina'''
<br>'''Сурьма''' — '''Antimonium'''
<br>'''Теллур''' — '''Tellurium'''
<br>'''Иод''' — '''Joudu'''
<br>'''Ксенон''' — '''Ksenon'''
<br>'''Цезий''' — '''Sesium/Sezium'''
<br>'''Барий''' — '''Barium'''
<br>'''Лантан''' — '''Lantan/Lantanum'''
<br>'''Церий''' — '''Serium'''
<br>'''Празеодим''' — '''Praseodym/Praseodyymi/Praseodymium/Prazeodym/Prazeodyymi/Prazeodymium'''
<br>'''Неодим''' — '''Neodym/Neodyymi/Neodymium'''
<br>'''Прометий''' — '''Prometium'''
<br>'''Самарий''' — '''Samarium'''
<br>'''Европий''' — '''Europium'''
<br>'''Гадолиний''' — '''Gadolinium'''
<br>'''Тербий''' — '''Terbium'''
<br>'''Диспрозий''' — '''Dysprosium/Dysprozium'''
<br>'''Гольмий''' — '''Holmium'''
<br>'''Эрбий''' — '''Erbium'''
<br>'''Тулий''' — '''Tulium'''
<br>'''Иттербий''' — '''Ytterbium'''
<br>'''Лютеций''' — '''Lutečium/Lutetium'''
<br>'''Гафний''' — '''Hafnium'''
<br>'''Тантал''' — '''Tantal/Tantalum'''
<br>'''Вольфрам''' — '''Volfram/Volframium'''
<br>'''Рений''' — '''Renium'''
<br>'''Осмий''' — '''Osmium'''
<br>'''Иридий''' — '''Iridium'''
<br>'''Платина''' — '''Platinum'''
<br>'''Золото''' — '''Kuldu'''
<br>'''Ртуть''' — '''Elävyhobju'''
<br>'''Таллий''' — '''Tallium'''
<br>'''Свинец''' — '''Jygeitina'''
<br>'''Висмут''' — '''Bismutum'''
<br>'''Полоний''' — '''Polonium'''
<br>'''Астат''' — '''Astatin'''
<br>'''Радон''' — '''Radon'''
<br>'''Франций''' — '''Frančium/Frankium'''
<br>'''Радий''' — '''Radium'''
<br>'''Актиний''' — '''Aktinium'''
<br>'''Торий''' — '''Torium'''
<br>'''Протактиний''' — '''Protaktinium'''
<br>'''Уран''' — '''Uranium'''
<br>'''Нептуний''' — '''Neptunium'''
<br>'''Плутоний''' — '''Plutonium'''
<br>'''Америций''' — '''Američium/Amerikium'''
<br>'''Кюрий''' — '''Kurium'''
<br>'''Берклий''' — '''Berkelium'''
<br>'''Калифорний''' — '''Kalifornium'''
<br>'''Эйнштейний''' — '''Einsteinium'''
<br>'''Фермий''' — '''Fermium'''
<br>'''Менделевий''' — '''Mendelevium'''
<br>'''Нобелий''' — '''Nobelium'''
<br>'''Лоуренсий''' — '''Laurenčium/Laurensium'''
<br>'''Реферфордий''' — '''Rutherfordium'''
<br>'''Дубний''' — '''Dubnium'''
<br>'''Сиборгий''' — '''Seaborgium'''
<br>'''Борий''' — '''Bohrium'''
<br>'''Хассий''' — '''Hassium'''
<br>'''Мейтнерий''' — '''Meitnerium'''
<br>'''Дармштадтий''' — '''Darmstadtium'''
<br>'''Рентгений''' — '''Röntgenium'''
<br>'''Коперниций''' — '''Kopernikium'''
<br>'''Нихоний''' — '''Nihonium'''
<br>'''Флеровий''' — '''Flerovium'''
<br>'''Московий''' — '''Moskovium'''
<br>'''Ливерморий''' — '''Livermorium'''
<br>'''Теннессин''' — '''Tennessin'''
<br>'''Оганесон''' — '''Oganesson'''
Давайте обсудим варианты
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
:: В Википедии уже есть названия для химических элементов на ливвиковском наречии. Можно быть согласным или не согласным с ними. Но функция Википедии не переименовывать уже существующие слова, а создавать новые статьи о том, чего пока ещё в ней нет или исправлять фактические данные об описываемом предмете. Ещё столько много слов не имеет никакого описания в Википедии, и не плохо было бы заняться созданием новых статей, а не застревать в бесплодных спорах, обвиняя учёных в их нерасторопности. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.25 (MSK)
:В развитии языка крайне неуместна логика "кто первый встал, того и тапки". Функция Википедии не только в создании новых статей, но и улучшении уже существующих. Мы уже говорили с вами на эту тему и вы согласились с моими мыслями, что терминология химических элементов нуждается в приведении к общей логике. Чтоб было не kriptounu с дифтонгом и -u на конце и одновременно с этим radon с краткими, или helium латинским окончанием и одновременно с этим kal'cii с мягкой l' и русским окончанием. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.33 (MSK)
'''Водород''', '''Углерод''', '''Кислород''': ''Vety'', ''Hiili'', ''Happi'' удобнее в плане образования производных (например, vetyperoksiidu — перекись водорода). {{Kannatan}}
'''Медь''': Не совсем понимаю для чего менять ''Vaski'' на ''Kupari'' {{Vastustan}}
'''Группа на -ii (наиболее естественная для ливвиковского адаптация интернационализмов)''': Многие статьи в Википедии уже названы так, и этот тренд стоит закрепить для большинства металлов, убирая латинское ''-um'': ''Al'umiinii'', ''Barii'', ''Kal'cii'', ''Kalii'', ''Litii'', ''Magnii'', ''Natrii'', ''Radii'', ''Rubidii'', ''Skandii'', ''Stroncii'', ''Tallii''.
Для более редких элементов (лантаноиды, актиноиды, сверхтяжёлые элементы) в категории сейчас '''уже''' используются формы на -ii ([[Americii]], [[Einštenii]], [[Fermii]]). Если так нельзя сделать для всех, то с какой целью это сделано? {{Vastustan}}
'''Криптон''': ''Kriptounu'' Предпочтительнее, так как закрытый слог на -on усложняет склонение. {{Vastustan}}
'''Для галогенов (Фтор, Хлор, Бром, Иод)''': Странная выборка, что какие-то элементы подстроены под фонетику (прим. [[Joudu]]), а другие нет. Лучше утвердить формы Ftoru, Hloru, Bromu, Joudu (в категории сейчас Ftor, но Fosforu и Vol'framu). Конечная -u необходима для основы слова и банально привычнее на слух для карелов. {{Vastustan}}
'''Ртуть''': Согласно словарю Бойко 2019 года, и ''Artugu'' и ''Elävyhobju'' имеют одинаковое право на жизнь. Можно либо добавить в статью ''Elävyhobju'' как второй вариант, либо поменять название и вставить уже ''Artugu'', как второй вариант. Не принципиальный вопрос. {{Kannatan}}
'''Цинк''': Тоже самое что и с медью. {{Vastustan}}
[[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.29 (MSK)
:1) Как вариант можно использовать Veziniekku, Hiiliniekku, Happiniekku по аналогии с эстонским и вепсский языками. Но раз уже понятия для этих элементов уже существуют в собственно-карельском, но мне кажется, что лучше просто у них взять слова. Тем более они краткие, что удобно.
:2) Я не предлагаю менять Vaski на Kupari. Статья [[Kupari]] написана не мной.
:3) -tsii/-sii/-ii естественна для форм, пришедших из русского языка на -ция, -ия. В данном списке формы составлены на основе форм напрямую из латинского, греческого и английского. -um для названий элементов латинского происхождения - самая распространённая в языках мира.
:4) Заимствования на -m/-n/-l/-r чаще всего адаптируются без гласной на конце и краткими гласными, в виду частого выпадения огласовок на конце в исконных формах и ранних заимствованиях (mašin, ikkun, universum, Karjal тот же, professor, etc.). Склонение в таких словах происходит на стандартному принципу (-an/-än, -ua/-iä; -oi/öi). Названий тут адаптированы по тому же принципу — -um/-ium (Borum, Uranium), -m (Brom, Hrom, Volfram), -r (Fosfor, Hlor), -n (Oganesson, Astatin), -l (Tantal).
:5) Форма Joudu существует очень давно и изначально относилась к веществу, а не к элементу. Та же ситуация с raudu, vaski и так далее. Нет смысла менять её. Формы Hlor, Brom, Hrom более позднего происхождения и в словарях адаптированы по принципу, описанному выше.
:6) Да, думаю можно и Artugu, и Elävyhobju. Однако, как мне известно, Elävyhobju встречается чащу, хотя тут сложно судить, конечно, в виду крайне малого корпуса текстов на темы, связанные с химией. Но да, можно и то, и то
:7) Sinki тоже , что и с медью. Менять не предлагаю. Sinki sinki'ом пускай и остаётся.
:8) Для фтора более распространённая форма в языках мира образована от латинского корня fluere>fluor. В некоторых языках народов России используются формы, образованные от этого корня.
:9) По непонятной причине в уже существующих названиях на Википедии перенимаются русские адаптации для h и l (г/g и ль/l'). В карельском обе оригинальные фонемы есть, отличие от русского, где фонем этих нет и адаптация другими звуками оправдана. В карельском нет необходимости заменять эти звуки чем-то другим.
[[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.51 (MSK)
:Слова ''ikkun ''и ''Karjal ''прошли через многовековые естественные фонетические изменения. Но современные международные научные термины не могут искусственно подгоняться под эти древние процессы. В современном ливвиковском наречии новые заимствования стремятся к огласовке на конце. Например, ''faktu ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/54213?search_meaning=%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82). Даже для слова "профессор" в открытых источниках и на Вепкаре зафиксирована форма ''professoru ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/65041?search_meaning=%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80), несмотря на то, что в словаре Бойко указан усечённый вариант ''professor''.
:В химии постоянно нужно создавать сложные слова. Если основа оканчивается на согласный, то как от него образовать, например, хлороводород? ''Hlorvety ''звучит фонетически неестественно и тяжело для произношения из-за стыка согласных. Форма ''Hloruvety '' подошла бы гораздо больше. (Впрочем, это не отменяет такие цепочки у химических соединений как ''Natriumsulfaatti '' у финнов, поэтому аналогично остальные элементы -um/-ium можно оставить в интернациональной форме). [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.16 (MSK)
::Faktu с -u на конце, потому что предпоследний слог кончается на согласную и следующий с согласной же начинается. То есть стык, и в данном случае ещё и глухих, поэтому даже если бы одна из них была, то удвоение+u/y/i и так далее. С natriumsulfaatti на конце ситуация такая же как и с hlorvety по произношению. M/n/l/r - сонорные согласные - они звонкие, но при этом стыкуются с глухими на стыках без оглушения и одновременно с этим без глайдов или смычек между стыкующимися согласными, как например vk или vt, поэтому в произношении проблем не возникает. Может быть это одна из причин, почему именно от них начали отпадать огласовки на конце, не знаю. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.34 (MSK)
1ee1tufdwk178xdlb8bzigvl6eafif1
52994
52992
2026-10-24T22:58:51Z
Miro Tuomi
8600
/* Hiimiellizet alguainehet */ Vastavus
52994
wikitext
text/x-wiki
==Hiimiellizet alguainehet==
В виду отсутствия какой-либо стандартизированной формы периодической системы химических элементов предлагаю варианты форм для названий химических элементов. Некоторые уже существуют (для общей картины) или заимствованы из собственно-карельского, но основной состав из латинского и греческого языков с адаптацией, например, без l' вместо l или g вместо h.
'''Водород''' — '''Vety'''
<br>'''Гелий''' — '''Helium'''
<br>'''Литий''' — '''Litium'''
<br>'''Бериллий''' — '''Beryllium'''
<br>'''Бор''' — '''Borum'''
<br>'''Углерод''' — '''Hiili'''
<br>'''Азот''' — '''Typpi'''
<br>'''Кислород''' — '''Happi'''
<br>'''Фтор''' — '''Fluorum/Fluorin'''
<br>'''Неон''' — '''Neon'''
<br>'''Натрий''' — '''Natrium'''
<br>'''Магний''' — '''Magnesium/Magnezium'''
<br>'''Алюминий''' — '''Aluminium'''
<br>'''Кремний''' — '''Pii'''
<br>'''Фосфор''' — '''Fosfor'''
<br>'''Сера''' — '''Rikki'''
<br>'''Хлор''' — '''Hlor'''
<br>'''Аргон''' — '''Argon'''
<br>'''Калий''' — '''Kalium'''
<br>'''Кальций''' — '''Kalčium/Kalsium'''
<br>'''Скандий''' — '''Skandium'''
<br>'''Титан''' — '''Titanium'''
<br>'''Ванадий''' — '''Vanadium'''
<br>'''Хром''' — '''Hrom'''
<br>'''Марганец''' — '''Manganum'''
<br>'''Железо''' — '''Raudu'''
<br>'''Кобальт''' — '''Kobaltum'''
<br>'''Никель''' — '''Niikel/Nikeli'''
<br>'''Медь''' — '''Vaski'''
<br>'''Цинк''' — '''Sinki'''
<br>'''Галлий''' — '''Gallium'''
<br>'''Германий''' — '''Germanium'''
<br>'''Мышьяк''' — '''Arsen/Arsenikum'''
<br>'''Селен''' — '''Selen/Selenium'''
<br>'''Бром''' — '''Brom'''
<br>'''Криптон''' — '''Krypton'''
<br>'''Рубидий''' — '''Rubidium'''
<br>'''Стронций''' — '''Strončium/Strontium'''
<br>'''Иттрий''' — '''Yttrium'''
<br>'''Цирконий''' — '''Sirkonium'''
<br>'''Ниобий''' — '''Niobium'''
<br>'''Молибден''' — '''Molybdenum'''
<br>'''Технеций''' — '''Tehnečium/Tehnetium'''
<br>'''Рутений''' — '''Rutenium'''
<br>'''Родий''' — '''Rodium'''
<br>'''Палладий''' — '''Palladium'''
<br>'''Серебро''' — '''Hobju'''
<br>'''Кадмий''' — '''Kadmium'''
<br>'''Индий''' — '''Indium'''
<br>'''Олово''' — '''Tina'''
<br>'''Сурьма''' — '''Antimonium'''
<br>'''Теллур''' — '''Tellurium'''
<br>'''Иод''' — '''Joudu'''
<br>'''Ксенон''' — '''Ksenon'''
<br>'''Цезий''' — '''Sesium/Sezium'''
<br>'''Барий''' — '''Barium'''
<br>'''Лантан''' — '''Lantan/Lantanum'''
<br>'''Церий''' — '''Serium'''
<br>'''Празеодим''' — '''Praseodym/Praseodyymi/Praseodymium/Prazeodym/Prazeodyymi/Prazeodymium'''
<br>'''Неодим''' — '''Neodym/Neodyymi/Neodymium'''
<br>'''Прометий''' — '''Prometium'''
<br>'''Самарий''' — '''Samarium'''
<br>'''Европий''' — '''Europium'''
<br>'''Гадолиний''' — '''Gadolinium'''
<br>'''Тербий''' — '''Terbium'''
<br>'''Диспрозий''' — '''Dysprosium/Dysprozium'''
<br>'''Гольмий''' — '''Holmium'''
<br>'''Эрбий''' — '''Erbium'''
<br>'''Тулий''' — '''Tulium'''
<br>'''Иттербий''' — '''Ytterbium'''
<br>'''Лютеций''' — '''Lutečium/Lutetium'''
<br>'''Гафний''' — '''Hafnium'''
<br>'''Тантал''' — '''Tantal/Tantalum'''
<br>'''Вольфрам''' — '''Volfram/Volframium'''
<br>'''Рений''' — '''Renium'''
<br>'''Осмий''' — '''Osmium'''
<br>'''Иридий''' — '''Iridium'''
<br>'''Платина''' — '''Platinum'''
<br>'''Золото''' — '''Kuldu'''
<br>'''Ртуть''' — '''Elävyhobju'''
<br>'''Таллий''' — '''Tallium'''
<br>'''Свинец''' — '''Jygeitina'''
<br>'''Висмут''' — '''Bismutum'''
<br>'''Полоний''' — '''Polonium'''
<br>'''Астат''' — '''Astatin'''
<br>'''Радон''' — '''Radon'''
<br>'''Франций''' — '''Frančium/Frankium'''
<br>'''Радий''' — '''Radium'''
<br>'''Актиний''' — '''Aktinium'''
<br>'''Торий''' — '''Torium'''
<br>'''Протактиний''' — '''Protaktinium'''
<br>'''Уран''' — '''Uranium'''
<br>'''Нептуний''' — '''Neptunium'''
<br>'''Плутоний''' — '''Plutonium'''
<br>'''Америций''' — '''Američium/Amerikium'''
<br>'''Кюрий''' — '''Kurium'''
<br>'''Берклий''' — '''Berkelium'''
<br>'''Калифорний''' — '''Kalifornium'''
<br>'''Эйнштейний''' — '''Einsteinium'''
<br>'''Фермий''' — '''Fermium'''
<br>'''Менделевий''' — '''Mendelevium'''
<br>'''Нобелий''' — '''Nobelium'''
<br>'''Лоуренсий''' — '''Laurenčium/Laurensium'''
<br>'''Реферфордий''' — '''Rutherfordium'''
<br>'''Дубний''' — '''Dubnium'''
<br>'''Сиборгий''' — '''Seaborgium'''
<br>'''Борий''' — '''Bohrium'''
<br>'''Хассий''' — '''Hassium'''
<br>'''Мейтнерий''' — '''Meitnerium'''
<br>'''Дармштадтий''' — '''Darmstadtium'''
<br>'''Рентгений''' — '''Röntgenium'''
<br>'''Коперниций''' — '''Kopernikium'''
<br>'''Нихоний''' — '''Nihonium'''
<br>'''Флеровий''' — '''Flerovium'''
<br>'''Московий''' — '''Moskovium'''
<br>'''Ливерморий''' — '''Livermorium'''
<br>'''Теннессин''' — '''Tennessin'''
<br>'''Оганесон''' — '''Oganesson'''
Давайте обсудим варианты
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
:: В Википедии уже есть названия для химических элементов на ливвиковском наречии. Можно быть согласным или не согласным с ними. Но функция Википедии не переименовывать уже существующие слова, а создавать новые статьи о том, чего пока ещё в ней нет или исправлять фактические данные об описываемом предмете. Ещё столько много слов не имеет никакого описания в Википедии, и не плохо было бы заняться созданием новых статей, а не застревать в бесплодных спорах, обвиняя учёных в их нерасторопности. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.25 (MSK)
:В развитии языка крайне неуместна логика "кто первый встал, того и тапки". Функция Википедии не только в создании новых статей, но и улучшении уже существующих. Мы уже говорили с вами на эту тему и вы согласились с моими мыслями, что терминология химических элементов нуждается в приведении к общей логике. Чтоб было не kriptounu с дифтонгом и -u на конце и одновременно с этим radon с краткими, или helium латинским окончанием и одновременно с этим kal'cii с мягкой l' и русским окончанием. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.33 (MSK)
'''Водород''', '''Углерод''', '''Кислород''': ''Vety'', ''Hiili'', ''Happi'' удобнее в плане образования производных (например, vetyperoksiidu — перекись водорода). {{Kannatan}}
'''Медь''': Не совсем понимаю для чего менять ''Vaski'' на ''Kupari'' {{Vastustan}}
'''Группа на -ii (наиболее естественная для ливвиковского адаптация интернационализмов)''': Многие статьи в Википедии уже названы так, и этот тренд стоит закрепить для большинства металлов, убирая латинское ''-um'': ''Al'umiinii'', ''Barii'', ''Kal'cii'', ''Kalii'', ''Litii'', ''Magnii'', ''Natrii'', ''Radii'', ''Rubidii'', ''Skandii'', ''Stroncii'', ''Tallii''.
Для более редких элементов (лантаноиды, актиноиды, сверхтяжёлые элементы) в категории сейчас '''уже''' используются формы на -ii ([[Americii]], [[Einštenii]], [[Fermii]]). Если так нельзя сделать для всех, то с какой целью это сделано? {{Vastustan}}
'''Криптон''': ''Kriptounu'' Предпочтительнее, так как закрытый слог на -on усложняет склонение. {{Vastustan}}
'''Для галогенов (Фтор, Хлор, Бром, Иод)''': Странная выборка, что какие-то элементы подстроены под фонетику (прим. [[Joudu]]), а другие нет. Лучше утвердить формы Ftoru, Hloru, Bromu, Joudu (в категории сейчас Ftor, но Fosforu и Vol'framu). Конечная -u необходима для основы слова и банально привычнее на слух для карелов. {{Vastustan}}
'''Ртуть''': Согласно словарю Бойко 2019 года, и ''Artugu'' и ''Elävyhobju'' имеют одинаковое право на жизнь. Можно либо добавить в статью ''Elävyhobju'' как второй вариант, либо поменять название и вставить уже ''Artugu'', как второй вариант. Не принципиальный вопрос. {{Kannatan}}
'''Цинк''': Тоже самое что и с медью. {{Vastustan}}
[[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.29 (MSK)
:1) Как вариант можно использовать Veziniekku, Hiiliniekku, Happiniekku по аналогии с эстонским и вепсский языками. Но раз уже понятия для этих элементов уже существуют в собственно-карельском, но мне кажется, что лучше просто у них взять слова. Тем более они краткие, что удобно.
:2) Я не предлагаю менять Vaski на Kupari. Статья [[Kupari]] написана не мной.
:3) -tsii/-sii/-ii естественна для форм, пришедших из русского языка на -ция, -ия. В данном списке формы составлены на основе форм напрямую из латинского, греческого и английского. -um для названий элементов латинского происхождения - самая распространённая в языках мира.
:4) Заимствования на -m/-n/-l/-r чаще всего адаптируются без гласной на конце и краткими гласными, в виду частого выпадения огласовок на конце в исконных формах и ранних заимствованиях (mašin, ikkun, universum, Karjal тот же, professor, etc.). Склонение в таких словах происходит на стандартному принципу (-an/-än, -ua/-iä; -oi/öi). Названий тут адаптированы по тому же принципу — -um/-ium (Borum, Uranium), -m (Brom, Hrom, Volfram), -r (Fosfor, Hlor), -n (Oganesson, Astatin), -l (Tantal).
:5) Форма Joudu существует очень давно и изначально относилась к веществу, а не к элементу. Та же ситуация с raudu, vaski и так далее. Нет смысла менять её. Формы Hlor, Brom, Hrom более позднего происхождения и в словарях адаптированы по принципу, описанному выше.
:6) Да, думаю можно и Artugu, и Elävyhobju. Однако, как мне известно, Elävyhobju встречается чащу, хотя тут сложно судить, конечно, в виду крайне малого корпуса текстов на темы, связанные с химией. Но да, можно и то, и то
:7) Sinki тоже , что и с медью. Менять не предлагаю. Sinki sinki'ом пускай и остаётся.
:8) Для фтора более распространённая форма в языках мира образована от латинского корня fluere>fluor. В некоторых языках народов России используются формы, образованные от этого корня.
:9) По непонятной причине в уже существующих названиях на Википедии перенимаются русские адаптации для h и l (г/g и ль/l'). В карельском обе оригинальные фонемы есть, отличие от русского, где фонем этих нет и адаптация другими звуками оправдана. В карельском нет необходимости заменять эти звуки чем-то другим.
[[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.51 (MSK)
:Слова ''ikkun ''и ''Karjal ''прошли через многовековые естественные фонетические изменения. Но современные международные научные термины не могут искусственно подгоняться под эти древние процессы. В современном ливвиковском наречии новые заимствования стремятся к огласовке на конце. Например, ''faktu ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/54213?search_meaning=%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82). Даже для слова "профессор" в открытых источниках и на Вепкаре зафиксирована форма ''professoru ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/65041?search_meaning=%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80), несмотря на то, что в словаре Бойко указан усечённый вариант ''professor''.
:В химии постоянно нужно создавать сложные слова. Если основа оканчивается на согласный, то как от него образовать, например, хлороводород? ''Hlorvety ''звучит фонетически неестественно и тяжело для произношения из-за стыка согласных. Форма ''Hloruvety '' подошла бы гораздо больше. (Впрочем, это не отменяет такие цепочки у химических соединений как ''Natriumsulfaatti '' у финнов, поэтому аналогично остальные элементы -um/-ium можно оставить в интернациональной форме). [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.16 (MSK)
::Faktu с -u на конце, потому что предпоследний слог кончается на согласную и следующий с согласной же начинается. То есть стык, и в данном случае ещё и глухих, поэтому даже если бы одна из них была, то удвоение+u/y/i и так далее. С natriumsulfaatti на конце ситуация такая же как и с hlorvety по произношению. M/n/l/r - сонорные согласные - они звонкие, но при этом стыкуются с глухими на стыках без оглушения и одновременно с этим без глайдов или смычек между стыкующимися согласными, как например vk или vt, поэтому в произношении проблем не возникает. Может быть это одна из причин, почему именно от них начали отпадать огласовки на конце, не знаю. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.34 (MSK)
:::В таком случае возражений не имею. По остальным вариантам я за:
:::Američium, Fluorum, Magnesium, Kalsium, Niikel, Arsenikum, Praseodym, Laurensium, Amerikium, Frankium, Volframium, Tantalum, Sesium, Dysprosium, Tehnetium, Neodym, Strontium. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.58 (MSK)
6r1yvvqq8uqjbxmwwlky9qlf2lel4ob
52995
52994
2026-10-24T23:00:08Z
Miro Tuomi
8600
52995
wikitext
text/x-wiki
==Hiimiellizet alguainehet==
В виду отсутствия какой-либо стандартизированной формы периодической системы химических элементов предлагаю варианты форм для названий химических элементов. Некоторые уже существуют (для общей картины) или заимствованы из собственно-карельского, но основной состав из латинского и греческого языков с адаптацией, например, без l' вместо l или g вместо h.
