Šablonu:Viittehet

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="olo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedii</sitename>
    <dbname>olowiki</dbname>
    <base>https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medii</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Erikoine</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pagin</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Käyttäi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Käyttäi pagin</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedii</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedien paginat</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Failu</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Failu pagin</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediiWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediiWiki pagin</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablonu</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Šablonu pagin</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Abu</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Abu pagin</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategourii</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategourii pagin</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduuli</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Keskustelu moduulista</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Šablonu:Viittehet</title>
    <ns>10</ns>
    <id>138</id>
    <revision>
      <id>53132</id>
      <parentid>599</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankos10</username>
        <id>1163</id>
      </contributor>
      <comment>Lizätty kategourii</comment>
      <origin>53132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="j0uu8ya7h0jeqieheafvpdqromfmply" xml:space="preserve">&lt;div id=&quot;vihjehet-template&quot; class=&quot;vihjehet-template&quot; style=&quot;font-size:90%; {{ #if: {{{stolbiekat|}}} | -moz-column-count:{{{stolbiekat}}}; -webkit-column-count:{{{stolbiekat}}}; column-count:{{{stolbiekat}}}; -moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em; | {{ #ifexpr: {{ #ifeq: {{lc: {{{1|}}} }} | stolbiekat| 1 | 0}} or {{ #ifeq: {{lc: {{{2|}}} }} | stolbiekat| 1 | 0}} | -moz-column-count:; -webkit-column-count:; column-count:; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-width: 35em; column-width: 35em;}}}} list-style-type:{{#switch: {{{joukko|}}}
    | upper-alpha
    | upper-roman
    | lower-alpha
    | lower-greek
    | lower-roman = {{{joukko}}}
    | #default = decimal}};&quot;&gt;&lt;includeonly&gt;{{#tag:references|{{{vihjehet|{{{refs|}}}}}} | group={{{joukko|}}} }}&lt;/includeonly&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;noinclude&gt;
[[Kategourii:Mallit]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0uu8ya7h0jeqieheafvpdqromfmply</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avstrualii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2723</id>
    <revision>
      <id>53111</id>
      <parentid>52692</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankos10</username>
        <id>1163</id>
      </contributor>
      <comment>Kumattu versii [[Special:Diff/52692|52692]], kudaman luadi [[Special:Contributions/Onegaborg|Onegaborg]] ([[User talk:Onegaborg|pagin]]); Kategourii:Avstrualii on ohjavussivu</comment>
      <origin>53111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="4dhzg0f9dyqu3v0g9nirbx294wcrcse" xml:space="preserve">{{Mua
| Nimi=Avstrualien liitto
| Alguperäine nimi={{K-en|Commonwealth of Australia}}
| Flagu=Flag_of_Australia_(converted).svg
| Gerbu=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
| Audio = U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (abridged).oga
| Iččenäžyön päivymiärät=1. pakkaskuudu 1901
| Genetiivu=Avstrualien
| Piälinnu=[[Kanberra]]
| Suurimat linnat=[[Sydney]], [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]], [[Adelaide]] 
| Rahvahan lugumäry=25 978 935
| Hinnoituksen vuozi=2022
| Pinduala=7 692 024
}}

'''Avstrualii''' ({{K-en|Australia}}) libo Avstrualien liitto on valdivo, kudai sijoittuu suvizes muan puoliškos. Se täyttäy Avstrualien manderen, Tasmanien suaren da vie monet muut Indien valdumeren da Tyynenmeren suaret. Valdivon pinduala on 7 692 024 km² (6. sijal muailmas). Lähizet muat ollah [[Päivännouzu Timor]], [[Indonezii]] da [[Papua-Uuzi Guinea]] pohjazes, [[Vanuatu]], [[Uuzi-Kaledounii]] da [[Solomonsuaret]] koillizes, [[Uuzi Zelandii]] liidehes. Rahvahan lugumiäry on 24 237 283 hengie (3.05.2016), kudamis enimistö eläy päivännouzurannal.

Avstrualien piälinnu on [[Canberra]].

[[Kategourii:Okeanien muat]]
[[Kategourii:Australii|*]]</text>
      <sha1>4dhzg0f9dyqu3v0g9nirbx294wcrcse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karjalan kieli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3059</id>
    <revision>
      <id>53131</id>
      <parentid>53053</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T07:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankos10</username>
        <id>1163</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Linkoin korjahuksii</comment>
      <origin>53131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11705" sha1="p6rhqvlavk8l1ryjnq3vvub75wfs2e0" xml:space="preserve">{{UIC}}
'''Karjalan kieli''' kuuluu [[Suomelas-ugrilazet kielet|suomelas-ugrilazen]] kielikunnan [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazien kielien joukkoh]]. Täh joukkoh karjalan kielen ližäkse kuulutah [[Suomen kieli|suomen]], [[Vepsän kieli|vepsän]], [[Eestin kieli|eestin]], [[Ižoran kieli|ižoran]], [[Vadjan kieli|vadjan]] da [[Liivin kieli|liivin kielet]]. Vuvven 2010 rahvahanluvun mugah 25 605 hengie [[Ven'a|Ven'al]] sanoi, ku maltau paista karjalakse, karjalazekse iččie sanoi 60 815 hengie. [[Suomi|Suomes]] karjalan kielel pagizijua on 5 tuhattu hengie.  

Rikas on suusanalline perindö karjalan kielel. [[Karjalazet]] runot ollah kuulužan [[Kalevala]]-eeposan pohjannu, sen yhtehkeriäjänny da kirjuttajannu on Suomen kielimies [[Elias Lönnrot]]. Kalevala-eepossua verdaillah muailmas Gomeran &quot;Iliadah&quot;.

Vuozien 1937—1940 aigah karjalan kieli oli valdivokielenny Karjalan avtonoumizes socialistizes nevvostotazavallas suomen da ven'an kielen rinnal.

Karjalan kielen pohjannu on latinalaine kirjaimikko, sendäh Karjalan tazavallas sil ei ole valdivokielen stuatussua (federuallizien zakonoin mugah vaiku kiriilline kirjaimikko voi olla valdivokielen pohjannu Ven'al). Karjalan tazavallas karjalan kieli suau valdivokannatustu, kuigi vepsän da suomen kielet. Suomes vuvves 2009 karjalan kielel on vähembistökielen stuatussu.

== Murdehet ==

''Piäkirjutus: [[Karjalan kielen murdehet]]''

Karjalan kieles eroitetah kolme piämurrehtu: vienankarjal, liygi da lyydi. Vienankarjalakse paistah Keski- da Pohjas-Karjalas, Tverin da Leningruadan alovehel. Livvikse paistah karjalazet Anuksen da Priäžän piiris. Lyydikse pagizijat eletäh Priäžän, Oniegurannikon, Kondupohjan da Anuksen piirilöis.  

Karjalan kielen piämurdehien nägyvin ero on sanan a: n da ä:n loppuvokalin vaihtelu. Vienankarjalas sanan lopus ollah ''a'' da ''ä'' vokalit, livvis niilöin sijas on ''u'' da ''y'', lyydis net hävitäh libo muututah ''e'':kse. Vienankarjalaine sanou ''orava'', ''leppä'', liygiläine — ''oravu'', ''leppy'', lyydiläine — ''orav'', ''leppe''. Vienankarjalas enimäl käytös ollah kumiet konsonantat, livvis da lyydis — helevät.

Vienankarjalan piämurreh jagavuu kahteh joukkoh: pohjaskarjalazih murdehih da suvikarjalazih murdehih. Pohjaskarjalazih murdehet omas puoles jagavutah vie kahteh joukkoh: pohjazih murdehih da siirdymymurdehih. Pohjazii murdehii ollah Vuokkiniemen, Viččataipalen, Kieretin, Kiestinkin, Kontokin, Oulankan, Suomussalmen, Tihtojärven da Uhtuan murdehet. Siirdymymurdehii ollah Puanajärven, Užmanan da Jyškyjärven murdehet. Suvikarjalan murdehet jagavutah kolmeh joukkoh: Keski-Karjalan murdehih, Raja-Karjalan murdehih da Keski-Ven'an mudehih. Keski-Karjalan murdehii ollah Voijärven, Mändysellän, Puadenen, Porajärven, Repol'an, Rukajärven, Tunkuon, Šuikujärven murdehet. Raja-Karjalan murdehii ollah Ilomantsin, Korbisellän, Suistamon, Suojärven murdehet. Keski-Ven'an murdehii ollah Valdain, Vesjegonskan, D’oržan, Tihvinän, Tolmačun murdehet.

Livvin piämurdeheheh kuulutah Vieljärven, Videlen, Imbilahten, Konnun, Kotkatjärven, Nekkulan, Riipuškalan, Salmin, Siämäjärven da Tulemjärven murdehet.

Lyydin piämurreh jagavuu pohjas-lyydiläzih ([[Kondupohjan piiri]]), keskilyydiläzih (Munjärvi), suvilyydiläzih (Pyhäjärvi) da Kuujärven murdehih.

== Kehitysvaihiet ==
Karjalan kieli on igivahnu kieli. Sen peräjuuret upotah syväle muinažuoh. Kaikis suomi-ugrilazis kirjutettulois mustomerkilöis, midä on löydynyh täh aigah suate, karjalankielizet kirjutukset ollah toizekse vahnimat kogo suomi-ugrilazes kieliperehes (kaikis vahnimat ollah vengrienkielizet 1100-vuozisuan aigah kirjutetut tekstat). Karjalankielizet tuohikirjutukset, kudamii on löytty arheologat Suures Novgorodas, kuulutah 1200—1300 vuozisadoin aigoih. Kai toizet muinazet suomi-ugrilazet kirjutetut mustomerkit kuulutah myöhembih aigoih.

Suuren ruavon karjalan kirjukielen kehitändäs oli luadinuh pravosluavnoi kirikkö, kudai XVIII vuozisuan lopus rubei piästämäh ilmah hengellisty literatuurua karjalan kielel. Painettuloin kniigoin joukos oldih &quot;Erähien malittuloin da lyhendetyn katehiizisan kiännös&quot; livvikse (1804) da livvikse kiännetty Jevangelii Matfein mugah (1820).

Karjalan kielen sanakniigoin luajindah ottavuttih XIX vuozisuan lopus. Vuvvennu 1887 tveriläzien kehoitukses A. Tolmačevskaja luadi Karjal-ven'alazen sanakniigan, ku karjalazet lapset parembi opastuttus ven'an kieldy. Pyhärven školan opastai M. Georgijevskii valmisti Ven'a-karjal sanakniigan vuvvennu 1908. Vuvvennu 1913 nägi päivänvalgien 74-sivuine Videlen školan opastajan V. Korol'ovan Ven’a-karjal sanakniigu.

Vahnimannu sanakniigois pietäh Afonan arhimandriittu Feofanan pikkarastu karjal-ven'alastu sanakniigua. Se on XVII vuozisuan aigaine da se löyttih Soloveckoin manasterin kirjaston kirikkökniigas. Sanakniigan kirjutukset on luajittu sen reunoile da rivilöin välih.

Karjalan kielen kehitändäh niškoi oli äijy luajittu 1930-luvul. Silloi oli piästetty ilmah ylen äijy kniigua karjalan kielel Karjalas da Tverin alovehel. Nämmä oldih eri opastusainehien — luonnontiijon, muantiijon, matemuatiekan da toizien — opastuskniigat da luvendukniigat.

Vuozien 1940 allus [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] poliitiekku muutui da karjalan kieli jäi hätkekse aigua vaiku rahvahan kodikielekse. Uvvessah kielen kehittämizeh otettihes vuvvennu 1989 jälles Petroskois piettyy konferensiedu &quot;Karjalazet: rahvas, kieli, kul'tuuru da ekonoumiekku&quot;. Silloi oli hyväksytty karjalan kielen kirjaimikko, algavui karjalan kielen opastus, ilmah ruvettih piästämäh kniigoi, lehtilöi da žurnualoi karjalan kielel.

Karjalan kielen päiviä pietäh 20. sulakuudu. Sinäpiän vuvvennu 1989 oli hyväksytty kirjalan kielen kirjaimikko latinalazel pohjal.

Algajen vuvves 1990 Ven'an yhtehiskunnallizen poliitiekan muutoksen jälgeh se prosessu on ruvennuh elbymäh uvvessah. Aktiivizesti painetah karjalankielisty literatuurua. Sih joukkoh kuuluu ei vaiku kaunehliteratuuru, opastusliteratuuru da muu literatuuru, no i hengelline literatuuru. Karjalan kielel eripainoksinnu on piästetty ilmah kai Uvven Sanan piäozat. Kogonah yhteläzenny kniigannu [[Uuzi sana|Uuzi Sana]] ilmestyi vuvven [[Vuozi 2003|2003]] algupuoles.

Yhtenäine karjalan kielen kirjaimikko oli hyväksytty Karjalan tazavallan halličuksen 16. kevätkuun vuvven 2007 azetukses № 37-П. Karjalan tazavallan halličuksen 29. oraskuun vuvven 2014 azetukses № 168-П oli luajittu muutokset täh azetukseh, sen mugah yhtenäzeh karjalan kielen kirjaimikkoh ližättih ''C''-kirjain.

Vuozien 1990 aigah oli luajittu enzimäzet karjalan kielen aberit, opastuskniigat, sanakniigat. Vuvvennu 1990 rubei piäzemäh ilmah karjalankieline Oma Mua-lehti. Kieli rubei kuulumah ruadivos da TV:s.

== Kirjaimikko ==

{| style=&quot;font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF&quot;
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | A a [aa]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | B b [bee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | C c [cee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Č č [čee]
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | D d [dee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | E e [ee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | F f [ef]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | G g [gee]
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | H h [hoo]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | I i&lt;br /&gt; [ii]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | J j&lt;br /&gt; [jii]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | K k [koo]
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | L l&lt;br /&gt; [el]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | M m [em]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | N n [en]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | O o [oo]
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | P p [pee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | R r [er]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | S s [es]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Š š [šee]
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Z z [zee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ž ž [žee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | T t [tee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | U u [uu]
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | V v [vee]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Y y [yy]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ä ä [ää]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ö ö [öö]
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | ’
|}&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20171124114853/https://gov.karelia.ru/News/2007/04/0417_06_e.html &lt;/ref&gt;

Pehmendysmerki〈’〉merkiččöy iellizen konsonantan palatalizuičendua.

== Kirjalližus ==

* ''Анисимов Н. А.'' Букварь на карельском языке. — Петрозаводск, 1937. (первое издание)
* ''Анисимов Н. А.'' Программа по карельскому языку для начальных школ и методическая записка к ней. — Петрозаводск, Каргосиздат, 1938.
* ''Анисимов Н. А.'' Грамматика карельского языка. Часть 1. Фонетика и морфология. — Петрозаводск, Каргосиздат, 1939.
* ''Анисимов Н. А.'' Карельский орфографический словарь. — Петрозаводск, Каргосиздат, 1940.
* ''Анисимов Н. А.'' Основные правила правописания карельского языка. — Петрозаводск, Каргосиздат, 1940.
* ''Макаров Г. Н.'' Карельский язык // Языки народов СССР, т. III. Финно-угорские и самодийские языки. — М., 1966.
* ''Макаров Г. Н.'' Русско-карельский словарь. — Петрозаводск. 1975.
* ''Зайков П. М., Ругоева Л. И.'' Карельско-русский словарь (северно-карельские диалекты) Около 9 000 слов / Петрозаводск: Периодика, 1999. — 224 с.
* ''Зайков П. М.'' Грамматика карельского языка (фонетика и морфология). — Петрозаводск, 1999.
* Карелы: модели языковой мобилизации. Сборник материалов и документов / Сост.: В. Н. Бирин, Е. И. Клементьев, А. А. Кожанов. — Петрозаводск: КарНЦ РАН, 2005. — 281 с.

== Viittehet ==
{{Viittehet}}

== Aihies toiziel ==
* [https://web.archive.org/web/20071209001204/http://livviki.karelia.ru/language/k1.shtml Karjalan kieli]
* [http://elibrary.karelia.ru/book.shtml?levelID=034005&amp;id=2071&amp;cType=1 Karjalan gruammatikku]
* [https://web.archive.org/web/20201105231902/http://sanakniigu.onego.ru/index.php?lan=rus Sanakniigu]

{{Suomi-ugrilazet kielet}}

[[Kategourii:Karjalan kieli|*]]
[[Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet]]
[[Kategourii:Jevroupan kielet]]
[[Kategourii:Википедия:Избранные статьи]]</text>
      <sha1>p6rhqvlavk8l1ryjnq3vvub75wfs2e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karjalan tazavaldu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3065</id>
    <revision>
      <id>53133</id>
      <parentid>51505</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29872" sha1="lsizyvw2r3vouk9yfwh1rxpx6ulko32" xml:space="preserve">{{UIC}}
'''Karjalan tazavaldu''' libo '''Karjal''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Респу́блика Каре́лия'', ''Respublika Karelija'') on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] subjektu. Kuuluu Ven'an Luodehpuolen federuallizeh okrugah da Pohjazeh talovuspiirih. Karjalan tazavallan piälinnannu on [[Petroskoi]]. Tazavallan piälikönny (halličuksen johtajannu) ruadau [[Artur Parfenčikov]].