'''Водород''' — '''Vety'''
<br>'''Гелий''' — '''Helium'''
<br>'''Литий''' — '''Litium'''
<br>'''Бериллий''' — '''Beryllium'''
<br>'''Бор''' — '''Borum'''
<br>'''Углерод''' — '''Hiili'''
<br>'''Азот''' — '''Typpi'''
<br>'''Кислород''' — '''Happi'''
<br>'''Фтор''' — '''Fluorum/Fluorin'''
<br>'''Неон''' — '''Neon'''
<br>'''Натрий''' — '''Natrium'''
<br>'''Магний''' — '''Magnesium/Magnezium'''
<br>'''Алюминий''' — '''Aluminium'''
<br>'''Кремний''' — '''Pii'''
<br>'''Фосфор''' — '''Fosfor'''
<br>'''Сера''' — '''Rikki'''
<br>'''Хлор''' — '''Hlor'''
<br>'''Аргон''' — '''Argon'''
<br>'''Калий''' — '''Kalium'''
<br>'''Кальций''' — '''Kalčium/Kalsium'''
<br>'''Скандий''' — '''Skandium'''
<br>'''Титан''' — '''Titanium'''
<br>'''Ванадий''' — '''Vanadium'''
<br>'''Хром''' — '''Hrom'''
<br>'''Марганец''' — '''Manganum'''
<br>'''Железо''' — '''Raudu'''
<br>'''Кобальт''' — '''Kobaltum'''
<br>'''Никель''' — '''Niikel/Nikeli'''
<br>'''Медь''' — '''Vaski'''
<br>'''Цинк''' — '''Sinki'''
<br>'''Галлий''' — '''Gallium'''
<br>'''Германий''' — '''Germanium'''
<br>'''Мышьяк''' — '''Arsen/Arsenikum'''
<br>'''Селен''' — '''Selen/Selenium'''
<br>'''Бром''' — '''Brom'''
<br>'''Криптон''' — '''Krypton'''
<br>'''Рубидий''' — '''Rubidium'''
<br>'''Стронций''' — '''Strončium/Strontium'''
<br>'''Иттрий''' — '''Yttrium'''
<br>'''Цирконий''' — '''Sirkonium'''
<br>'''Ниобий''' — '''Niobium'''
<br>'''Молибден''' — '''Molybdenum'''
<br>'''Технеций''' — '''Tehnečium/Tehnetium'''
<br>'''Рутений''' — '''Rutenium'''
<br>'''Родий''' — '''Rodium'''
<br>'''Палладий''' — '''Palladium'''
<br>'''Серебро''' — '''Hobju'''
<br>'''Кадмий''' — '''Kadmium'''
<br>'''Индий''' — '''Indium'''
<br>'''Олово''' — '''Tina'''
<br>'''Сурьма''' — '''Antimonium'''
<br>'''Теллур''' — '''Tellurium'''
<br>'''Иод''' — '''Joudu'''
<br>'''Ксенон''' — '''Ksenon'''
<br>'''Цезий''' — '''Sesium/Sezium'''
<br>'''Барий''' — '''Barium'''
<br>'''Лантан''' — '''Lantan/Lantanum'''
<br>'''Церий''' — '''Serium'''
<br>'''Празеодим''' — '''Praseodym/Praseodyymi/Praseodymium/Prazeodym/Prazeodyymi/Prazeodymium'''
<br>'''Неодим''' — '''Neodym/Neodyymi/Neodymium'''
<br>'''Прометий''' — '''Prometium'''
<br>'''Самарий''' — '''Samarium'''
<br>'''Европий''' — '''Europium'''
<br>'''Гадолиний''' — '''Gadolinium'''
<br>'''Тербий''' — '''Terbium'''
<br>'''Диспрозий''' — '''Dysprosium/Dysprozium'''
<br>'''Гольмий''' — '''Holmium'''
<br>'''Эрбий''' — '''Erbium'''
<br>'''Тулий''' — '''Tulium'''
<br>'''Иттербий''' — '''Ytterbium'''
<br>'''Лютеций''' — '''Lutečium/Lutetium'''
<br>'''Гафний''' — '''Hafnium'''
<br>'''Тантал''' — '''Tantal/Tantalum'''
<br>'''Вольфрам''' — '''Volfram/Volframium'''
<br>'''Рений''' — '''Renium'''
<br>'''Осмий''' — '''Osmium'''
<br>'''Иридий''' — '''Iridium'''
<br>'''Платина''' — '''Platinum'''
<br>'''Золото''' — '''Kuldu'''
<br>'''Ртуть''' — '''Elävyhobju'''
<br>'''Таллий''' — '''Tallium'''
<br>'''Свинец''' — '''Jygeitina'''
<br>'''Висмут''' — '''Bismutum'''
<br>'''Полоний''' — '''Polonium'''
<br>'''Астат''' — '''Astatin'''
<br>'''Радон''' — '''Radon'''
<br>'''Франций''' — '''Frančium/Frankium'''
<br>'''Радий''' — '''Radium'''
<br>'''Актиний''' — '''Aktinium'''
<br>'''Торий''' — '''Torium'''
<br>'''Протактиний''' — '''Protaktinium'''
<br>'''Уран''' — '''Uranium'''
<br>'''Нептуний''' — '''Neptunium'''
<br>'''Плутоний''' — '''Plutonium'''
<br>'''Америций''' — '''Američium/Amerikium'''
<br>'''Кюрий''' — '''Kurium'''
<br>'''Берклий''' — '''Berkelium'''
<br>'''Калифорний''' — '''Kalifornium'''
<br>'''Эйнштейний''' — '''Einsteinium'''
<br>'''Фермий''' — '''Fermium'''
<br>'''Менделевий''' — '''Mendelevium'''
<br>'''Нобелий''' — '''Nobelium'''
<br>'''Лоуренсий''' — '''Laurenčium/Laurensium'''
<br>'''Реферфордий''' — '''Rutherfordium'''
<br>'''Дубний''' — '''Dubnium'''
<br>'''Сиборгий''' — '''Seaborgium'''
<br>'''Борий''' — '''Bohrium'''
<br>'''Хассий''' — '''Hassium'''
<br>'''Мейтнерий''' — '''Meitnerium'''
<br>'''Дармштадтий''' — '''Darmstadtium'''
<br>'''Рентгений''' — '''Röntgenium'''
<br>'''Коперниций''' — '''Kopernikium'''
<br>'''Нихоний''' — '''Nihonium'''
<br>'''Флеровий''' — '''Flerovium'''
<br>'''Московий''' — '''Moskovium'''
<br>'''Ливерморий''' — '''Livermorium'''
<br>'''Теннессин''' — '''Tennessin'''
<br>'''Оганесон''' — '''Oganesson'''
Давайте обсудим варианты
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
:: В Википедии уже есть названия для химических элементов на ливвиковском наречии. Можно быть согласным или не согласным с ними. Но функция Википедии не переименовывать уже существующие слова, а создавать новые статьи о том, чего пока ещё в ней нет или исправлять фактические данные об описываемом предмете. Ещё столько много слов не имеет никакого описания в Википедии, и не плохо было бы заняться созданием новых статей, а не застревать в бесплодных спорах, обвиняя учёных в их нерасторопности. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.25 (MSK)
:В развитии языка крайне неуместна логика "кто первый встал, того и тапки". Функция Википедии не только в создании новых статей, но и улучшении уже существующих. Мы уже говорили с вами на эту тему и вы согласились с моими мыслями, что терминология химических элементов нуждается в приведении к общей логике. Чтоб было не kriptounu с дифтонгом и -u на конце и одновременно с этим radon с краткими, или helium латинским окончанием и одновременно с этим kal'cii с мягкой l' и русским окончанием. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.33 (MSK)
'''Водород''', '''Углерод''', '''Кислород''': ''Vety'', ''Hiili'', ''Happi'' удобнее в плане образования производных (например, vetyperoksiidu — перекись водорода). {{Kannatan}}
'''Медь''': Не совсем понимаю для чего менять ''Vaski'' на ''Kupari'' {{Vastustan}}
'''Группа на -ii (наиболее естественная для ливвиковского адаптация интернационализмов)''': Многие статьи в Википедии уже названы так, и этот тренд стоит закрепить для большинства металлов, убирая латинское ''-um'': ''Al'umiinii'', ''Barii'', ''Kal'cii'', ''Kalii'', ''Litii'', ''Magnii'', ''Natrii'', ''Radii'', ''Rubidii'', ''Skandii'', ''Stroncii'', ''Tallii''.
Для более редких элементов (лантаноиды, актиноиды, сверхтяжёлые элементы) в категории сейчас '''уже''' используются формы на -ii ([[Americii]], [[Einštenii]], [[Fermii]]). Если так нельзя сделать для всех, то с какой целью это сделано? {{Vastustan}}
'''Криптон''': ''Kriptounu'' Предпочтительнее, так как закрытый слог на -on усложняет склонение. {{Vastustan}}
'''Для галогенов (Фтор, Хлор, Бром, Иод)''': Странная выборка, что какие-то элементы подстроены под фонетику (прим. [[Joudu]]), а другие нет. Лучше утвердить формы Ftoru, Hloru, Bromu, Joudu (в категории сейчас Ftor, но Fosforu и Vol'framu). Конечная -u необходима для основы слова и банально привычнее на слух для карелов. {{Vastustan}}
'''Ртуть''': Согласно словарю Бойко 2019 года, и ''Artugu'' и ''Elävyhobju'' имеют одинаковое право на жизнь. Можно либо добавить в статью ''Elävyhobju'' как второй вариант, либо поменять название и вставить уже ''Artugu'', как второй вариант. Не принципиальный вопрос. {{Kannatan}}
'''Цинк''': Тоже самое что и с медью. {{Vastustan}}
[[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.29 (MSK)
:1) Как вариант можно использовать Veziniekku, Hiiliniekku, Happiniekku по аналогии с эстонским и вепсский языками. Но раз уже понятия для этих элементов уже существуют в собственно-карельском, но мне кажется, что лучше просто у них взять слова. Тем более они краткие, что удобно.
:2) Я не предлагаю менять Vaski на Kupari. Статья [[Kupari]] написана не мной.
:3) -tsii/-sii/-ii естественна для форм, пришедших из русского языка на -ция, -ия. В данном списке формы составлены на основе форм напрямую из латинского, греческого и английского. -um для названий элементов латинского происхождения - самая распространённая в языках мира.
:4) Заимствования на -m/-n/-l/-r чаще всего адаптируются без гласной на конце и краткими гласными, в виду частого выпадения огласовок на конце в исконных формах и ранних заимствованиях (mašin, ikkun, universum, Karjal тот же, professor, etc.). Склонение в таких словах происходит на стандартному принципу (-an/-än, -ua/-iä; -oi/öi). Названий тут адаптированы по тому же принципу — -um/-ium (Borum, Uranium), -m (Brom, Hrom, Volfram), -r (Fosfor, Hlor), -n (Oganesson, Astatin), -l (Tantal).
:5) Форма Joudu существует очень давно и изначально относилась к веществу, а не к элементу. Та же ситуация с raudu, vaski и так далее. Нет смысла менять её. Формы Hlor, Brom, Hrom более позднего происхождения и в словарях адаптированы по принципу, описанному выше.
:6) Да, думаю можно и Artugu, и Elävyhobju. Однако, как мне известно, Elävyhobju встречается чащу, хотя тут сложно судить, конечно, в виду крайне малого корпуса текстов на темы, связанные с химией. Но да, можно и то, и то
:7) Sinki тоже , что и с медью. Менять не предлагаю. Sinki sinki'ом пускай и остаётся.
:8) Для фтора более распространённая форма в языках мира образована от латинского корня fluere>fluor. В некоторых языках народов России используются формы, образованные от этого корня.
:9) По непонятной причине в уже существующих названиях на Википедии перенимаются русские адаптации для h и l (г/g и ль/l'). В карельском обе оригинальные фонемы есть, отличие от русского, где фонем этих нет и адаптация другими звуками оправдана. В карельском нет необходимости заменять эти звуки чем-то другим.
[[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 23. Ligakuuta 2026 kello 13.51 (MSK)
:Слова ''ikkun ''и ''Karjal ''прошли через многовековые естественные фонетические изменения. Но современные международные научные термины не могут искусственно подгоняться под эти древние процессы. В современном ливвиковском наречии новые заимствования стремятся к огласовке на конце. Например, ''faktu ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/54213?search_meaning=%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82). Даже для слова "профессор" в открытых источниках и на Вепкаре зафиксирована форма ''professoru ''(https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/65041?search_meaning=%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80), несмотря на то, что в словаре Бойко указан усечённый вариант ''professor''.
:В химии постоянно нужно создавать сложные слова. Если основа оканчивается на согласный, то как от него образовать, например, хлороводород? ''Hlorvety ''звучит фонетически неестественно и тяжело для произношения из-за стыка согласных. Форма ''Hloruvety '' подошла бы гораздо больше. (Впрочем, это не отменяет такие цепочки у химических соединений как ''Natriumsulfaatti '' у финнов, поэтому аналогично остальные элементы -um/-ium можно оставить в интернациональной форме). [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.16 (MSK)
::Faktu с -u на конце, потому что предпоследний слог кончается на согласную и следующий с согласной же начинается. То есть стык, и в данном случае ещё и глухих, поэтому даже если бы одна из них была, то удвоение+u/y/i и так далее. С natriumsulfaatti на конце ситуация такая же как и с hlorvety по произношению. M/n/l/r - сонорные согласные - они звонкие, но при этом стыкуются с глухими на стыках без оглушения и одновременно с этим без глайдов или смычек между стыкующимися согласными, как например vk или vt, поэтому в произношении проблем не возникает. Может быть это одна из причин, почему именно от них начали отпадать огласовки на конце, не знаю. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.34 (MSK)
:::В таком случае возражений не имею. По остальным вариантам я за:
::: Fluorum, Magnesium, Kalsium, Niikel, Arsenikum, Praseodym, Laurensium, Amerikium, Frankium, Volframium, Tantalum, Sesium, Dysprosium, Tehnetium, Neodym, Strontium. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 01.58 (MSK)
jwaxkfbe5ofmbf8zaxsfwqpcnkkry59
Euhariistii
0
17561
52968
52945
2026-10-24T16:12:26Z
Miro Tuomi
8600
52968
wikitext
text/x-wiki
[[Failu:02_Нагоричино_Евхаристия.jpg|pienoiskuva|Jevharistii, [[Pohjas-Makedounii]]]]
'''Jevharistii''' sežo '''Pyhienotandu''' da '''Pyhienotandu''' '''ildu''' ([[Muinaine griekan kieli|m-griek]]. ''εὐ-χᾰριστία'' «kiitossana») on [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] ritualu, kudai [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] suunnan mugah pietäh pyhytty libo yhteiskunnallizennu kunnonnu da [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] ilmendyksenny. Se on pruazniekku, kudamal [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] suunnan mugah leibiä da viinua pietäh libo [[Iisus|Iisusan]] rungannu da verenny, libo merkitäh niilöi. [[Iisus|Iisusan]] [[Biblii|biblien]] [[Kymmene käskyy|käskyn]] mugah pyhät kirjutukset luajitah hänen kuolendan mustokse ristan piäl. Erähät ristikanzoin liikkehet, kui pellastuksen armii da kvakerat, nivouse ei pyhitetä.
[[Kategourii:Hristianskoi usko]]
fmqz1wdhvjetzdkst3h71s4yjpyxf6t
52974
52968
2026-10-24T16:59:00Z
Fembriha
8650
52974
wikitext
text/x-wiki
[[Failu:02_Нагоричино_Евхаристия.jpg|pienoiskuva|Euhariistii, [[Pohjas-Makedounii]]]]
'''Euhariistii''', sežo '''Pyhienotandu''' da '''Pyhienotandu''' '''ildu''' ([[Muinaine griekan kieli|m-griek]]. ''εὐ-χᾰριστία'' «kiitossana»), on [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] ritualu, kudai [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] suunnan mugah pietäh pyhytty libo yhteiskunnallizennu kunnonnu da [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] ilmendyksenny. Se on pruazniekku, kudamal [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] suunnan mugah leibiä da viinua pietäh libo [[Iisus|Iisusan]] rungannu da verenny, libo merkitäh niilöi. [[Iisus|Iisusan]] [[Biblii|biblien]] [[Kymmene käskyy|käskyn]] mugah pyhät kirjutukset luajitah hänen kuolendan mustokse ristan piäl. Erähät ristikanzoin liikkehet, kui pellastuksen armii da kvakerat, nivouse ei pyhitetä.
[[Kategourii:Hristianskoi usko]]
o8ozreip0loqdxe17fykuwmbmz5g3wn
52975
52974
2026-10-24T16:59:29Z
Fembriha
8650
Fembriha muutti sivun nimen [[Jevharistii]] nimekse [[Euhariistii]]
52974
wikitext
text/x-wiki
[[Failu:02_Нагоричино_Евхаристия.jpg|pienoiskuva|Euhariistii, [[Pohjas-Makedounii]]]]
'''Euhariistii''', sežo '''Pyhienotandu''' da '''Pyhienotandu''' '''ildu''' ([[Muinaine griekan kieli|m-griek]]. ''εὐ-χᾰριστία'' «kiitossana»), on [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] ritualu, kudai [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] suunnan mugah pietäh pyhytty libo yhteiskunnallizennu kunnonnu da [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] ilmendyksenny. Se on pruazniekku, kudamal [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] suunnan mugah leibiä da viinua pietäh libo [[Iisus|Iisusan]] rungannu da verenny, libo merkitäh niilöi. [[Iisus|Iisusan]] [[Biblii|biblien]] [[Kymmene käskyy|käskyn]] mugah pyhät kirjutukset luajitah hänen kuolendan mustokse ristan piäl. Erähät ristikanzoin liikkehet, kui pellastuksen armii da kvakerat, nivouse ei pyhitetä.
[[Kategourii:Hristianskoi usko]]
o8ozreip0loqdxe17fykuwmbmz5g3wn
Armien generualu
0
17562
52952
52946
2026-10-24T12:06:54Z
Fembriha
8650
/* */
52952
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #cedff2; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.25em;" | Armien generualu
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0;" |
<gallery mode="packed" height="150" caption="" widths="65">
File:Russia-Army-OF-9-2013.svg
File:Russia-Airforce-OF-9-2013.svg
File:Russia-Airborne-OF-9-2013.svg
File:2010ФСБ-повсед 02 Генерал армии.png
</gallery>
<div style="font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; text-align: left;">Armien generualan pogonat eri voiskis da [[Turvalližuon federualline sluužbu|TFS]]</div>
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 40%; padding-left: 10px;" | Toizet nimet
| style="vertical-align: top;" | «''generualu-armijoneru''»
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Mua
| style="vertical-align: top;" | [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Ven'a]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Luajittu
| style="vertical-align: top;" | 7. oraskuudu 1992
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Ylä arvonimi
| style="vertical-align: top;" | [[Ven'an Federacien Maršal]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Ala arvonimi
| style="vertical-align: top;" | [[Generualu-polkouniekku]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Analogat
| style="vertical-align: top;" | [[Laivaston admirualu]]
|}
'''Armien generualu''' on [[Ven'a|Ven'an]] toizekse suurin vojennoi arvonimi, yhtenjyttyine nelliähtine arvonimi, kuuluu vai [[Ven'an Federacien maršalal|Ven'an Federacien maršalale]] da korgiembale [[Generualu-polkovniekku|generualu-polkovniekkua]]. Se on [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] armien generualan arvonimen oigei vastineh.
[[Kategourii:Soda-arvonimet]]
20k4da0yq8h8tvl9zqjc2qvubn8bj5s
52958
52952
2026-10-24T12:13:02Z
Fembriha
8650
/* */
52958
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #cedff2; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.25em;" | Armien generualu
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0;" |
<gallery mode="packed" height="150" caption="" widths="65">
File:Russia-Army-OF-9-2013.svg
File:Russia-Airforce-OF-9-2013.svg
File:Russia-Airborne-OF-9-2013.svg
File:2010ФСБ-повсед 02 Генерал армии.png
</gallery>
<div style="font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; text-align: left;">Armien generualan pogonat eri voiskis da [[Turvalližuon federualline sluužbu|TFS]]</div>
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 40%; padding-left: 10px;" | Toizet nimet
| style="vertical-align: top;" | «''generualu-armijoneru''»
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Mua
| style="vertical-align: top;" | [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Ven'a]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Luajittu
| style="vertical-align: top;" | 7. oraskuudu 1992
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Ylä arvonimi
| style="vertical-align: top;" | [[Ven'an Federacien Maršal]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Ala arvonimi
| style="vertical-align: top;" | [[Generualu-polkouniekku]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Analogat
| style="vertical-align: top;" | [[Laivaston admirualu]]
|}
'''Armien generualu''' on [[Ven'a|Ven'an]] toizekse suurin vojennoi arvonimi, yhtenjyttyine nelliähtine arvonimi, kuuluu vai [[Ven'an Federacien maršalal|Ven'an Federacien maršalale]] da korgiembale [[Generualu-polkovniekku|generualu-polkovniekkua]]. Se on [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] armien generualan arvonimen oigei vastineh.
[[Kategourii:Ven'an Federatsien soda-arvonimet]]
sai3joiyf9z60qhbi7g5jgzu49o46xt
Kategourii:Soda-arvonimet
14
17563
52950
52947
2026-10-24T12:05:58Z
Fembriha
8650
Fembriha muutti sivun nimen [[Kategourii:Vojennoit arvonimet]] nimekse [[Kategourii:Soda-arvonimet]]
52947
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
52954
52950
2026-10-24T12:10:31Z
Fembriha
8650
/* */
52954
wikitext
text/x-wiki
[[Kategourii:Sodapolitiekku]]
dkzrayhaodkz9gz00k1d9ijgblq414j
Onieganrannikon kallivopiirrokset
0
17564
52964
52948
2026-10-24T15:03:59Z
Miro Tuomi
8600
52964
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 90%; font-weight: normal; padding: 0.5em 0 0 0;" | Muailman perindö, UNESCO
|-
! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Onieganrannikon kallivopiirrokset
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff;" | [[File:Выдра (ящерица).jpg|300px]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 30%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Mua
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [[Ven'a]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Tiippu
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Kul'tuuru
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Kritieriet
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | iii
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Linku
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [https://whc.unesco.org/en/list/1654 1654]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Aloveh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [[Karjal]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Kuuluu
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.3em;" | 2021 vuozi год (UNECSON Muailman perindön komitietan 44. sessii)
|}
'''Onieganrannikon kallivopiirrokset''' ollah algukandazen kavven monumentualizen taijon mustomerkilöi [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Puudogan piiri|Puudogan piiris]] [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] päivänouzurannal. Ollah enne meijän aijanluvun IV—III vuozisualoin aigazet.
== Yleistiijot ==
Kallivopiirrokset ollah eri kohtis Besov Nos -niemimuan kallivoloil, Kladovec-, Gagažii-, Peri Nos -niemil da Gurii-suarel, sežo Kareckii Nos -niemel da Kočkovnavolos-niemimual lähäl [[Šal’skii]]-kyliä.
Kogonah [[Oniegujärvi|Onieganrannikon]] kallivopiirrokset ollah järvirannikol, kudaman piduhus on 20,5 kilometrii, da niilöih kuuluu 24 joukkuo, kudamas on läs 1100 figuurua da merkii. Enämbi puolii kuvii ollah Peri Nos-, Besov Nos- da Kladovec-niemil. Enimyölleh net ollah linduloin (joučcenien), meččyelättilöin, ristikanzoin da venehien kuvii. Figuuroin suurus on nellässäh santimetrua. Kallivopiirrokset on luajittu rannikkokallivoloile 1-4 millimetran syvyöle da ollah 2,5 metrissäh vien pinnaspäi. Net ollah välläh luajitut.
On olemas arbaituksellizii maagizii figuuroi – kuulužu kolmikko Besov Nos -niemel: ”biessu”, soma (matikku) da sagarvo (šižiliuhku), sežo tundemattomien obrazoin geometriezii figuuroi. Starinan mugah Muromskoin manasterin manuahat XV vuozisuan mail oli luajittu kolmikon piäle hristianskoin ristan – ”pahoin hengien karkoittamizekse”.
Vuvvennu 2018 Onieganrannikon kallivopiirroksii Ven'a on kehoitannuh panna UNESCON kogo muailman kul'tuuruobjektoin luvetteluh. Heinykuul vuvvennu 2021 UNESCON kogo muailman perindön komitietan 44. istundol oli piätetty ottua Onieganrannikon kallivopiirrokset täh luvetteluh ([[Vienanmeren kallivopiirrokset|Vienanmeren kallivopiirroksienke rinnal]]).
== Kallivopiirroksien tutkijat ==
* Grevingl, Konstantin Ivanovič (1819—1887) — geolougu da arheolougu, Tarton yliopiston professoru
* Hallstrem Gustaf (1880—1962) — arheolougu, professoru, Stokgol'man da Uppsalan yliopiston professoru
* Br'usov, Aleksandr Jakovlevič (1885—1966) — Ven'an da Nevvostoliiton arheolougu
* Ravdonikas, Vladislav Iosifovič (1894—1976) — algukandazen monumentualizen taijon specialistu, Nevvostoliiton tiedoakadiemien korrespondentu-jäsen
* Linevskii, Aleksandr Mihailovič (1922—1985) — kirjuttai, histourien tutkii, arheolougu, etnograffu da rahvahanrunohuon tutkii
* Stol'ar, Abram Davidovič (1921—2014) — professoru, arheolougien laitoksen johtai (Leningruadan valdivonyliopisto)
* Lauškin, Коnstantin Demjanovič (1922—1994)
* Pankrušev, Grigorii Aleksandrovič (1920—1990) — nevvostolaine arheolougu-tutkii, histourientiedoloin douhturi
* Klimov, Rostislav Borisovič (1928—2000) — taijon tutkii, moniozazen Taijon yhtenäzen histourien erähii kirjuttajii
* Savvatejev, Jurii Aleksandrovič (roin. 1936) — histourientiedoloin douhturi, Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan johtai
* Lobanova, Nadežda Valentinovna (roin. 1953) — histourientiedoloin kandiduattu
* Žul'nikov, Aleksandr Mihailovič — histourientiedoloin kandiduattu
== Kirjalližus ==
* Равдоникас В. И. Наскальные изображения Онежского озера и Белого моря / Отв. ред. акад. И. И. Мещанинов. — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1936.