Karjalan tazavaldu on perustettu vuvvennu 1920 kui [[Karjalan ruadokommuunu]]. Sit 25. heinykuudu vuvvennu 1923 rodih [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Avtonoumine Karjalan sosialistine nevvostotazavaldu]] Ven'an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah kuulujannu. Talvikuun 5. päivänny vuvvennu 1936 se sai Karjalan avtonoumine sicialistine nevvostotazavaldu -nimen. Kevätkuun 31. päivänny vuvvennu 1940 Nevvostoliiton Ylimäzen nevvoston käskys tazavaldu sai [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu|Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]] –nimen da ei ruvennuh enämbiä kuulumah Ven'an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah. Vuvven 1956 heinykuun 16. päiväs se uvvessah kuuluu VFSNT:h. Karjalan tazavallan Ylimäine nevvosto 9. elokuudu vuvvennu 1990 hyväksyi deklaracien valdivollizes iččenäžyös da 13. kylmykuudu vuvvennu 1991 otti käyttöh tazavallan nygözen virrallizen nimen – Karjalan tazavaldu.

Karjalan päivänlaskuraja on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] da [[Suomi|Suomen]] valdivollizen rajan ozannu. Päivännouzupuoles Karjal rajoittuu Arhangelin aloveheh, suves Karjalan tazavallal on raja [[Leningradan aloveh|Leningruadan]] da Voulogdan alovehenke, pohjazes – [[Murmanskan aloveh|Murmanskan alovehenke]].

Karjalan tazavallas valdivokielenny on ven'an kieli. Valdivon kannatustu suajah tazavallas [[Karjalan kieli|karjalan]], [[Vepsän kieli|vepsän]] da [[Suomen kieli|suomen kielet]].

== Nimen alguperä ==
Karjal-nimen alguperiä loppussah vie ei sellitetty. Tutkijat ollah sidä mieldy, ku se oli roinnuh ezisuomelazes sanas *karja &quot;karju&quot;, kudai oli otettu laihinah ezigermuanielazes kieles: ''*harjaz'', kudai tarkoitti &quot;sodajoukkuo, armiedu&quot; da nimen lopus olii ''-l'' on paikannimilöin ''-la/-lä-'' -juondeh. Toizen sellityksen mugah Karjalan tazavallan nimi sai roita baltilazes sanas ''гарья'', kudai tarkoitti &quot;mägie&quot;.

== Muantiedo ==
Karjalan tazavaldu on Pohjas-Jevroupas, Ven'an luodehes. Sen randoi koillizes huuhtelou Vienanmeri. Karjalan tazavallan piduhus pohjazespäi suveh on 660 kilometrii, päivänlaskuspäi päivännouzuh – 424 kilometrii.

Karjalan muapindu on mättähikäs alango, kudamas päivänlaskupuoles rodieu Päivänlasku-Karjalaine ylängö. Jiätikkö pohjazeh siirdäjes on ylen äijäl muuttanuh Karjalan muapinnan, sih rodih morienuselgii, mägiharjandehii, mättähii, järviallikkoloi. Karjalan tazavallan korgevin kohtu on Nuorunen mägi Louhen piiris Paanajärven kanzallizes puustos– 576,7 metrii.

=== Aigupoujassu ===
Karjalan tazavaldu kuuluu aigupoujassah, kudamua kanzoinvälizen standartan mugah sanotah Moskovan aigupoujasakse. Kogomuailman koordiniiruitus aijas (UTC) on eruo +3:00.

=== Ilmasto ===
Karjalan ilmasto on muuttui ilmasto meri- da mannerilmaston välil. Karjalan lähäl ollah [[Baltiekan meri|Baltiekkumeri]], [[Vienanmeri]] da [[Barencanmeri]], sendäh ilmu tazvallas on vaihtelii da liijakse kostei, puaksuh vihmuu libo panou lundu. Talvi Karjalas on pitky da viluvin vuvvenaijois. Kezä on lyhyt da lämmin. Toiči kezäkuul Karjalas voi olla halluagi. Räkkipäivii ei ole äijiä, suves net voijah kestiä kaksi-kolme nedälii.

=== Geolougii ===
Hyödykaivadahizis Karjalas on raudurudua, šungiitua, tituanua, vanuadiedu, molebdenua, rakendusmaterjualois – graniittua, diabuazua, mruamorua, kvarciittua. Kirjoile on pandu 494 hyödykaivandahizien suandukohtua. Niilöis suajah turvehtu, hiekkua da čuuruu, luonnon piälystyskivie, rakenduskivie da toizii.

=== Vezistöt ===
Karjal on järvilöin da jogiloin mua. Nelläs vuitti sen alovehtu on vien vallas. Karjalas on läs 60 tuhattu järvie da 27 tuhattu jogie. Luadogan järvi da Oniegujärvi ollah Jevroupan suurimat järvet. Suurimien järvilöin joukkoh kuulutah sežo Piäjärvi, Seesjärvi, Siämärvi (järvi), Topasjärvi, Jyškyjärvi. Karjalan suurimat jovet ollah Vodla (149 kilometrii), Kemi (191 kilometrii), Onda (197 kilometrii) .

=== Eläinmuailmu ===
Karjalan eläinmuailmu oli kehitynnyh jälles jiäkauttu. Tazavallas on 63 imettäjien lajii, erähät niilöis on pandu Karjalan Ruskieh kniigah, ezimerkikse, Luodagan n'orpu. Karjalan mečis on kondiedu, hirvie, meččypoččii, pohjastu pedrua, ahmoidu, reboidu, änöidyj, hukkua, ilvesty, kuniččua, sagarvuo, majaidu, mägriä.

Karjalas on 285 linduloin lajii, niilöis 36 lajii on pandu Karjalan Ruskieh kniigah. Karjalas on čiuččoidu, tijastu, piäsköidy, hanhie, sorzua, kurmoidu, tedriroduhizii linduloi: tedrie, pyydy, meččykanua, meččoidu. Pedolindulois tazavallas on hyybiedy, kotkua, haukkua.

Kiemurdelijois Karjalas suau nähtä vaiku harmua maduo, mustumaduo, vaskiččuu da kaksi lajii šižiliuhkuu. Kezäl Karjalas on äijy tihii, čakkua da puarmua.

=== Kazvimuailmu ===
Karjalan kazvimuailmu oli kehitynnyh 10-15 tuhattu vuottu tagaperin. Karjalas enimyölleh on havvumeččiä, pohjazeh päi – pedäjikkölöi, suveh päi – pedäjikkölöi da kuuzikkoloi. Havvupuulois Karjalas kazvau pedäjiä da kuustu, lehtipuulois – koivuu, leppiä, huabua, pajuu. Karjalan mečis da suoloil kazvau äijy marjua: buolua, must'oidu, muur'oidu, garbaluo, juomoidu, meččymadžoidu.

=== Luonnon suojelu ===
Karjalan tazavallas on kaksi rauhoitettuu alovehtu: Kivačun da Kostamuksen rauhoitettu aloveh, da Kandalakšan rauhoitetun alovehen Kemi-Ludskoi oza. Nilöis ollah ekolougizet tropat, luonnon muzeit da kehitetäh tiedomatkailuu. Karjalas on nelli kanzallistu puustuo: Vodlajärven kanzalline puusto (oza sit kuuluu Arhangelin alovehele), [[Puanajärvi (pos'olku)|Paanajärven]], [[Kalevala (pos'olku)|Kalevalan]] da [[Luadogan kallivosuaret]] -puustot.

== Histourii ==
VII vs — XI vs. — Korela-heimo (Itämerensuomelazih kanzoih kuului heimo)

XI — XV vs. — Korelan mua (Luadogan luodehrannikon alovehen histourielline nimi. Kuului Novgorodan tazavaldah)

XVI — XVII vs. — Korelan ujezdu (Moskovan tsuarikunnan Novgorodan mualoin Vadjan viijendeksen oza)

1617 — 1721 — Karjalan gercougukundu (Kuului Ruočin kuningaskundah Viiburin alovehennu)

1784 — 1796 — Anuksen paikallisjohtokundu (Ven’an valdukunnan haldivolline yksikkö)

1801 — 1922 — Anuksen gubernii (Ven’an valdukunnan haldivolline yksikkö)

08. kezäkuudu 1920 — 27. heinykuudu 1923 — Karjalan ruadokommuunu (Avtonoumii VFSNT:s/Nevvostoliitos)

25. heinykuudu 1923 — 05. kylmykuudu 1936 — Avtonoumine Karjalan socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s)

05. talvikuudu 1936 — 31. kevätkuudu 1940 — Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s)

31. kevätkuudu 1940 — 16. heinykuudu 1956 — Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu (Nevvostotazavaldu)

16. heinykuudu 1956 — 24. oraskuudu 1991 — Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s)

24. oraskuudu 1991 — 13. kylmykuudu 1991 — Karjalan socialistine nevvostotazavaldu (Tazavaldu VFSNT:s)

13. kylmykuudu 1991 — 12. tuhukuudu 2001 — Karjalan tazavaldu (Tazavaldu VFSNT:s /Ven'al)

Pakkaskuun 12. päiväs vuvven 2001 — Karjalan tazavaldu (Karjal) (Tazavaldu Ven’an Federacies)

Oli sežo tunnustamattomii valdivollizii yksikkölöi tazavallan pohjazes sodaintervencien aigah:

21.07.1919 – 18.05.1920 – Pohjas-karjalaine valdivo;

19.03.1920 – 1922 – Uhtuon tazavaldu.

== Rahvas ==
Karjalan tazavallan rahavahan lugumiäry Rosstatan tiedoloin mugah on 527 821 hengie (2023). Linnalastu rahvastu on 80,11% (2022). Karjalas eläy ven'alastu, karjalastu, vepsälästy, valgoven'alastu, suomelastu da muudu kanzua.