* Линевский А. М. Петроглифы Карелии. — Петрозаводск: Каргосиздат, 1939. — 192 с. — 2000 экз.
* Савватеев Ю. А. Каменная летопись Карелии: Петроглифы Онежского озера и Белого моря / Худож. Д. М. Плаксин; Подготовка оригиналов наскальных рисунков к печати С. И. Зиначева и Д. М. Плаксина. — Петрозаводск: Карелия, 1990. — 120 с. — 10 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-7545-0316-4</nowiki>.
* Савватеев Ю. А. Наскальные рисунки Карелии. — Петрозаводск: Карелия, 1984. — 216 с.
* Савватеев А. Ю. Вечные письмена (наскальные изображения Карелии) — Петрозаводск: КарНЦ РАН, 2007. — 464 с.
* Лобанова Н. В. Петроглифы Онежского озера. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2015. — 440 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-91244-042-7</nowiki>.
[[Kategourii:Karjal]]
[[Kategourii:Muailman perindö kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset]]
3v2aptrydmt1g1pxw815g4o5v1jfzdz
Vienanmeren kallivopiirrokset
0
17565
52965
52949
2026-10-24T15:04:23Z
Miro Tuomi
8600
52965
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 90%; font-weight: normal; padding: 0.5em 0 0 0;" | Muailman perindö, UNESCO
|-
! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Vienanmeren kallivopiirrokset
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff;" | [[File:Belomorsk petroglyphs00.jpg|300px]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 30%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Mua
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [[Ven'a]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Linku
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [https://unesco.org 1654]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Kritieriet
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | iii (Kul'tuuru)
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Aloveh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [[Karjal]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px;" | Kuuluu
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.3em;" | 2021 vuozi ([[44-я сессия Комитета всемирного наследия ЮНЕСКО|44. sessii]])
|}
'''Vienanmeren kallivopiirrokset''' ollah kallivoloile luajitut kuvat, algukandazen kavven monumetualizen taijon mustomerkilöi, kudamat ollah [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Belomorskan piiri|Belomorskan piiris]] [[Uikujoki|Uikujoven]] suariloil, niilöi oli luajittu IV — III vuozisualoil enne meijän aijan luguu.
== Yleistiijot ==
Arheolougizeh kompleksah ”Vienanmeren kallivopiirrokset” kuulutah kallivoloile luajitut piirrokset da enämbi 30 muinazen ristikanzan eländysijua.
Vienanmeren kallivopiirrokset ollah Zalavruga-kohtas, Uikujoven suariloil, läs 6—8 kilometrin piäspäi sit kohtas, kus Uikujogi laskehes Vienanmereh, Vigostrov-kylän lähäl. Päivänlaskus da pohjazes aloveh rajoittuu Vigostrovskoin da [[Vienanmeri|Vienanmeren]] vezivoimalien veziallikkoloih, suves – Vigostrov-kyläh da Sosnovec – Belomorsku -tieh, päivännouzus – Kislii Pudas -ojazeh. Kallivopiirroksilluo pidäy astuo meččytroppua myöte 1,3 kilometrii piädykauti luajitus avtoazetuskohtaspäi Sosnovec – Belomorsku -avtotien lähäl.
Arheolougine kompleksu, kudai on suariloil, on suannuh histourii-kul'tuurizen arvon, ku suas säilyttiä ainavoluaduzii arheolougizii mustomerkilöi federuallizen merkičyksenke (kallivopiirrokset, muinazen ristikanzan eländysijat) da niilöin luonduo. Nämmil kallivopiirroksil, kudamii on avannuh A. M. Linevskii, on igiä 4,5—5,5 tuhattu vuottu.
Kallivopiirokset on löytty Uikujoven alajuoksus, Šoirukšin-, Jerpin Pudas-, Bol'šoi Malinin -suariloil da toizil. Kaikkiedah täs on löytty 39 joukkuo, kudamih kuuluu 2000 eri figuurua, hyvin nävytäh elättilöin da ristikanzoin kuvat, mečästyksen, torien, ritualutegoloin kuvat. Täs on Jevroupas kaikis vahnin hiihtäjän ristikanzan piirros. Figuuroin suurus on kolmes kolmessah santimetrua, figuuroin suuriman vuitin suurus on 15-60 santimetrua.
Kaivauksien aigah oli löytty läs 200 tuhattu vehkehty: kiviazuteksii da niilöin jiännöksii, karamiekan hallelmuksii, rauduvalmistehii, jantaris da bronzas luajittuloi čomenduksii da toizii.
Vienanmeren kallivopiirrokset on pandu valdivollizile kirjoile arheolougien mustomerkinny Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan ministroin nevvoston käskys № 199 21.04.1971. Arheolougizen kompleksan muat on sanottu mualoikse histourii-kul'tuurizen merkičyksenke Karjalan tazavallan halličuksen paginanvedäjän käskys № 221 09.04.1998.
Vuvvennu 2018 Vienanmeren kallivopiirrokset on otettu UNESCON kogo muailman kul'tuuruobjektoin luvetteluh. Heinykuul vuvvennu 2021 UNESCON kogo muailman perindön komitietan istundol oli piätetty ottua Vienanmeren kallivopiirrokset täh luvetteluh (Oniegujärven kallivopiirroksienke rinnal).
Vuvvennu 2020 oli ilmoitettu Vienanmeren kallivopiirroksien alovehen kunnostamizes. Dorogan kohendamizeh, infrastruuktuuran objektoin projektah, sit luvus Kislii Pudas -joves poikki sillan projektu, tulendualovehen, koufeilan, laukan, mustolahjulaukan da turistoin eländykohtien projektat, sih on annettu varua federuallizes b'udžietaspäi.
== Biesan jallanjället ==
Enne meijän aijanluvun V—VI vuozituhanden aigaine Biesan jallanjället -mustomerki on [[Belomorsku|Belomorskua]] lähäl Šoirukšan suaren pohjazes ozas. Se on rannikkokallivo, kudamas on merkilöi da erilazii figuuroi, se on Vienanmeren kallivopiirrokset -linnan muzein ozaston piälimäzii ozutteluloi. Kallivon alareunua myöte on pal'l'ahan jallan kaheksan jällen jono. Se loppehes muga sanottuh biesan figuurah, kudai seizou figuuroin joukonke. Tutkijat, kudamat on tutkittu kuvii, pietäh biessua ižändänny da jumalannu, a kallivuo piirroksienke – verholoin tuondupaikannu.
Läs 400 metrin piäspäi Biesan jallanjället -mustomerkispäi päivännouzuh on toine piirroksien joukko – Jerpin Pudas. Vie eräs mieldykiinittäi kallivopiirroksien joukko on Biesan jallanjällispäi 1,5 kilometrin piäspäi koillizeh Vahnas da Uvves Zalavrugas. Zalavruga on kunnostettu käyndöih nähte.
Vuvvennu 2006 Uikujoven alavirras löyttih kallivopiirroksii ”Zolotec I” (enämbi 50 figuurua), kudai on suannuh nimen Uikujoven lähimäzen kosken mugah. Enne meijän aijanluvun III vuozituhanden enzimäzen puoliškon kallivopiirroksien joukos löyttih erinomaine Vienanmereh nähte vezilinnun kuva, kudaman piä oli pandu piduliččah, kudai on jäičän nägöine. Vuvvennu 2019 syvyskuul Petroskoin valdivonyliopiston arheolougizen tutkimusmatkan aigah on löytty ”Kallivopiirroksien joukko Zolotec II”, kudamah kuuluu kolme jouččenen jonuo, kudamat ollah Oniegujärven kallivopiirroksien nägözet. Se voi tovestua Vienanmeren da Oniegujärven rannikon eläjien välilöi. Linduloin kaglat ollah äijiä pitkemät migu net ollah tovellizil linduloil.
<gallery mode="packed" height="150">
File:Бесовы следки 1.jpg|Besovan jället
File:Бесовы следки 2.jpg|Besovan jället
File:Бесовы следки 3.jpg|Besovan jället
File:Бесовы следки 4.jpg|Besovan jället
</gallery>
== Kirjalližus ==
* Равдоникас В. И. Наскальные изображения Онежского озера и Белого моря. — М., 1936
* Линевский А. М. Петроглифы Карелии. — Петрозаводск, 1939
* Линевский А. М. Листы каменной книги. [Повесть из жизни древней Карелии]. — [Петрозаводск]: Каргосиздат, 1939. — 80 с. — 30 000 экз.
* Савватеев Ю. А. Каменная летопись Карелии. — Петрозаводск: «Карелия», 1990. — 118 с.: ил.
* Савватеев Ю. А. Наскальные рисунки Карелии. — Петрозаводск: «Карелия», 1984. — 216 с.:
* Савватеев Ю. А. Залавруга: Археологические памятники низовья реки Выг / АН СССР. Карельск. филиал. Ин-т языка, литературы и истории. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1970. — 444 с.
[[Kategourii:Karjal]]
[[Kategourii:Muailman perindö kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset]]
6i88b2im4tdrvpuimkj1axicw6tlgo1
Kategourii:Vojennoit arvonimet
14
17566
52951
2026-10-24T12:05:58Z
Fembriha
8650
Fembriha muutti sivun nimen [[Kategourii:Vojennoit arvonimet]] nimekse [[Kategourii:Soda-arvonimet]]
52951
wikitext
text/x-wiki
#OHJAUS [[:Kategourii:Soda-arvonimet]]
394ycwyiqbjhlx6qrpftwncm0gp0lnx
Kategourii:Ven'an Federatsien soda-arvonimet
14
17567
52955
2026-10-24T12:11:36Z
Fembriha
8650
Uuzi sivu: [[Kategourii:Soda-arvonimet]]
52955
wikitext
text/x-wiki
[[Kategourii:Soda-arvonimet]]
jrjn4fp27k4jkkggvk9gbbj2dfwop1z
Kategourii:NATO:n soda-arvonimet
14
17568
52956
2026-10-24T12:12:16Z
Fembriha
8650
Uuzi sivu: [[Kategourii:Soda-arvonimet]]
52956
wikitext
text/x-wiki
[[Kategourii:Soda-arvonimet]]
jrjn4fp27k4jkkggvk9gbbj2dfwop1z
Šablonu:Potd/2026-10-25
10
17569
52959
2026-10-24T12:13:57Z
Frhdkazan
283
Uuzi sivu: Дорога до церкви.jpg
52959
wikitext
text/x-wiki
Дорога до церкви.jpg
pd283nixmcf6wv654a7aj1t9u8rysim
Šablonu:Motd/2026-10-25
10
17570
52960
2026-10-24T12:17:28Z
Frhdkazan
283
Uuzi sivu: Koh Larn Island from the Bird and Bees resort by Don Ramey Logan.webm
52960
wikitext
text/x-wiki
Koh Larn Island from the Bird and Bees resort by Don Ramey Logan.webm
jouq2sbppmxom4dpv6scyrzysj7lywd
Kategourii:Karjalan tazavallan nähtävykset
14
17571
52962
2026-10-24T14:45:52Z
Miro Tuomi
8600
On luajittu tyhjy sivu
52962
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Ristikanzan piä aivot
0
17572
52966
2026-10-24T15:25:30Z
Miro Tuomi
8600
Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! colspan="2" style="background-color: #a8dba8; text-align: center; font-size: 115%; font-weight: bold; padding: 0.4em;" | Ristikanzan aivot |- | colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0 0 0;" | File:Brai...
52966
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #a8dba8; text-align: center; font-size: 115%; font-weight: bold; padding: 0.4em;" | Ristikanzan aivot
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0 0 0;" | [[File:Brain autopsy lateral view.jpg|280px]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding-left: 10px;" | Oza
| style="vertical-align: top;" | [[Hermosto]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Rungu
| style="vertical-align: top;" | [[Keskushermosto]]
|-
! colspan="2" style="background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 0.2em;" | Tiijot
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Latinakse
| style="vertical-align: top; font-style: italic;" | ''cerebrum''
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | Griekakse
| style="vertical-align: top;" | ''ἐγκέφαλος'' (''enképhalos'')
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | TA98
| style="vertical-align: top;" | A14.1.03.001
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding-left: 10px;" | TA2
| style="vertical-align: top;" | 5415
|}
'''Ristikanzan aivot''', libo '''ristikanzan piä aivot''', ollah [[keskushermostosistiemu]], kudai on piänpuoles, da sen piätarkoituksennu on tiedoloin sellittämizes, kudamua suajah tundoloin elimien vuoh, muga, ku pidiä ristikanzan elaigua hänen ymbäristös. Ristikanzan mieli on kiini aivolois menijöis elektrohimizis da fiizizis processois.
Ristikanzan aivot on 80% aivoloin kangas da erillizis solulois, moizis kui hermosto-da glial'noit. Ruavahan ristikanzan aivoloin keskimiäräine paino on 1,3-1,5 kiluo. Ristikanzan aivot ollah aiga suuret da jygiet toizih elättilöih verraten.
Ristikanzan aivot voibi jagua eri ozih. Suuri aivo on enämbi kolmie nelländesty kogonazes tilas. Niilöin ulgopuolizennu ozannu on piän kuori, kudai enne kaikkie vastuau korgiemban tazon psihiekkuprotsessois. Keskimäine aivo, midbrain da aivoine ollah suuren aivon sydämes da al da ollah kiini psihiekkutoimindois aijembazel evolutsiellizel tazol.
Ristikanzan aivot kehitytäh enimyölleh 30 vuottu, a puolelleh kai jälles. Igän aloh aivot hapatah, konzu kuoltah hermosolijat.
Aivoloi tutkitah neurobiolougien vuoh. Nygyaigazet kuvuamizen keinot annetah ylen äijän tieduo sih nähte, kui ruadau aivot.
[[Kategourii:Ristikanzan anatoumii]]
[[Kategourii:Aivot]]
btungxbjbc2j3s94xp1mgnghifhzgdj
Hermosto
0
17573
52967
2026-10-24T15:53:09Z
Miro Tuomi
8600
Uuzi sivu: [[Failu:Nervous_system_diagram-en.svg|pienoiskuva|Hermosto]] '''Hermosto''' on neuronoin da niilöin elektrohimiellizen yhtevyksen pohjal luajittu kommunikatsien da ohjuandan sistiemu<ref>''Turunen, Seppo.'' Biologia: Ihminen. — 5.–7. painos. — WSOY, 2007. — S. 178. — ISBN 978-951-0-29701-8.</ref>, kudai suau tieduo rungan sydämes dai ulgopuolel, muuttau sen da sen pohjal ohjuau rungan toimindua, avvuttau nenga rungale harjavuo ymbäristöh. == Keskus-da periferine he...
52967
wikitext
text/x-wiki
[[Failu:Nervous_system_diagram-en.svg|pienoiskuva|Hermosto]]
'''Hermosto''' on neuronoin da niilöin elektrohimiellizen yhtevyksen pohjal luajittu kommunikatsien da ohjuandan sistiemu<ref>''Turunen, Seppo.'' Biologia: Ihminen. — 5.–7. painos. — WSOY, 2007. — S. 178. — ISBN 978-951-0-29701-8.</ref>, kudai suau tieduo rungan sydämes dai ulgopuolel, muuttau sen da sen pohjal ohjuau rungan toimindua, avvuttau nenga rungale harjavuo ymbäristöh.
== Keskus-da periferine hermosto ==
Hermostosistiemu anatoumizesti jagavuu keskushermostosistiemah da periferiellizeh hermostosistiemah, kuduat luajitah kui somuattizii, mugai vegetatiivizii funksieloi. Keskushermostosistiemah kuuluu piän da selgypiin aivot. [[Ristikanzan piä aivot|Aivot]] suajah da muutetah tieduo da ohjatah rungan monii toimindoi da ičenviendiä. Piän muga sanottuloih korgevimih toimindoih kuulutah opastus da musto, a ristikanzal - paginan kiändämizen malto. Selgypiin on selgypiin kanualas, kudai on selgypiin suojeltavu da andau viestilöin siirdämisty piän da periferiellizen hermostosistieman välis. Periferine hermostosistiemu on selgypiin da aivoloin hermolois, sežo niilöin neuronoin oksis. Sähköimpul'soin vauhti hermosololois libo neuronois voi olla sadua metrii sekundas.
Periferiellizes hermostosistiemas vegetatiivizen hermostosistieman ozat enne kaikkie ollah eroitettu kosketuksien, liikkehen da somuattizien hermostosistiemois.
Liikkehen da kosketuksen neuronat ollah kui periferizes, mugai keskushermostosistiemas. Sensornoit hermokuivut työtäh sensornolois luajittuloi tiedoloi sähkön impul'sannu keskushermostosistiemah, sendäh sen hermokuiduloi sanotah afferentnoikse hermokuiduloikse ([[Latinan kieli|lat]]. ''affero'' = tulla). Liikkujat hermokuivut yhtytäh liikkehen funkсieloih, annetah keskushermostosistieman käskylöi lihaksile, sendäh niilöi sanotah efferentnoikse ([[Latinan kieli|lat]]. ''effero'' = lähtendy).
== Somuattizen da vegetatiivizen hermoston häiričykset ==
Fiziolougizesti periferine hermostosistiemu jagavuu somuattizekse da vegetatiivizekse. Somuattine hermostosistiemu on käskemätöi da käytetäh poikkipuolizien lihaksien libo luurungoloin liikkehen ohjailemizekse. Vegetatiivine hermosto ''(autonomic nervous system'') on äijiä käskemätöi , sendäh ku se ohjuau syväinkerän da silien lihaksien ruaduo da vaikuttau erilazien rauhoin eruondah. Tämän ližäkse se ohjuau syväinkerän satatustu, hengitysty, syömizien syöndykohtan ruaduo da hiestymisty.
=== Simpuattine da parasimpuattine hermosto ===
Vegetatiivizen hermoston toimindu ielleh jagavuu simpuattizeh da parasimpuattizeh funksieh. Muite, voibi sanuo, ku simpuattizen hermostosistieman toimindat käytetäh rungan energien varoi, ga parasimpuattizen hermostosistieman toimindu avvuttau rungale kohendua.
Sympathicus-sistiemu aktiviziiruiččeh kriittizis tilandehis, ezimerkikse, pöllästyksis libo vihas. Tämän ližäkse se rutostau syväinkerän tykkiändiä, stimuluiččou verenkierduo, avuau hengityselimii da lujendau higie. Sympathicus-sistiemu sežo yhtyy monih "normal'noih funksieloih", kui rungan lämbötilan ohjuandu. Parasimpuattine hermosto puaksuh toimiu simpuattizen hermoston vastah, ga ei ainos. Se on aktiivine unen, huogavundan da syömizen keitändän aigua. Tämän ližäkse se hillendäy syväinkerän tykkiändän da rutostau syömizien syöndysistieman ruaduo.
Oli löytty, ku pyörindy omas os's'as ymbäri alevuttau parasimpuattistu hermostuo.<ref>''Alexander Hui Xiang Yang, Prashanna Khwaounjoo, Yusuf Ozgur Cakmak.'' Directional effects of whole-body spinning and visual flow in virtual reality on vagal neuromodulation // Journal of Vestibular Research: Equilibrium & Orientation. — 2021. — Vol. 31, no. 6. — P. 479–494. — PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34024797 34024797]. — DOI: [https://doi.org 10.3233/VES-201574]. — ISSN 1878-6464.</ref>
== Lähtehet ==
[[Kategourii:Hermosto]]
3qp8kru6r173675cbx713obmflxadlv
Pagin:Euhariistii
1
17574
52970
2026-10-24T16:18:41Z
Fembriha
8650
/* Euhariistii */ uuzi oza
52970
wikitext
text/x-wiki
== Euhariistii ==
Может лучше будет адаптировать ближе к древнегреческому произношению и с долгой гласной - Euhariistii [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.18 (MSK)
4zcbjg81q7unko32eg1wk174noywixu
52971
52970
2026-10-24T16:40:37Z
Miro Tuomi
8600
/* Euhariistii */ Vastavus
52971
wikitext
text/x-wiki
== Euhariistii ==
Может лучше будет адаптировать ближе к древнегреческому произношению и с долгой гласной - Euhariistii [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.18 (MSK)
:Я использовал ту же логику, что и со словом Jevrouppu, но в общем не принципиально. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.40 (MSK)
nokbzgdc1t1qtcbe11yio7mc6nvznva
52972
52971
2026-10-24T16:54:03Z
Fembriha
8650
/* Euhariistii */ Vastavus
52972
wikitext
text/x-wiki
== Euhariistii ==
Может лучше будет адаптировать ближе к древнегреческому произношению и с долгой гласной - Euhariistii [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.18 (MSK)
:Я использовал ту же логику, что и со словом Jevrouppu, но в общем не принципиально. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.40 (MSK)
::Jevrouppu, честно, такой себе вариант, особенно когда есть Eurouppu и у всех соседей, даже вепсов, йотация перед Е в заимствованиях не встречается в греческих корнях на месте эпсилона. Но ладно, духота пошла. Как я понимаю, вы не против поменять название на Euhariistii? [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.54 (MSK)
6lidjkewfvqqymrexwnrcvmi93ba769
52973
52972
2026-10-24T16:57:57Z
Miro Tuomi
8600
/* Euhariistii */ Vastavus
52973
wikitext
text/x-wiki
== Euhariistii ==
Может лучше будет адаптировать ближе к древнегреческому произношению и с долгой гласной - Euhariistii [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.18 (MSK)
:Я использовал ту же логику, что и со словом Jevrouppu, но в общем не принципиально. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.40 (MSK)
::Jevrouppu, честно, такой себе вариант, особенно когда есть Eurouppu и у всех соседей, даже вепсов, йотация перед Е в заимствованиях не встречается в греческих корнях на месте эпсилона. Но ладно, духота пошла. Как я понимаю, вы не против поменять название на Euhariistii? [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.54 (MSK)
:::Не против [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.57 (MSK)
qf70wmz0c38176wc6lrwbqti925x6b8
52977
52973
2026-10-24T16:59:29Z
Fembriha
8650
Fembriha muutti sivun nimen [[Pagin:Jevharistii]] nimekse [[Pagin:Euhariistii]]
52973
wikitext
text/x-wiki
== Euhariistii ==
Может лучше будет адаптировать ближе к древнегреческому произношению и с долгой гласной - Euhariistii [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.18 (MSK)
:Я использовал ту же логику, что и со словом Jevrouppu, но в общем не принципиально. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.40 (MSK)
::Jevrouppu, честно, такой себе вариант, особенно когда есть Eurouppu и у всех соседей, даже вепсов, йотация перед Е в заимствованиях не встречается в греческих корнях на месте эпсилона. Но ладно, духота пошла. Как я понимаю, вы не против поменять название на Euhariistii? [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.54 (MSK)
:::Не против [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 24. Ligakuuta 2026 kello 19.57 (MSK)
qf70wmz0c38176wc6lrwbqti925x6b8
Jevharistii
0
17575
52976
2026-10-24T16:59:29Z
Fembriha
8650
Fembriha muutti sivun nimen [[Jevharistii]] nimekse [[Euhariistii]]
52976
wikitext
text/x-wiki
#OHJAUS [[Euhariistii]]
pwqcy1b12kbu8pwsouq7urmobchlc6g
Pagin:Jevharistii
1
17576
52978
2026-10-24T16:59:29Z
Fembriha
8650
Fembriha muutti sivun nimen [[Pagin:Jevharistii]] nimekse [[Pagin:Euhariistii]]
52978
wikitext
text/x-wiki
#OHJAUS [[Pagin:Euhariistii]]
iq2zvs5f1504z0yvzkycb3jxwdmqfef
Il'l'anpäivy
0
17577
52979
2026-10-24T17:24:41Z
Miro Tuomi
8600
Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;" | Il'l'anpäivy |- | colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5e...
52979
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;" | Il'l'anpäivy
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;" | [[File:Elijah 1570s.jpg|260px]]
<div style="font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;">Il'l'u-prorokan tulehine nouzemine.<br />Velikii Ust'ug, vuozinnu 1570</div>
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Tiippu
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [[Hristianskoi usko|Hristossah Usko]]
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Sežo
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Il'l'u-prorokan päivy (kirikön pruazniekku)
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Pandih alguh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Il'l'u-prorokan mustopäivän nimeh
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Pietäh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Pravoslavizis kirikkölöis
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Päivymiäry
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | [[20. heinykuudu]] ([[2. elokuudu]])
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Piendy
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | kirikkösluužbat
|}
'''Il'l'anpäivy''' on Il'l'an-prorokan muston kirikköpruazniekku, kudamua pietäh <abbr>20. heinykuudu</abbr> (2. elokuudu).
Ven'al Il'l'u-prorokku on počitoittavimii pyhii yhtes pyhän Čuudoloinluadijan Miikulanke.
== Pruazniekan päivymiäry ==
Riimu-katouline kirikkö pidäy Ilija-prorokan mustopäiviä 16. tuhukuudu (toizien prorokoin joukos).
Pravosluavizet kiriköt Ilija-prorokan mustopäiviä pietäh julianskoin- libo uvven julianskoin kalenduaran mugah (vahnan aijanluvun mugah) heinykuun 20. päivänny.
Muinazis päivännouzupuolen pravosluavizis kirikkölöis Ilijan mustopäiviä pruaznuijah kui 20. heinykuudu, mugaigi toizinnu päivin. Keskiaijan Minolougielois (pyhien eländöin agiogruafiellizis kogomuksis) lövvyttih moizet päivymiärät: 3.(4.) sulakuudu, tobe-kuun 6. päivy (1. pakkaskuudu). Koptilazes pravosluavizes kirikös Il'l'an-prorokan mustopäiväkse rodih 6. tobe. Armienien Apostolazes Kirikös Il'l'an mustuo pietäh enzimäzenny pyhäpäivänny jälles [[Sroičanpäivy|Sroiččua]].<ref>Православная энциклопедия. — М., 2009. — Т. XXII : «Икона — Иннокентий». — С. 236–259. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-040-0.</ref>
Erähis IX—XI-vuozisualoin pravosluavizis kalenduarois Ilija-prorokan mustopäivy on 7. elokuudu, se on kerras Spuasanpäivän (Toizen Spuasanpäivän) jälgeh, mi liittyy hänen jiävindäh yhtes Moisei-prorokanke tämän Jevangelien tapahtuman aigua.