== Suurembat eländykohtat ==
{{Kartal sijaičendu+|Ven'an Federatsii Karjala|| AlternativeMap =Relief Map of Karelia.png|width=440|float= right|alt=Karjalan tazavallan linnat da piirit
|caption=Karjalan tazavallan kartu.
|places=
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 14 2.svg&lt;!--Iso yli 100 k.as kaupunki--&gt;|marksize=15
|lat_deg=61.78|lat_dir=N|lon_deg=34.33|lon_dir=E
|position=top|label=&lt;u&gt;[[Petroskoi|&lt;br&gt;&lt;br&gt;Petroskoi]]&lt;/u&gt;|label_size=110|link=Petroskoi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 14.svg&lt;!--keskikokoinen 30-100 k.as kaupunki--&gt;|marksize=25
|lat_deg=62.2|lat_dir=N|lon_deg=34.27|lon_dir=E
|position=left|label=[[Kondupohju]]|link=Kondupohju}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg&lt;!--pienehkö 10-30 k.as taajama--&gt;|marksize=20
|lat_deg=63.73|lat_dir=N|lon_deg=34.32|lon_dir=E
|position=top|label=[[Segeža|&lt;br&gt;Segeža]]|link=Segeža}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=64.58|lat_dir=N|lon_deg=30.6|lon_dir=E
|position=right|label=[[Kostamuš]]|link=Kostamuš}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=61.7|lat_dir=N|lon_deg=30.67|lon_dir=E
|position=right|label=[[Sortaval]]|link=Sortaval}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=62.917|lat_dir=N|lon_deg=34.45|lon_dir=E
|position=left|label=[[Karhumägi]]|link=Karhumägi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=64.95|lat_dir=N|lon_deg=34.6|lon_dir=E
|position=left|label=[[Kemi]]|link=Kemi (Viena)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=61.575|lat_dir=N|lon_deg=31.477|lon_dir=E
|position=right|label=[[Pitkyrandu]]|link=Pitkäranta)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=64.525|lat_dir=N|lon_deg=34.766|lon_dir=E
|position=left|label=[[Belomorsku]]|link=Belomorsku)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=61.5033|lat_dir=N|lon_deg=29.6094|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Parikkalan raja-asema|&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parikkalan raja-as.]]''|label_size=70|link=Parikkalan raja-asema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=62.1708|lat_dir=N|lon_deg=30.6292|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Niiralan raja-asema|Niiralan raja-as.]]''|label_size=70|link=Niiralan raja-asema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=64.5450|lat_dir=N|lon_deg=29.9848|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Vartius|Vartius&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=70|link=Vartius}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=65.7981|lat_dir=N|lon_deg=30.1036|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Kuusamon raja-asema|Kuusamon raja-as.]]''|label_size=70|link=Kuusamon raja-asema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg&lt;!--pikkukaupunki tai taajama alle 10 000 as.--&gt;|marksize=20
|lat_deg=62.08|lat_dir=N|lon_deg=32.35|lon_dir=E
|position=right|label=[[Suojärvi]]|link=Suojärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg= 61.8|lat_dir=N|lon_deg=36.53 |lon_dir=E
|position=right|label=[[Puudogu]]|link=Puudogu}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=60.983 |lat_dir=N|lon_deg=32.966 |lon_dir=E
|position=left|label=[[Anuksenlinnu|Anus]]|link=Anus (linnu)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=63.883|lat_dir=N|lon_deg=34.266|lon_dir=E
|position=right|label=[[Vojačču]]|link=Vojačču}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=61.517|lat_dir=N|lon_deg=30.2|lon_dir=E
|position=top|label=[[Lahdenpohju|&lt;br&gt;Lahdenpohju]]|link=Lahdenpohja}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=66.067|lat_dir=N|lon_deg=33.033|lon_dir=E
|position=right|label=[[Louhi (pos'olku)|Louhi]]|link=Louhi (Karjalan tazavaldu)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=62.9153|lat_dir=N|lon_deg=34.5791|lon_dir=E
|position=right|label=[[Pinduši]]|link=Pinduši}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=65.197|lat_dir=N|lon_deg=31.182|lon_dir=E
|position=top|label=[[Kalevala (pos'olku)|Uhtua&amp;nbsp;(Kalevala)]]|link=Uhtua}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=61.694 |lat_dir=N|lon_deg=33.6222|lon_dir=E
|position=left|label=[[Priäžy]]|link=Priäžy}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=63.9583 |lat_dir=N|lon_deg=31.9916 |lon_dir=E
|position=right|label=[[Mujejärvi]]|link=Mujejärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg= 62.175|lat_dir=N|lon_deg=30.6958|lon_dir=E
|position=right|label=[[Värtsilä]]|link=Värtsilä (Ven'a)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg= 66.2706|lat_dir=N|lon_deg=33.0538|lon_dir=E
|position=right|label=[[Čuuppu]]|link=Čuuppu}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=61.75|lat_dir=N|lon_deg=30.667|lon_dir=E
|position=left|label=[[Helylä]]|link=Helylä }}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=62.85|lat_dir=N|lon_deg=34.817|lon_dir=E
|position=right|label=[[Poventsa|&lt;br&gt;Poventsa]]|link=Poventsa}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=65.7625|lat_dir=N|lon_deg=31.0833|lon_dir=E
|position=right|label=[[Piäjärvi]]|link=Piäjärvi)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Unesco Cultural Heritage logo.svg&lt;!--Maailmanperintökohde--&gt;|marksize=22
|lat_deg= 62.0759|lat_dir=N|lon_deg=35.2240|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Kiži|&lt;br&gt;Kižin&lt;br&gt;pogosta]]''|label_size=65|link=Kiži}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg&lt;!--Vesialue--&gt;|marksize=1
|lat_deg=61.6|lat_dir=N|lon_deg=35.63|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Oniegujärvi]]''|label_size=85|link=Oniegujärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=60.85|lat_dir=N|lon_deg=31.4|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Luadogu]]''|label_size=85|link=Luadogu}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=65.5|lat_dir=N|lon_deg=35.9|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Vienanmeri]]''|label_size=85|link=Vienanmeri}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=63.3|lat_dir=N|lon_deg=33.75|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Seesjärvi]]''|label_size=75|link=Seesjärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=63.62|lat_dir=N|lon_deg=34.7|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Uikujärvi]]''|label_size=75|link=Uikujärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=63.77|lat_dir=N|lon_deg=30.97|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Lieksajärvi]]''|label_size=75|link=Lieksajärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=65.65|lat_dir=N|lon_deg=32.0|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Tuoppajärvi]]''|label_size=75|link=Tuoppajärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=66.08|lat_dir=N|lon_deg=30.97|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Pääjärvi|Piäjärvi]]''|label_size=75|link=Pääjärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=62.3|lat_dir=N|lon_deg=36.9|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Vodlajärvi]]''|label_size=75|link=Vodlajärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=65.13|lat_dir=N|lon_deg=31.25|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Kuittijärvet|&lt;br&gt;Kuittijärvet]]''|label_size=75|link=Kuittijärvet}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=64.3|lat_dir=N|lon_deg=36.85|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Iänislahti]]''|label_size=75|link=Iänislahti}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=66.82|lat_dir=N|lon_deg=33.0|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Kantalahti (lahti)|Kantalahti]]''|label_size=75|link=Kantalahti (lahti)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=PorticoIcon.svg&lt;!--Saari--&gt;|marksize=1
|lat_deg=61.37|lat_dir=N|lon_deg=30.96|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Valamoi (suari)|Valamoi]]''|label_size=65|link=Valamoi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=PorticoIcon.svg|marksize=1
|lat_deg=65.08|lat_dir=N|lon_deg=35.88|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Solovetskin suaret|Solovetskin&lt;br&gt;suaret]]''|label_size=65|link=Solovetskin suaret}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Karjala|mark=PorticoIcon.svg&lt;!--Niemimaa--&gt;|marksize=1
|lat_deg=62.3|lat_dir=N|lon_deg=35.1|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Iänisniemi|&lt;br&gt;Iänisniemi]]''|label_size=65|link=Iänisniemi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BlackMountain.svg&lt;!--Vuori--&gt;|marksize=15
|lat_deg=66.1444|lat_dir=N|lon_deg=30.2379|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Nuorunen|&lt;br&gt;Nuorunen&lt;br&gt;577&amp;nbsp;m&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=65|link=Nuorunen}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BlackMountain.svg&lt;!--Vuori--&gt;|marksize=15
|lat_deg=66.2063|lat_dir=N|lon_deg=30.5528|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Kivakkatunturi]]''|label_size=65|link=Kivakkatunturi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Anchor pictogram.svg&lt;!--Satama--&gt;|marksize=18
|lat_deg=64.5365|lat_dir=N|lon_deg=34.8311|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Belomorskin satama|&amp;nbsp;Belomorskin &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;satama]]''|label_size=75|link=Belomorskin satama}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BSicon FLUG.svg&lt;!--Lentoasema--&gt;|marksize=17
|lat_deg=61.885|lat_dir=N|lon_deg=34.1567|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Petroskoin lentoasema|Petroskoin&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; lentoasema&amp;nbsp;]]''|label_size=70|link=Petroskoin lentoasema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=64.46|lat_dir=N|lon_deg=30.25|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Kostamuksen luonnonpuisto|&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kostamuksen l.p.]]''|label_size=65|link=Kostamuksen luonnonpuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=62.30|lat_dir=N|lon_deg=33.95|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Kivatsun luonnonpuisto|&amp;nbsp;&amp;nbsp;Kivatsun&amp;nbsp;l.p.]]''|label_size=65|link=Kivatsun luonnonpuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=22
|lat_deg=62.42|lat_dir=N|lon_deg=37.00|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Vodlajärven kansallispuisto|Vodlajärven&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; k.p.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=65|link=Vodlajärven kansallispuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=66.27|lat_dir=N|lon_deg=30.33|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Paanajärven kansallispuisto|Paanajärven&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; k.p.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=65|link=Paanajärven kansallispuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=64.99|lat_dir=N|lon_deg=30.07|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Kalevalan kansallispuisto|&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kalevalan k.p.]]''|label_size=65|link=Kalevalan kansallispuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil oben.svg&lt;!--Naapuri alue--&gt;|marksize=13
|lat_deg=66.6|lat_dir=N|lon_deg=31.9|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Murmanskan aloveh|Murmanskan&amp;nbsp;aloveh]]''|label_size=85|link=Murmanskan aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil rechts.svg|marksize=13
|lat_deg=63.4|lat_dir=N|lon_deg=37.2|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Arkangelin aloveh]]''|label_size=85|link=Arkangelin aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil rechts unten.svg|marksize=13
|lat_deg=61.1|lat_dir=N|lon_deg=36.7|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Vologdan aloveh]]''|label_size=85|link=Vologdan aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil unten.svg|marksize=13
|lat_deg=60.8|lat_dir=N|lon_deg=33.6|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Leningradan aloveh]]''|label_size=85|link=Leningradan aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil links.svg|marksize=13
|lat_deg=62.6|lat_dir=N|lon_deg=30.4|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Suomi]]''|label_size=85|link=Suomi}}
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;font-size:85%&quot;
! Linnu libo kohtu !! Nimi kirillizil kirjaimil, ven’akse !! Piiri !! style=&quot;text-align:right&quot; | Eläjii (2010)
|-
|'''[[Petroskoi]]''' || Петрозаводск, ''Petrozavodsk'' || [[Petroskoi]] || align=right | 263&amp;nbsp;540
|-
|[[Kondupohju]] || Кондопога, ''Kondopoga'' || [[Kondupohjan piiri]] || align=right | 32&amp;nbsp;978
|-
|[[Segeža|Segežu]] || Сегежа, ''Segeža'' || [[Segežan piiri]] || align=right | 29&amp;nbsp;660
|-
|'''[[Kostamuš]]''' || Костомукша, ''Kostomukša'' || [[Kostamuksen linnupiiri]] || align=right | 28&amp;nbsp;433
|-
|[[Sortaval]] || Сортавала, ''Sortavala'' || [[Sortavalan piiri]] || align=right | 19&amp;nbsp;215
|-
|[[Karhumägi]] || Медвежьегорск, ''Medvežjegorsk'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 15&amp;nbsp;536
|-
|[[Kemi]] || Кемь, ''Kem'' || [[Kemin piiri]] || align=right | 13&amp;nbsp;061
|-
|[[Pitkyrandu]] || Питкяранта, ''Pitkäranta''|| [[Pitkänrannan piiri]] || align=right | 11&amp;nbsp;484
|-
|[[Belomorsku]] || Беломорск, ''Belomorsk''|| [[Belomorskan piiri]] || align=right | 11&amp;nbsp;217
|-
|[[Suojärvi]] || Суоярви, ''Suojarvi'' || [[Suojärven piiri]] || align=right | 9&amp;nbsp;763
|-
|[[Puudogu]] || Пудож, ''Pudož'' || [[Puudogan piiri]] || align=right | 9&amp;nbsp;698
|-
|[[Anuksenlinnu]] || Олонец, ''Olonets'' || [[Anuksen kanzalline piiri]] || align=right | 9&amp;nbsp;060
|-
|[[Vojačču]] || Надвоицы, ''Nadvoitsy'' || [[Segežan piiri]] || align=right | 8&amp;nbsp;380
|-
|[[Lahdenpohju]] || Лахденпохья, ''Lahdenpohja'' ||[[Lahdenpohjan piiri]] || align=right | 7&amp;nbsp;818
|-
|[[Louhi (pos'olku)|Louhi]] || Лоухи, ''Louhi'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 4&amp;nbsp;778
|-
|[[Pinduši]] || Пиндуши, ''Pinduši'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 4&amp;nbsp;599
|-
|[[Kalevala (pos'olku)|Uhtua (Kalevala)]]||Калевала, ''Kalevala'' || [[Kalevalan kanzalline piiri]] || align=right | 4&amp;nbsp;529
|-
|[[Priäžy]]|| Пряжа, ''Prjaža'' || [[Priäžän kanzalline piiri]] || align=right | 3&amp;nbsp;675
|-
|[[Mujejärvi]] || Муезерский, ''Mujezerski'' || [[Mujehjärven piiri]] || align=right | 3&amp;nbsp;328
|-
|[[Värtsilä]] || Вяртсиля, ''Vjartsilja'' ||[[Sortavalan piiri]] || align=right | 3&amp;nbsp;081
|-
|[[Čuuppu]] || Чупа, ''Tšupa'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;923
|-
|[[Helylä]] || Хелюля, ''Heljulja'' || [[Sortavalan piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;793
|-
|[[Poventsa]] || Повенец, ''Povenets'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;209
|-
|[[Piäjärvi]] || Пяозёрский, ''Pjaozerski'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;099
|}

== Kielet ==
Paiči [[Ven'an kieli|ven'an kieldy]] Karjalan tazavallas maltetah kanzallizii kielii, karjalazet – karjalan kieldy, vepsäläzet – vepsän kieldy, suomelazet – suomen kieldy. Sulakuun 20. päivy on Karjalan da vepsän kirjukielen päivy. Sinäpiän vuvvennu 1989 oli hyväksytty karjalan da vepsän kielen kirjaimikot latinalazel pohjal. Kanzallizii kielii opastetah päivykodilois, školis, opistolois, korgielois školis. Niilöil piäzöy ilmah kaunis- da tiedokirjalližuttu, lehtie da žurnualua, ollah ruadivo- da TV-uudizet da ohjelmat. Kielien tutkimuskeskuksennu on Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu, Petroskoin valdivonyliopiston itämerensuomelazien kielien laitos.

== Uskondo ==
Vuvvennu 2009 Karjalas on pandu kirjoile 194 uskondoyhtistysty. Uskovazet enimyölleh ollah Hristossah uskojat: pravosluavizet, l'uterilazet da katouliekat.

Karjalan pravosluavizet kuulutah Karjalan mitropoulieh, kuduas on kaksi jeparhiedu: Petroskoin da Karjalan jeparhii, Kostamuksen da Kemin jeparhii.

Karjal on vahnan uskon Pomoralazen kirikön histouriellizennu roindumuannu. Täl aigua vahnan uskon Pomoralazen kirikkö on pandu kirjoile vuvvennu 1997 Povenčas.

== Valdivolline rakendeh ==

=== Poliittine rakendeh ===
Karjalan tazavallan konstitucii on tazavallan peruszakonannu. Sen mugah Karjal on Ven'an Federacieh kuului tazavaldu, kudamas on tazavaldaine halličusmuodo. Karjalan tazavallan valduelimet ruatah Petroskois.

=== Zakonoinluajinduvaldu ===
Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmö on alalleh toimii ezityselin da ainavo valdivovallan zakonoinluajinduelin. Vuvves 2016 sih kuuluu 36 deputuattua, kudamii vallitah viijekse vuottu tazavallan eläjät segavalličussistieman mugah: 18 deputuattua partieloin luvetteluloin mugah, 18 – yhten ezittäjän valličuskunnis yhtehizen yhtenarvozen da kohtinazen valličuoigevuksen perustehel peitosiänestyksen mugah.

=== Toimehpaniivaldu ===
Toimehpanii valdu kuuluu:

* Karjalan tazavallan piämiehele – Karjalan tazavallan korgevin virgu,
* Karjalan tazavallan halličuksele, kudamua johtau tazavallan piämies – alallizesti toimii korgevin toimehpaniivaldivovallan elin,
* Toizile toimehpaniivallan elimile.

Karjalan tazavallan piämiesty vallitah viijekse vuottu tazavallan eläjät yhtehizen yhtenarvozen da kohtinazen valličuoigevuksen perustehel peitosiänestyksen mugah. Yksi ristikanzu ei voi olla tazavallan piämiehen virras enämbiä kahtu kerdua peräkkäi. Täl aigua Karjalan tazavallan piämiehenny on Artur Parfenčikov.

=== Suudovaldu ===
Karjalan tazavallas suudovaldu kuuluu federualusuddile, Karjalan tazavallan Peruszakonallizele suvvole da Karjalan tazavallan rauhansuddile.

=== Poliittizet partiet ===
Vuvvennu 2010 Karjalan tazavallas oli Ven'an poliittizien partieloin seiččie ozastuo: Yhtenäine Ven'a -partien, Kommunistoin partien, Ven'an ižänmuansuvaiččijoin partien, Ven'an liberualu-demokruattizen partien, Jabloko-partien da Oigei dielo -partien ozastot.

== Haldivollizet yksiköt ==
Karjalan tazavaldu on juattu 18 haldivollizeh yksikköh, sit on:

* 2 linnukundua,
* 16 piirii, niilöis on 21 linnukundua da 85 kyläkundua.
* Karjalan tazavallas on 818 eländypaikkua, niilöin joukos:
* 13 linnua,
* 11 linnantiippastu pos’olkua,
* 794 pos'olkua, kyliä da hieruu.

== Talovus ==
Karjalas kehittyy metallurgii, hyödykaivadahizien louhindu, meččy- da puutevolližus, bumuaganvalmistustevolližus, mašinoinrakendamine.

== Muatalovus ==
Karjalas ei olla ylen hyvät luondo- da ilmasto-olot muatalovuon kehittämizeh niškoi. Tazavallas kehitytäh moizet muatalovuon alat kui žiivatankazvatus (enimyölleh maidoh niškoi), torpankazvatus, kalansuandu.

== Nähtävykset ==
Karjal on kuulužu matkailukohtu. Sen kaunis luondo, histourien da arhitektuuran mustomerkit vietäh omah puoleh rahvastu. Kuulužimat matkailukohtat ollah Kižin suari da sie ruadai Valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafine Kiži-muzei, [[Valamoin manasteri]] [[Valamoi (suari)|Valamoin suarel]], [[Vienanmeren kallivopiirrokset|Karjalan kallivopiirrokset]], [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]], [[Kivačun koski]], [[Solovetskoi manasteri]] [[Vienanmeri|Vienanmerel]]. Kižin suarel olii pogostu vahnoin kirikkölöinke da taloloinke da kallivopiirrokset, kudamil igiä on 6 000 vuottu, ollah UNESCON:n kogo muailman perindön vardoittavinnu. Ymbäri vuvven ruadau Dvorčan kylän parandolu, kudai on Ven'an enzimäine kurortu, sen on perustettu vuvvennu 1719 [[Pedru I]] käskys.

== Pruazniekat ==
Karjalan tazavallas paiči Ven'an Federacien valdivollizii pruazniekkoi, pietäh omiigi:

[[8. kezäkuudu]] on [[Karjalan tazavallan päivy,]] kudamua pietäh vuvves 1999 algajen;

[[30. syvyskuudu]] on Karjalan vihollizes piäständypäivy, kudamua pietäh vuvves 2009 algajen.

==Kaččuogi==
* [[Karjalan linnoin da kylien luvettelo]]

== Viittehet ==
{{Viittehet}}

[[Kategourii:Muantiedo]]
[[Kategourii:Karjal|*]]
[[Kategourii:Ven'a]]
[[Kategourii:Википедия:Избранные статьи]]</text>
      <sha1>lsizyvw2r3vouk9yfwh1rxpx6ulko32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53134</id>
      <parentid>53133</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30042" sha1="bbtavmdihlrw2rx0za4qlpei2xer223" xml:space="preserve">{{UIC}}
'''Karjalan tazavaldu''' libo '''Karjal''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Респу́блика Каре́лия'', ''Respublika Karelija'') on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] subjektu. Kuuluu Ven'an Luodehpuolen federuallizeh okrugah da Pohjazeh talovuspiirih. Karjalan tazavallan piälinnannu on [[Petroskoi]]. Tazavallan piälikönny (halličuksen johtajannu) ruadau [[Artur Parfenčikov]].

Karjalan tazavaldu on perustettu vuvvennu 1920 kui [[Karjalan ruadokommuunu]]. Sit 25. heinykuudu vuvvennu 1923 rodih [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Avtonoumine Karjalan sosialistine nevvostotazavaldu]] Ven'an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah kuulujannu. Talvikuun 5. päivänny vuvvennu 1936 se sai Karjalan avtonoumine sicialistine nevvostotazavaldu -nimen. Kevätkuun 31. päivänny vuvvennu 1940 Nevvostoliiton Ylimäzen nevvoston käskys tazavaldu sai [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu|Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]] –nimen da ei ruvennuh enämbiä kuulumah Ven'an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah. Vuvven 1956 heinykuun 16. päiväs se uvvessah kuuluu VFSNT:h. Karjalan tazavallan Ylimäine nevvosto 9. elokuudu vuvvennu 1990 hyväksyi deklaracien valdivollizes iččenäžyös da 13. kylmykuudu vuvvennu 1991 otti käyttöh tazavallan nygözen virrallizen nimen – Karjalan tazavaldu.

Karjalan päivänlaskuraja on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] da [[Suomi|Suomen]] valdivollizen rajan ozannu. Päivännouzupuoles Karjal rajoittuu Arhangelin aloveheh, suves Karjalan tazavallal on raja [[Leningradan aloveh|Leningruadan]] da Voulogdan alovehenke, pohjazes – [[Murmanskan aloveh|Murmanskan alovehenke]].

Karjalan tazavallas valdivokielenny on ven'an kieli. Valdivon kannatustu suajah tazavallas [[Karjalan kieli|karjalan]], [[Vepsän kieli|vepsän]] da [[Suomen kieli|suomen kielet]].