== Pruazniekan roindu ==
Il'l'a-prorokan päiviä pietäh Karmel’-mäin ymbärisön eläjät — Hristossah uskojat, iudeit da isluamalazet, kudamat tädä mägii pietäh pyhänny kohtannu — sil, Pyhän Kirjutuksen mugah, Il'l'u peityi, moliihes da voitti Vaalan papit.
Il'l'a-prorokan valdua vihman da kuivuaijan piäl tunnustettih Grecies da Lähi-Päivännouzus, kus rodih hänen muanruadajan kul’tu<ref>''Haddad H. S.'' "Georgic" Cults and Saints of the Levant // Numen. — 1969. — Vol. 16, fasc. 1. — P. 29–30.</ref>. Nämmä kuvat ollah kiini Biblien tovestuksis:<blockquote>I sanoi Ilija [prorokku], Fisfalaine, yksi Galaadan eläjis, Ahavale: eläy Izrail'an Jumal Hospodi, Kudaman ies minä seizon! Ei rodei nämmien vuozin nigo kastettu, nigo vihmua, gu vai minä käskenen.</blockquote><blockquote>Vuottau muanruadai sidä kallisarvostu tulostu muaspäi da tirpau hätken, kuni suau aigazen da myöhäzen vihman… Ilija oli meijän jyttymii ristikanzoi, da häi moli, gu ei olis vihmua: eigo vihmunuh muan piäle kolmeh vuodeh da kuudeh kuuh. Da tuaste häi pani malittuu: taivas andoigi vihman, da mua kazvatti oman tuloksen.</blockquote>Vuvvennu 968 Kremonan Liutprand kačoi teatruezitysty (misteriedu) Konstantinopolis Ilija-prorokan tulehizen nouzendan päivänny<ref>Лиутпранд Кремонский. Посольство в Константинополь. Arhiivukoupii 28 kevätkuudu 2014 Wayback Machine. URL: https://web.archive.org/web/20140328201318/http://www.vostlit.info/Texts/rus/Liut_Kr/frametext3.htm (Syväsnäytandpäivy: 24.10.2026).</ref>. Vuozisuadua aijembi ylen hyvän pruaznikan algai Makedounien Vasilii I, prorokan počitoiččii da kannattai, pruazniekkah käydih imperuattoru da patriarhu. S. A. Ivanovan mielen mugah, Vasilii I:n haldivoiččemizen aigua (vuozinnu 867—886) nostettih Kijevan Ilija-prorokan -kirikkö Počaina-jovel, Ven'an enzimäzii Hristossah uskon kirikkölöi, kudamua käytettih ristityt var’uagat da kudamas hyö annettih sanan noudua Ven’an da Vizantien välisty vuvven 944 sobimustu. Vaihtovariantan mugah, sendäh gu tädä kirikkyö toizis lähtehis ei mainita, pagin vikse on Konstantinopolin "Uvves kirikös" ([[Griekan kieli|griek]]. ''Νέα Ἐκκλησία'') Suures dvorčas, kus piettih prorokan piälyssobua. Lujan sanan annandupaikan mainičendu toinah lähti sit, gu oli se Il’l’anpäivänny vuvvennu 944, da imperuattoru (kuigi hänen hengivardoiččijat ristityt ven’alazet var’uagat) otti sie ozua pruazniekkupidoloih.
== Lähtehet ==
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Kezäpruazniekat]]
[[Kategourii:Heinykuun 20. päivän pruazniekat]]
[[Kategourii:Elokuun 2. päivän pruazniekat]]
[[Kategourii:Hristossah uskon pruazniekat]]
[[Kategourii:Hristianskoi usko]]
j5lrdo1i10od3xxabslq4b1edyiols1
Vieristy
0
17578
52983
2026-10-24T17:54:54Z
Miro Tuomi
8600
Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;" | Vieristy |- | colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;" |...
52983
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;" | Vieristy
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;" | [[File:Epiphany (XVIc).jpg|260px]]
<div style="font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;">«Vieristy» (obrazu, XVI vuozisada)</div>
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Tiippu
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Hristossah uskon pruazniekku
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Virrallizesti
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;" | <span style="font-size: 90%; color: #54595d;">kir.-sluav.</span> Кр҃ще́нїе гд҃а бг҃а и҃ сп҃са на́шегѡ і҃и́са хр҃ста̀
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Pandih alguh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Iisussu Hristosan ristindän mustokse Jordanjoves, ristii Iivan Ristii
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Pietäh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | enimis Hristossah uskon kirikkölöis
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Päivymiäry
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;" | pravosluavies — [[6. pakkaskuudu]] ([[19. pakkaskuudu]] julianskoin kalenduaran mugah); libo 6. pakkaskuudu uvven julianskoin kalenduaran mugah;<br />Riimukatoulizes kirikös — pyhänpiän jälles 6. pakkaskuudu; muinas-päivännouzukirikkölöis — 6. pakkaskuudu
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Piendy
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | sluužban piendy
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Perindöt
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | vien svätindy
|}
'''Vieristy''' (kir.-sluav.''Кр҃ще́нїе гд҃а бг҃а и҃ сп҃са на́шегѡ і҃и́са хр҃ста̀'') on eräs kahtestostu [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] pruazniekas, kudamua pravosluavine kirikkö pidäy 19. pakkaskuudu. Ei ole čislas liikkui pruazniekku, toizin sanoin sidä pietäh samannu piän, sen piendypäivy ei joga vuottu muutu. Pruazniekkua pietäh [[Iisus|Iisussu Hristosan]] Jordanjoves ristindän kunnivokse.
Se on tärgevimii pruazniekkoi Hristossah uskon histouries. Vieristiä vaste loppehes Synnynmuanaigu — yksitostu pruazniekkupäiviä jälles Hristosan roindua. Jevangelien mugah sinäpiän Iisussu Hristossu kylbihes Jordanjoves, kus [[Jumal pyhä hengi|Pyhä Hengi]] heityi hänen piäle kyyhköinny. Vieristiä vaste on yksipäiväine pyhä, kudamua sanotah Vieristänsynnynpäiväkse.
== Histourii ==
Apostolat Luka, Mark da Matfei kirjutettih Spuasan ristindäs. Jevangelien mugah jälles pitkii matkustelemizii hiekkumuas sanankandai Iivan Ristii, kudai ennusti [[Iisus|Iisussu Hristosan]] jiävindiä, lähti Viflijemah Jordanjovelluo, kudaman vezii piettih pyhinny da kudamas jevreit tavan mugah käydih uskondopezole. Sanankandai Iivan rubei sanelemah rahvahale riähkien tunnustamizes tulien Messien jiävindän ies, kučui rahvastu ristimähes riähkien jättämizekse da rubei ristimäh heidy Jordanjoves. Iivan pani alguh ristindyperindön Iudeis.
Konzu Iisussu Hristosale rodih 30 vuottu, häi tuli Jordanjovelluo da kyzyi Iivanua ristimäh händy.
[[Jevangelii|Jevangelies]] sanotah, ku sanankandai nägi Messien Jordanjoven rannal da kumardihes Hänele. Konzu Iisussu Hristossu kyzyi Iivan Ristijiä ristindäs, häi enzimäi kieldävyi, sanoi, ku ei voi ristie Tovellistu Jumalua. Häi sanoi: "Sinägo tulet minulluo ristittäväkse? Sinulhäi pidäy ristie minuu!" Ga Iisussu oli vuadijannu, hos ei ni tarvinnuh ristindiä, ku oli riähkätöi. Häi sellitti, ku ei tulluh Zakonua rikkomah, a tuli sen täyttämizekse, kui pidäygi "täyttiä meil joga oigei tahto".
Uskotah, ku silloi oli enzimäine [[Sroičču|Pyhän Sroičan]] jiävindy rahvahale: [[Jumal tuatto|Ižä Jumal]] — iäni, kudai kuului taivahaspäi, [[Iisus|Poigu Jumal]] — [[Iisus|Iisussu Hristossu]], kudai sai ristindän sanankandai Iivanas, da [[Jumal pyhä hengi|Pyhä Hengi]], kudai heityi kyyhköinny Hristosan ristindän aigah.
Silloi kuuluttih Ižä Jumalan sanat: "Sinä olet Minun armas Poigu, Sinuh Minä olen mieldynyh" (Mf. 3:17), net tovestettih, ku Iisussu Hristossu on Jumalan poigu.
== Pruazniekan kuvailu ==
Vieristy on eräs suurimii kirikköpruazniekkoi, kudai liittyy Iisussu Hristosan da Jumaldoman muallizen eloksen tapahtumih. Se ei ole čislas liikkui pruazniekku, sidä joga vuottu pietäh samannu piän.
Jevangelien mugah se on Iisussu Hristosan ristindypäivy, sinäpiän häi ristihes Jordanjoves. Vieristän pruazniekal on nelli päiviä ezipruazniekkua da kaheksa päiviä jälgipruazniekkua — nenga sanotah päivii enne suurdu pruazniekkua da jälles sidä.
== Nimen merkičys ==
Pruazniekal on kaksi nimie: Vieristy — Jumalan Ristindy da Jumalan Jiävindy (Teofanii).
Jumalan Ristindy liittyy Jevangelies sanottuh Iisussu Hristosan muallizen eloksen ozah — ristindäh, kudaman häi 30-vuodizennu sai sanankandajas Iivan Ristijäs Jordanjoves. Sen kunnivokse pruazniekku sai moizen nimen.
Toine nimi mustoittau čuvvos, kudai tapahtui Hristosan ristindän aigah: taivahaspäi kyyhköinny heityi Pyhä Hengi da sanoi Iisussua poijakse.
Vuozisuan V puolivälissäh Rastavua da Vieristiä ei eroitettu, piettih samannu piän — 6. pakkaskuudu (19. pakkaskuudu uvven stiilin mugah). Se oli Jumalan jiävindypruazniekku, kudamas kuvastuttih kai Rastavan da Vieristän tapahtumat, niilöin joukos volhvoin kumardumine vasterodivunnuole Messiele. Rastavua da Vieristiä ruvettih pidämäh eri päivinny vuvves 451 algajen, konzu Halkindonan soboras piätettih eroittua niilöi.
== Piendyperindöt ==
Vieristiä vaste 18. pakkaskuudu pietäh Vieristänsynnynpäiviä libo Lähtendysynnynpäiviä. Se on kovan pyhän päivy, konzu ei sua syvvä kalahistugi. Syvväh erinomastu pyhityssyömisty, kudamua sanotah kutjakse. Se on nižus libo riisus keitetty pudro, kudamah ližätäh kuivattuloi puunandimii. Vieristänsynnynpäivänny da Vieristänny kirikkölöis pietäh Pyhän Vuasil’l’an sluužbii.
Vieristän piätapahtumii on vien svätindy. Svätittyy vetty pietäh vuvven aigah; tiettylöin säilytysehtoloin noudajen se hätken pyzyy hyvänny. Konzu vezi asties on loppumas, sih voibi valua tavallistu vetty — se rodieu svätitykse Vieristän vies.
Vieristän aigah Ven'al kylbietäh jordanua. Yhtelläh jordanan kylvendy ei ole vältämätöi uskovazih nähte. Tärgei on sinäpiän kävvä kirikkösluužbale, tunnustua riähkii, kävvä pyhile da suaja svätittyy vetty.
=== Vien svätindy ===
Algajen XI–XII vuozisuas Ijerusaliman ustuavan mugah vetty svätitäh kaksi kerdua: pruazniekkua vaste Vieristänsynnynpäivänny — 18. pakkaskuudu da Vieristänny — 19. pakkaskuudu. Vetty svätitäh hedi Jumalan liturgien jälles. Nämminny päivinny svätityt viet ollah yhtenarvozet, ei erota toine toizes.
Svätitty vezi, [[Griekan kieli|griekan kieles]] «agiasma», on pyhänny, se voi parandua hengie da rungua. Sidä voibi käyttiä taloloin da vehkehien svättijes, sidä voibi juvva voimattomuksien aigah da hieruo sil rungan kibielöi kohtii. Svätittyy vetty parembi on pidiä obrazoin luo; se tarviččou kunnivoičustu.
Svätitys vis mainitah vie IV vuozisuan Pyhän Jepifanii Kipralazen Valehopastuksii vastah -tevokses. Ga nigo häi, nigo toizet pyhät ei sanottu, ku papit svätittäs vetty. Rahvas otettih vetty hos kuduas vezistös.
Vetty oli svättinyh vaiku Ijerusaliman kirikkö V vuozisadassah, konzu oli tavannu kävvä Jordanjovele, ei loitton Iisusan Ristindykohtaspäi. Jälles svättimäh vetty ruvettih toizisgi kohtis, kus oli vezistölöi.
Tarinoin mugah sih aigah, konzu kirikkyö ahtistettih da ei suannuh sie ottua vetty, uskovazet otettih sidä tavallizis vezistölöis libo kruanaspäi Vieristiä vaste.
Antiohien patriarhu P’otr Knafe pani alguh vien piäl malittuloin luvenduperindön V vuozisuan jälgimäzenny kolmandeksennu. Sidä enne vetty svätittih vaiku kerran — yöl Vieristiä vaste. Ga X vuozisuas vien svätindy siirrettih Vieristänsynnynpäivän ehtäkse. Vien toizen kerran svätindyperindö tuli Ijerusaliman kiriköspäi, kus sidä ritualua ruvettih pidämäh V vuozisual. Se liittyy uskovazien perindöh tulla Jordanjoven rannale Jumalan jiävindän päivänny da svättie joven vezii Iisussu Hristosan ristindän mustokse.
Hristossah uskon perindön mugah svätittyy vetty pidäy juvva nälgyvaččah yhtes prosforanke jälles huondesmalittuu. "Konzu ristikanzu syöy prosforua da juou svätittyy vetty, sanoi Georgii Zadonskoi, häneh ei lähene paha hengi, hengi da rungu puhtastutah, mieletgi roijah Jumalan mielii myöte da ristikanzu voi olla valmis pyhittämäh, malittuh da kaikkih hyvyzih".
=== Jordanan kylvendy ===
Toizennu pruazniekan perindönny uskovazet pietäh jordanan kylvendiä, sen aigah kylbietäh kezoidu lähties — pyhäs kohtas vezistöl. Tämän ritualan tarkoituksennu oli riähkis puhtastamine, jordanua kylbiettih jälles ristukulguu, svätityn vien suandua da sluužbua. Tämä ritualu rodih perindöllizekse da kuulužakse uskovazien keskes. Ga jordanan kylvendäs ei kirjutettu kirikön ustuavah. Tavan mugah jordanua kylbietäh 18. da 19. pakkaskuun välizel yöl libo nämminny päivinny päiväl.
Uskondonägemyksien mugah yksi jordanan kylvendy svätitys vies ei voi kogonah puhtastua ristikanzua riähkis. Ven’an pravosluavizen kirikön opastuskomitietan piälikön protojijerei Miksim Kozlovan sanoin mugah piästä riähkis voibi vaiku riähkiensanondan avul, iče jordanan kylvendy voi merkitä uskondan tovestustu da pruazniekkah liittymisty.
Ven’al Vieristiä enne luajittih erinomazii lähtielöi, kudamii sanottih jordanakse. Puaksuh net oldih ristanmuodohizet libo puuhine ristu azetettih lähtiellyö. Jälles liturgiedu uskovazet otettih ozua ristukulguh lähtien luo, heijänke oli pappi, kudai svätti vezii — kolme kerdua malitunke heitti ristan lähtieh. Sit uskovazet voidih ottua tarvittavan miärän vetty.
== Iisussu Hristosan ristindykohtu ==
Tarkah Iisussu Hristosan ristindän kohtua ei tietä. Sih nähte tässäh kiistelläh. Jevangelies Hristosan ristindykohtas mainitah vaiku kerran: "Se tapahtui Vifavaras Jordanan luo" (In. 1:28). Vifivara-nimi (Beit-Abara) arameiskois kieles, kudamal paistih Hristossu da Iivan Ristii, tarkoittau "prorokkoin poikkimenuo".
Arheolougu Rustom Mdžjan on sidä mieldy, ku Iivan valličči juuri tämän kohtan [[Pellastus|Pellastajan]] ristindäkse sendäh, ku Jordanan lähäl oli mägyriččy, kudamal tarinan mugah prorokku Il’l’u nouzi yläh taivahah. Sen rinnal oli luolu, kus eli sanankandai Iivan, paikallizet eläjät kai duumaittih, ku Il’l’u uvvessah tuli heijän luo. Tutkijan mugah Iivan pidi proupovidieloi kui Il’l’u Jordanjoven päivännouzurannal. Sih aigah se oli turvalline aloveh, sendäh ku sie ei olluh riimalazii.
Uvven Sanan muinas-griekkalazis käzikirjutuksis Iisusan ristindypaikannu on Jordanantagaine Vifanii (Βηθανία πέραν τοῦ ᾿Ιορδάνου). Ollah sidä mieldy, ku nimen "Vifavara" (jevr. בית עברה, toizin sanoin "kualandukohtu") enzikerdua kehoitti Origen.
Jordanjogi on moneh kerdah muuttanuh omua virdukohtua, sendäh nygöi on vaigei ellendiä, kus se oli Iisussu Hristosan muallizen eloksen aigah.
Jevangelies Matfein mugah on kirjutettu: "''Niilöinny päivinny tulou Iivan Ristii da pidäy proupovedieloi Iudein hiekkumuas"'' (MF 3:1); Lukan mugah: "…''Jumalan sana tuli Iivanalluo, Zaharien poijalluo, hiekkumuas. Da häi käveli kaiken Jordanan muadu myöte "'' (Lk 3:2–3); Markan: "''Jiävihes Iivanu ristijen hiekkumuas"'' (Mk 1:4).
== Pruaniekan obrazugruafii ==
Eräs vahnimii Vieristän obrazoi on säilynyh Riiman Hristossah uskon aigazis katakombois. Nämmis da toizis IV–V vuozisuan mustomerkilöis (ezimerkikse, Arianan baptistierien mozuajikas Ravennas) Hristossua, kudamua risti sanankandai Iivan, kuvattih nuorennu brihannu parrattah. Ga jälles kirikkötarinoin mugah levii Pellastajan täyzi-igäzenny ristindy. Jumalan jiävindän kuvis on elementua, kudamat ollah ei Jevangeliespäi laihinah otetut. Nenga Ristindän kuvih taidoilijat ližättih Jordanjoven personifikacii harmaipiänny vahnannu miehenny da merie kuvattih iäre uidajannu naizennu. Nämmien kuvien pohjannu oldih psalman sanat: ''«Meri nägi tämän da pageni, Jordanan viet kiännyttih järilleh päi.…»'' (Ps. 113, 3). Tämän ližäkse Jevangelies ei mainita anhelilois Spuasan ristindän aigah, ga vuozien mendyy VI–VII vuozisuas algajen niilöi ainos kuvatah Jordanjoven vastazel rannal seizojinnu, tavan mugah net ollah kompozicien oigies puoles. Puaksumbah kuvattih kolme anhelii, net painuttih Hristosan ies da piettih käzis pokrovat. Vies seizojan Pellastajan piäl kuvattih taivastu, kudamaspäi heittyy kyyhköi — Pyhän Hengen simvolu, da "kolmeozazen vallon" sägehii. Nenga korostetah Jumalan, teofanien jiävindän hetkie.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Hristossah uskon pruazniekat]]
[[Kategourii:Pakkaskuun pruazniekat]]
eo9rqa4gnqt92bq33x26doqreqp9y22
52986
52983
2026-10-24T19:35:30Z
Miro Tuomi
8600
52986
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"
|-
! colspan="2" style="background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;" | Vieristy
|-
| colspan="2" style="text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;" | [[File:Epiphany (XVIc).jpg|260px]]
<div style="font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;">«Vieristy» (obrazu, XVI vuozisada)</div>
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Tiippu
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Hristossah uskon pruazniekku
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Virrallizesti
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;" | <span style="font-size: 90%; color: #54595d;">kir.-sluav.</span> Кр҃ще́нїе гд҃а бг҃а и҃ сп҃са на́шегѡ і҃и́са хр҃ста̀
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Pandih alguh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Iisussu Hristosan ristindän mustokse Jordanjoves, ristii Iivan Ristii
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Pietäh
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | enimis Hristossah uskon kirikkölöis
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Päivymiäry
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;" | pravosluavies — [[6. pakkaskuudu]] ([[19. pakkaskuudu]] julianskoin kalenduaran mugah); libo 6. pakkaskuudu uvven julianskoin kalenduaran mugah;<br />Riimukatoulizes kirikös — pyhänpiän jälles 6. pakkaskuudu; muinas-päivännouzukirikkölöis — 6. pakkaskuudu
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Piendy
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | sluužban piendy
|-
! scope="row" style="text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;" | Perindöt
| style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | vien svätindy
|}
'''Vieristy''' (kir.-sluav.''Кр҃ще́нїе гд҃а бг҃а и҃ сп҃са на́шегѡ і҃и́са хр҃ста̀'') on eräs kahtestostu [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] pruazniekas, kudamua pravosluavine kirikkö pidäy 19. pakkaskuudu. Ei ole čislas liikkui pruazniekku, toizin sanoin sidä pietäh samannu piän, sen piendypäivy ei joga vuottu muutu. Pruazniekkua pietäh [[Iisus|Iisussu Hristosan]] Jordanjoves ristindän kunnivokse.
Se on tärgevimii pruazniekkoi Hristossah uskon histouries. Vieristiä vaste loppehes Synnynmuanaigu — yksitostu pruazniekkupäiviä jälles Hristosan roindua. Jevangelien mugah sinäpiän Iisussu Hristossu kylbihes Jordanjoves, kus [[Jumal pyhä hengi|Pyhä Hengi]] heityi hänen piäle kyyhköinny. Vieristiä vaste on yksipäiväine pyhä, kudamua sanotah Vieristänsynnynpäiväkse.
== Histourii ==
Apostolat Luka, Mark da Matfei kirjutettih Spuasan ristindäs. Jevangelien mugah jälles pitkii matkustelemizii hiekkumuas sanankandai Iivan Ristii, kudai ennusti [[Iisus|Iisussu Hristosan]] jiävindiä, lähti Viflijemah Jordanjovelluo, kudaman vezii piettih pyhinny da kudamas jevreit tavan mugah käydih uskondopezole. Sanankandai Iivan rubei sanelemah rahvahale riähkien tunnustamizes tulien Messien jiävindän ies, kučui rahvastu ristimähes riähkien jättämizekse da rubei ristimäh heidy Jordanjoves. Iivan pani alguh ristindyperindön Iudeis.
Konzu Iisussu Hristosale rodih 30 vuottu, häi tuli Jordanjovelluo da kyzyi Iivanua ristimäh händy.
[[Jevangelii|Jevangelies]] sanotah, ku sanankandai nägi Messien Jordanjoven rannal da kumardihes Hänele. Konzu Iisussu Hristossu kyzyi Iivan Ristijiä ristindäs, häi enzimäi kieldävyi, sanoi, ku ei voi ristie Tovellistu Jumalua. Häi sanoi: "Sinägo tulet minulluo ristittäväkse? Sinulhäi pidäy ristie minuu!" Ga Iisussu oli vuadijannu, hos ei ni tarvinnuh ristindiä, ku oli riähkätöi. Häi sellitti, ku ei tulluh Zakonua rikkomah, a tuli sen täyttämizekse, kui pidäygi "täyttiä meil joga oigei tahto".
Uskotah, ku silloi oli enzimäine [[Sroičču|Pyhän Sroičan]] jiävindy rahvahale: [[Jumal tuatto|Ižä Jumal]] — iäni, kudai kuului taivahaspäi, [[Iisus|Poigu Jumal]] — [[Iisus|Iisussu Hristossu]], kudai sai ristindän sanankandai Iivanas, da [[Jumal pyhä hengi|Pyhä Hengi]], kudai heityi kyyhköinny Hristosan ristindän aigah.
Silloi kuuluttih Ižä Jumalan sanat: "Sinä olet Minun armas Poigu, Sinuh Minä olen mieldynyh" (Mf. 3:17), net tovestettih, ku Iisussu Hristossu on Jumalan poigu.
== Pruazniekan kuvailu ==
Vieristy on eräs suurimii kirikköpruazniekkoi, kudai liittyy Iisussu Hristosan da Jumaldoman muallizen eloksen tapahtumih. Se ei ole čislas liikkui pruazniekku, sidä joga vuottu pietäh samannu piän.
Jevangelien mugah se on Iisussu Hristosan ristindypäivy, sinäpiän häi ristihes Jordanjoves. Vieristän pruazniekal on nelli päiviä ezipruazniekkua da kaheksa päiviä jälgipruazniekkua — nenga sanotah päivii enne suurdu pruazniekkua da jälles sidä.
== Nimen merkičys ==
Pruazniekal on kaksi nimie: Vieristy — Jumalan Ristindy da Jumalan Jiävindy (Teofanii).
Jumalan Ristindy liittyy Jevangelies sanottuh Iisussu Hristosan muallizen eloksen ozah — ristindäh, kudaman häi 30-vuodizennu sai sanankandajas Iivan Ristijäs Jordanjoves. Sen kunnivokse pruazniekku sai moizen nimen.
Toine nimi mustoittau čuvvos, kudai tapahtui Hristosan ristindän aigah: taivahaspäi kyyhköinny heityi Pyhä Hengi da sanoi Iisussua poijakse.
Vuozisuan V puolivälissäh Rastavua da Vieristiä ei eroitettu, piettih samannu piän — 6. pakkaskuudu (19. pakkaskuudu uvven stiilin mugah). Se oli Jumalan jiävindypruazniekku, kudamas kuvastuttih kai Rastavan da Vieristän tapahtumat, niilöin joukos volhvoin kumardumine vasterodivunnuole Messiele. Rastavua da Vieristiä ruvettih pidämäh eri päivinny vuvves 451 algajen, konzu Halkindonan soboras piätettih eroittua niilöi.
== Piendyperindöt ==
Vieristiä vaste 18. pakkaskuudu pietäh Vieristänsynnynpäiviä libo Lähtendysynnynpäiviä. Se on kovan pyhän päivy, konzu ei sua syvvä kalahistugi. Syvväh erinomastu pyhityssyömisty, kudamua sanotah kutjakse. Se on nižus libo riisus keitetty pudro, kudamah ližätäh kuivattuloi puunandimii. Vieristänsynnynpäivänny da Vieristänny kirikkölöis pietäh Pyhän Vuasil’l’an sluužbii.
Vieristän piätapahtumii on vien svätindy. Svätittyy vetty pietäh vuvven aigah; tiettylöin säilytysehtoloin noudajen se hätken pyzyy hyvänny. Konzu vezi asties on loppumas, sih voibi valua tavallistu vetty — se rodieu svätitykse Vieristän vies.
Vieristän aigah Ven'al kylbietäh jordanua. Yhtelläh jordanan kylvendy ei ole vältämätöi uskovazih nähte. Tärgei on sinäpiän kävvä kirikkösluužbale, tunnustua riähkii, kävvä pyhile da suaja svätittyy vetty.
=== Vien svätindy ===
Algajen XI–XII vuozisuas Ijerusaliman ustuavan mugah vetty svätitäh kaksi kerdua: pruazniekkua vaste Vieristänsynnynpäivänny — 18. pakkaskuudu da Vieristänny — 19. pakkaskuudu. Vetty svätitäh hedi Jumalan liturgien jälles. Nämminny päivinny svätityt viet ollah yhtenarvozet, ei erota toine toizes.
Svätitty vezi, [[Griekan kieli|griekan kieles]] «agiasma», on pyhänny, se voi parandua hengie da rungua. Sidä voibi käyttiä taloloin da vehkehien svättijes, sidä voibi juvva voimattomuksien aigah da hieruo sil rungan kibielöi kohtii. Svätittyy vetty parembi on pidiä obrazoin luo; se tarviččou kunnivoičustu.
Svätitys vis mainitah vie IV vuozisuan Pyhän Jepifanii Kipralazen Valehopastuksii vastah -tevokses. Ga nigo häi, nigo toizet pyhät ei sanottu, ku papit svätittäs vetty. Rahvas otettih vetty hos kuduas vezistös.
Vetty oli svättinyh vaiku Ijerusaliman kirikkö V vuozisadassah, konzu oli tavannu kävvä Jordanjovele, ei loitton Iisusan Ristindykohtaspäi. Jälles svättimäh vetty ruvettih toizisgi kohtis, kus oli vezistölöi.
Tarinoin mugah sih aigah, konzu kirikkyö ahtistettih da ei suannuh sie ottua vetty, uskovazet otettih sidä tavallizis vezistölöis libo kruanaspäi Vieristiä vaste.
Antiohien patriarhu P’otr Knafe pani alguh vien piäl malittuloin luvenduperindön V vuozisuan jälgimäzenny kolmandeksennu. Sidä enne vetty svätittih vaiku kerran — yöl Vieristiä vaste. Ga X vuozisuas vien svätindy siirrettih Vieristänsynnynpäivän ehtäkse. Vien toizen kerran svätindyperindö tuli Ijerusaliman kiriköspäi, kus sidä ritualua ruvettih pidämäh V vuozisual. Se liittyy uskovazien perindöh tulla Jordanjoven rannale Jumalan jiävindän päivänny da svättie joven vezii Iisussu Hristosan ristindän mustokse.
Hristossah uskon perindön mugah svätittyy vetty pidäy juvva nälgyvaččah yhtes prosforanke jälles huondesmalittuu. "Konzu ristikanzu syöy prosforua da juou svätittyy vetty, sanoi Georgii Zadonskoi, häneh ei lähene paha hengi, hengi da rungu puhtastutah, mieletgi roijah Jumalan mielii myöte da ristikanzu voi olla valmis pyhittämäh, malittuh da kaikkih hyvyzih".
=== Jordanan kylvendy ===
Toizennu pruazniekan perindönny uskovazet pietäh jordanan kylvendiä, sen aigah kylbietäh kezoidu lähties — pyhäs kohtas vezistöl. Tämän ritualan tarkoituksennu oli riähkis puhtastamine, jordanua kylbiettih jälles ristukulguu, svätityn vien suandua da sluužbua. Tämä ritualu rodih perindöllizekse da kuulužakse uskovazien keskes. Ga jordanan kylvendäs ei kirjutettu kirikön ustuavah. Tavan mugah jordanua kylbietäh 18. da 19. pakkaskuun välizel yöl libo nämminny päivinny päiväl.
Uskondonägemyksien mugah yksi jordanan kylvendy svätitys vies ei voi kogonah puhtastua ristikanzua riähkis. Ven’an pravosluavizen kirikön opastuskomitietan piälikön protojijerei Miksim Kozlovan sanoin mugah piästä riähkis voibi vaiku riähkiensanondan avul, iče jordanan kylvendy voi merkitä uskondan tovestustu da pruazniekkah liittymisty.
Ven’al Vieristiä enne luajittih erinomazii lähtielöi, kudamii sanottih jordanakse. Puaksuh net oldih ristanmuodohizet libo puuhine ristu azetettih lähtiellyö. Jälles liturgiedu uskovazet otettih ozua ristukulguh lähtien luo, heijänke oli pappi, kudai svätti vezii — kolme kerdua malitunke heitti ristan lähtieh. Sit uskovazet voidih ottua tarvittavan miärän vetty.
== Iisussu Hristosan ristindykohtu ==
Tarkah Iisussu Hristosan ristindän kohtua ei tietä. Sih nähte tässäh kiistelläh. Jevangelies Hristosan ristindykohtas mainitah vaiku kerran: "Se tapahtui Vifavaras Jordanan luo" (In. 1:28). Vifivara-nimi (Beit-Abara) arameiskois kieles, kudamal paistih Hristossu da Iivan Ristii, tarkoittau "prorokkoin poikkimenuo".
Arheolougu Rustom Mdžjan on sidä mieldy, ku Iivan valličči juuri tämän kohtan [[Pellastus|Pellastajan]] ristindäkse sendäh, ku Jordanan lähäl oli mägyriččy, kudamal tarinan mugah prorokku Il’l’u nouzi yläh taivahah. Sen rinnal oli luolu, kus eli sanankandai Iivan, paikallizet eläjät kai duumaittih, ku Il’l’u uvvessah tuli heijän luo. Tutkijan mugah Iivan pidi proupovidieloi kui Il’l’u Jordanjoven päivännouzurannal. Sih aigah se oli turvalline aloveh, sendäh ku sie ei olluh riimalazii.
Uvven Sanan muinas-griekkalazis käzikirjutuksis Iisusan ristindypaikannu on Jordanantagaine Vifanii (Βηθανία πέραν τοῦ ᾿Ιορδάνου). Ollah sidä mieldy, ku nimen "Vifavara" (jevr. בית עברה, toizin sanoin "kualandukohtu") enzikerdua kehoitti Origen.
Jordanjogi on moneh kerdah muuttanuh omua virdukohtua, sendäh nygöi on vaigei ellendiä, kus se oli Iisussu Hristosan muallizen eloksen aigah.
Jevangelies Matfein mugah on kirjutettu: "''Niilöinny päivinny tulou Iivan Ristii da pidäy proupovedieloi Iudein hiekkumuas"'' (MF 3:1); Lukan mugah: "…''Jumalan sana tuli Iivanalluo, Zaharien poijalluo, hiekkumuas. Da häi käveli kaiken Jordanan muadu myöte "'' (Lk 3:2–3); Markan: "''Jiävihes Iivanu ristijen hiekkumuas"'' (Mk 1:4).
== Pruaniekan obrazugruafii ==
Eräs vahnimii Vieristän obrazoi on säilynyh Riiman Hristossah uskon aigazis katakombois. Nämmis da toizis IV–V vuozisuan mustomerkilöis (ezimerkikse, Arianan baptistierien mozuajikas Ravennas) Hristossua, kudamua risti sanankandai Iivan, kuvattih nuorennu brihannu parrattah. Ga jälles kirikkötarinoin mugah levii Pellastajan täyzi-igäzenny ristindy. Jumalan jiävindän kuvis on elementua, kudamat ollah ei Jevangeliespäi laihinah otetut. Nenga Ristindän kuvih taidoilijat ližättih Jordanjoven personifikacii harmaipiänny vahnannu miehenny da merie kuvattih iäre uidajannu naizennu. Nämmien kuvien pohjannu oldih psalman sanat: ''«Meri nägi tämän da pageni, Jordanan viet kiännyttih järilleh päi.…»'' (Ps. 113, 3). Tämän ližäkse Jevangelies ei mainita anhelilois Spuasan ristindän aigah, ga vuozien mendyy VI–VII vuozisuas algajen niilöi ainos kuvatah Jordanjoven vastazel rannal seizojinnu, tavan mugah net ollah kompozicien oigies puoles. Puaksumbah kuvattih kolme anhelii, net painuttih Hristosan ies da piettih käzis pokrovat. Vies seizojan Pellastajan piäl kuvattih taivastu, kudamaspäi heittyy kyyhköi — Pyhän Hengen simvolu, da "kolmeozazen vallon" sägehii. Nenga korostetah Jumalan, teofanien jiävindän hetkie.
== Kirjalližus ==
* Крещение Господне (Богоявление) // Православная энциклопедия. — <abbr>М.</abbr>, 2015. — Т. XXXVIII : «Коринф — Крискентия». — С. 707-723. — 752 с. — 33 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-029-5</nowiki>.
* Крещение Господне / Рубан Ю. И., Павлинов П. С. // Крещение Господне — Ласточковые. — <abbr>М.</abbr> : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 5. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. ; 2004—2017, т. 16). — <nowiki>ISBN 978-5-85270-347-7</nowiki>.
* Крещение Господне. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907.
* Крещение Господне в русской поэзии и живописи // Россия и Христианский Восток
* Крещение Господне // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — <abbr>М.</abbr>: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. V: Январь, День 6.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Hristossah uskon pruazniekat]]
[[Kategourii:Pakkaskuun pruazniekat]]
4w6ie4a2lkj2blvdh9garuz8j27y1aw
Kategourii:Hristossah uskon pruazniekat
14
17579
52984
2026-10-24T17:58:11Z
Miro Tuomi
8600
On luajittu tyhjy sivu
52984
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah
14
17580
52985
2026-10-24T17:58:26Z
Miro Tuomi
8600
On luajittu tyhjy sivu
52985
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Pakkasukko
0
17581
52989
2026-10-24T20:51:52Z
Miro Tuomi
8600
Uuzi sivu: [[Failu:Дед_Мороз.jpg|pienoiskuva|Pakkasukko]] '''Pakkasukko''' on suarnalline piähengi ven'alazes [[Uuzi vuozi|Uvven Vuvven]] pruazniekas, [[Rastavu|Rastavan]] lahjoin andajan ven'alaine vastineh. Prototiipoinnu ollah sluavilazen suarnufolklouran da kalenduarutavoin piähengi, da Päivänlasku-Jevroupan [[Rastavu|Rastavan]] piähenget (Santa-Klaus da toizet), kudamien pohjannu on pyhän Čuvvonluadijan Miikulan kuva. Tundietah (kui [[Ven'a|ven]]. Moroz Ivanovič) vuvve...
52989
wikitext
text/x-wiki
[[Failu:Дед_Мороз.jpg|pienoiskuva|Pakkasukko]]
'''Pakkasukko''' on suarnalline piähengi ven'alazes [[Uuzi vuozi|Uvven Vuvven]] pruazniekas, [[Rastavu|Rastavan]] lahjoin andajan ven'alaine vastineh.
Prototiipoinnu ollah sluavilazen suarnufolklouran da kalenduarutavoin piähengi, da Päivänlasku-Jevroupan [[Rastavu|Rastavan]] piähenget (Santa-Klaus da toizet), kudamien pohjannu on pyhän Čuvvonluadijan Miikulan kuva. Tundietah (kui [[Ven'a|ven]]. Moroz Ivanovič) vuvves 1840 algajen, ga Uvven Vuvven Pakkasukon kuva uvvenvuvven, a ei [[Rastavu|Rastavan]] vältämättömänny piähengenny tapahtui nevvostoaigah da kuuluu vuozien 1930 loppuh, konzu monivuodizen kiellon jälles uvvessah sai pidiä uvvenvuvven illaččuloi.
Pakkasukkuo kuvatah vahnannu miehenny värillizis turkilois (taivahankarvazis, sinizis, ruskielois libo valgielois), pitkän parranke da kepinke käis, jallas kuatančat. Ajelou se heboloin troikas. Puaksuh tulou yhtes Lumineiččoinke, nevvostoaigah Uvven Vuvven brihačunkegi, kudai on tulien libo tulluon vuvven simvolannu. Toiči Pakkasukonke yhtes tullah meččyelätit.
== Sluavilaine fol'klouru da tavat ==
Vuozisavoinnu XVIII—XIX piähengie, kui Pakkasukko libo mitah toine pakkazes da vilus vastuaju haldii, ven'alazien muanruadajien keskes ei tietty. Versii, ku se on paganallines jumal, rodih myöhembä . Pakkazen — [[Ven'an kieli|ven]]. ''Morozan'' pesounifikacii luonnon voimannu huomatah päivännouzun sluavilazis tavois kui pakkazen kučču pruazniekkuverole (kutjan, kiiselin, lettuloin syöndäle), kudai kuuluu synnynmuanaijan libo äijänpäivän kompleksah. Uskottih, ku pidäy vältämättäh syöttiä Pakkastu ritualoih kuulujil syömizil, ku ei kylmiäs vil'l'ukylvölöi da kazvoksii. Synnynmuanaigah kučuttih pruazniekkugostitukseh died'oit — kuolluot ezi-ižät, kudamat vastattih perehen hyvinvoindas. Tälle ezi-ižäle kehoitettih mustajazien syömizii da toiči kunnivoijen kiännyttih hänen puoleh — [[Ven'an kieli|ven]]. ''pan Moroz'' libo ven. ''Moroz Vasil'evič''. Hänel jätettih syömisty, a vastah toivottih suaja hyvän sualehen.
Ebäsuorah Pakkaine on ezil kaikis sluavilazis perindölöis, enimyölleh sananpolvilois da sanapiälöis. Päivännouzun sluavilaine Pakkaine on bohatteri, seppy, kudai tagou vetty "raudahizil" pakkazil (kalinniekoil, rahvahan etimolougien mugah on kiini verbis ven. ''«kalit'»''). Lähimäzet kuvuamizet ollah čeehielazis da serbii-horvatien frazeologizmois da tavois, kudamat ollah kiini sepis. Smietitäh, ku suarnalline [[Pakkaine]] ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Treskun'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Studenec''), ven'alazes suarnas astui Päiväzen da Tuulenke da vastah puuttunuttu miesty kylmättiä pöllättäi, voijah verrata Pakkazeh, kudai eläy jiämökkizes da suarnallizennu abuniekannu lahjoittau lahjoi hänellyö tulluole. A. N. Afanasjevan vuvvennu 1856 jullattuloin suarnoin joukos on [[Ven'an kieli|ven]]. ''Morozko''— talven kuva: talvihengi, kudai andau ruattavakse jygiettävii ruadoloi kahtele neidizele, kudamienke vastavui talvimečäs.
Pakkaine, kudai on korgei kazvol (libo ylen pieni kazvol) vahnu mies pitkän parranke, tulou pohjas-puolespäi da juoksendelou peldoloi myöte da oman kepin tuikutandal luadiu kovii pakkazii (alguudah myöte sit mainitah Afanasjevan ruadolois, a sit toizis sluavilazen mifolougien tutkimuksis), ei sua entnogruafien da foklouran myöhäzis tutkimuksis tovestehii.
== Pakkasukon kuvan kehityndy ==
Omas tutkimukses S. B. Adonjeva ozuttauуказывает, ku Pakkasukon kanounien obrazu Lumineiččoinke uvvenvuvven pruazniekan vältämättömänny piähengenny kehityi nevvostoaigah da kuuluu vuozien 1930 loppuh, konzu monivuodehizen kiellon jlles uvvessah sai pidiä uvvenvuvven illaččuloi. J. V. Dušečkina täh mieleh suostujes vihjuau Pakkasukon kuvan roindas muinazembih lähtehih. Häi tarkembah sellittäy tädä kyzynysty erillizes kniigas.
Kirjalližuoh Pakkasukko tuli A. N. Afanasjevan kirjutettuloin suarnoin (1856) julguandua enne.V. F. Odojevskoin kogomukseh ven. ''«Skazki deduški Irineja»'' (1840) otettih suarnu [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мороз Иванович»'', kus enzikerdua annettih folklouru- da ritualu-Pakkazen kuvan literatuurusellittely . Odojevskoin kehitetty kuva vie tävvelleh ei vastua tuttuu uvvenvuvven piähengie. Suarnu ei liity nigo Rastavah, nigo Uudeh Vuodeh, kalenduaran mugah sie on kevät. Moroz Ivanovič sendäh eläy jiämuas, kudamah suau tulla kaivon kauti. Da ei Moroz Ivanovič tule lapsien luo, a lapseet tullah hänen luo. Nimittumii lahjoi tietyksen päiväkse häi ei lahjoita, hos voigi hyvin kiittiä hyväs ruavos. Ga J. V. Dušečkina kirjuttau:<blockquote>… neče kuva on jo tuttu: "hyvätahtoine Moroz Ivanovič" — "harmaipiä" vahnu mies, kudai rubieu ku "piädy pudaittamah, ga tukis udžvetty kirbuou"; eläy häi jiätalois, a maguau lumiperinäl. Häi hyväs ruavos lahjoittau käziruavonmaltajale "kobran hobjudengua", ga laškuagi ei kylmätä (kui Morozko staruuhan tytärdy suarnas), vai opastau, andau hobjan sijah jiäpuikon… Odojevskoin opastuksellizes suarnas ritualu-Pakkaine da suarnalline Morozko muututtih hyväntahtojah, ga oigienmugazen kazvattajah da nevvojah.</blockquote>Pakkazen ven'alaine rahvahan kuva sai runollizen käzittelyn N. A. Nekrasovan runoelmas ven. ''«Мороз Красный Нос»'' (1863). Muanruadajan naizel Darjal kuoli ukko. Konzu tulou talvi, ku suas pellastua omii lapsii, Darja lähtöy meččäh halgoloih da kylmändiä kuolou. Hänen kuolendua kuvatah vastavuksennu vojevodu Pakkazenke, kudaman kuva otettih Morozko-suarnaspäi. nekrasovan Pakkaine sežo kävelöy puuloi myöte da koittelou piähengie kyzyjes: ven. ''«Тепло ли тебе, молодица?»''
Hätken aigua Moroz Ivanovič da kuuzahaine ei oldu kiini Uvves Vuvves. Niilöin yhtiständy tapahtui XIX vuozisuan toizel puoliškol, konzu Ven'an linnalazes ymbäristös opitah enzikerdua luadie omaperästy "Rastavan died'oidu", kudai lahjoittas ven'alazile lapsile lahjoi, kui pyhä Miikul heijän päivänlaskun samanigäzil lapsil. Aleksandru II:n aigah mainitah vahnua Ruprehtua (kudamal silmynägeviä on nemsan alguperä, 1861), pyhä Miikul libo Miikul-died'oi (1870) ollah yksinäzet ponnistukset, kudamat ei juurruttu. Ga tuliel aigua rahvahan pyhän Miikulan kuvuamizet vaikutettih Pakkasukon kuvah vaikutannuh. Vuvvennu 1886 enzikerdua suau nähtä ven. ''«Морозко»''. Vuozinnu 1880 lujah juurdumah rubieu Pakkasukon kuva, kudai lahjoittau lapsiel lahjoi; nenga S. N. Durilin omis vuozinnu 1924—1932 kirjutettulois mustelulois kirjuttau: "Pakkasukko tuou kuuzen". XX vuozisuan lopukse jo kehityi Pakkasukon tuttu kuva. Silloigi Valerija Karrikan kuvitettulois kiännöksis suarnu Morozkos rodieu tuttu anglienkielizilegi lugijoile. Kiänetynny Morozkon nimi on Pakkaskuningas ([[Ven'an kieli|ven]]. ''«Korol' Moroz»'', [[Anglien kieli|angl]]. ''King Frost''). Vuvvennu 1914 Sergei Jesenin Orboi-runos kuvuau Pakkasukkuo orboitytöle helmie lahjoittajannu. Vuozinnu 1910 Pakkasukko rubei "elävänny" tulemah uvvenvuvven illaččuloih.
Vuozien 1920 lopus — vuozien 1930 allus Nevvostoliitto omas uskondonvastazes poliitiekas oppi hävittiä Rastavan da Uvven Vuvven piendän. Nevvostolaine propagandu nagroi da "ilmendi" ennevallankumovuksellizii perindölöi. Tämän hantuzis levii idei, ku Pakkasukko on pagannallizen mennyön aijan jiännöksenny, paganallizennu jumalannu, pahannugi. Lujoitettih, ku se on "kuuzen hengenny", kudamale muinazet slavjuanat tuodih verhoi da riputettih niilöi puuloin oksile. Sen mustokse rouno ku pruazniekkukuustu čomendetah Pakkasukon figuural.
Nevvostoaigah Pakkasukko tuli uvvessah 1936 vuottu vaste. Se tapahtui sen jälles, kui 28. talvikuudu vuvvennu 1935 Nevvostoliiton Keskustoimehpaniikomitietan Prezidiumah kuului P. P. Postišev julgai [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Prauda»''-lehtes kirjutuksen, kus kehoitti pidiä lapsih nähte Uvven Vuvven pruazniekan uvvenvuvven kuuzahazenke (ga Postišev ei huavannuh kuččuo Pakkasukkuo), sen jälles kogo muas ruvetah luadimah uvvenvuvven pidoloi uudeh luaduh ellendetyn vahnan "Rastavan" atribuutiekanke. Virralline Pakkasukon uvvessah tulendu tapahtui hedi. Nevvostoliiton enzimäzes Har'kovan pionieroin dvorčas (avattu vuvvennu 1935) 30. talvikuudu vuvvennu 1935 piettih enzimäine "reabilitacien" jälles virralline uvvenvuvven illačču. А pakkaskuul vuvvennu 1937 Pakkasukko Lumeiččoinke tervehtittih pruazniekkurahvastu [[Moskovu|Moskovan]] [[Nevvostoliitto|Nevvostoloin]] talois.
Pakkasukon kuvan kehitändäh oli vaikutannuh nevvostolaine kinonluajinduala.
Nevvostoaigah Pakkasukonke yhtes paiči Lumineiččoidu da elättilöi oligi Uvven Vuvven brihaččuine ruskielois turkilois da šuapkois (puaksuh erähäh täh sobah merkittih tulii/tulluh vuozi). Brihačču oli Pakkasukon perijänny, uvven vuvven simvolu, a iče Pakkasukko oli lähtijän/lähtenyön vuvven simvolannu. Puaksuh brihaččuu kuvattih vuozien 1950 lopun — 1980 vuozien puolivälin poštukartočkois. Erähäs piirdofil'mas händy kuvattih Pakkasukon vunukannu da häi lendeli lendokonehel. Aijan aloh sit ruvettih unohtamah da täl aigua se on kogonah unohtuksis.
== Pakkasukko da pravosluavii ==
Ven'an pravosluavzien kirikön mieli Pakkasukkoh nähte vie XX vuozisuan allus oli eritabaine.
Sih n6hte pagizi vuvvennu 2000 oman Voulogdah käyndän aigah mitropoliittu Sergeii (Fomin): "… Pakkasukko on hyväntahtoine, lapsusaijas kaikile tuttu personuažu. Pidäy mustua sit, pid'y maltua eroittua hyväntahtozii da pahatabazii personuažoi. Minun mieles, Pakkasukko on meijän hengellizen siviilikul'tuuran kehitys".
== Nygözes Ven'as ==
Ven'al on olemas mondu iččenästy projektua Pakkasukkoh nähte. Pakkasukon enzimäine roindumua Arhangeli rodih Kogo nevvostoliiton leninan nuorižoliiton alovehen komitietan alguhpanos, sen kannatettih 1980 vuozien lopus Arhangelin merikauppuportan, Sevmašzavodan da toizien suurien laitoksien johtajat. Vuvven 1991 allus perustettih ven. ''ЗАО «Дом Деда Мороза»'' da ven. ''ТОО «Почта Деда Мороза»'', pandih kirjale tarvittavii tavarmerkilöi. Vuvvennu 1995 Lapin rauhoitetun alovehen johtokundu Kuolan niemimual pani rattahile projektan ven. ''«Сказочная Лапландия — Владения Деда Мороза»'', kudaman mugah Pakkasukon rezidencii oli Čunozerskois muatilas. Moskovan endizen pi'miehen Jurii Lužkovan alguhpanos Voulogdan alovehel vuvves 1998 algajen ruadau Velikii Ust'ug — Pakkasukon roindumua -matkailuprojektu. T6m6n projektan hantuzis vuvves 2005 algajen pietäh "virrallistu" Pakkasukon roindupäiviä: 18. kylmykuudu. Эта дата была выбрана как день, близко к которому в Великом Устюге по статистике ударяют первые сильные морозы.
Monien Kogo Ven'an Pakkasukkoloin, niilöin joukos Lapin da Velikii Ust'ugan Pakkasukon, olendua piätettih sellittiä nenga: sendäh ku Pakkasukko on tiedoiniekku, häi voi yhtelaigua eliä Lapis da velikii Ust'ugas. Ku kirjazis Pakkasukole ei ole merkitty Lapin rauhoitettu aloveh, sit niilöi suatetah Velikii Ust'ugah.