== Nimen alguperä ==
Karjal-nimen alguperiä loppussah vie ei sellitetty. Tutkijat ollah sidä mieldy, ku se oli roinnuh ezisuomelazes sanas *karja &quot;karju&quot;, kudai oli otettu laihinah ezigermuanielazes kieles: ''*harjaz'', kudai tarkoitti &quot;sodajoukkuo, armiedu&quot; da nimen lopus olii ''-l'' on paikannimilöin ''-la/-lä-'' -juondeh. Toizen sellityksen mugah Karjalan tazavallan nimi sai roita baltilazes sanas ''гарья'', kudai tarkoitti &quot;mägie&quot;.

== Muantiedo ==
Karjalan tazavaldu on Pohjas-Jevroupas, Ven'an luodehes. Sen randoi koillizes huuhtelou Vienanmeri. Karjalan tazavallan piduhus pohjazespäi suveh on 660 kilometrii, päivänlaskuspäi päivännouzuh – 424 kilometrii.

Karjalan muapindu on mättähikäs alango, kudamas päivänlaskupuoles rodieu Päivänlasku-Karjalaine ylängö. Jiätikkö pohjazeh siirdäjes on ylen äijäl muuttanuh Karjalan muapinnan, sih rodih morienuselgii, mägiharjandehii, mättähii, järviallikkoloi. Karjalan tazavallan korgevin kohtu on Nuorunen mägi Louhen piiris Paanajärven kanzallizes puustos– 576,7 metrii.

=== Aigupoujassu ===
Karjalan tazavaldu kuuluu aigupoujassah, kudamua kanzoinvälizen standartan mugah sanotah Moskovan aigupoujasakse. Kogomuailman koordiniiruitus aijas (UTC) on eruo +3:00.

=== Ilmasto ===
Karjalan ilmasto on muuttui ilmasto meri- da mannerilmaston välil. Karjalan lähäl ollah [[Baltiekan meri|Baltiekkumeri]], [[Vienanmeri]] da [[Barencanmeri]], sendäh ilmu tazvallas on vaihtelii da liijakse kostei, puaksuh vihmuu libo panou lundu. Talvi Karjalas on pitky da viluvin vuvvenaijois. Kezä on lyhyt da lämmin. Toiči kezäkuul Karjalas voi olla halluagi. Räkkipäivii ei ole äijiä, suves net voijah kestiä kaksi-kolme nedälii.

=== Geolougii ===
Hyödykaivadahizis Karjalas on raudurudua, šungiitua, tituanua, vanuadiedu, molebdenua, rakendusmaterjualois – graniittua, diabuazua, mruamorua, kvarciittua. Kirjoile on pandu 494 hyödykaivandahizien suandukohtua. Niilöis suajah turvehtu, hiekkua da čuuruu, luonnon piälystyskivie, rakenduskivie da toizii.

=== Vezistöt ===
Karjal on järvilöin da jogiloin mua. Nelläs vuitti sen alovehtu on vien vallas. Karjalas on läs 60 tuhattu järvie da 27 tuhattu jogie. Luadogan järvi da Oniegujärvi ollah Jevroupan suurimat järvet. Suurimien järvilöin joukkoh kuulutah sežo Piäjärvi, Seesjärvi, Siämärvi (järvi), Topasjärvi, Jyškyjärvi. Karjalan suurimat jovet ollah Vodla (149 kilometrii), Kemi (191 kilometrii), Onda (197 kilometrii) .

=== Eläinmuailmu ===
Karjalan eläinmuailmu oli kehitynnyh jälles jiäkauttu. Tazavallas on 63 imettäjien lajii, erähät niilöis on pandu Karjalan Ruskieh kniigah, ezimerkikse, Luodagan n'orpu. Karjalan mečis on kondiedu, hirvie, meččypoččii, pohjastu pedrua, ahmoidu, reboidu, änöidyj, hukkua, ilvesty, kuniččua, sagarvuo, majaidu, mägriä.

Karjalas on 285 linduloin lajii, niilöis 36 lajii on pandu Karjalan Ruskieh kniigah. Karjalas on čiuččoidu, tijastu, piäsköidy, hanhie, sorzua, kurmoidu, tedriroduhizii linduloi: tedrie, pyydy, meččykanua, meččoidu. Pedolindulois tazavallas on hyybiedy, kotkua, haukkua.

Kiemurdelijois Karjalas suau nähtä vaiku harmua maduo, mustumaduo, vaskiččuu da kaksi lajii šižiliuhkuu. Kezäl Karjalas on äijy tihii, čakkua da puarmua.

=== Kazvimuailmu ===
Karjalan kazvimuailmu oli kehitynnyh 10-15 tuhattu vuottu tagaperin. Karjalas enimyölleh on havvumeččiä, pohjazeh päi – pedäjikkölöi, suveh päi – pedäjikkölöi da kuuzikkoloi. Havvupuulois Karjalas kazvau pedäjiä da kuustu, lehtipuulois – koivuu, leppiä, huabua, pajuu. Karjalan mečis da suoloil kazvau äijy marjua: buolua, must'oidu, muur'oidu, garbaluo, juomoidu, meččymadžoidu.

=== Luonnon suojelu ===
Karjalan tazavallas on kaksi rauhoitettuu alovehtu: Kivačun da Kostamuksen rauhoitettu aloveh, da Kandalakšan rauhoitetun alovehen Kemi-Ludskoi oza. Nilöis ollah ekolougizet tropat, luonnon muzeit da kehitetäh tiedomatkailuu. Karjalas on nelli kanzallistu puustuo: Vodlajärven kanzalline puusto (oza sit kuuluu Arhangelin alovehele), [[Puanajärvi (pos'olku)|Paanajärven]], [[Kalevala (pos'olku)|Kalevalan]] da [[Luadogan kallivosuaret]] -puustot.

== Histourii ==
VII vs — XI vs. — Korela-heimo (Itämerensuomelazih kanzoih kuului heimo)

XI — XV vs. — Korelan mua (Luadogan luodehrannikon alovehen histourielline nimi. Kuului Novgorodan tazavaldah)

XVI — XVII vs. — Korelan ujezdu (Moskovan tsuarikunnan Novgorodan mualoin Vadjan viijendeksen oza)

1617 — 1721 — Karjalan gercougukundu (Kuului Ruočin kuningaskundah Viiburin alovehennu)

1784 — 1796 — Anuksen paikallisjohtokundu (Ven’an valdukunnan haldivolline yksikkö)

1801 — 1922 — Anuksen gubernii (Ven’an valdukunnan haldivolline yksikkö)

08. kezäkuudu 1920 — 27. heinykuudu 1923 — Karjalan ruadokommuunu (Avtonoumii VFSNT:s/Nevvostoliitos)

25. heinykuudu 1923 — 05. kylmykuudu 1936 — Avtonoumine Karjalan socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s)

05. talvikuudu 1936 — 31. kevätkuudu 1940 — Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s)

31. kevätkuudu 1940 — 16. heinykuudu 1956 — Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu (Nevvostotazavaldu)

16. heinykuudu 1956 — 24. oraskuudu 1991 — Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s)

24. oraskuudu 1991 — 13. kylmykuudu 1991 — Karjalan socialistine nevvostotazavaldu (Tazavaldu VFSNT:s)

13. kylmykuudu 1991 — 12. tuhukuudu 2001 — Karjalan tazavaldu (Tazavaldu VFSNT:s /Ven'al)

Pakkaskuun 12. päiväs vuvven 2001 — Karjalan tazavaldu (Karjal) (Tazavaldu Ven’an Federacies)

Oli sežo tunnustamattomii valdivollizii yksikkölöi tazavallan pohjazes sodaintervencien aigah:

21.07.1919 – 18.05.1920 – Pohjas-karjalaine valdivo;

19.03.1920 – 1922 – Uhtuon tazavaldu.

== Rahvas ==
Karjalan tazavallan rahavahan lugumiäry Rosstatan tiedoloin mugah on 527 821 hengie (2023). Linnalastu rahvastu on 80,11% (2022). Karjalas eläy ven'alastu, karjalastu, vepsälästy, valgoven'alastu, suomelastu da muudu kanzua.

== Suurembat eländykohtat ==
{{Kartal sijaičendu+|Ven'an Federatsii Karjala|| AlternativeMap =Relief Map of Karelia.png|width=440|float= right|alt=Karjalan tazavallan linnat da piirit
|caption=Karjalan tazavallan kartu.
|places=
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 14 2.svg&lt;!--Iso yli 100 k.as kaupunki--&gt;|marksize=15
|lat_deg=61.78|lat_dir=N|lon_deg=34.33|lon_dir=E
|position=top|label=&lt;u&gt;[[Petroskoi|&lt;br&gt;&lt;br&gt;Petroskoi]]&lt;/u&gt;|label_size=110|link=Petroskoi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 14.svg&lt;!--keskikokoinen 30-100 k.as kaupunki--&gt;|marksize=25
|lat_deg=62.2|lat_dir=N|lon_deg=34.27|lon_dir=E
|position=left|label=[[Kondupohju]]|link=Kondupohju}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg&lt;!--pienehkö 10-30 k.as taajama--&gt;|marksize=20
|lat_deg=63.73|lat_dir=N|lon_deg=34.32|lon_dir=E
|position=top|label=[[Segeža|&lt;br&gt;Segeža]]|link=Segeža}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=64.58|lat_dir=N|lon_deg=30.6|lon_dir=E
|position=right|label=[[Kostamuš]]|link=Kostamuš}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=61.7|lat_dir=N|lon_deg=30.67|lon_dir=E
|position=right|label=[[Sortaval]]|link=Sortaval}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=62.917|lat_dir=N|lon_deg=34.45|lon_dir=E
|position=left|label=[[Karhumägi]]|link=Karhumägi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=64.95|lat_dir=N|lon_deg=34.6|lon_dir=E
|position=left|label=[[Kemi]]|link=Kemi (Viena)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=61.575|lat_dir=N|lon_deg=31.477|lon_dir=E
|position=right|label=[[Pitkyrandu]]|link=Pitkäranta)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20
|lat_deg=64.525|lat_dir=N|lon_deg=34.766|lon_dir=E
|position=left|label=[[Belomorsku]]|link=Belomorsku)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=61.5033|lat_dir=N|lon_deg=29.6094|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Parikkalan raja-asema|&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parikkalan raja-as.]]''|label_size=70|link=Parikkalan raja-asema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=62.1708|lat_dir=N|lon_deg=30.6292|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Niiralan raja-asema|Niiralan raja-as.]]''|label_size=70|link=Niiralan raja-asema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=64.5450|lat_dir=N|lon_deg=29.9848|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Vartius|Vartius&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=70|link=Vartius}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg&lt;!--Raja-asema ja tullipiste--&gt;|marksize=15
|lat_deg=65.7981|lat_dir=N|lon_deg=30.1036|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Kuusamon raja-asema|Kuusamon raja-as.]]''|label_size=70|link=Kuusamon raja-asema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg&lt;!--pikkukaupunki tai taajama alle 10 000 as.--&gt;|marksize=20
|lat_deg=62.08|lat_dir=N|lon_deg=32.35|lon_dir=E
|position=right|label=[[Suojärvi]]|link=Suojärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg= 61.8|lat_dir=N|lon_deg=36.53 |lon_dir=E
|position=right|label=[[Puudogu]]|link=Puudogu}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=60.983 |lat_dir=N|lon_deg=32.966 |lon_dir=E
|position=left|label=[[Anuksenlinnu|Anus]]|link=Anus (linnu)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=63.883|lat_dir=N|lon_deg=34.266|lon_dir=E
|position=right|label=[[Vojačču]]|link=Vojačču}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=61.517|lat_dir=N|lon_deg=30.2|lon_dir=E
|position=top|label=[[Lahdenpohju|&lt;br&gt;Lahdenpohju]]|link=Lahdenpohja}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=66.067|lat_dir=N|lon_deg=33.033|lon_dir=E
|position=right|label=[[Louhi (pos'olku)|Louhi]]|link=Louhi (Karjalan tazavaldu)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=62.9153|lat_dir=N|lon_deg=34.5791|lon_dir=E
|position=right|label=[[Pinduši]]|link=Pinduši}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=65.197|lat_dir=N|lon_deg=31.182|lon_dir=E
|position=top|label=[[Kalevala (pos'olku)|Uhtua&amp;nbsp;(Kalevala)]]|link=Uhtua}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=61.694 |lat_dir=N|lon_deg=33.6222|lon_dir=E
|position=left|label=[[Priäžy]]|link=Priäžy}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=63.9583 |lat_dir=N|lon_deg=31.9916 |lon_dir=E
|position=right|label=[[Mujejärvi]]|link=Mujejärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg= 62.175|lat_dir=N|lon_deg=30.6958|lon_dir=E
|position=right|label=[[Värtsilä]]|link=Värtsilä (Ven'a)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg= 66.2706|lat_dir=N|lon_deg=33.0538|lon_dir=E
|position=right|label=[[Čuuppu]]|link=Čuuppu}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=61.75|lat_dir=N|lon_deg=30.667|lon_dir=E
|position=left|label=[[Helylä]]|link=Helylä }}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=62.85|lat_dir=N|lon_deg=34.817|lon_dir=E
|position=right|label=[[Poventsa|&lt;br&gt;Poventsa]]|link=Poventsa}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20
|lat_deg=65.7625|lat_dir=N|lon_deg=31.0833|lon_dir=E
|position=right|label=[[Piäjärvi]]|link=Piäjärvi)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Unesco Cultural Heritage logo.svg&lt;!--Maailmanperintökohde--&gt;|marksize=22
|lat_deg= 62.0759|lat_dir=N|lon_deg=35.2240|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Kiži|&lt;br&gt;Kižin&lt;br&gt;pogosta]]''|label_size=65|link=Kiži}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg&lt;!--Vesialue--&gt;|marksize=1
|lat_deg=61.6|lat_dir=N|lon_deg=35.63|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Oniegujärvi]]''|label_size=85|link=Oniegujärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=60.85|lat_dir=N|lon_deg=31.4|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Luadogu]]''|label_size=85|link=Luadogu}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=65.5|lat_dir=N|lon_deg=35.9|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Vienanmeri]]''|label_size=85|link=Vienanmeri}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=63.3|lat_dir=N|lon_deg=33.75|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Seesjärvi]]''|label_size=75|link=Seesjärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=63.62|lat_dir=N|lon_deg=34.7|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Uikujärvi]]''|label_size=75|link=Uikujärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=63.77|lat_dir=N|lon_deg=30.97|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Lieksajärvi]]''|label_size=75|link=Lieksajärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=65.65|lat_dir=N|lon_deg=32.0|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Tuoppajärvi]]''|label_size=75|link=Tuoppajärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=66.08|lat_dir=N|lon_deg=30.97|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Pääjärvi|Piäjärvi]]''|label_size=75|link=Pääjärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=62.3|lat_dir=N|lon_deg=36.9|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Vodlajärvi]]''|label_size=75|link=Vodlajärvi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=65.13|lat_dir=N|lon_deg=31.25|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Kuittijärvet|&lt;br&gt;Kuittijärvet]]''|label_size=75|link=Kuittijärvet}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=64.3|lat_dir=N|lon_deg=36.85|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Iänislahti]]''|label_size=75|link=Iänislahti}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1
|lat_deg=66.82|lat_dir=N|lon_deg=33.0|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Kantalahti (lahti)|Kantalahti]]''|label_size=75|link=Kantalahti (lahti)}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=PorticoIcon.svg&lt;!--Saari--&gt;|marksize=1
|lat_deg=61.37|lat_dir=N|lon_deg=30.96|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Valamoi (suari)|Valamoi]]''|label_size=65|link=Valamoi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=PorticoIcon.svg|marksize=1
|lat_deg=65.08|lat_dir=N|lon_deg=35.88|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Solovetskin suaret|Solovetskin&lt;br&gt;suaret]]''|label_size=65|link=Solovetskin suaret}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Karjala|mark=PorticoIcon.svg&lt;!--Niemimaa--&gt;|marksize=1
|lat_deg=62.3|lat_dir=N|lon_deg=35.1|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Iänisniemi|&lt;br&gt;Iänisniemi]]''|label_size=65|link=Iänisniemi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BlackMountain.svg&lt;!--Vuori--&gt;|marksize=15
|lat_deg=66.1444|lat_dir=N|lon_deg=30.2379|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Nuorunen|&lt;br&gt;Nuorunen&lt;br&gt;577&amp;nbsp;m&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=65|link=Nuorunen}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BlackMountain.svg&lt;!--Vuori--&gt;|marksize=15
|lat_deg=66.2063|lat_dir=N|lon_deg=30.5528|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Kivakkatunturi]]''|label_size=65|link=Kivakkatunturi}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Anchor pictogram.svg&lt;!--Satama--&gt;|marksize=18
|lat_deg=64.5365|lat_dir=N|lon_deg=34.8311|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Belomorskin satama|&amp;nbsp;Belomorskin &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;satama]]''|label_size=75|link=Belomorskin satama}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BSicon FLUG.svg&lt;!--Lentoasema--&gt;|marksize=17
|lat_deg=61.885|lat_dir=N|lon_deg=34.1567|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Petroskoin lentoasema|Petroskoin&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; lentoasema&amp;nbsp;]]''|label_size=70|link=Petroskoin lentoasema}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=64.46|lat_dir=N|lon_deg=30.25|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Kostamuksen luonnonpuisto|&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kostamuksen l.p.]]''|label_size=65|link=Kostamuksen luonnonpuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=62.30|lat_dir=N|lon_deg=33.95|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Kivatsun luonnonpuisto|&amp;nbsp;&amp;nbsp;Kivatsun&amp;nbsp;l.p.]]''|label_size=65|link=Kivatsun luonnonpuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=22
|lat_deg=62.42|lat_dir=N|lon_deg=37.00|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Vodlajärven kansallispuisto|Vodlajärven&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; k.p.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=65|link=Vodlajärven kansallispuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=66.27|lat_dir=N|lon_deg=30.33|lon_dir=E
|position=left|label=''[[Paanajärven kansallispuisto|Paanajärven&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; k.p.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;]]''|label_size=65|link=Paanajärven kansallispuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg&lt;!--Luonnonsuojelualue--&gt;|marksize=15
|lat_deg=64.99|lat_dir=N|lon_deg=30.07|lon_dir=E
|position=top|label=''[[Kalevalan kansallispuisto|&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kalevalan k.p.]]''|label_size=65|link=Kalevalan kansallispuisto}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil oben.svg&lt;!--Naapuri alue--&gt;|marksize=13
|lat_deg=66.6|lat_dir=N|lon_deg=31.9|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Murmanskan aloveh|Murmanskan&amp;nbsp;aloveh]]''|label_size=85|link=Murmanskan aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil rechts.svg|marksize=13
|lat_deg=63.4|lat_dir=N|lon_deg=37.2|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Arkangelin aloveh]]''|label_size=85|link=Arkangelin aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil rechts unten.svg|marksize=13
|lat_deg=61.1|lat_dir=N|lon_deg=36.7|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Vologdan aloveh]]''|label_size=85|link=Vologdan aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil unten.svg|marksize=13
|lat_deg=60.8|lat_dir=N|lon_deg=33.6|lon_dir=E
|position=right|label=''[[Leningradan aloveh]]''|label_size=85|link=Leningradan aloveh}}
&lt;!-- --&gt;
{{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil links.svg|marksize=13
|lat_deg=62.6|lat_dir=N|lon_deg=30.4|lon_dir=E
|position=bottom|label=''[[Suomi]]''|label_size=85|link=Suomi}}
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;font-size:85%&quot;
! Linnu libo kohtu !! Nimi kirillizil kirjaimil, ven’akse !! Piiri !! style=&quot;text-align:right&quot; | Eläjii (2010)
|-
|'''[[Petroskoi]]''' || Петрозаводск, ''Petrozavodsk'' || [[Petroskoi]] || align=right | 263&amp;nbsp;540
|-
|[[Kondupohju]] || Кондопога, ''Kondopoga'' || [[Kondupohjan piiri]] || align=right | 32&amp;nbsp;978
|-
|[[Segeža|Segežu]] || Сегежа, ''Segeža'' || [[Segežan piiri]] || align=right | 29&amp;nbsp;660
|-
|'''[[Kostamuš]]''' || Костомукша, ''Kostomukša'' || [[Kostamuksen linnupiiri]] || align=right | 28&amp;nbsp;433
|-
|[[Sortaval]] || Сортавала, ''Sortavala'' || [[Sortavalan piiri]] || align=right | 19&amp;nbsp;215
|-
|[[Karhumägi]] || Медвежьегорск, ''Medvežjegorsk'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 15&amp;nbsp;536
|-
|[[Kemi]] || Кемь, ''Kem'' || [[Kemin piiri]] || align=right | 13&amp;nbsp;061
|-
|[[Pitkyrandu]] || Питкяранта, ''Pitkäranta''|| [[Pitkänrannan piiri]] || align=right | 11&amp;nbsp;484
|-
|[[Belomorsku]] || Беломорск, ''Belomorsk''|| [[Belomorskan piiri]] || align=right | 11&amp;nbsp;217
|-
|[[Suojärvi]] || Суоярви, ''Suojarvi'' || [[Suojärven piiri]] || align=right | 9&amp;nbsp;763
|-
|[[Puudogu]] || Пудож, ''Pudož'' || [[Puudogan piiri]] || align=right | 9&amp;nbsp;698
|-
|[[Anuksenlinnu]] || Олонец, ''Olonets'' || [[Anuksen kanzalline piiri]] || align=right | 9&amp;nbsp;060
|-
|[[Vojačču]] || Надвоицы, ''Nadvoitsy'' || [[Segežan piiri]] || align=right | 8&amp;nbsp;380
|-
|[[Lahdenpohju]] || Лахденпохья, ''Lahdenpohja'' ||[[Lahdenpohjan piiri]] || align=right | 7&amp;nbsp;818
|-
|[[Louhi (pos'olku)|Louhi]] || Лоухи, ''Louhi'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 4&amp;nbsp;778
|-
|[[Pinduši]] || Пиндуши, ''Pinduši'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 4&amp;nbsp;599
|-
|[[Kalevala (pos'olku)|Uhtua (Kalevala)]]||Калевала, ''Kalevala'' || [[Kalevalan kanzalline piiri]] || align=right | 4&amp;nbsp;529
|-
|[[Priäžy]]|| Пряжа, ''Prjaža'' || [[Priäžän kanzalline piiri]] || align=right | 3&amp;nbsp;675
|-
|[[Mujejärvi]] || Муезерский, ''Mujezerski'' || [[Mujehjärven piiri]] || align=right | 3&amp;nbsp;328
|-
|[[Värtsilä]] || Вяртсиля, ''Vjartsilja'' ||[[Sortavalan piiri]] || align=right | 3&amp;nbsp;081
|-
|[[Čuuppu]] || Чупа, ''Tšupa'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;923
|-
|[[Helylä]] || Хелюля, ''Heljulja'' || [[Sortavalan piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;793
|-
|[[Poventsa]] || Повенец, ''Povenets'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;209
|-
|[[Piäjärvi]] || Пяозёрский, ''Pjaozerski'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 2&amp;nbsp;099
|}