Piäkirjutus: '''Kirjaine Pakkasukole'''
25. talvikuudu vuvvennu 1999 Velikii Ust'ugas piettih virralline Pakkasukon taloin avuamine. Linnah kävväh junat Moskovas, Piiteris, Voulogdaspäi da Ven'an toizis linnoispäi. Voulogdan alovehen endizen gubernuattoran V. V. Pozgal'ovan sanoin mugah kolmen enzimäzen vuvven aigah (vuvves 1999 vuodessah 2002) Velikii Ust'ugah tulluzien matkailijoin lugu kazvoi 2 tuhandes 32 tuhandessah. Projektan todevuttamispäivis algajen Pakkasukole työttih enämbi miljonua kirjastu eri mauloin lapsis eri mualoispäi, a tavaroinkierdo linnas kazvoi 15 kerdah da väheni ruavottomus.
Piäkirjutus: '''Pakkasukon muatila (Velikii Ust'ug)'''
Pakkasukon Moskovan muatila luajittih alovehienvälizen Velikii Ust'ug — Pakkasukon roindumua -projektan hantuzis. Vuvvennu 2004 Moskovan piämies Jurii Lužkov da linnan Luodehokrugan prefektu V. B. Zotov piätti luadie Pakkasukon poštan, kudai virrallizesti avattih vuvven peräs. Vuvvennu 2006 muatilas avattih nelli uuttu objektua: Lumineiččoin dvorču, Luomisruavon dvorču, luistelikko, suarnoin troppu. 5. elokuudu vuvvennu 2008 Moskovan halličuksen käskys Moskovan Pakkasukon muatilale annettih valdivollizen b'udžiettulaitoksen stuatussu. Muatilan perustajinnu ollah Moskovan linnan yhtesikunnallziien yhtevyksien komitiettu. Muatila ruadau ymbäri vuvven, tavan mugah aktiivizembah kylmykuun 18. päiväs - Pakkasukon roindupäiväs pakkaskuun puolivälissäh. Vuvven aigah muatilas pietäh pruazniekkukonsertoi, kižaohjelmii, muasteripajoi, ekskursieloi Poštan da talvitiedoiniekkoin dvorčii myöte, eriluaduzii pidoloi yhteiskunnallizien yhtistyksienke. Joga vuottu muatilah tulou enämbi 20 tuhattu kirjastu.
Vuvven 2011 talvikuun lopus rodih oma suarnalline rezidencii Murmanskas. lapin Pakkasukon taloi nostettih ven. ''Огни Мурманска''-puuston alovehel.
"Kogokanzallizien" Pakkasukkoloin rezidencieloinke Arhangelis, Velikii Ust'ugas da Čunozeros ližäkse Ven'an Federacien alovehil on heijän toizien kanzoin "kolliegoi". Karjalan tazavallas Anuksenlinnas voibi kävvä Pakkazelluo. Häi eruou tavallizis Pakkasukkolois. Häi on keski-igäine, parrattah, linnas hänel on oma rezidencii.
== Rekordat ==
Vuvvennu 2023 Penzan alovehen Kuzneckan linnan eläi, neroniekku Julija Gluhova luadi vuatas suuren Pakkasukon, sen korgevus oli 121,5 santimetrua. Julija Gluhova sellitti Глухова пояснила:<blockquote>Figuuran sydämes on puuhine rungo, sendäh ku bobaine on suuri (pienih niskoi sidä luajitah provoloukas). Sydämes on vuattua. Mualain akriilumualoil, piälepäi ripoitin kiildeainehtu, ku läpettäs kui vahnat bobazet vuatas. Luadimizeh meni läs 17 päiviä kuivandua luguh ottamattah. Senke yhtes meni kuu</blockquote>Se puutui Ven'an rekordoin kniigah.
== Kačo ližäkse ==
* [[Lumineičoi]]
* [[Santa-Klaus]]
* [[Pakkaine]]
* [[Talviukko]]
== Kirjalližus ==
* Мороз / В. В. Иванов, В. H. Топоров // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — <abbr>М.</abbr> : Советская энциклопедия, 1988. — Т. 2 : К—Я. — С. 176.
* Мороз / Л. Н. Виноградова // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — <abbr>М.</abbr> : Межд. отношения, 2004. — Т. 3: К (Круг) — П (Перепёлка). — С. 302—303. — <nowiki>ISBN 5-7133-1207-0</nowiki>.
* ''Божерянов, И. Н.'' Как праздновал и празднует народ русский Рождество Христово, Новый год, Крещение и Масленицу: исторический очерк И. Н. Божерянова. — Санкт-Петербург : издание М. Ледерле и К°, 1894 (обл. 1895).
* ''Георгий Бородин.'' Образ Деда Мороза в российской анимации. ''animator.ru'' (окт. 2001 - окт. 2007). <small>Kačondan päivymiäry: 5. pakkaskuudu 2016.</small> <small>Arhiviiruittu 23. syvyskuudu 2015</small>
* ''Душечкина Е. В.'' Дед Мороз: этапы большого пути (К 160-летию литературного образа) // «Новое литературное обозрение» 2001, №47 : журнал. — <abbr>М.</abbr>: НЛО, 2001. — ISSN 0869-6365.
[[Kategourii:Piähenget kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Mifolougizet piähenget kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Piirdofil'moin piähenget]]
[[Kategourii:Fil'moin piähenget]]
[[Kategourii:Linnalaine folklouru]]
[[Kategourii:Velikii Ust'ugan kul'tuuru]]
[[Kategourii:Pakkasukko]]
5q0wn7nxj0gu923ktidu6i632cjp9iz
Wikipedii:Projektu:Terminät/Tiähtitiedoterminät
4
17582
52990
2026-10-24T21:45:36Z
Fembriha
8650
Uuzi sivu: Предложение по терминам, касающимся астрономии, для последующего написания статей на эту тему (некоторые термины уже существуют, но включены в список для общей картины). В данном списке через "/" указаны взаимозаменяемые синонимы: '''Глоссарий — Sanasto''' <br>Азимут — Azim...
52990
wikitext
text/x-wiki
Предложение по терминам, касающимся астрономии, для последующего написания статей на эту тему (некоторые термины уже существуют, но включены в список для общей картины). В данном списке через "/" указаны взаимозаменяемые синонимы:
'''Глоссарий — Sanasto'''
<br>Азимут — Azimuuttu
<br>Аккреция — Kerdymy / Akkretsii
<br>Альбедо — Kuvastuskygy / Albeedo
<br>Апоастр — Apoastron
<br>Апогей — Apogee
<br>Апоцентр — Apoapsis
<br>Астеризм — Asterizmu
<br>Астероид — Asteroidu
<br>Астрономическая единица — Tiähtitiijolline yksikkö / Astronoumine yksikkö (сокр. '''au''')
<br>Астрономический горизонт — Tiähtitiijolline taivahanrandu / Astronoumine taivahanrandu
<br>Астрономия — Tiähtitiedo / Astronoumii
<br>Атомное время — Atomaigu
<br>Афелий — Afelion
<br>Болид — Boliidu
<br>Большая полуось — Suuri puoliakseli
<br>Большой взрыв — Suuri Räjähtys
<br>Вертикаль — Pystyviivu
<br>Видимое движение — Nägyi liikeh
<br>Восход — Nouzu
<br>Вселенная — Universum / Muailmankaikkevus
<br>Всемирное время — Muailmanaigu
<br>Высота — Korgevus
<br>Галактика — Galaktiekku / Linnunradakundu
<br>Географическая долгота — Pitkys
<br>Географическая широта — Levevys
<br>Геоид — Geoidu
<br>Годовой параллакс — Vuoziparallaksu
<br>Горизонт — Taivahanrandu
<br>Гравитация — Painovoimu / Gravitatsii
<br>Двойная звезда — Kaksostiähti
<br>Закат (заход) — Lasku
<br>Затмение — Pimendys
<br>Звезда — Tiähti
<br>Звёздная величина — Tiähtimiäry
<br>Звёздная система — Tiähtikundu
<br>Звёздное скопление — Tiähtistö / Tiähtitukku
<br>Зенит — Keskitaivas
<br>Карликовая планета — Dvarfiplaniettu
<br>Комета — Komeettu / Händytiähti
<br>Космическая скорость — Kosmine vauhti (k. v.)
<br>Первая космическая скорость — Enzimäine k. v.
<br>Вторая комическая скорость — Toine k. v.
<br>Третья космическая скорость — Kolmas k. v.
<br>Четвёртая космическая скорость — Nelläs k. v.
<br>Космология — Kosmolougii
<br>Космос — Kosmossu
<br>Красное смещение — Ruskei siirdymine
<br>Либрация — Libratsii
<br>Лимб — Limbus
<br>Лучевая скорость — Säjehvauhti
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Металличность — Metalližus
<br>Метеор — Meteor
<br>Метеорит — Meteoriittu
<br>Метеороид — Meteoroidu
<br>Млечный путь — Linnunrada
<br>Надир — Nadiiri
<br>Наклон оси вращения — Akselin kaldavus
<br>Небесная сфера — Taivahankerä
<br>Небесный экватор — Taivahanpäiväntazuaju
<br>Нейтронная звезда — Neutrontiähti
<br>Новая — Nova
<br>Обратное движение — Vastuliikeh
<br>Орбита — Rada
<br>Ось вращения — Akseli
<br>Отвесная линия — Luodilanguviivu
<br>Парсек — Parsek (сокр. '''pc''')
<br>Пекулярная звезда — Pekulaarine tiähti / Pekularine tiähti
<br>Переменная звезда — Muuttui tiähti
<br>Периастр — Periastron
<br>Перигей — Perigee
<br>Перигелий — Perihelion
<br>Перицентр — Periapsis
<br>Планемо — Planiemo
<br>Планета — Planiettu
<br>Планетная система — Planiettukundu
<br>Полярное сияние — Rebointulet
<br>Прецессия — Prekessii
<br>Приливный захват — Vuorovezilukku
<br>Приливные силы — Vuorovezivoimu
<br>Пространство-время — Aigupaikku
<br>Протуберанец — Protuberansu
<br>Прямое движение — Suoru liikeh
<br>Равноденствие — Päiväntazavus
<br>Рассеянное звёздное скопление — Hajanaine tiähtitukku
<br>Сверхновая — Supernova
<br>Сверхскопление — Supertukku
<br>Светимость — Luminositiettu
<br>Световой год — Valgovuozi (сокр. '''ly''')
<br>Сила Кориолиса — Coriolisan voimu
<br>Синхронная орбита — Synhrounine rada / Synhronine rada
<br>Собственное движение — Ominasliikeh
<br>Созвездие — Tiähtijoukko
<br>Солнечная масса — Päiväzen massu
<br>Солнцестояние — Päivänseizatus
<br>Спектральный класс звезды — Tiähten spektrulaji
<br>Спутник — Sateliitti (общее понятие); Kuu (естественный спутник), Tegokuu (искусственный спутник)
<br>Суточный параллакс — Päivyparallaksu
<br>Терминатор — Terminaator
<br>Термоядерная реакция — Lämböydinreaksii / Termoydinreaksii
<br>Туманность — Nebula / Guazu-udu
<br>Фаза затмения — Pimendyksen vaihtokauzi
<br>Фаза планеты — Planietan vaihtokauzi
<br>Центробежная сила — Keksipagovoimu
<br>Шаровое звёздное скопление — Keränmuodoine tiähtitukku
<br>Экзопланета — Eksoplaniettu
<br>Эклиптика — Ekliptiekku
<br>Эксцентриситет — Ekseentrižys / Eksentrižys
'''Тела Солнечной системы — Päiväzenkunnan kappalehet'''
<br>Солнце — Päiväine
<br>Пояс астероидов — Asteroiduvyöhykeh
<br>Пояс Койпера — Kuiperan vyöhykeh
<br>Рассеянный диск — Hajanaine kiehkoi
<br>Транснептуновый объект — Neptunuksentagaine objektu
<br>Гелиосфера — Heliosfeeru
<br>Граница ударной волны — Šokinraja
<br>Гелиопауза — Heliopauzu
<br>Головная (дугообразная) ударная волна — Kuarišokki
<br>Облако Эпика-Оорта — Öpikan-Oortan pilvi
* ''Названия планет, карликовых планет и их естественных спутников представлены в соответствующих статьях и [[Luonnollizien satelliittiloin luvettelu]].''
'''Экзопланеты — Eksoplanietat'''
<br>Безъядерная планета — Ydimetöi planiettu
<br>Бланета — Blaniettu
<br>Внегалактическая планета — Ekstragalaktine planiettu
<br>Газовый гигант — Guazujättiläine
<br>Газовый карлик (мини-Нептун) — Guazudvarfi / Mini-Neptunus
<br>Гелиевая планета — Heliumplaniettu
<br>Гикеан — Hykeanplaniettu
<br>Горячий нептун — Hiilavu neptunus
<br>Горячий юпитер — Hiilavu jupiiter
<br>Двойная планета — Kaksosplaniettu
<br>Двойник Земли — Muan analougu
<br>Железная планета — Rauduplaniettu
<br>Землеподобная (каменистая) планета — Muanjyttyine planiettu / Kiviplaniettu
<br>Квазиспутник — Kvazisateliitti / Kvazikuu
<br>Лавовая планета — Luavuplaniettu
<br>Ледяная планета — Jiäplaniettu
<br>Ледяной гигант (холодный нептун) — Jiäjättiläine / Vilu neptunus
<br>Мегаземля — Megamua
<br>Межзвёздная комета — Tiähtienväline komeettu / Tiähtienväline händytiähti
<br>Миниземля — Submua
<br>Суперпафф — Hattaraplaniettu / Sogerivuattuplaniettu
<br>Планета Златовласки — Elinkelboine planiettu
<br>Межзвёздная планета (планета-бродяга) — Tiähtienväline planiettu / Kulguriplaniettu
<br>Планета-гигант — Jättiläsplaniettu
<br>Планета-океан — Valdumeriplaniettu / Veziplaniettu
<br>Протопланета — Protoplaniettu
<br>Пульсарная планета — Pulsarplaniettu
<br>Пустынная планета — Kuivikkoplaniettu
<br>Рыхлая планета (горячий Сатурн) — Kouhakko planiettu / Hiilavu saturnus
<br>Спутник спутника (субступник) — Subsateliitti / Subkuu
<br>Суб-Нептун — Sub-Neptunus
<br>Супер-Венера — Super-Venus
<br>Суперземля — Supermua
<br>Супер-Ио — Super-Io
<br>Супер-Нептун — Super-Neptunus
<br>Суперобитаемая планета — Superelinkelboine planiettu / Ylielinkelboine planiettu
<br>Супер-Юпитер — Super-Jupiiter
<br>Троянская планета — Trojalaine planiettu
<br>Углеродная планета — Hiiliplaniettu
<br>Холодный юпитер — Vilu jupiiter
<br>Хтоническая планета — Htounine planiettu / Htonine planiettu
<br>Экзоастероид — Eksoasteroidu
<br>Экзокомета — Eksokomeettu / Eksohändytiähti
<br>Экзолуна — Eksosateliitti / Eksokuu
<br>Эксцентричный юпитер — Ekseentrine jupiiter / Eksentrine jupiiter
'''Коричневые карлики — Maksankarvazet dvarfit'''
<br> — Maksankarvaine dvarfi
<br> — Maksankarvaine subdvarfi
'''Компактные звёзды — Kompaktat tiähtet'''
* ''Чёрные дыры — Mustat loukot''
Чёрная дыра звёздной массы — Tiähtimassiivine mustu loukko
<br>Чёрная дыра средней массы — Keskimassiivine mustu loukko
<br>Сверхмассивная чёрная дыра — Supermassiivine mustu loukko
<br>Белая дыра — Valgei loukko
<br>Гравастар — Gravastar
<br>Квазизвезда — Kvazitiähti
* ''Нейтронные звёзды — Neutrontiähtet''
Магнетар — Magnetar
<br>Пульсар — Pulsar
<br>Блицар — Blitsar
<br>Q-звезда (серая дыра) — Q-tiähti / Harmai loukko
<br>Объект Торна-Житков — Thornen-Żytkowan objektu
* ''Экзотические звёзды — Eksouttizet tiähtet''
Кварковая звезда — Kvarkutiähti
<br>Странная звезда — Kummalline tiähti
<br>Электрослабая звезда — Sähköheikko tiähti
<br>Преонная звезда — Preontiähti
<br>Планковская звезда — Planckan tiähti
<br>Бозонная звезда — Bozontiähti
'''Белые карлики — Valgiet dvarfit'''
<br>Белый карлик — Valgei dvarfi
<br>Чёрный карлик — Mustu dvarfi
'''Спектральная классификация звёзд — Tiähtien spektrulajittelu'''
<br>Класс O — O-laji
<br>Класс B — B-laji
<br>Класс A — A-laji
<br>Класс F — F-laji
<br>Класс G — G-laji
<br>Класс K — K-laji
<br>Класс M — M-laji
<br>Класс L — L-laji
<br>Класс T — T-laji
<br>Класс Y — Y-laji
<br>Класс D (белый карлик) — D-laji / Valgei dvarfi
<br>Класс C (углеродная звезда) — C-laji / Hiilitiähti
<br>Класс S (циркониевая звезда) — S-laji / Sirkoniumtiähti
<br>Класс W (звезда Вольфа-Райе) — W-laji / Wolfan-Rayetan tiähti
<br>Класс P (планетарная туманность) — P-laji / Planetaarine nebula / Planetarine nebula
<br>Класс Q (новая) — Q-laji / Nova
'''Галактические компоненты — Galaktizet komponentat'''
<br>Балдж — Keskipuhaldus
<br>Бар (перемычка) — Keppi
<br>Галактический диск — Galaktine kiehkoi
<br>Гало — Halo
<br>Джет (релятивистская струя) — Jet / Džetti / Relativistine virdu
<br>Корона — Kruunu
<br>Полярное кольцо — N'abarengas
<br>Приливной хвост — Vuorovezihändy
<br>Спиральный рукав — Spiralihuaru
<br>Толстый диск — Järei kiehkoi
<br>Тонкий диск — Hoikku kiehkoi
'''Классификация галактик — Galaktiekkoin lajittelu'''
* ''Классификация по морфологии — Morfolougine lajittelu''
Спиральная — Spiraligalaktiekku
<br>Линзовидная — Linzanmuodoine galaktiekku
<br>Эллиптическая — Elliptine galaktiekku
<br>Неправильная — Ebäsiännölline galaktiekku
<br>Пекулярная — Pekulaarine galaktiekku / Pekularine galaktiekku / Erinomaine galaktiekku
<br>Кольцеобразная — Rengasgalaktiekku
* ''Классификация по размеру — Suuruslajittelu''
Ярчайшая в скоплении — Tukun kirkkahin galaktiekku
<br>Гигантская эллиптическая — Jättiläine elliptine galaktiekku
<br>Карликовая — Dvarfigalaktiekku
'''Диски и пространство — Kiehkoit da paikku'''
* ''Межпланетное пространство — Planiettoinväline paikku''
Облако космической пыли — Kosmosanpölypilvi
<br>Межпланетная среда — Planiettoinväline väliaineh
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Магнитосфера — Magnitosfeeru
* ''Звёздные диски — Tiähtikiehkoit''
Аккреционный диск — Kerdymykiehkoi / Akkretsiikiehkoi
<br>Околозвёздный диск — Tiähten ymbärikiehkoi / Sirkumstellaarine kiehkoi / Sirkumstellarine kiehkoi
<br>Протопланетный диск — Protoplanietalline kiehkoi
<br>Остаточный диск — Jiännöskiehkoi
* ''Межзвёздное пространство — Tiähtienväline paikku''
Межзвёздное облако — Tiähtienväline pilvi
<br>Межзвёздная среда — Tiähtienväline väliaineh
<br>Сверхпузырь — Superpuzuri
<br>Пузырь звёздного ветра — Tiähtituulipuzuri
* ''Межгалактическое пространство — Galaktiekkoin paikku''
Межгалактическая пыль — Galaktiekkoinväline pöly
<br>Межгалактическая среда — Galaktiekkoinväline väliaineh
<br>Лайман-альфа пузырь — Lyman-alfa-puzuri
<br>Лес Лайман-альфа — Lyman-alfa-meččy
<br>Странный радиокруг — Kummalline raadivokierros
'''Туманности — Nebulat (Guazu-uvut)'''
* ''Эмиссионные туманности — Emissiinebulat (Emissiiuvut)
Планетарная туманность — Planetaarine nebula (guazu-udu) / Planetarine nebula (guazu-udu)
<br>Остаток сверхновой — Supernovajiännös
<br>Туманность пульсарного ветра (плерион) — Pulsartuulinebula / Pulsartuuliudu / Plerion
<br>Область H II — H-II-aloveh
* ''Тёмные туманности — Pimiet nebulat (Pimiet guazu-uvut)
Глобула — Globul
<br>Молекулярное облако — Moleekulapilvi
* ''Другие туманности — Muut nebulat (Muut guazu-uvut)
Отражательная туманность — Kuvastusnebula / Kuvastusudu
<br>Область H I — H-I-aloveh
'''Космология — Kosmolougii'''
<br>Мультивселенная — Multiversum
<br>Великая стена — Suuri seiny
<br>Войд — Kosmosantyhjys
<br>Галактическая нить — Galaktine langu
<br>Космическая пыль — Kosmosanpöly
<br>Космическая струна — Kosmine jänneh
<br>Кротовая нора — Toukanloukko
<br>Реликтовое излучение (космическое микроволновое фоновое излучение) — Reliktusuvastus / Kosmine mikroaldotagaperäsuvastus
<br>Тёмная материя — Pimei aineh
<br>Тёмная энергия — Pimei energii
Давайте обсуждать, думаю, тема вообще не развита в карельском, поэтому будет суперполезно.
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
bmqd9x4rtina90rre7n935gxijmyubg
52993
52990
2026-10-24T22:42:43Z
Fembriha
8650
/* */
52993
wikitext
text/x-wiki
Предложение по терминам, касающимся астрономии, для последующего написания статей на эту тему (некоторые термины уже существуют, но включены в список для общей картины). В данном списке через "/" указаны взаимозаменяемые синонимы:
'''Глоссарий — Sanasto'''
<br>Азимут — Azimuuttu
<br>Аккреция — Kerdymy / Akkretsii
<br>Альбедо — Kuvastuskygy / Albeedo
<br>Апоастр — Apoastron
<br>Апогей — Apogee
<br>Апоцентр — Apoapsis
<br>Астеризм — Asterizmu
<br>Астероид — Asteroidu
<br>Астрономическая единица — Tiähtitiijolline yksikkö / Astronoumine yksikkö (сокр. '''au''')
<br>Астрономический горизонт — Tiähtitiijolline taivahanrandu / Astronoumine taivahanrandu
<br>Астрономия — Tiähtitiedo / Astronoumii
<br>Атомное время — Atomaigu
<br>Афелий — Afelion
<br>Болид — Boliidu
<br>Большая полуось — Suuri puoliakseli
<br>Большой взрыв — Suuri Räjähtys
<br>Вертикаль — Pystyviivu
<br>Видимое движение — Nägyi liikeh
<br>Восход — Nouzu
<br>Вселенная — Universum / Muailmankaikkevus
<br>Всемирное время — Muailmanaigu
<br>Высота — Korgevus
<br>Галактика — Galaktiekku / Linnunradakundu
<br>Географическая долгота — Pitkys
<br>Географическая широта — Levevys
<br>Геоид — Geoidu
<br>Годовой параллакс — Vuoziparallaksu
<br>Горизонт — Taivahanrandu
<br>Гравитация — Painovoimu / Gravitatsii
<br>Двойная звезда — Kaksostiähti
<br>Закат (заход) — Lasku
<br>Затмение — Pimendys
<br>Звезда — Tiähti
<br>Звёздная величина — Tiähtimiäry
<br>Звёздная система — Tiähtikundu
<br>Звёздное скопление — Tiähtistö / Tiähtitukku
<br>Зенит — Keskitaivas
<br>Карликовая планета — Dvarfiplaniettu
<br>Комета — Komeettu / Händytiähti
<br>Космическая скорость — Kosmine vauhti (k. v.)
<br>Первая космическая скорость — Enzimäine k. v.
<br>Вторая комическая скорость — Toine k. v.
<br>Третья космическая скорость — Kolmas k. v.
<br>Четвёртая космическая скорость — Nelläs k. v.
<br>Космология — Kosmolougii
<br>Космос — Kosmossu
<br>Красное смещение — Ruskei siirdymine
<br>Либрация — Libratsii
<br>Лимб — Limbus
<br>Лучевая скорость — Säjehvauhti
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Металличность — Metalližus
<br>Метеор — Meteor
<br>Метеорит — Meteoriittu
<br>Метеороид — Meteoroidu
<br>Млечный путь — Linnunrada
<br>Надир — Nadir / Nadiiri
<br>Наклон оси вращения — Akselin kaldavus
<br>Небесная сфера — Taivahankerä
<br>Небесный экватор — Taivahanpäiväntazuaju
<br>Нейтронная звезда — Neutrontiähti
<br>Новая — Nova
<br>Обратное движение — Vastuliikeh
<br>Орбита — Rada
<br>Ось вращения — Akseli
<br>Отвесная линия — Luodilanguviivu
<br>Парсек — Parsek (сокр. '''pc''')
<br>Пекулярная звезда — Pekulaarine tiähti / Pekularine tiähti
<br>Переменная звезда — Muuttui tiähti
<br>Периастр — Periastron
<br>Перигей — Perigee
<br>Перигелий — Perihelion
<br>Перицентр — Periapsis
<br>Планемо — Planiemo
<br>Планета — Planiettu
<br>Планетная система — Planiettukundu
<br>Полярное сияние — Rebointulet
<br>Прецессия — Prekessii
<br>Приливный захват — Vuorovezilukku
<br>Приливные силы — Vuorovezivoimu
<br>Пространство-время — Aigupaikku
<br>Протуберанец — Protuberansu
<br>Прямое движение — Suoru liikeh
<br>Равноденствие — Päiväntazavus
<br>Рассеянное звёздное скопление — Hajanaine tiähtitukku
<br>Сверхновая — Supernova
<br>Сверхскопление — Supertukku
<br>Светимость — Luminositiettu
<br>Световой год — Valgovuozi (сокр. '''ly''')
<br>Сила Кориолиса — Coriolisan voimu
<br>Синхронная орбита — Synhrounine rada / Synhronine rada
<br>Собственное движение — Ominasliikeh
<br>Созвездие — Tiähtijoukko
<br>Солнечная масса — Päiväzen massu
<br>Солнцестояние — Päivänseizatus
<br>Спектральный класс звезды — Tiähten spektrulaji
<br>Спутник — Sateliitti (общее понятие); Kuu (естественный спутник), Tegokuu (искусственный спутник)
<br>Суточный параллакс — Päivyparallaksu
<br>Терминатор — Terminaator
<br>Термоядерная реакция — Lämböydinreaksii / Termoydinreaksii
<br>Туманность — Nebula / Guazu-udu
<br>Фаза затмения — Pimendyksen vaihtokauzi
<br>Фаза планеты — Planietan vaihtokauzi
<br>Центробежная сила — Keksipagovoimu
<br>Шаровое звёздное скопление — Keränmuodoine tiähtitukku
<br>Экзопланета — Eksoplaniettu
<br>Эклиптика — Ekliptiekku
<br>Эксцентриситет — Ekseentrižys / Eksentrižys
'''Тела Солнечной системы — Päiväzenkunnan kappalehet'''
<br>Солнце — Päiväine
<br>Пояс астероидов — Asteroiduvyöhykeh
<br>Пояс Койпера — Kuiperan vyöhykeh
<br>Рассеянный диск — Hajanaine kiehkoi
<br>Транснептуновый объект — Neptunuksentagaine objektu
<br>Гелиосфера — Heliosfeeru
<br>Граница ударной волны — Šokinraja
<br>Гелиопауза — Heliopauzu
<br>Головная (дугообразная) ударная волна — Kuarišokki
<br>Облако Эпика-Оорта — Öpikan-Oortan pilvi
* ''Названия планет, карликовых планет и их естественных спутников представлены в соответствующих статьях и [[Luonnollizien satelliittiloin luvettelu]].''
'''Экзопланеты — Eksoplanietat'''
<br>Безъядерная планета — Ydimetöi planiettu
<br>Бланета — Blaniettu
<br>Внегалактическая планета — Ekstragalaktine planiettu
<br>Газовый гигант — Guazujättiläine
<br>Газовый карлик (мини-Нептун) — Guazudvarfi / Mini-Neptunus
<br>Гелиевая планета — Heliumplaniettu
<br>Гикеан — Hykeanplaniettu
<br>Горячий нептун — Hiilavu neptunus
<br>Горячий юпитер — Hiilavu jupiiter
<br>Двойная планета — Kaksosplaniettu
<br>Двойник Земли — Muan analougu
<br>Железная планета — Rauduplaniettu
<br>Землеподобная (каменистая) планета — Muanjyttyine planiettu / Kiviplaniettu
<br>Квазиспутник — Kvazisateliitti / Kvazikuu
<br>Лавовая планета — Luavuplaniettu
<br>Ледяная планета — Jiäplaniettu
<br>Ледяной гигант (холодный нептун) — Jiäjättiläine / Vilu neptunus
<br>Мегаземля — Megamua
<br>Межзвёздная комета — Tiähtienväline komeettu / Tiähtienväline händytiähti
<br>Миниземля — Submua
<br>Суперпафф — Hattaraplaniettu / Sogerivuattuplaniettu
<br>Планета Златовласки — Elinkelboine planiettu
<br>Межзвёздная планета (планета-бродяга) — Tiähtienväline planiettu / Kulguriplaniettu
<br>Планета-гигант — Jättiläsplaniettu
<br>Планета-океан — Valdumeriplaniettu / Veziplaniettu
<br>Протопланета — Protoplaniettu
<br>Пульсарная планета — Pulsarplaniettu
<br>Пустынная планета — Kuivikkoplaniettu
<br>Рыхлая планета (горячий Сатурн) — Kouhakko planiettu / Hiilavu saturnus
<br>Спутник спутника (субступник) — Subsateliitti / Subkuu
<br>Суб-Нептун — Sub-Neptunus
<br>Супер-Венера — Super-Venus
<br>Суперземля — Supermua
<br>Супер-Ио — Super-Io
<br>Супер-Нептун — Super-Neptunus
<br>Суперобитаемая планета — Superelinkelboine planiettu / Ylielinkelboine planiettu
<br>Супер-Юпитер — Super-Jupiiter
<br>Троянская планета — Trojalaine planiettu
<br>Углеродная планета — Hiiliplaniettu
<br>Холодный юпитер — Vilu jupiiter
<br>Хтоническая планета — Htounine planiettu / Htonine planiettu
<br>Экзоастероид — Eksoasteroidu
<br>Экзокомета — Eksokomeettu / Eksohändytiähti
<br>Экзолуна — Eksosateliitti / Eksokuu
<br>Эксцентричный юпитер — Ekseentrine jupiiter / Eksentrine jupiiter
'''Коричневые карлики — Maksankarvazet dvarfit'''
<br> — Maksankarvaine dvarfi
<br> — Maksankarvaine subdvarfi
'''Компактные звёзды — Kompaktat tiähtet'''
* ''Чёрные дыры — Mustat loukot''
Чёрная дыра звёздной массы — Tiähtimassiivine mustu loukko
<br>Чёрная дыра средней массы — Keskimassiivine mustu loukko
<br>Сверхмассивная чёрная дыра — Supermassiivine mustu loukko
<br>Белая дыра — Valgei loukko
<br>Гравастар — Gravastar
<br>Квазизвезда — Kvazitiähti
* ''Нейтронные звёзды — Neutrontiähtet''
Магнетар — Magnetar
<br>Пульсар — Pulsar
<br>Блицар — Blitsar
<br>Q-звезда (серая дыра) — Q-tiähti / Harmai loukko
<br>Объект Торна-Житков — Thornen-Żytkowan objektu
* ''Экзотические звёзды — Eksouttizet tiähtet''
Кварковая звезда — Kvarkutiähti
<br>Странная звезда — Kummalline tiähti
<br>Электрослабая звезда — Sähköheikko tiähti
<br>Преонная звезда — Preontiähti
<br>Планковская звезда — Planckan tiähti
<br>Бозонная звезда — Bozontiähti
'''Белые карлики — Valgiet dvarfit'''
<br>Белый карлик — Valgei dvarfi
<br>Чёрный карлик — Mustu dvarfi
'''Спектральная классификация звёзд — Tiähtien spektrulajittelu'''
<br>Класс O — O-laji
<br>Класс B — B-laji
<br>Класс A — A-laji
<br>Класс F — F-laji
<br>Класс G — G-laji
<br>Класс K — K-laji
<br>Класс M — M-laji
<br>Класс L — L-laji
<br>Класс T — T-laji
<br>Класс Y — Y-laji
<br>Класс D (белый карлик) — D-laji / Valgei dvarfi
<br>Класс C (углеродная звезда) — C-laji / Hiilitiähti
<br>Класс S (циркониевая звезда) — S-laji / Sirkoniumtiähti
<br>Класс W (звезда Вольфа-Райе) — W-laji / Wolfan-Rayetan tiähti
<br>Класс P (планетарная туманность) — P-laji / Planetaarine nebula / Planetarine nebula
<br>Класс Q (новая) — Q-laji / Nova
'''Галактические компоненты — Galaktizet komponentat'''
<br>Балдж — Keskipuhaldus
<br>Бар (перемычка) — Keppi
<br>Галактический диск — Galaktine kiehkoi
<br>Гало — Halo
<br>Джет (релятивистская струя) — Jet / Džetti / Relativistine virdu
<br>Корона — Kruunu
<br>Полярное кольцо — N'abarengas
<br>Приливной хвост — Vuorovezihändy
<br>Спиральный рукав — Spiralihuaru
<br>Толстый диск — Järei kiehkoi
<br>Тонкий диск — Hoikku kiehkoi
'''Классификация галактик — Galaktiekkoin lajittelu'''
* ''Классификация по морфологии — Morfolougine lajittelu''
Спиральная — Spiraligalaktiekku
<br>Линзовидная — Linzanmuodoine galaktiekku
<br>Эллиптическая — Elliptine galaktiekku
<br>Неправильная — Ebäsiännölline galaktiekku
<br>Пекулярная — Pekulaarine galaktiekku / Pekularine galaktiekku / Erinomaine galaktiekku
<br>Кольцеобразная — Rengasgalaktiekku
* ''Классификация по размеру — Suuruslajittelu''
Ярчайшая в скоплении — Tukun kirkkahin galaktiekku
<br>Гигантская эллиптическая — Jättiläine elliptine galaktiekku
<br>Карликовая — Dvarfigalaktiekku
'''Диски и пространство — Kiehkoit da paikku'''
* ''Межпланетное пространство — Planiettoinväline paikku''
Облако космической пыли — Kosmosanpölypilvi
<br>Межпланетная среда — Planiettoinväline väliaineh
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Магнитосфера — Magnitosfeeru
* ''Звёздные диски — Tiähtikiehkoit''
Аккреционный диск — Kerdymykiehkoi / Akkretsiikiehkoi
<br>Околозвёздный диск — Tiähten ymbärikiehkoi / Sirkumstellaarine kiehkoi / Sirkumstellarine kiehkoi
<br>Протопланетный диск — Protoplanietalline kiehkoi
<br>Остаточный диск — Jiännöskiehkoi
* ''Межзвёздное пространство — Tiähtienväline paikku''
Межзвёздное облако — Tiähtienväline pilvi
<br>Межзвёздная среда — Tiähtienväline väliaineh
<br>Сверхпузырь — Superpuzuri
<br>Пузырь звёздного ветра — Tiähtituulipuzuri
* ''Межгалактическое пространство — Galaktiekkoin paikku''
Межгалактическая пыль — Galaktiekkoinväline pöly
<br>Межгалактическая среда — Galaktiekkoinväline väliaineh
<br>Лайман-альфа пузырь — Lyman-alfa-puzuri
<br>Лес Лайман-альфа — Lyman-alfa-meččy
<br>Странный радиокруг — Kummalline raadivokierros
'''Туманности — Nebulat (Guazu-uvut)'''
* ''Эмиссионные туманности — Emissiinebulat (Emissiiuvut)
Планетарная туманность — Planetaarine nebula (guazu-udu) / Planetarine nebula (guazu-udu)
<br>Остаток сверхновой — Supernovajiännös
<br>Туманность пульсарного ветра (плерион) — Pulsartuulinebula / Pulsartuuliudu / Plerion
<br>Область H II — H-II-aloveh
* ''Тёмные туманности — Pimiet nebulat (Pimiet guazu-uvut)
Глобула — Globul
<br>Молекулярное облако — Moleekulapilvi
* ''Другие туманности — Muut nebulat (Muut guazu-uvut)
Отражательная туманность — Kuvastusnebula / Kuvastusudu
<br>Область H I — H-I-aloveh
'''Космология — Kosmolougii'''
<br>Мультивселенная — Multiversum
<br>Великая стена — Suuri seiny
<br>Войд — Kosmosantyhjys
<br>Галактическая нить — Galaktine langu
<br>Космическая пыль — Kosmosanpöly
<br>Космическая струна — Kosmine jänneh
<br>Кротовая нора — Toukanloukko
<br>Реликтовое излучение (космическое микроволновое фоновое излучение) — Reliktusuvastus / Kosmine mikroaldotagaperäsuvastus
<br>Тёмная материя — Pimei aineh
<br>Тёмная энергия — Pimei energii
Давайте обсуждать, думаю, тема вообще не развита в карельском, поэтому будет суперполезно.
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
t4itktxcxlfp3lc99p6874szzl8akkh
52998
52993
2026-10-25T06:25:03Z
Fembriha
8650
/* */
52998
wikitext
text/x-wiki
Предложение по терминам, касающимся астрономии, для последующего написания статей на эту тему (некоторые термины уже существуют, но включены в список для общей картины). В данном списке через "/" указаны взаимозаменяемые синонимы:
'''Глоссарий — Sanasto'''
<br>Азимут — Azimuuttu
<br>Аккреция — Kerdymy / Akkretsii
<br>Альбедо — Kuvastuskygy / Albeedo
<br>Апоастр — Apoastron
<br>Апогей — Apogee
<br>Апоцентр — Apoapsis
<br>Астеризм — Asterizmu
<br>Астероид — Asteroidu
<br>Астрономическая единица — Tiähtitiijolline yksikkö / Astronoumine yksikkö (сокр. '''au''')
<br>Астрономический горизонт — Tiähtitiijolline taivahanrandu / Astronoumine taivahanrandu
<br>Астрономия — Tiähtitiedo / Astronoumii
<br>Атомное время — Atomaigu
<br>Афелий — Afelion
<br>Болид — Boliidu
<br>Большая полуось — Suuri puoliakseli
<br>Большой взрыв — Suuri Räjähtys
<br>Вертикаль — Pystyviivu
<br>Видимое движение — Nägyi liikeh
<br>Восход — Nouzu
<br>Вселенная — Universum / Muailmankaikkevus
<br>Всемирное время — Yhtehisaigu
<br>Всемирное координированное время — Koordinoittu yhtehisaigu
<br>Высота — Korgevus
<br>Галактика — Galaktiekku / Linnunradakundu
<br>Географическая долгота — Pitkys
<br>Географическая широта — Levevys
<br>Геоид — Geoidu
<br>Годовой параллакс — Vuoziparallaksu
<br>Горизонт — Taivahanrandu
<br>Гравитация — Painovoimu / Gravitatsii
<br>Двойная звезда — Kaksostiähti
<br>Закат (заход) — Lasku
<br>Затмение — Pimendys
<br>Звезда — Tiähti
<br>Звёздная величина — Tiähtimiäry
<br>Звёздная система — Tiähtikundu
<br>Звёздное скопление — Tiähtistö / Tiähtitukku
<br>Зенит — Keskitaivas
<br>Карликовая планета — Dvarfiplaniettu
<br>Комета — Komeettu / Händytiähti
<br>Космическая скорость — Kosmine vauhti (k. v.)
<br>Первая космическая скорость — Enzimäine k. v.
<br>Вторая комическая скорость — Toine k. v.
<br>Третья космическая скорость — Kolmas k. v.
<br>Четвёртая космическая скорость — Nelläs k. v.
<br>Космология — Kosmolougii
<br>Космос — Kosmossu
<br>Красное смещение — Ruskei siirdymine
<br>Либрация — Libratsii
<br>Лимб — Limbus
<br>Лучевая скорость — Säjehvauhti
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Металличность — Metalližus
<br>Метеор — Meteor
<br>Метеорит — Meteoriittu
<br>Метеороид — Meteoroidu
<br>Млечный путь — Linnunrada
<br>Надир — Nadir / Nadiiri
<br>Наклон оси вращения — Akselin kaldavus
<br>Небесная сфера — Taivahankerä
<br>Небесный экватор — Taivahanpäiväntazuaju
<br>Нейтронная звезда — Neutrontiähti
<br>Новая — Nova
<br>Обратное движение — Vastuliikeh
<br>Орбита — Rada
<br>Ось вращения — Akseli
<br>Отвесная линия — Luodilanguviivu
<br>Парсек — Parsek (сокр. '''pc''')
<br>Пекулярная звезда — Pekulaarine tiähti / Pekularine tiähti
<br>Переменная звезда — Muuttui tiähti
<br>Периастр — Periastron
<br>Перигей — Perigee
<br>Перигелий — Perihelion
<br>Перицентр — Periapsis
<br>Планемо — Planiemo
<br>Планета — Planiettu
<br>Планетная система — Planiettukundu
<br>Полярное сияние — Rebointulet
<br>Прецессия — Prekessii
<br>Приливный захват — Vuorovezilukku
<br>Приливные силы — Vuorovezivoimu
<br>Пространство-время — Aigupaikku
<br>Протуберанец — Protuberansu
<br>Прямое движение — Suoru liikeh
<br>Равноденствие — Päiväntazavus
<br>Рассеянное звёздное скопление — Hajanaine tiähtitukku
<br>Сверхновая — Supernova
<br>Сверхскопление — Supertukku
<br>Светимость — Luminositiettu
<br>Световой год — Valgovuozi (сокр. '''ly''')
<br>Сила Кориолиса — Coriolisan voimu
<br>Синхронная орбита — Synhrounine rada / Synhronine rada
<br>Собственное движение — Ominasliikeh
<br>Созвездие — Tiähtijoukko
<br>Солнечная масса — Päiväzen massu
<br>Солнцестояние — Päivänseizatus
<br>Спектральный класс звезды — Tiähten spektrulaji
<br>Спутник — Sateliitti (общее понятие); Kuu (естественный спутник), Tegokuu (искусственный спутник)
<br>Суточный параллакс — Päivyparallaksu
<br>Терминатор — Terminaator
<br>Термоядерная реакция — Lämböydinreaksii / Termoydinreaksii
<br>Туманность — Nebula / Guazu-udu
<br>Фаза затмения — Pimendyksen vaihtokauzi
<br>Фаза планеты — Planietan vaihtokauzi
<br>Центробежная сила — Keksipagovoimu
<br>Шаровое звёздное скопление — Keränmuodoine tiähtitukku
<br>Экзопланета — Eksoplaniettu
<br>Эклиптика — Ekliptiekku
<br>Эксцентриситет — Ekseentrižys / Eksentrižys
'''Тела Солнечной системы — Päiväzenkunnan kappalehet'''
<br>Солнце — Päiväine
<br>Пояс астероидов — Asteroiduvyöhykeh
<br>Пояс Койпера — Kuiperan vyöhykeh
<br>Рассеянный диск — Hajanaine kiehkoi
<br>Транснептуновый объект — Neptunuksentagaine objektu
<br>Гелиосфера — Heliosfeeru
<br>Граница ударной волны — Šokinraja
<br>Гелиопауза — Heliopauzu
<br>Головная (дугообразная) ударная волна — Kuarišokki
<br>Облако Эпика-Оорта — Öpikan-Oortan pilvi
* ''Названия планет, карликовых планет и их естественных спутников представлены в соответствующих статьях и [[Luonnollizien satelliittiloin luvettelu]].''
'''Экзопланеты — Eksoplanietat'''
<br>Безъядерная планета — Ydimetöi planiettu
<br>Бланета — Blaniettu
<br>Внегалактическая планета — Ekstragalaktine planiettu
<br>Газовый гигант — Guazujättiläine
<br>Газовый карлик (мини-Нептун) — Guazudvarfi / Mini-Neptunus
<br>Гелиевая планета — Heliumplaniettu
<br>Гикеан — Hykeanplaniettu
<br>Горячий нептун — Hiilavu neptunus
<br>Горячий юпитер — Hiilavu jupiiter
<br>Двойная планета — Kaksosplaniettu
<br>Двойник Земли — Muan analougu
<br>Железная планета — Rauduplaniettu
<br>Землеподобная (каменистая) планета — Muanjyttyine planiettu / Kiviplaniettu
<br>Квазиспутник — Kvazisateliitti / Kvazikuu
<br>Лавовая планета — Luavuplaniettu
<br>Ледяная планета — Jiäplaniettu
<br>Ледяной гигант (холодный нептун) — Jiäjättiläine / Vilu neptunus
<br>Мегаземля — Megamua
<br>Межзвёздная комета — Tiähtienväline komeettu / Tiähtienväline händytiähti
<br>Миниземля — Submua
<br>Суперпафф — Hattaraplaniettu / Sogerivuattuplaniettu
<br>Планета Златовласки — Elinkelboine planiettu
<br>Межзвёздная планета (планета-бродяга) — Tiähtienväline planiettu / Kulguriplaniettu
<br>Планета-гигант — Jättiläsplaniettu
<br>Планета-океан — Valdumeriplaniettu / Veziplaniettu
<br>Протопланета — Protoplaniettu
<br>Пульсарная планета — Pulsarplaniettu
<br>Пустынная планета — Kuivikkoplaniettu
<br>Рыхлая планета (горячий Сатурн) — Kouhakko planiettu / Hiilavu saturnus
<br>Спутник спутника (субступник) — Subsateliitti / Subkuu
<br>Суб-Нептун — Sub-Neptunus
<br>Супер-Венера — Super-Venus
<br>Суперземля — Supermua
<br>Супер-Ио — Super-Io
<br>Супер-Нептун — Super-Neptunus
<br>Суперобитаемая планета — Superelinkelboine planiettu / Ylielinkelboine planiettu
<br>Супер-Юпитер — Super-Jupiiter
<br>Троянская планета — Trojalaine planiettu
<br>Углеродная планета — Hiiliplaniettu
<br>Холодный юпитер — Vilu jupiiter
<br>Хтоническая планета — Htounine planiettu / Htonine planiettu
<br>Экзоастероид — Eksoasteroidu
<br>Экзокомета — Eksokomeettu / Eksohändytiähti
<br>Экзолуна — Eksosateliitti / Eksokuu
<br>Эксцентричный юпитер — Ekseentrine jupiiter / Eksentrine jupiiter
'''Коричневые карлики — Maksankarvazet dvarfit'''
<br> — Maksankarvaine dvarfi
<br> — Maksankarvaine subdvarfi
'''Компактные звёзды — Kompaktat tiähtet'''
* ''Чёрные дыры — Mustat loukot''
Чёрная дыра звёздной массы — Tiähtimassiivine mustu loukko
<br>Чёрная дыра средней массы — Keskimassiivine mustu loukko
<br>Сверхмассивная чёрная дыра — Supermassiivine mustu loukko
<br>Белая дыра — Valgei loukko
<br>Гравастар — Gravastar
<br>Квазизвезда — Kvazitiähti
* ''Нейтронные звёзды — Neutrontiähtet''
Магнетар — Magnetar
<br>Пульсар — Pulsar
<br>Блицар — Blitsar
<br>Q-звезда (серая дыра) — Q-tiähti / Harmai loukko
<br>Объект Торна-Житков — Thornen-Żytkowan objektu
* ''Экзотические звёзды — Eksouttizet tiähtet''
Кварковая звезда — Kvarkutiähti
<br>Странная звезда — Kummalline tiähti
<br>Электрослабая звезда — Sähköheikko tiähti
<br>Преонная звезда — Preontiähti
<br>Планковская звезда — Planckan tiähti
<br>Бозонная звезда — Bozontiähti
'''Белые карлики — Valgiet dvarfit'''
<br>Белый карлик — Valgei dvarfi
<br>Чёрный карлик — Mustu dvarfi
'''Спектральная классификация звёзд — Tiähtien spektrulajittelu'''
<br>Класс O — O-laji
<br>Класс B — B-laji
<br>Класс A — A-laji
<br>Класс F — F-laji
<br>Класс G — G-laji
<br>Класс K — K-laji
<br>Класс M — M-laji
<br>Класс L — L-laji
<br>Класс T — T-laji
<br>Класс Y — Y-laji
<br>Класс D (белый карлик) — D-laji / Valgei dvarfi
<br>Класс C (углеродная звезда) — C-laji / Hiilitiähti
<br>Класс S (циркониевая звезда) — S-laji / Sirkoniumtiähti
<br>Класс W (звезда Вольфа-Райе) — W-laji / Wolfan-Rayetan tiähti
<br>Класс P (планетарная туманность) — P-laji / Planetaarine nebula / Planetarine nebula
<br>Класс Q (новая) — Q-laji / Nova
'''Галактические компоненты — Galaktizet komponentat'''
<br>Балдж — Keskipuhaldus
<br>Бар (перемычка) — Keppi
<br>Галактический диск — Galaktine kiehkoi
<br>Гало — Halo
<br>Джет (релятивистская струя) — Jet / Džetti / Relativistine virdu
<br>Корона — Kruunu
<br>Полярное кольцо — N'abarengas
<br>Приливной хвост — Vuorovezihändy
<br>Спиральный рукав — Spiralihuaru
<br>Толстый диск — Järei kiehkoi
<br>Тонкий диск — Hoikku kiehkoi
'''Классификация галактик — Galaktiekkoin lajittelu'''
* ''Классификация по морфологии — Morfolougine lajittelu''
Спиральная — Spiraligalaktiekku
<br>Линзовидная — Linzanmuodoine galaktiekku
<br>Эллиптическая — Elliptine galaktiekku
<br>Неправильная — Ebäsiännölline galaktiekku
<br>Пекулярная — Pekulaarine galaktiekku / Pekularine galaktiekku / Erinomaine galaktiekku
<br>Кольцеобразная — Rengasgalaktiekku
* ''Классификация по размеру — Suuruslajittelu''
Ярчайшая в скоплении — Tukun kirkkahin galaktiekku
<br>Гигантская эллиптическая — Jättiläine elliptine galaktiekku
<br>Карликовая — Dvarfigalaktiekku
'''Диски и пространство — Kiehkoit da paikku'''
* ''Межпланетное пространство — Planiettoinväline paikku''
Облако космической пыли — Kosmosanpölypilvi
<br>Межпланетная среда — Planiettoinväline väliaineh
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Магнитосфера — Magnitosfeeru
* ''Звёздные диски — Tiähtikiehkoit''
Аккреционный диск — Kerdymykiehkoi / Akkretsiikiehkoi
<br>Околозвёздный диск — Tiähten ymbärikiehkoi / Sirkumstellaarine kiehkoi / Sirkumstellarine kiehkoi
<br>Протопланетный диск — Protoplanietalline kiehkoi
<br>Остаточный диск — Jiännöskiehkoi
* ''Межзвёздное пространство — Tiähtienväline paikku''
Межзвёздное облако — Tiähtienväline pilvi
<br>Межзвёздная среда — Tiähtienväline väliaineh
<br>Сверхпузырь — Superpuzuri
<br>Пузырь звёздного ветра — Tiähtituulipuzuri
* ''Межгалактическое пространство — Galaktiekkoin paikku''
Межгалактическая пыль — Galaktiekkoinväline pöly
<br>Межгалактическая среда — Galaktiekkoinväline väliaineh
<br>Лайман-альфа пузырь — Lyman-alfa-puzuri
<br>Лес Лайман-альфа — Lyman-alfa-meččy
<br>Странный радиокруг — Kummalline raadivokierros
'''Туманности — Nebulat (Guazu-uvut)'''
* ''Эмиссионные туманности — Emissiinebulat (Emissiiuvut)
Планетарная туманность — Planetaarine nebula (guazu-udu) / Planetarine nebula (guazu-udu)
<br>Остаток сверхновой — Supernovajiännös
<br>Туманность пульсарного ветра (плерион) — Pulsartuulinebula / Pulsartuuliudu / Plerion
<br>Область H II — H-II-aloveh
* ''Тёмные туманности — Pimiet nebulat (Pimiet guazu-uvut)
Глобула — Globul
<br>Молекулярное облако — Moleekulapilvi
* ''Другие туманности — Muut nebulat (Muut guazu-uvut)
Отражательная туманность — Kuvastusnebula / Kuvastusudu
<br>Область H I — H-I-aloveh
'''Космология — Kosmolougii'''
<br>Мультивселенная — Multiversum
<br>Великая стена — Suuri seiny
<br>Войд — Kosmosantyhjys
<br>Галактическая нить — Galaktine langu
<br>Космическая пыль — Kosmosanpöly
<br>Космическая струна — Kosmine jänneh
<br>Кротовая нора — Toukanloukko
<br>Реликтовое излучение (космическое микроволновое фоновое излучение) — Reliktusuvastus / Kosmine mikroaldotagaperäsuvastus
<br>Тёмная материя — Pimei aineh
<br>Тёмная энергия — Pimei energii
Давайте обсуждать, думаю, тема вообще не развита в карельском, поэтому будет суперполезно.