== Kielet ==
Paiči [[Ven'an kieli|ven'an kieldy]] Karjalan tazavallas maltetah kanzallizii kielii, karjalazet – karjalan kieldy, vepsäläzet – vepsän kieldy, suomelazet – suomen kieldy. Sulakuun 20. päivy on Karjalan da vepsän kirjukielen päivy. Sinäpiän vuvvennu 1989 oli hyväksytty karjalan da vepsän kielen kirjaimikot latinalazel pohjal. Kanzallizii kielii opastetah päivykodilois, školis, opistolois, korgielois školis. Niilöil piäzöy ilmah kaunis- da tiedokirjalližuttu, lehtie da žurnualua, ollah ruadivo- da TV-uudizet da ohjelmat. Kielien tutkimuskeskuksennu on Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu, Petroskoin valdivonyliopiston itämerensuomelazien kielien laitos.

== Uskondo ==
Vuvvennu 2009 Karjalas on pandu kirjoile 194 uskondoyhtistysty. Uskovazet enimyölleh ollah Hristossah uskojat: pravosluavizet, l'uterilazet da katouliekat.

Karjalan pravosluavizet kuulutah Karjalan mitropoulieh, kuduas on kaksi jeparhiedu: Petroskoin da Karjalan jeparhii, Kostamuksen da Kemin jeparhii.

Karjal on vahnan uskon Pomoralazen kirikön histouriellizennu roindumuannu. Täl aigua vahnan uskon Pomoralazen kirikkö on pandu kirjoile vuvvennu 1997 Povenčas.

== Valdivolline rakendeh ==

=== Poliittine rakendeh ===
Karjalan tazavallan konstitucii on tazavallan peruszakonannu. Sen mugah Karjal on Ven'an Federacieh kuului tazavaldu, kudamas on tazavaldaine halličusmuodo. Karjalan tazavallan valduelimet ruatah Petroskois.

=== Zakonoinluajinduvaldu ===
[[Failu:Petrozavodsk_06-2017_img71_Karelian_Parliament_building.jpg|pienoiskuva|250x250px|Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmön taloi [[Petroskoi|Petroskois]]]]
Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmö on alalleh toimii ezityselin da ainavo valdivovallan zakonoinluajinduelin. Vuvves 2016 sih kuuluu 36 deputuattua, kudamii vallitah viijekse vuottu tazavallan eläjät segavalličussistieman mugah: 18 deputuattua partieloin luvetteluloin mugah, 18 – yhten ezittäjän valličuskunnis yhtehizen yhtenarvozen da kohtinazen valličuoigevuksen perustehel peitosiänestyksen mugah.

=== Toimehpaniivaldu ===
Toimehpanii valdu kuuluu:

* Karjalan tazavallan piämiehele – Karjalan tazavallan korgevin virgu,
* Karjalan tazavallan halličuksele, kudamua johtau tazavallan piämies – alallizesti toimii korgevin toimehpaniivaldivovallan elin,
* Toizile toimehpaniivallan elimile.

Karjalan tazavallan piämiesty vallitah viijekse vuottu tazavallan eläjät yhtehizen yhtenarvozen da kohtinazen valličuoigevuksen perustehel peitosiänestyksen mugah. Yksi ristikanzu ei voi olla tazavallan piämiehen virras enämbiä kahtu kerdua peräkkäi. Täl aigua Karjalan tazavallan piämiehenny on Artur Parfenčikov.

=== Suudovaldu ===
Karjalan tazavallas suudovaldu kuuluu federualusuddile, Karjalan tazavallan Peruszakonallizele suvvole da Karjalan tazavallan rauhansuddile.

=== Poliittizet partiet ===
Vuvvennu 2010 Karjalan tazavallas oli Ven'an poliittizien partieloin seiččie ozastuo: Yhtenäine Ven'a -partien, Kommunistoin partien, Ven'an ižänmuansuvaiččijoin partien, Ven'an liberualu-demokruattizen partien, Jabloko-partien da Oigei dielo -partien ozastot.

== Haldivollizet yksiköt ==
Karjalan tazavaldu on juattu 18 haldivollizeh yksikköh, sit on:

* 2 linnukundua,
* 16 piirii, niilöis on 21 linnukundua da 85 kyläkundua.
* Karjalan tazavallas on 818 eländypaikkua, niilöin joukos:
* 13 linnua,
* 11 linnantiippastu pos’olkua,
* 794 pos'olkua, kyliä da hieruu.

== Talovus ==
Karjalas kehittyy metallurgii, hyödykaivadahizien louhindu, meččy- da puutevolližus, bumuaganvalmistustevolližus, mašinoinrakendamine.

== Muatalovus ==
Karjalas ei olla ylen hyvät luondo- da ilmasto-olot muatalovuon kehittämizeh niškoi. Tazavallas kehitytäh moizet muatalovuon alat kui žiivatankazvatus (enimyölleh maidoh niškoi), torpankazvatus, kalansuandu.

== Nähtävykset ==
Karjal on kuulužu matkailukohtu. Sen kaunis luondo, histourien da arhitektuuran mustomerkit vietäh omah puoleh rahvastu. Kuulužimat matkailukohtat ollah Kižin suari da sie ruadai Valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafine Kiži-muzei, [[Valamoin manasteri]] [[Valamoi (suari)|Valamoin suarel]], [[Vienanmeren kallivopiirrokset|Karjalan kallivopiirrokset]], [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]], [[Kivačun koski]], [[Solovetskoi manasteri]] [[Vienanmeri|Vienanmerel]]. Kižin suarel olii pogostu vahnoin kirikkölöinke da taloloinke da kallivopiirrokset, kudamil igiä on 6 000 vuottu, ollah UNESCON:n kogo muailman perindön vardoittavinnu. Ymbäri vuvven ruadau Dvorčan kylän parandolu, kudai on Ven'an enzimäine kurortu, sen on perustettu vuvvennu 1719 [[Pedru I]] käskys.

== Pruazniekat ==
Karjalan tazavallas paiči Ven'an Federacien valdivollizii pruazniekkoi, pietäh omiigi:

[[8. kezäkuudu]] on [[Karjalan tazavallan päivy,]] kudamua pietäh vuvves 1999 algajen;

[[30. syvyskuudu]] on Karjalan vihollizes piäständypäivy, kudamua pietäh vuvves 2009 algajen.

==Kaččuogi==
* [[Karjalan linnoin da kylien luvettelo]]

== Viittehet ==
{{Viittehet}}

[[Kategourii:Muantiedo]]
[[Kategourii:Karjal|*]]
[[Kategourii:Ven'a]]
[[Kategourii:Википедия:Избранные статьи]]</text>
      <sha1>bbtavmdihlrw2rx0za4qlpei2xer223</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tove Jansson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3813</id>
    <revision>
      <id>53130</id>
      <parentid>51234</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T00:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juppi lantteineen</username>
        <id>8998</id>
      </contributor>
      <comment>Kuva</comment>
      <origin>53130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="ds08h5t0ywq6j9wz19zai1ectqi00wh" xml:space="preserve">{{Ristikanzu}}
[[File:Tove Jansson 1923.jpg|thumb|upright|Jansson (1923)]]

'''Tove Marika Jansson''' ([[9. elokuudu]] [[1914]] [[Helsinki]] – [[27. kezäkuudu]] [[2001]] Helsinki) oli [[Suomenruoččilazet|suomenruoččilaine]] [[kirjuttai]], [[taidehmualuaju]], [[karikatiiru]]piirdäi da [[sarjukoomiksu]]piirdäi, kudai parahite tietäh [[muumi]]loin luadijannu. Vuvvennu 1966 händy palkittih [[Hans Christian Andersen]]an medalil suures ruavos lapsienkirjuttajannu.

Jansson kazvoi taiduo suvaiččijas perehes da opastui taiduo vuozinnu 1930–1938 [[Stokgol'mu|Stokgol'mas]], Helsinkis da [[Pariižu|Pariižas]]. Hänen enzimäine taido-ozuttelu piettih vuvvennu 1943.

== Karjalakse kiännetyt Muumi-kniigat ==

* [[Tiedoiniekan hattu]] (''Trollkarlens hatt'', 1948; suom. ''Taikurin hattu'')
* [[Varattavu Iivananpäivy]] (''Farlig midsommar'', 1954; suom. ''Vaarallinen juhannus'')
* Muumitatan mustelmat (''Muminpappas bravader'', 1950; uvvessah 1968 nimel ''Muminpappans memoarer''; suom. ''Muumipapan urotyöt'')
* Muumipeigoi da händytiähti (''Kometjakten'', 1946; uvvessah 1968 nimel ''Kometen kommer''; suom. ''Muumipeikko ja pyrstötähti'')
* Kumman talvi (''Trollvinter'', 1957; suom. ''Taikatalvi'')
* Muumitata da meri (''Pappan och havet'', 1965; suom. ''Muumipappa ja meri'')

== Viittehet ==
{{Viittehet}}

[[Kategourii:Kirjuttajat|Jansson, Tove]]
[[Kategourii:Muumit|Jansson, Tove]]
[[Kategourii:Kuvataideh|Jansson, Tove]]
[[Kategourii:Kul'tuururistikanzat|Jansson, Tove]]</text>
      <sha1>ds08h5t0ywq6j9wz19zai1ectqi00wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuohikirjaine N 292</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3832</id>
    <revision>
      <id>53119</id>
      <parentid>36152</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6540" sha1="4jg4wvu3wdo4dc1jcdw39v8hhu6ljqe" xml:space="preserve">[[Failu:Birch-bark_letter_292_real.jpg|thumb|alt=Tuohikirjaine N 292|Tuohikirjaine N 292|350x350px]]

'''Novgorodan tuohikirju № 292''' on tuohikirju, kudai löyttih vuvvennu 1957 Novgorodas piettylöin kaivauksien aigah. Se on muinazii tiettylöi dokumentoi [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazil kielil]]. Dokumentu on XIII vuozisuan keskipuolen aigaine (luvut 1240—1260). Tuohikirjan kieli arvatah, ku on [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] [[Livvin kieli|livvin murdehen]] arhaistizii muodoloi. Se on ruokos Novgorodan muzei-zapovedniekas Suures Novgorodas.

== Tekstu da kiännös ==
Tekstu on kirjutettu kiriillizil kirjaimil karjalan kielen murdehel, tarkembah sanojen sen livvin murdehel.

Tekstu kirjutetunnu
&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: monospace, serif; font-size: 110%; line-height: 1.6em;&quot;&gt;
юмолануолиінимижи ноулисъѣханолиомобоу юмоласоудьнииохови
&lt;/div&gt;
Tekstan on interpritiirunruh da kiändänyh nurgysuomen kielele Jurii Sergejevič Jelisejev.

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
юмолануоли і нимижи&lt;br /&gt;ноули се хан оли омо боу&lt;br /&gt;юмола соудьни иохови
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
Jumalannuoli, kymmenen [on] nimesi&lt;br /&gt;Tämä nuoli on Jumalan oma&lt;br /&gt;Tuomion-Jumala johtaa.
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
Стрела бога с десятками имён&lt;br /&gt;Божья эта стрела&lt;br /&gt;Вершит божий суд.
&lt;/div&gt;

Sendäh ku muinas-ven'alazes orfografies ei olluh välilöi sanoin välis, alguperästy tekstua voibi lugie toizingi. Martti Haavio on kehoitannuh omas kirjutukses vuvvennu 1964 tämän tekstan toizen interpritacien:

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
юмолан нуоли інимижи&lt;br /&gt;ноули сека н[у]оли омо боу&lt;br /&gt;юмола соудьнии окови
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
Jumalan nuoli, ihmisen&lt;br /&gt;nuoli sekä nuoli oma. [&lt;br /&gt;Tuomion jumalan kahlittavaksi.]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
Бога стрела, человека&lt;br /&gt;стрела тоже стрела. [&lt;br /&gt;Божьим судом окованы.]
&lt;/div&gt;

Sežo on tekstan kiännös, kudaman luadi tundiettu fennougristu Jevgenii Arnol'dovič Helimskii.

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border-left: 5px solid #eaecf0; padding: 12px 20px; margin: 10px 0; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 100%; line-height: 1.5em; width: fit-content; min-width: 250px;&quot;&gt;
Божья стрела, 10 имён твоих&lt;br /&gt;Стрела, сверкни, стрела выстрели&lt;br /&gt;Бог суд так правит
&lt;/div&gt;

== Merkičys ==
J. A. Helimskoin arvovaldazen mielen mugah tuohikirju on lugu, tiedohusanat. Sit on käytetty taivahallizen jumalan nimi Jumala: Sil ollah nuolet - piilit, kudamil jumal voittau pahoi hengii — pidäy taivahallistu suuduo (hänel, sanakse, on kumman nero, häi maltau työndiä kerras kolme nuoldu); on huomattavu, ku suomelazes folklouras jumala-sana voi tarkoittua hristianskoin uskon jumalua dai tiedoiniekkua. Kirjutetut tiedohussanat on ohjattu taudiloin hengilöih, kudamii ven'alazis luguloisgi voitetah Jumalan nuolil. Eräs ven'alazis lugulois kuhkutti:&lt;blockquote&gt;И стрели батюшко, истинный Христос, в мою любимую скотинку своим тугим луком и калёными стрелами в ясныя очи, в сырую кость, и угони, выганивай двенадцать ногтей, двенадцать недугов, тринадцатый наибольший.&lt;/blockquote&gt;On mielenkiinittäi, ku täs sluavilaine sana &quot;suudo&quot;, kudaman merkičys on kiini Jumalan suudos, vikse oli tulluh baltiekkumerensuomelazile ven'alazes hristianskois vaikutukses. Jumala sit tekstas on taivahalline ambui, kudai vikse on hristianskoi Jumal.

Toizes puoles, ven'alazien pomoroin uskomuksien mugah tavvit ollah nuolet, kudamii työttih Korelaspäi tuulen selläs tiedoiniekat. Noidannuoli on palai nuoli, kudaman työndi tiedoiniekku, se ei tiijä ozuamattomuttu. Tuules tulou kibu nivelih, kudamua sanottih [[Ven'an kieli|ven]]. ''стрелья'' libo [[Ven'an kieli|ven]]. ''стрел''. Tiedoiniekkoi sežo puaksuh kučuttih kui parandajii, sendäh ku vaiku hyö voidih piästiä voimattomukses, heidy kučuttih svuad'boihgi da muahpanijazih. Hyö oldih nerokkahat laivoinrakendajat. Tämä tuohikirju on ven'alazien da suomelazien taboin aigaine yhtevyksien tovesteh.

== Kirjalližus ==

* Айхенвальд А. Ю. Петрухин В. Я., Хелимский Е. А. К реконструкции мифологических представлений финно-угорских народов / Балто-славянские исследования. М., 1980
* Jelisejev, J. S. ''Vanhin itämerensuomalainen kielenmuistomerkki'', Virittäjä-lehti 1961: 134
* Jelisejev, J. S. ''Itämerensuomalaisia kielenmuistomerkkejä'' (Zusammenfassung: ''Ostseefinnische Sprachdenkmäler''), Virittäjä-lehti 1966: 296 [1]
* Martti Haavio ''The Letter on Birch-Bark No. 292'', Journal of the Folklore Institute, 1964. JSTOR 3814030

[[Kategourii:Arheolougii]]
[[Kategourii:Karjalan kieli]]</text>
      <sha1>4jg4wvu3wdo4dc1jcdw39v8hhu6ljqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruadenčat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4889</id>
    <revision>
      <id>53124</id>
      <parentid>26762</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T17:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18507" sha1="fs3tahvdsfoyd3kexa5k01yurza8me5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Ruadenčat
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Поминание на Фоминой неделе 1877.jpg|280px]]
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;&quot;&gt;Pominoičenduliput da proskun&lt;/div&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Tiippu

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Hristianskoi usko]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Ven'an kieli|ven]]. ''Радуница, Раданица, Родоница, Радавница''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Päivymiäry

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | toinargi libo enzimäinargi jälles Krisen'n'ua
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2025

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 16 sulakuudu (29 sulakuudu)&lt;br /&gt;или 15 sulakuudu (28 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2026

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 8 sulakuudu (21 sulakuudu)&lt;br /&gt;или 7 sulakuudu (20 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2027

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 28 sulakuudu (11 oraskuudu)&lt;br /&gt;или 27 sulakuudu (10 oraskuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Äijypäivy|Äijähpäiväh]]
|}
'''Ruadenčat''' on yheksäs päivy Äijiäpäiväs da enzimäine toinargi Äijänpäivän nedälin jälles. Sinäpiän kirikkö alguau panihiidoin piendiä da kuolluzien mustomalittuloin (ven. ''заупокойные литии'') luvendua, niidy ei suannuh pidiä [[Virboipyhäpäivy|Virboinpyhäpäiväs]] Homan pyhäpäivässäh (Krissen’n’assah). Päivännouzupuolen slavjuanat, kuduat ei kačota kirikön siändölöi, pietäh Ruadenčoi Krisen'n'annu, enzimässargen libo tossargen (se rippuu eländysijas).

[[Ven'a|Ven’an]] [[Ortodoksižus|pravosluavizes uskos]] Ruadenčoin pominoičendu on sih niškoi, gu uskovazet &quot;suuren Äijänpäivän pruazniekan jällel voidas yhtes kuolluzienke ihaškoija Hristosan Pellastajan kuollielois nouzendua&quot;. Päivännouzupuolen slavjuanoil on mondu Ruadenčoin piendytabua, kudamil ollan valehjumalahuskondan juuret.

Vuvvennu 2025 Ruadenčoi pietäh 29. sulakuudu, nedälin mendyy Äijäspäiväs (Ruadenčoinkesken aigu) enzimäzenny tossargennu.

== Etimolougii ==
&quot;Ruadenčat&quot; sanua mainitah kirjulähtehis jo XIV vuozisuas. Toiči Ruadenčoikse sanotah kogonastu Ruadenčoin nedälii . Nengagi voijah sanuo Homan pyhäpäiviä Krissen’n’ua), konzu sinäpiän paikallizien perindölöis oli kuolluzien pominoičendutaba. [[Valgo-Ven'a|Valgo-Ven’al]] da [[Ukrainu|Ukrainal]] Raudenčoi sanotah Provodoikse. Juuri moine taba pominoija tuonilmazih siirdynyzii on suvipuolen slavjuanoil; sidä sanotah ''побусани, бусани'' da pietäh Homan nedälin enzimässargen.

Ennevahnallizis ven’alazis mustomerkikirjulähtehis ''рад-''terminän kandua levieh käytettih XV vuozisuas algajen Homan pyhiäpäiviä merkites: [[Ven'an kieli|ven]]. Радуница, Радуницы, Радоницы, Радонечное (Радонишное) воскресенье. Afanasii Nikitin kirjuttau omas [[Ven'an kieli|ven]]. ''Хождении за три моря'' -kirjas, gu lähti Gurmizas Indien valdumerele Ruadenčoinnu (toizis lähtehis — &quot;Homan nedälil&quot;). Tihvinän manasterin tulot-piendät kirjan mugah vuvennu 1592 vellilöile Ruadenčoikse ostettih jäiččiä 16 altinah&quot;.

== Ven'an pravosluavizes kirikös ==
Kirikös pominoičendan piendy tossargen Äijänpäivän nedälin jällel on Ven’an pravosluavizen kirikön siändölöin erinomazes käskys. Suuren pyhän aigua ei pominoija kuolluzii kolmandel, yheksändel da nelländelkymmenendel päiväl, gu net ei piävytä suovattu- libo pyhäpäivypäivikse. Net sit siirretäh lähimäzeh argipäiväh, konzu jo suau pidiä täyzi Jumalalline liturgii. Moizennu päivännygi on yheksäs päivy Äijäspäiväs — Ruadenčat. Amvrosii Mediolanskoin sanoin mugah: &quot;Kunnolleh da arvostajen, vellet, Äijänpäivän da Äijänpäivän pruazniekan piettyy, pidäy jagua meijän ilo pyhien muokattuloinke. Heile, ken nägi Jumalan vaivoi, pidäy ylendiä Jumalan kuollielois nouzendan kunnivuo&quot;.

Sendäh gu täl aijal vie jatkutah [[Äijypäivy|Äijänpäivän]] pruzniekkupivot, liturgiel ei vie panna erimomazii pominoičusmalittuloi. Niilöi lugietah keskiyön aigua libo yöl huondeksessah muga sanottuloil [[Ven'an kieli|ven]]. ''Полунощница'' — kirikkösluužbil, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Вечерня'' libo ehtysluužbil da/libo liturgiedu vaste pietäh suurdu panihiidua. Täs päiväs jo suau pidiä liitiet (lugie pominoičendumalitut) da panihiidat kalmoil.

Kirikkö opastau uskovazii eroittua kirikköperindölöi valehjumalahuskondutavois. Enne Hristossah uskoh ristindiä pominoičendutaboih kuului kyzyö armahtustu kuolluzil, &quot;pehmendiä, syöttiä heijän henget&quot;. Erähis kohtis tässähgi pietäh moizii mistizii hengen muanitandan pominoičendutaboi.&lt;blockquote&gt;Nevvostolliton aigua &lt;…&gt; Ruadenčoin piendytavat oldih unohtuksis. Rahvas kiännyttih valehjumalahuskondutaboih da sen pahimas muvvos — kuolluzien pominoičendat muututtih valehjumalahuskondan triznoikse. Moizis pidäy olla osobi. Kalmoile lähtijes kniigu kuolluzien pominoičendumalittuloinke pidäy olla keräl.

— &lt;/blockquote&gt;Sinäpiän kirikkö opastau da nevvou pravosluavizii ristittyzii jagua Äijänpäivän iluo, ihastustu omien kuolluzienke. Ven’an kieles sanal [[Ven'an kieli|ven]]. ''Радоница'' on sama kandu sananke [[Ven'an kieli|ven]]. ''&quot;радость&quot;''. Ruadenčoin piädielot ollah malittu da mielostin kuolluzien omahizien hengilöin hoivendamizekse, pellastamizekse. Sendäh Ruodenčoin enzimäi pidäy kävvä liturgiele, kirjuttua pominoičenduliput da jällel astuo kalmoile.

== Histouriellizet piendytavat ==
Ven’an valdukunnan erähis gubernielois ei käydy kalmoile Ruadenčoin. Kuolluzii pominoittih sluužban aigua liturgiel, sit pietytettih panihiidoi, jällel omii pominoittih kois. Toizis alovehis kirikkösluužban loppiettuu mendih kalmoile. Toiči kučuttih pappi lugemah malittuloi libo pidämäh panihiidua.

Kirikkötaboin ližäkse prostoil rahvahal oldih omat tavat valehjumalahuskondan juurienke. Kalmoi valatettih viinujuomizil, kalmoi myö vierettih jäiččii da net pandih kalmah. Puaksuh kalman piäle pandih käzipaikat da navedittih syömisty — kalmu oli gu katettu stola rouno. Syömizet varustettih ielpäi: žuarittih jäiččiä, keitettih pudruo, pastettih dročonua, mujutettih jäiččii, azuttih magei kuaššu, pastettih piiruadu, plekkuu libo val’l’oidu. Valgo-Ven’al sanottih &quot;Ruadenčan murginassah kynnetäh, jällel murginua itkietäh da illal pläšniä heitetäh&quot;. Kalmužimale kävyndän jälles oldih tansut.

Sinäpiän žiälöittih da avvutettih armottomii, voimattomii da köyhii: gu kalmužimal olles vastah tuli moine ristakanzu, hänel annettih syömisty.

Polesjal da toizis paikois Ruadenčoinnugi mujutettih jäiččii vaigu ei ruskieh värih, a keldazeh libo vihandah.

Samanjyttymät tavat oldih suvipuolen slavjuanoil: serbielazil (poh.‑saam. ''побусани, бусани''), rumiinielazil (pominoičendutavat Homan pyhäpäivänny) da toizil kanzoil. Serbielazil, Vengrien horvatoil pominoičendupäivy on enzimässargen — sinäpiän kävväh kalmoile. Sih niškoi kuolluzil mujutetah jäiččii, kudamat jätetäh kalmoin piäle. Bolguarien koillizes enzimästyargiegi pietäh pominoičendupäivänny; Bessarabien bolguaroil kalmižimalpäi tulduu vahnat rahvas pläšittih, sihgi loppih pominoičendu.

== Sananpiät da primietät ==

* Ruadenčoinnu enne murginua kynnetäh, murginan jällel itkietäh, illal hypitäh (pläšniä heitetäh).
* Vesselät ollan pajot Maidopyhälaskus, ga sidä vesselembät Ruadenčois.
* Vessel Maidopyhälasku — huigietoi humal’niekku rukku, Ruadenčat rahvahan kižoinke -ilon dovariššu.
* Gu et pominoiče omua tuattua-pokoiniekkua Ruadenčoinnu — iččiedäs tuonilmazes mieros niken eigo pominoiče, eigo gostita, eigo mieldy ihaškoita.
* Gu ollou Ruadenčoin tossargen vihmusiä, sanottih: &quot;Jumaldomu vezikorendol rubieu vetty kandamah&quot; ([[Pol’šan kieli|pol'š]]. ''Рáдовныца во втóрок. Як будэ дож, Божа Мати корóмыслом будэ вóду нэсти'').