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
9qdizqkt23ds6styqun6af4acvsl7di
52999
52998
2026-10-25T08:39:41Z
Fembriha
8650
/* */
52999
wikitext
text/x-wiki
Предложение по терминам, касающимся астрономии, для последующего написания статей на эту тему (некоторые термины уже существуют, но включены в список для общей картины). В данном списке через "/" указаны взаимозаменяемые синонимы:
'''Глоссарий — Sanasto'''
<br>Азимут — Azimuuttu
<br>Аккреция — Kerdymy / Akkretsii
<br>Альбедо — Kuvastuskygy / Albeedo
<br>Апоастр — Apoastron
<br>Апогей — Apogee
<br>Апоцентр — Apoapsis
<br>Астеризм — Asterizmu
<br>Астероид — Asteroidu
<br>Астрономическая единица — Tiähtitiijolline yksikkö / Astronoumine yksikkö (сокр. '''au''')
<br>Астрономический горизонт — Tiähtitiijolline taivahanrandu / Astronoumine taivahanrandu
<br>Астрономия — Tiähtitiedo / Astronoumii
<br>Атомное время — Atomaigu
<br>Афелий — Afelion
<br>Болид — Boliidu
<br>Большая полуось — Suuri puoliakseli
<br>Большой взрыв — Suuri Räjähtys
<br>Вертикаль — Pystyviivu
<br>Видимое движение — Nägyi liikeh
<br>Восход — Nouzu
<br>Вселенная — Universum / Muailmankaikkevus
<br>Всемирное время — Yhtehisaigu
<br>Всемирное координированное время — Koordinoittu yhtehisaigu (сокр. '''UTC''')
<br>Высота — Korgevus
<br>Галактика — Galaktiekku / Linnunradakundu
<br>Географическая долгота — Pitkys
<br>Географическая широта — Levevys
<br>Геоид — Geoidu
<br>Годовой параллакс — Vuoziparallaksu
<br>Горизонт — Taivahanrandu
<br>Гравитация — Painovoimu / Gravitatsii
<br>Двойная звезда — Kaksostiähti
<br>Закат (заход) — Lasku
<br>Затмение — Pimendys
<br>Звезда — Tiähti
<br>Звёздная величина — Tiähtimiäry
<br>Звёздная система — Tiähtikundu
<br>Звёздное скопление — Tiähtistö / Tiähtitukku
<br>Зенит — Keskitaivas
<br>Карликовая планета — Dvarfiplaniettu
<br>Комета — Komeettu / Händytiähti
<br>Космическая скорость — Kosmine vauhti (k. v.)
<br>Первая космическая скорость — Enzimäine k. v.
<br>Вторая комическая скорость — Toine k. v.
<br>Третья космическая скорость — Kolmas k. v.
<br>Четвёртая космическая скорость — Nelläs k. v.
<br>Космология — Kosmolougii
<br>Космос — Kosmossu
<br>Красное смещение — Ruskei siirdymine
<br>Либрация — Libratsii
<br>Лимб — Limbus
<br>Лучевая скорость — Säjehvauhti
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Металличность — Metalližus
<br>Метеор — Meteor
<br>Метеорит — Meteoriittu
<br>Метеороид — Meteoroidu
<br>Млечный путь — Linnunrada
<br>Надир — Nadir / Nadiiri
<br>Наклон оси вращения — Akselin kaldavus
<br>Небесная сфера — Taivahankerä
<br>Небесный экватор — Taivahanpäiväntazuaju
<br>Нейтронная звезда — Neutrontiähti
<br>Новая — Nova
<br>Обратное движение — Vastuliikeh
<br>Орбита — Rada
<br>Ось вращения — Akseli
<br>Отвесная линия — Luodilanguviivu
<br>Парсек — Parsek (сокр. '''pc''')
<br>Пекулярная звезда — Pekulaarine tiähti / Pekularine tiähti
<br>Переменная звезда — Muuttui tiähti
<br>Периастр — Periastron
<br>Перигей — Perigee
<br>Перигелий — Perihelion
<br>Перицентр — Periapsis
<br>Планемо — Planiemo
<br>Планета — Planiettu
<br>Планетная система — Planiettukundu
<br>Полярное сияние — Rebointulet
<br>Прецессия — Prekessii
<br>Приливный захват — Vuorovezilukku
<br>Приливные силы — Vuorovezivoimu
<br>Пространство-время — Aigupaikku
<br>Протуберанец — Protuberansu
<br>Прямое движение — Suoru liikeh
<br>Равноденствие — Päiväntazavus
<br>Рассеянное звёздное скопление — Hajanaine tiähtitukku
<br>Сверхновая — Supernova
<br>Сверхскопление — Supertukku
<br>Светимость — Luminositiettu
<br>Световой год — Valgovuozi (сокр. '''ly''')
<br>Сила Кориолиса — Coriolisan voimu
<br>Синхронная орбита — Synhrounine rada / Synhronine rada
<br>Собственное движение — Ominasliikeh
<br>Созвездие — Tiähtijoukko
<br>Солнечная масса — Päiväzen massu
<br>Солнцестояние — Päivänseizatus
<br>Спектральный класс звезды — Tiähten spektrulaji
<br>Спутник — Sateliitti (общее понятие); Kuu (естественный спутник), Tegokuu (искусственный спутник)
<br>Суточный параллакс — Päivyparallaksu
<br>Терминатор — Terminaator
<br>Термоядерная реакция — Lämböydinreaksii / Termoydinreaksii
<br>Туманность — Nebula / Guazu-udu
<br>Фаза затмения — Pimendyksen vaihtokauzi
<br>Фаза планеты — Planietan vaihtokauzi
<br>Центробежная сила — Keksipagovoimu
<br>Шаровое звёздное скопление — Keränmuodoine tiähtitukku
<br>Экзопланета — Eksoplaniettu
<br>Эклиптика — Ekliptiekku
<br>Эксцентриситет — Ekseentrižys / Eksentrižys
'''Тела Солнечной системы — Päiväzenkunnan kappalehet'''
<br>Солнце — Päiväine
<br>Пояс астероидов — Asteroiduvyöhykeh
<br>Пояс Койпера — Kuiperan vyöhykeh
<br>Рассеянный диск — Hajanaine kiehkoi
<br>Транснептуновый объект — Neptunuksentagaine objektu
<br>Гелиосфера — Heliosfeeru
<br>Граница ударной волны — Šokinraja
<br>Гелиопауза — Heliopauzu
<br>Головная (дугообразная) ударная волна — Kuarišokki
<br>Облако Эпика-Оорта — Öpikan-Oortan pilvi
* ''Названия планет, карликовых планет и их естественных спутников представлены в соответствующих статьях и [[Luonnollizien satelliittiloin luvettelu]].''
'''Экзопланеты — Eksoplanietat'''
<br>Безъядерная планета — Ydimetöi planiettu
<br>Бланета — Blaniettu
<br>Внегалактическая планета — Ekstragalaktine planiettu
<br>Газовый гигант — Guazujättiläine
<br>Газовый карлик (мини-Нептун) — Guazudvarfi / Mini-Neptunus
<br>Гелиевая планета — Heliumplaniettu
<br>Гикеан — Hykeanplaniettu
<br>Горячий нептун — Hiilavu neptunus
<br>Горячий юпитер — Hiilavu jupiiter
<br>Двойная планета — Kaksosplaniettu
<br>Двойник Земли — Muan analougu
<br>Железная планета — Rauduplaniettu
<br>Землеподобная (каменистая) планета — Muanjyttyine planiettu / Kiviplaniettu
<br>Квазиспутник — Kvazisateliitti / Kvazikuu
<br>Лавовая планета — Luavuplaniettu
<br>Ледяная планета — Jiäplaniettu
<br>Ледяной гигант (холодный нептун) — Jiäjättiläine / Vilu neptunus
<br>Мегаземля — Megamua
<br>Межзвёздная комета — Tiähtienväline komeettu / Tiähtienväline händytiähti
<br>Миниземля — Submua
<br>Суперпафф — Hattaraplaniettu / Sogerivuattuplaniettu
<br>Планета Златовласки — Elinkelboine planiettu
<br>Межзвёздная планета (планета-бродяга) — Tiähtienväline planiettu / Kulguriplaniettu
<br>Планета-гигант — Jättiläsplaniettu
<br>Планета-океан — Valdumeriplaniettu / Veziplaniettu
<br>Протопланета — Protoplaniettu
<br>Пульсарная планета — Pulsarplaniettu
<br>Пустынная планета — Kuivikkoplaniettu
<br>Рыхлая планета (горячий Сатурн) — Kouhakko planiettu / Hiilavu saturnus
<br>Спутник спутника (субступник) — Subsateliitti / Subkuu
<br>Суб-Нептун — Sub-Neptunus
<br>Супер-Венера — Super-Venus
<br>Суперземля — Supermua
<br>Супер-Ио — Super-Io
<br>Супер-Нептун — Super-Neptunus
<br>Суперобитаемая планета — Superelinkelboine planiettu / Ylielinkelboine planiettu
<br>Супер-Юпитер — Super-Jupiiter
<br>Троянская планета — Trojalaine planiettu
<br>Углеродная планета — Hiiliplaniettu
<br>Холодный юпитер — Vilu jupiiter
<br>Хтоническая планета — Htounine planiettu / Htonine planiettu
<br>Экзоастероид — Eksoasteroidu
<br>Экзокомета — Eksokomeettu / Eksohändytiähti
<br>Экзолуна — Eksosateliitti / Eksokuu
<br>Эксцентричный юпитер — Ekseentrine jupiiter / Eksentrine jupiiter
'''Коричневые карлики — Maksankarvazet dvarfit'''
<br> — Maksankarvaine dvarfi
<br> — Maksankarvaine subdvarfi
'''Компактные звёзды — Kompaktat tiähtet'''
* ''Чёрные дыры — Mustat loukot''
Чёрная дыра звёздной массы — Tiähtimassiivine mustu loukko
<br>Чёрная дыра средней массы — Keskimassiivine mustu loukko
<br>Сверхмассивная чёрная дыра — Supermassiivine mustu loukko
<br>Белая дыра — Valgei loukko
<br>Гравастар — Gravastar
<br>Квазизвезда — Kvazitiähti
* ''Нейтронные звёзды — Neutrontiähtet''
Магнетар — Magnetar
<br>Пульсар — Pulsar
<br>Блицар — Blitsar
<br>Q-звезда (серая дыра) — Q-tiähti / Harmai loukko
<br>Объект Торна-Житков — Thornen-Żytkowan objektu
* ''Экзотические звёзды — Eksouttizet tiähtet''
Кварковая звезда — Kvarkutiähti
<br>Странная звезда — Kummalline tiähti
<br>Электрослабая звезда — Sähköheikko tiähti
<br>Преонная звезда — Preontiähti
<br>Планковская звезда — Planckan tiähti
<br>Бозонная звезда — Bozontiähti
'''Белые карлики — Valgiet dvarfit'''
<br>Белый карлик — Valgei dvarfi
<br>Чёрный карлик — Mustu dvarfi
'''Спектральная классификация звёзд — Tiähtien spektrulajittelu'''
<br>Класс O — O-laji
<br>Класс B — B-laji
<br>Класс A — A-laji
<br>Класс F — F-laji
<br>Класс G — G-laji
<br>Класс K — K-laji
<br>Класс M — M-laji
<br>Класс L — L-laji
<br>Класс T — T-laji
<br>Класс Y — Y-laji
<br>Класс D (белый карлик) — D-laji / Valgei dvarfi
<br>Класс C (углеродная звезда) — C-laji / Hiilitiähti
<br>Класс S (циркониевая звезда) — S-laji / Sirkoniumtiähti
<br>Класс W (звезда Вольфа-Райе) — W-laji / Wolfan-Rayetan tiähti
<br>Класс P (планетарная туманность) — P-laji / Planetaarine nebula / Planetarine nebula
<br>Класс Q (новая) — Q-laji / Nova
'''Галактические компоненты — Galaktizet komponentat'''
<br>Балдж — Keskipuhaldus
<br>Бар (перемычка) — Keppi
<br>Галактический диск — Galaktine kiehkoi
<br>Гало — Halo
<br>Джет (релятивистская струя) — Jet / Džetti / Relativistine virdu
<br>Корона — Kruunu
<br>Полярное кольцо — N'abarengas
<br>Приливной хвост — Vuorovezihändy
<br>Спиральный рукав — Spiralihuaru
<br>Толстый диск — Järei kiehkoi
<br>Тонкий диск — Hoikku kiehkoi
'''Классификация галактик — Galaktiekkoin lajittelu'''
* ''Классификация по морфологии — Morfolougine lajittelu''
Спиральная — Spiraligalaktiekku
<br>Линзовидная — Linzanmuodoine galaktiekku
<br>Эллиптическая — Elliptine galaktiekku
<br>Неправильная — Ebäsiännölline galaktiekku
<br>Пекулярная — Pekulaarine galaktiekku / Pekularine galaktiekku / Erinomaine galaktiekku
<br>Кольцеобразная — Rengasgalaktiekku
* ''Классификация по размеру — Suuruslajittelu''
Ярчайшая в скоплении — Tukun kirkkahin galaktiekku
<br>Гигантская эллиптическая — Jättiläine elliptine galaktiekku
<br>Карликовая — Dvarfigalaktiekku
'''Диски и пространство — Kiehkoit da paikku'''
* ''Межпланетное пространство — Planiettoinväline paikku''
Облако космической пыли — Kosmosanpölypilvi
<br>Межпланетная среда — Planiettoinväline väliaineh
<br>Магнитное поле — Magniettukenty
<br>Магнитосфера — Magnitosfeeru
* ''Звёздные диски — Tiähtikiehkoit''
Аккреционный диск — Kerdymykiehkoi / Akkretsiikiehkoi
<br>Околозвёздный диск — Tiähten ymbärikiehkoi / Sirkumstellaarine kiehkoi / Sirkumstellarine kiehkoi
<br>Протопланетный диск — Protoplanietalline kiehkoi
<br>Остаточный диск — Jiännöskiehkoi
* ''Межзвёздное пространство — Tiähtienväline paikku''
Межзвёздное облако — Tiähtienväline pilvi
<br>Межзвёздная среда — Tiähtienväline väliaineh
<br>Сверхпузырь — Superpuzuri
<br>Пузырь звёздного ветра — Tiähtituulipuzuri
* ''Межгалактическое пространство — Galaktiekkoin paikku''
Межгалактическая пыль — Galaktiekkoinväline pöly
<br>Межгалактическая среда — Galaktiekkoinväline väliaineh
<br>Лайман-альфа пузырь — Lyman-alfa-puzuri
<br>Лес Лайман-альфа — Lyman-alfa-meččy
<br>Странный радиокруг — Kummalline raadivokierros
'''Туманности — Nebulat (Guazu-uvut)'''
* ''Эмиссионные туманности — Emissiinebulat (Emissiiuvut)
Планетарная туманность — Planetaarine nebula (guazu-udu) / Planetarine nebula (guazu-udu)
<br>Остаток сверхновой — Supernovajiännös
<br>Туманность пульсарного ветра (плерион) — Pulsartuulinebula / Pulsartuuliudu / Plerion
<br>Область H II — H-II-aloveh
* ''Тёмные туманности — Pimiet nebulat (Pimiet guazu-uvut)
Глобула — Globul
<br>Молекулярное облако — Moleekulapilvi
* ''Другие туманности — Muut nebulat (Muut guazu-uvut)
Отражательная туманность — Kuvastusnebula / Kuvastusudu
<br>Область H I — H-I-aloveh
'''Космология — Kosmolougii'''
<br>Мультивселенная — Multiversum
<br>Великая стена — Suuri seiny
<br>Войд — Kosmosantyhjys
<br>Галактическая нить — Galaktine langu
<br>Космическая пыль — Kosmosanpöly
<br>Космическая струна — Kosmine jänneh
<br>Кротовая нора — Toukanloukko
<br>Реликтовое излучение (космическое микроволновое фоновое излучение) — Reliktusuvastus / Kosmine mikroaldotagaperäsuvastus
<br>Тёмная материя — Pimei aineh
<br>Тёмная энергия — Pimei energii
Давайте обсуждать, думаю, тема вообще не развита в карельском, поэтому будет суперполезно.
[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Olksolo|@Olksolo]] [[Käyttäi:Miro Tuomi|@Miro Tuomi]]
o94zh6vmzkfz1rr6qrsh5arqv4yz0al
Karjalan gimnu
0
17583
52996
2026-10-24T23:15:08Z
Miro Tuomi
8600
Uuzi sivu: [[File:Гимн Республики Карелия.ogg|thumb|Karjalan tazavallan gimnu]]'''Karjalan tazavallan valdivolline gimnu''' on [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] virralline valdivolline simvolu, ohjelmantabaine pruazniekkupajo. Sen hyväksyi Karjalan tazavallan Korgeviman Nevvoston XII kučundukerähmö 6. sulakuudu vuvvennu 1993. Muuzikan kirjuttajannu on Aleksandr Beloborodov, sanoin kirjuttajinnu ollah Ivan Kostin, Armas Mišin. Gimnua julgizesti soittajes...
52996
wikitext
text/x-wiki
[[File:Гимн Республики Карелия.ogg|thumb|Karjalan tazavallan gimnu]]'''Karjalan tazavallan valdivolline gimnu''' on [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] virralline valdivolline simvolu, ohjelmantabaine pruazniekkupajo. Sen hyväksyi Karjalan tazavallan Korgeviman Nevvoston XII kučundukerähmö 6. sulakuudu vuvvennu 1993. Muuzikan kirjuttajannu on Aleksandr Beloborodov, sanoin kirjuttajinnu ollah Ivan Kostin, Armas Mišin.
Gimnua julgizesti soittajes kai olijat kuunnellah sidä seizojen.
== Histourii ==
Elokuul vuvvennu 1990 Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Korgevin Nevvosto (ven.)olo. hyväksyi deklaracien Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan valdivollizes iččenäžyös. Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu sai Karjalan tazavaldu -nimen. Sen periä Karjalan tazavallan Korgeviman Nevvoston Prezidiumu luadi azetuksen simvouliekan muutandas da kilvan piendäs gerban, flavun da gimnan luajindas.
Muuzikan kirjutti säveldäi Aleksandr Beloborodov, Karjalan tazavallan säveldäjien liiton piälikkö. Sanoin kirjuttajinnu ven'an kielel oldih runoilijat Ivan Kostin da Armas Mišin, gimnan sanat kiändi suomen kielele Armas Mišin.
6. sulakuudu vuvvennu 1993 Karjalan tazavallan Korgeviman Nevvoston XII kučundukerähmö hyväksyi Karjalan tazavallan valdivollizen gimnan tekstan da Karjalan tazavallan zakonan № XII-16.495 "Karjalan tazavallan valdivollizen gimnan tekstah nähte". Gimnu hyväksyttih Karjalan tazavallan peruszakonas, pygäläs 101. Gimnal oli kaksi virrallistu tekstua (ven’an da suomen kielel). Gimnan tekstan hyväksyttyy deputuatat seizojen kuunneltih sidä kahtel kielel horan ezitetynny.
Talvikuul vuvvennu 2001 Karjalan tazavallan Zakonoinluajindukerähmön II kučundukerähmön deputuatat kiellettih gimnan sanoin ezitändän suomen kielel da luajittih kohenduksii zakonah "Karjalan tazavallan valdivollizen gimnan tekstah nähte". Se piätös sellitettih sil, ku Karjalan tazavallas ainavonnu virrallizennu kielenny on ven'an kieli da virralline gimnan ezitändy suomen kielel on peruszakonua vastah.
== Gimnan sanoin kiändämine ==
Gimnan sanat suomen kielele kiändi runoilii Armas Mišin.
Suomen kielel gimnua virrallizesti ezitettih kerran vuvvennu 1993 Karjalan tazavallan muuzikkuteatras, hedi Karjalan tazavallan valdivollizen gimnan tekstah nähte -zakonan enzimäzen toimitandan Karjalan tazavallan Korgevimal Nevvostol hyväksyttyy.
Karjalan tazavallan gimnan sanat kiändi karjalan kielen livvin murdehele karjalaine runoilii Aleksandr Volkov.
== Gimnan sanat ==
{| class="wikitable"
|- valign="top"
|
; Ven’an kielel
Край родной — Карелия!
Древняя мудрая земля.
Братских племён одна семья,
Карелия!
Звените, озёра, и пой, тайга!
Родная земля, ты мне дорога.
Высоко на сопках твоих стою
И песню во славу тебе пою.
Край родной — Карелия!
Ты мне навек судьбой дана.
Здравствуй в веках, моя страна,
Карелия!
Герои былин средь лесов и гор
Живут на земле нашей до сих пор.
Лейся, песня! Кантеле, звонче пой
Во имя карельской земли святой!
Край родной — Карелия!
Рун и былин напев живой.
Вижу рассвет лучистый твой,
Карелия!
Вижу рассвет лучезарный твой,
Карелия!
|
; Suomen kielel
Kotimaamme Karjala!
Ikivanha kaunis maa.
Veljeskansat yhteen saa
Karjala!
Nuo järvet ja vaarat ja hongikot -
ne huomisen kutsua kuunnelkoot!
Seisoin vaaran harjalla paljain päin
ja suljin syliini mitä näin.
Kotimaamme Karjala!
Ikivanha laulumaa.
Työllään etsii kunniaa
Karjala!
Ne urhot ja sankarit laulujen -
ne asuvat täällä entiselleen.
Soita, soma kantele, jatku, työ!
Soi, laulu, sydämen liekki, lyö.
Kotimaamme Karjala!
Rahvas rehti, ahkera
töin ja lauluin ikuistaa
Karjala!
Töin ja lauluin ylistää
Karjala!
|
; Karjalan kielel
Kodirandu — Karjalu!
Igäine kaunis meijän mua.
Heimokanzat yhteh suat,
Karjalu!
Tuo kuunnelkua järvet dai mečät, suot
Kui sydämeh oma mua pajuo tuou.
Se mäin piälpäi selvembi nähtä voi —
Vie parembi kaikkii mua meijän roih.
Kodirandu — Karjalu!
Ozan kel elä igä kai.
Ryndähis meijän yksi vai —
Karjalu!
Tiä runoloin rohkiembat poijat vie
Kai eletäh salolois, järvien ies.
Pajo lennä, kandeleh helkieh lyö,
Kiitä Karjalua kaikkie muadu myö.
Kodirandu — Karjalu!
Runot dai pajot elos piet.
Nägyy tiä päivännouzu vies,
Karjalu!
Päiväzen nouzu nägyy vies,
Karjalu!
|}
== Kačo ližäkse ==
* [[Karjalan gerbu]]
* [[Karjalan flagu]]
== Kirjalližus ==
* Ведомости Верховного Совета Республики Карелия. 1993. — № 5—6, стр. 495
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД "ПетроПресс", 2007. — С. 267—400 с.: ил., карт. <nowiki>ISBN 978-5-8430-0123-0</nowiki> (т. 1)
[[Kategourii:Ven'an Federacien subjektoin gimnat]]
[[Kategourii:Karjalan tazavallan simvouliekku]]
[[Kategourii:Karjalan muuzikku]]
[[Kategourii:Pajot kirjaimikon mugah]]
4vebz3nkpwjna61wmay34xmijoxxts3
Pagin:Bahrein
1
17584
52997
2026-10-25T06:01:34Z
Бабичев Д.(Тула)
8981
Uuzi sivu: ручей дождь в немецком ~~~~
52997
wikitext
text/x-wiki
ручей дождь в немецком [[Käyttäi:Бабичев Д.(Тула)|Бабичев Д.(Тула)]] ([[Käyttäi pagin:Бабичев Д.(Тула)|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 09.01 (MSK)
tttqsidcu0f1gjkwkrtakgxned3h4aq
53001
52997
2026-10-25T09:25:14Z
Pristome
8785
Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1d)
53001
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{delete|1=No useful content <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude>
ручей дождь в немецком [[Käyttäi:Бабичев Д.(Тула)|Бабичев Д.(Тула)]] ([[Käyttäi pagin:Бабичев Д.(Тула)|pagin]]) 25. Ligakuuta 2026 kello 09.01 (MSK)
tbk40iqyoak9gfjiem8o5idc0sp5hno