== Kirjalližus ==

* ''Агапкина, Татьяна Алексеевна.'' Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Индрик, 2002. — 816 с. — (Традиционная духовная культура славян. Современные исследования).
* Радуница / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 389—391. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0703-4&lt;/nowiki&gt;, 978-5-7133-1312-8.
* Фомина неделя / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 2012. — Т. 5: С (Сказка) — Я (Ящерица). — С. 402–404. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-7133-1380-7&lt;/nowiki&gt;.
* Радоница : [арх. 18 elokuudu 2022] / Агапкина Т. А. // Пустырник — Румчерод. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Большая российская энциклопедия, 2015. — С. 158—159. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред.  ; 2004—2017, т. 28). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85270-365-1&lt;/nowiki&gt;.
* ''Баранова О. Г., Зимина Т. А., Мадлевская Е. Л. и др.'' Русский праздник. Праздники и обряды народного земледельческого календаря. Иллюстрированная энциклопедия / Науч. ред. И. И. Шангина. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Искусство-СПБ, 2001. — 668 с. — (История в зеркале быта). — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-210-01497-5&lt;/nowiki&gt;.
* ''Богданович А. Е.'' s:Пережитки древнего миросозерцания у белорусов (Богданович)/ДО. — Гродна: Губернская типография, 1895. — 186 с. (Рэпрынтнае выданне: ''Багдановіч Адам Ягоравіч.'' Перажыткі старажытнага светасузірання ў беларусаў. Этнаграфічны нарыс. — Mінск: Беларусь, 1995. — 186 с. — 6 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 985-01-0057-5&lt;/nowiki&gt;.)
* ''Булгаков С. В.'' Настольная книга священно-церковно-служителей. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Издательский отдел Московского Патриархата, 1993. — 1794 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-87301-066-8&lt;/nowiki&gt;.
* Задушницы / Виноградова Л. Н., Толстая С. М. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 1999. — Т. 2: Д (Давать) — К (Крошки). — С. 248. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0982-7&lt;/nowiki&gt;.
* ''Грушко Е., Медведев Ю.'' Словарь русских суеверий, заклинаний, примет и поверий. — Русский купец, 1996. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9785882040474&lt;/nowiki&gt;.
* Поминать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt; : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* Радость/Радужник // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt; : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* ''Десницкая А. В.'' К вопросу о балканизмах в лексике восточнославянских языков // Славянское языкознание: VIII Международный съезд славистов. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1978. — С. 145–171.
* ''Добровольский В. Н.'' Смоленский областной словарь. — Смоленск: Типография П.А. Силина, 1914. — 1022 с.
* ''Коринфский А. А.'' Радоница — Красная Горка // Народная Русь : Круглый год сказаний, поверий, обычаев и пословиц русского народа. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Издание книгопродавца М. В. Клюкина, 1901. — С. 241—248.
* ''Лаучюте Ю.'' Перунъ, Велесъ и балто-славянская проблематика // Балто-славянские этноязыковые отношения в историческом и ареальном плане. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1983.
* ''Максимов С. В.'' Радуница // Нечистая, неведомая и крестная сила. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Товарищество Р. Голике и А. Вильворг, 1903. — С. 425—426.
* ''Мельников-Печерский П. И.'' В лесах. Книга вторая. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;, 1875.
* ''Митрофан (Алексеев В. Н.; монах).'' Загробная жизнь : Как живут наши умершие и как будем жить и мы после смерти – по учению православной церкви, по предчувствию общечеловеческого духа и выводам науки. — Воспр. изд. СПб., 1897. — &lt;abbr&gt;К.&lt;/abbr&gt;: Радуга, 1991. — 330 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-88490-030-9&lt;/nowiki&gt;.
* ''Нэй В. А.'' Пасха. Красная горка. Традиции, обряды, рецепты. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Рипол Классик, 2012. — 251 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 538603989X&lt;/nowiki&gt;.
* Опытъ Областнаго Великорусскаго Словаря, изданнаго вторымъ отдѣленіемъ Имп. Академіи Наукъ / под ред. А. Х. Востокова. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Имп. Академія Наукъ, 1852. — XII, 275 с.
* ''Сапіга В. К.'' Українські народні свята та звичаї. — &lt;abbr&gt;К.&lt;/abbr&gt;: Т-во «Знання України», 1993. — 112 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7770-0582-9&lt;/nowiki&gt;. (ukr.)
* Святая Русь. Большая Энциклопедия Русского Народа. Русское Православие. В трех томах. / Гл. редактор, составитель О. А. Платонов. — М.: Институт русской цивилизации, 2009. Том 3: Р — Я. &lt;small&gt;Arhiviiruittu originualaspäi 19. heinykuudu 2013&lt;/small&gt; . — 752 с.
* Словарь русского языка XI — XVII вв. Вып. 21. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1995. — С. 126. — 280 с. — (Институт русского языка). — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-02-011253-4&lt;/nowiki&gt;.
* ''Снегирёв И.'' Русские простонародные праздники и суеверные обряды. (Выпуск 3). — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Университетская типография, 1838. — 214 с.
* Поминки / С. М. Толстая // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 162—169. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0703-4&lt;/nowiki&gt;, 978-5-7133-1312-8.
* Радуница // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва. — Изд. 2-е, стер. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Прогресс, 1987. — Т. III : Муза — Сят. — С. 431.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Pominoičendupäivät]]
[[Kategourii:Suuri päivy]]
[[Kategourii:Äijypäivy]]
[[Kategourii:Keviän pruazniekat]]
[[Kategourii:Ven'an rahvahan pruazniekat]]
[[Kategourii:Slavjuanoin rahvahan pruazniekat]]</text>
      <sha1>fs3tahvdsfoyd3kexa5k01yurza8me5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53125</id>
      <parentid>53124</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T17:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Miro Tuomi muutti sivun nimen [[Radonica]] nimekse [[Ruadenčat]]: Pyhät da arret Karjalaine rahvahankalendari sivu 326</comment>
      <origin>53124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18507" sha1="fs3tahvdsfoyd3kexa5k01yurza8me5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Ruadenčat
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Поминание на Фоминой неделе 1877.jpg|280px]]
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;&quot;&gt;Pominoičenduliput da proskun&lt;/div&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Tiippu

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Hristianskoi usko]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Ven'an kieli|ven]]. ''Радуница, Раданица, Родоница, Радавница''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Päivymiäry

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | toinargi libo enzimäinargi jälles Krisen'n'ua
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2025

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 16 sulakuudu (29 sulakuudu)&lt;br /&gt;или 15 sulakuudu (28 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2026

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 8 sulakuudu (21 sulakuudu)&lt;br /&gt;или 7 sulakuudu (20 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2027

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 28 sulakuudu (11 oraskuudu)&lt;br /&gt;или 27 sulakuudu (10 oraskuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Äijypäivy|Äijähpäiväh]]
|}
'''Ruadenčat''' on yheksäs päivy Äijiäpäiväs da enzimäine toinargi Äijänpäivän nedälin jälles. Sinäpiän kirikkö alguau panihiidoin piendiä da kuolluzien mustomalittuloin (ven. ''заупокойные литии'') luvendua, niidy ei suannuh pidiä [[Virboipyhäpäivy|Virboinpyhäpäiväs]] Homan pyhäpäivässäh (Krissen’n’assah). Päivännouzupuolen slavjuanat, kuduat ei kačota kirikön siändölöi, pietäh Ruadenčoi Krisen'n'annu, enzimässargen libo tossargen (se rippuu eländysijas).

[[Ven'a|Ven’an]] [[Ortodoksižus|pravosluavizes uskos]] Ruadenčoin pominoičendu on sih niškoi, gu uskovazet &quot;suuren Äijänpäivän pruazniekan jällel voidas yhtes kuolluzienke ihaškoija Hristosan Pellastajan kuollielois nouzendua&quot;. Päivännouzupuolen slavjuanoil on mondu Ruadenčoin piendytabua, kudamil ollan valehjumalahuskondan juuret.

Vuvvennu 2025 Ruadenčoi pietäh 29. sulakuudu, nedälin mendyy Äijäspäiväs (Ruadenčoinkesken aigu) enzimäzenny tossargennu.

== Etimolougii ==
&quot;Ruadenčat&quot; sanua mainitah kirjulähtehis jo XIV vuozisuas. Toiči Ruadenčoikse sanotah kogonastu Ruadenčoin nedälii . Nengagi voijah sanuo Homan pyhäpäiviä Krissen’n’ua), konzu sinäpiän paikallizien perindölöis oli kuolluzien pominoičendutaba. [[Valgo-Ven'a|Valgo-Ven’al]] da [[Ukrainu|Ukrainal]] Raudenčoi sanotah Provodoikse. Juuri moine taba pominoija tuonilmazih siirdynyzii on suvipuolen slavjuanoil; sidä sanotah ''побусани, бусани'' da pietäh Homan nedälin enzimässargen.

Ennevahnallizis ven’alazis mustomerkikirjulähtehis ''рад-''terminän kandua levieh käytettih XV vuozisuas algajen Homan pyhiäpäiviä merkites: [[Ven'an kieli|ven]]. Радуница, Радуницы, Радоницы, Радонечное (Радонишное) воскресенье. Afanasii Nikitin kirjuttau omas [[Ven'an kieli|ven]]. ''Хождении за три моря'' -kirjas, gu lähti Gurmizas Indien valdumerele Ruadenčoinnu (toizis lähtehis — &quot;Homan nedälil&quot;). Tihvinän manasterin tulot-piendät kirjan mugah vuvennu 1592 vellilöile Ruadenčoikse ostettih jäiččiä 16 altinah&quot;.

== Ven'an pravosluavizes kirikös ==
Kirikös pominoičendan piendy tossargen Äijänpäivän nedälin jällel on Ven’an pravosluavizen kirikön siändölöin erinomazes käskys. Suuren pyhän aigua ei pominoija kuolluzii kolmandel, yheksändel da nelländelkymmenendel päiväl, gu net ei piävytä suovattu- libo pyhäpäivypäivikse. Net sit siirretäh lähimäzeh argipäiväh, konzu jo suau pidiä täyzi Jumalalline liturgii. Moizennu päivännygi on yheksäs päivy Äijäspäiväs — Ruadenčat. Amvrosii Mediolanskoin sanoin mugah: &quot;Kunnolleh da arvostajen, vellet, Äijänpäivän da Äijänpäivän pruazniekan piettyy, pidäy jagua meijän ilo pyhien muokattuloinke. Heile, ken nägi Jumalan vaivoi, pidäy ylendiä Jumalan kuollielois nouzendan kunnivuo&quot;.

Sendäh gu täl aijal vie jatkutah [[Äijypäivy|Äijänpäivän]] pruzniekkupivot, liturgiel ei vie panna erimomazii pominoičusmalittuloi. Niilöi lugietah keskiyön aigua libo yöl huondeksessah muga sanottuloil [[Ven'an kieli|ven]]. ''Полунощница'' — kirikkösluužbil, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Вечерня'' libo ehtysluužbil da/libo liturgiedu vaste pietäh suurdu panihiidua. Täs päiväs jo suau pidiä liitiet (lugie pominoičendumalitut) da panihiidat kalmoil.

Kirikkö opastau uskovazii eroittua kirikköperindölöi valehjumalahuskondutavois. Enne Hristossah uskoh ristindiä pominoičendutaboih kuului kyzyö armahtustu kuolluzil, &quot;pehmendiä, syöttiä heijän henget&quot;. Erähis kohtis tässähgi pietäh moizii mistizii hengen muanitandan pominoičendutaboi.&lt;blockquote&gt;Nevvostolliton aigua &lt;…&gt; Ruadenčoin piendytavat oldih unohtuksis. Rahvas kiännyttih valehjumalahuskondutaboih da sen pahimas muvvos — kuolluzien pominoičendat muututtih valehjumalahuskondan triznoikse. Moizis pidäy olla osobi. Kalmoile lähtijes kniigu kuolluzien pominoičendumalittuloinke pidäy olla keräl.

— &lt;/blockquote&gt;Sinäpiän kirikkö opastau da nevvou pravosluavizii ristittyzii jagua Äijänpäivän iluo, ihastustu omien kuolluzienke. Ven’an kieles sanal [[Ven'an kieli|ven]]. ''Радоница'' on sama kandu sananke [[Ven'an kieli|ven]]. ''&quot;радость&quot;''. Ruadenčoin piädielot ollah malittu da mielostin kuolluzien omahizien hengilöin hoivendamizekse, pellastamizekse. Sendäh Ruodenčoin enzimäi pidäy kävvä liturgiele, kirjuttua pominoičenduliput da jällel astuo kalmoile.

== Histouriellizet piendytavat ==
Ven’an valdukunnan erähis gubernielois ei käydy kalmoile Ruadenčoin. Kuolluzii pominoittih sluužban aigua liturgiel, sit pietytettih panihiidoi, jällel omii pominoittih kois. Toizis alovehis kirikkösluužban loppiettuu mendih kalmoile. Toiči kučuttih pappi lugemah malittuloi libo pidämäh panihiidua.

Kirikkötaboin ližäkse prostoil rahvahal oldih omat tavat valehjumalahuskondan juurienke. Kalmoi valatettih viinujuomizil, kalmoi myö vierettih jäiččii da net pandih kalmah. Puaksuh kalman piäle pandih käzipaikat da navedittih syömisty — kalmu oli gu katettu stola rouno. Syömizet varustettih ielpäi: žuarittih jäiččiä, keitettih pudruo, pastettih dročonua, mujutettih jäiččii, azuttih magei kuaššu, pastettih piiruadu, plekkuu libo val’l’oidu. Valgo-Ven’al sanottih &quot;Ruadenčan murginassah kynnetäh, jällel murginua itkietäh da illal pläšniä heitetäh&quot;. Kalmužimale kävyndän jälles oldih tansut.

Sinäpiän žiälöittih da avvutettih armottomii, voimattomii da köyhii: gu kalmužimal olles vastah tuli moine ristakanzu, hänel annettih syömisty.

Polesjal da toizis paikois Ruadenčoinnugi mujutettih jäiččii vaigu ei ruskieh värih, a keldazeh libo vihandah.

Samanjyttymät tavat oldih suvipuolen slavjuanoil: serbielazil (poh.‑saam. ''побусани, бусани''), rumiinielazil (pominoičendutavat Homan pyhäpäivänny) da toizil kanzoil. Serbielazil, Vengrien horvatoil pominoičendupäivy on enzimässargen — sinäpiän kävväh kalmoile. Sih niškoi kuolluzil mujutetah jäiččii, kudamat jätetäh kalmoin piäle. Bolguarien koillizes enzimästyargiegi pietäh pominoičendupäivänny; Bessarabien bolguaroil kalmižimalpäi tulduu vahnat rahvas pläšittih, sihgi loppih pominoičendu.

== Sananpiät da primietät ==

* Ruadenčoinnu enne murginua kynnetäh, murginan jällel itkietäh, illal hypitäh (pläšniä heitetäh).
* Vesselät ollan pajot Maidopyhälaskus, ga sidä vesselembät Ruadenčois.
* Vessel Maidopyhälasku — huigietoi humal’niekku rukku, Ruadenčat rahvahan kižoinke -ilon dovariššu.
* Gu et pominoiče omua tuattua-pokoiniekkua Ruadenčoinnu — iččiedäs tuonilmazes mieros niken eigo pominoiče, eigo gostita, eigo mieldy ihaškoita.
* Gu ollou Ruadenčoin tossargen vihmusiä, sanottih: &quot;Jumaldomu vezikorendol rubieu vetty kandamah&quot; ([[Pol’šan kieli|pol'š]]. ''Рáдовныца во втóрок. Як будэ дож, Божа Мати корóмыслом будэ вóду нэсти'').

== Kirjalližus ==

* ''Агапкина, Татьяна Алексеевна.'' Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Индрик, 2002. — 816 с. — (Традиционная духовная культура славян. Современные исследования).
* Радуница / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 389—391. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0703-4&lt;/nowiki&gt;, 978-5-7133-1312-8.
* Фомина неделя / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 2012. — Т. 5: С (Сказка) — Я (Ящерица). — С. 402–404. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-7133-1380-7&lt;/nowiki&gt;.
* Радоница : [арх. 18 elokuudu 2022] / Агапкина Т. А. // Пустырник — Румчерод. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Большая российская энциклопедия, 2015. — С. 158—159. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред.  ; 2004—2017, т. 28). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85270-365-1&lt;/nowiki&gt;.
* ''Баранова О. Г., Зимина Т. А., Мадлевская Е. Л. и др.'' Русский праздник. Праздники и обряды народного земледельческого календаря. Иллюстрированная энциклопедия / Науч. ред. И. И. Шангина. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Искусство-СПБ, 2001. — 668 с. — (История в зеркале быта). — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-210-01497-5&lt;/nowiki&gt;.
* ''Богданович А. Е.'' s:Пережитки древнего миросозерцания у белорусов (Богданович)/ДО. — Гродна: Губернская типография, 1895. — 186 с. (Рэпрынтнае выданне: ''Багдановіч Адам Ягоравіч.'' Перажыткі старажытнага светасузірання ў беларусаў. Этнаграфічны нарыс. — Mінск: Беларусь, 1995. — 186 с. — 6 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 985-01-0057-5&lt;/nowiki&gt;.)
* ''Булгаков С. В.'' Настольная книга священно-церковно-служителей. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Издательский отдел Московского Патриархата, 1993. — 1794 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-87301-066-8&lt;/nowiki&gt;.
* Задушницы / Виноградова Л. Н., Толстая С. М. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 1999. — Т. 2: Д (Давать) — К (Крошки). — С. 248. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0982-7&lt;/nowiki&gt;.
* ''Грушко Е., Медведев Ю.'' Словарь русских суеверий, заклинаний, примет и поверий. — Русский купец, 1996. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9785882040474&lt;/nowiki&gt;.
* Поминать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt; : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* Радость/Радужник // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt; : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* ''Десницкая А. В.'' К вопросу о балканизмах в лексике восточнославянских языков // Славянское языкознание: VIII Международный съезд славистов. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1978. — С. 145–171.
* ''Добровольский В. Н.'' Смоленский областной словарь. — Смоленск: Типография П.А. Силина, 1914. — 1022 с.
* ''Коринфский А. А.'' Радоница — Красная Горка // Народная Русь : Круглый год сказаний, поверий, обычаев и пословиц русского народа. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Издание книгопродавца М. В. Клюкина, 1901. — С. 241—248.
* ''Лаучюте Ю.'' Перунъ, Велесъ и балто-славянская проблематика // Балто-славянские этноязыковые отношения в историческом и ареальном плане. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1983.
* ''Максимов С. В.'' Радуница // Нечистая, неведомая и крестная сила. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Товарищество Р. Голике и А. Вильворг, 1903. — С. 425—426.
* ''Мельников-Печерский П. И.'' В лесах. Книга вторая. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;, 1875.
* ''Митрофан (Алексеев В. Н.; монах).'' Загробная жизнь : Как живут наши умершие и как будем жить и мы после смерти – по учению православной церкви, по предчувствию общечеловеческого духа и выводам науки. — Воспр. изд. СПб., 1897. — &lt;abbr&gt;К.&lt;/abbr&gt;: Радуга, 1991. — 330 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-88490-030-9&lt;/nowiki&gt;.
* ''Нэй В. А.'' Пасха. Красная горка. Традиции, обряды, рецепты. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Рипол Классик, 2012. — 251 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 538603989X&lt;/nowiki&gt;.
* Опытъ Областнаго Великорусскаго Словаря, изданнаго вторымъ отдѣленіемъ Имп. Академіи Наукъ / под ред. А. Х. Востокова. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Имп. Академія Наукъ, 1852. — XII, 275 с.
* ''Сапіга В. К.'' Українські народні свята та звичаї. — &lt;abbr&gt;К.&lt;/abbr&gt;: Т-во «Знання України», 1993. — 112 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7770-0582-9&lt;/nowiki&gt;. (ukr.)
* Святая Русь. Большая Энциклопедия Русского Народа. Русское Православие. В трех томах. / Гл. редактор, составитель О. А. Платонов. — М.: Институт русской цивилизации, 2009. Том 3: Р — Я. &lt;small&gt;Arhiviiruittu originualaspäi 19. heinykuudu 2013&lt;/small&gt; . — 752 с.
* Словарь русского языка XI — XVII вв. Вып. 21. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1995. — С. 126. — 280 с. — (Институт русского языка). — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-02-011253-4&lt;/nowiki&gt;.
* ''Снегирёв И.'' Русские простонародные праздники и суеверные обряды. (Выпуск 3). — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Университетская типография, 1838. — 214 с.
* Поминки / С. М. Толстая // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 162—169. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0703-4&lt;/nowiki&gt;, 978-5-7133-1312-8.
* Радуница // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва. — Изд. 2-е, стер. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Прогресс, 1987. — Т. III : Муза — Сят. — С. 431.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Pominoičendupäivät]]
[[Kategourii:Suuri päivy]]
[[Kategourii:Äijypäivy]]
[[Kategourii:Keviän pruazniekat]]
[[Kategourii:Ven'an rahvahan pruazniekat]]
[[Kategourii:Slavjuanoin rahvahan pruazniekat]]</text>
      <sha1>fs3tahvdsfoyd3kexa5k01yurza8me5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Livvin kieli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7722</id>
    <revision>
      <id>53115</id>
      <parentid>53046</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17562" sha1="duon47ap2csfga3to0gr0ma4d156alq" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Livvin kieli
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Map of Karelian dialects.png|280px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 40%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Oma nimi

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | liygi (livvin kieli)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Muat

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Ven'a]], [[Suomi]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Alovehet

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen Karjal]], [[Luadogan pohjasrannikko]], [[Pohjas-Karjalan muakundu|Pohjas-Karjal]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pagizijoin lugu

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | 14 100—25 000
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Stuatusšu

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | on varavonalaine
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | LAJITTELU
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Kategourii

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Jevruazien kielet
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.2em 0 0.4em 10px; line-height: 1.4em;&quot; |
[[Uralilazet kielet|Urualilaine kielikundu]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Suomelas-ugrilazet kielet|Suomi-ugrilaine pereh]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Baltiekkusuomelaizet kielet|Baltiekkumerensuomalaine joukko]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Kirjukieli

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | latinalaine kirjaimikko (karjalan kirjukieli)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | KIELIKOUDAT
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ISO 639-1

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | —
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ISO 639-2

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | —
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ISO 639-3

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[iso639-3:olo|olo]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Atlas of the World's Languages in Danger

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [https://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-396.html 396]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Ethnologue

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[ethnologue:olo/|olo]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ELCat

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [https://endangeredlanguages.com 3281]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | IETF

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | olo
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Glottolog

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | livv1243
|}'''Liygi (livvin kieli)''' on eräs [[Karjalan kielen murdehet|kolmes karjalan kielen piämurdehes]]. Se on nygöi kaikis karjalan kielen piämurdehis levennyzin. Livvikse paistah karjalazet, kudamat eletäh Karjalan tazavallan nygözis [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen]] da [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän piirilöis]], sego [[Suomi|Suomes]] (läs 3000 pagizijua). XX vuozisuan enzimäzel puoliškol liygii paistih nygözien [[Pitkänrannan piiri|Pitkänrannan piirin]] päivännouzus da [[Suojärven piiri|Suojärven piirin]] liidehes ([[Raja-Karjala|Raja-Karjalan]] liidehozan aloveh). Pieni joukko livvikse pagizijoi on [[Leningradan aloveh|Leningruadan alovehel]] [[Lodienoin piiri|Lodienoin piirin]] [[Konnui|Konnuin]] kyläs. Livvikse pagizijat sanotah iččie liygiläzikse libo livvikkölöikse. Pagizijua on 14,1-25 tuhattu hengie). 

Livvin piämurreh, kui lyydingi piämurreh, oli roinnuh Anuksen kannaksel pitkänaigazien vepsäläzien da karjalazien kosketuksien tuloksennu.

Liygi karjalan kielen piämurdehennu kuuluu suomi-ugrilazen kieliperehen baltiekkumerensuomelazeh kielijoukkoh. Livvin murdehes on äijy laihinsanua muinazes [[Vepsän kieli|vepsän kielespäi]]. Livvis on moizii sanoi, kudamii ei ole karjalan kielen toizis murdehis.

== Kirjukieli ==

Tundietun tuohikirjutuksen №292 pohjannu on livvin kielen muinasmuodo.  Vuvves [[1990]] Karjalas piästetäh ilmoih [[Oma Mua]] –lehtie. Vuonnu [[2011]] [[Karjalan Kielen Seura|Karjalan Kielen Seuru]] avai karjalankielizen verkožurnualan. Sen nimi on Karjal Žurnualu. Enimät kirjutukset ollah livvikse, erähät niilöis ollah varzin- da tverinkarjalakse. 

Tarkembua tieduo livvin murdehen kirjukielen ilmestymizes ei ole. XIX-vuozisual liygiläzet kirjutettih kiriličäl. Vuozinnu [[1930]] otettih käyttöh kirjukieli latinalazil kirjaimil. Vuonnu 1989 Karjalan tazavallan virguniekat hyväksyttih karjalan kielen kirjaimikot. 

Livvin murdehen vahnu kirjaimikko:
{| style=&quot;font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF&quot;
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | A a
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | B b
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Č č
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | D d
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ǯ ǯ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | E e
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | F f
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | G g
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | H h
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | I i
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | J j
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | K k
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | L l
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | M m
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | N n
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | O o
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | P p
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | R r
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | S s
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Š š
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Z z
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ž ž
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | T t
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | U u
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | V v
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ü ü
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ä ä
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ö ö
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | '
|}

Vuonnu [[2007]] Karjalan tazavallan halličus hyväksyi karjalan kielen uvven kirjaimikon. Se on yhtehine kaikile murdehile.  29. oraskuudu vuonnu [[2014]] uudeh kirjaimikkoh hyväksyttih muutokset. Kirjaimikko rodih moine: 
{| class=standard cellpadding=5 style=&quot;font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;&quot;
| style=«width:3em;» |A a
| style=«width:3em;» |B b
| style=«width:3em;» |C c
| style=«width:3em;» |Č č
| style=«width:3em;» |D d
| style=«width:3em;» |E e
| style=«width:3em;» |F f
| style=«width:3em;» |G g
| style=«width:3em;» |H h
| style=«width:3em;» |I i
|-
| style=«width:3em;» |J j
| style=«width:3em;» |K k
| style=«width:3em;» |L l
| style=«width:3em;» |M m
| style=«width:3em;» |N n
| style=«width:3em;» |O o
| style=«width:3em;» |P p
| style=«width:3em;» |R r
| style=«width:3em;» |S s
| style=«width:3em;» |Š š
|-
| style=«width:3em;» |Z z
| style=«width:3em;» |Ž ž
| style=«width:3em;» |T t
| style=«width:3em;» |U u
| style=«width:3em;» |V v
| style=«width:3em;» |Y y
| style=«width:3em;» |Ä ä
| style=«width:3em;» |Ö ö
| style=«width:3em;» |ʼ
|}

Livvin murdeheh kuulutah alamurdehet:
* [[Siämärvi (kylä)|Siämärven]]
* [[Tulomdjärvi|Tulemjärven]]
* [[Vieljärvi|Vieljärven]]
* [[Salmi|Salmin]] ([[Videl|Videlen]])
* [[Kotkatjärvi|Kotkatjärven]]
* [[Riipuškal|Riipuškalan]]
* Nekkulan

[[Failu:Livvi-Karelian language and VepKar corpus by Tatiana Boiko.ogv|pienoiskuva|Livvin kieli.]]Niilöis hävinnyöt alamurdehet ollah:
* Siämärven
* Tulemjärven
* Vieljärven 

Ven’alazet kielentutkijat sanotah liygii karjalan kielen murdehekse. Erähät suomelazet kielentutkijat pietäh liygii iččenäzenny kielenny.

== Kieliopin ominažuot ==
Kui toizet baltiekkumerensuomelazet kielet livvin murreh on aggl’utinatiivine; suuri merkičys on sanan vardalol, kudamas tapahtuu astevaihtelu da kudamah liitytäh kai piättehet. Livvis on yksikkö da monikko, kieliopillistu suguu ei ole. On läs 16 sijua. Puaksuh käytetäh postpoziittoi da prepoziittoi. Kieles on heleviä konsonantua (b, d, g, z, ž, dž) da on vokalisobu.

=== Foneetiekku da fonolougii ===
Vokalit (a, o, u, e, i, ä, ö, y) livvin murdehes voijah olla lyhyöt da pitkät, pitkinny voi olla vaiku kolme vokalii ''uu'', ''ii'' da ''yy''. Ongo vokali lyhyt vai pitky, sit voi rippuo sanan merkičys: ''t'''u'''li'' — ''t'''uu'''li''. Puaksuh sanois ollah diftongat (ie, uo, yö, ua, au, iä, ou, eu, iu, iy, äy, öy, ai, oi, ui, ei, äi, öi, yi, ey) da triftongat (uau, uou, ieu, iäy, yöy, iey).

Vokalisovun siändölöin mugah yhtes sanas voi olla eduvokaliloi (ä, ö, y) libo tagavokaliloi (a, o, u), i- da e-vokalit ollah neitrualizet, net voijah olla eduvokalizis dai tagavokalizis sanois, edu- da tagavokalilois rippuu se, mittumat piättehet: tagavokalizet libo eduvokalizet liitytäh sanah.

Livvin murdehen konsonantat (b, c, č, d, dž, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, š, z, ž, t, v) voijah olla geminuatoinnu (čč, d’d’, nn, n’n’, pp, kk, ll, l'l', mm, rr, ss, šš, tt, vv), se sežo vaikuttau sanan merkičykseh: ''vi'''l'''u'' — ''vi'''ll'''u''. Geminuatat roijah sanoisgi, kudamis tapahtuu astevaihtelu: ''kurgi'' — ''ku'''rr'''et'' .

Konsonantat t, d, l, n, г, s voijah olla pehmielöinny, pehmendysmerkii käytetäh vaiku tagavokalii enne: ''t'outa'', ''n'aba'' Vokalit ä, ö, y, e, i pehmendetäh ielolijan konsonantan.

Piäpaino sanas ainos on enzimäzel tavul.

Sanan taivuttajes on mostu astevaihteluu:

* kk ― k
* čč ― č
* tt — t
* pp — p
* ss — s
* šš — š
* g ― v
* g — j
* g — ø
* d — v
* d — j
* d — ø
* b ― v
* lg ― ll
* ld — ll
* nd — nn
* rg — rr
* rd — rr
* mb — mm

=== Morfolougii ===

==== Substantiivu ====
''syömine''-sanan taivutandu kaikis sijois:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! sija
! yksikkö
! monikko
|-

| Nominatiivu || syömine || syömizet
|-

| Genetiivu || syömizen || syömizien
|-

| Partitiivu || syömisty || syömizii
|-

| Inessiivu || syömizes || syömizis
|-

| Illatiivu || syömizeh || syömizih
|-

| Elatiivu || syömizespäi, syömizes || syömizispäi, syömizis
|-

| Adessiivu || syömizel || syömizil
|-

| Abessiivu || syömizettäh || syömizittäh
|-

| Allatiivu || syömizele || syömizile
|-

| Ablatiivu || syömizelpäi, syömizel || syömizilpäi, syömizil
|-

| Essiivu || syömizenny || syömizinny
|-

| Translatiivu || syömizekse || syömizikse
|-

| Komitatiivu || syömizen || syömizienke
|-

| Prolatiivu || syömizeči || syömiziči
|-

| Terminatiivu || syömizessäh || syömizissäh
|-

| Approksimatiivu || syömizellyö || syömiziellyö
|}

==== Verbi ====
Verbit livvin murdehes taivutah persounis da luvus, piättehet liitytäh sanan vardaloh, ezimerkikse, eliä-verbi:

# ''-n'', ''minä elä'''n''''' 
# ''-t'', ''sinä elä'''t'''''
# ''-u'', ''-y'', ''häi elä'''y''''' 
# ''-mmo'' / ''-mmö'', ''myö elä'''mmö''''' 
# ''-tto'' / ''-ttö'', ''työ elä'''ttö''''' 
# ''-h'', ''hyö elätä'''h''''' 

Kieldomuodo rodieu kieldoverbis ''ei'', kudai taibuu persounis da luvus:

# ''en elä'',
# ''et elä'',
# ''ei elä'',
# ''emmo elä'',
# ''etto elä'',
# ''ei eletä''.

Verbil on nelli aigumuoduo: preezensu (''kandau''), imperfektu (''kandoi''), perfektu (''on kandanuh'') da pluskvamperfektu (''oli kandanuh''). Verbilöi käytetäh indikatiivas, imperatiivas, kondicionualas, potensiualas.

Refleksiivuverbilöin lopus on -''kseh'' (''pestä'''kseh'''''); niilöil on oma taivutus:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
! yks.
! mon
|-

| 1. persounu
| pezemmös 
| pezemmökseh 
|-

| 2. persounu
| pezettös
| pezettökseh 
|-

| 3. persounu
| pezehes 
| pestähes
|}

==== Pronominat ====
Demonstratiivuproniminat livvin murdehes jagavutah kolmeh joukkoh:

# ozutetah sidä, mi on lähäl: ''tämä'', ''nämmä'' / ''nämä'' 
# ozutetah sidä, mi ei ole loitton: ''neče'', ''nenne'' 
# ozutetah sidä, mi on loitton: ''tai'' / ''netai'' / ''se'', ''net'' 

==== Omistus ====
Omistuksen ozuttamizekse käytetäh possessiivupronominoi (''minun'', ''meijän''), genetiivua -n-piättehenke (''tuatan kodi'') da adessiivua -l-piättehenke yhtes olla-verbinke (''Minu'''l on''' lapsi''); omistusliittehii käytetäh sanoinke, kudamat trakoitetah sugulazii, net liitytäh lujah vokalivardaloh: ''-ni'', ''-s'', ''-h'' (''poigu'' — ''poigani'', ''poigas'', ''poigah'').

=== Kyzymysliittehet ===
Livvin murdehes on kaksi kyzymysliitehty ― ''-bo'' da ''-go''. Enzimäine liittyy kyzymyssanois (''Ken'''bo''' olet?''), a toine joga substantiivah libo verbih liittyjes voi luadie kyzymyksen (''Äijy'''go'''''?, ''Oletto'''go''' tuttavat?''). Kyzymysliittehet ei novveta vokalisovun siändölöi.

=== Sanasto ===
Livvin murdehen perussanasto on baltiekkumerensuomelastu alguperiä da on sama kui toizien baltiekkumerensuomelazien kielien perussanasto da idiomat. Uvvet sanat roijah juondehien avul da yhtiständäl.

Muinastu da nygyaigastu laihinsanua ven’an kielespäi on äijy. Niilöih kuulutah moizet sanat kui ''kniigu'', ''žiäli'', ''duumaija'', ''pruazniekku'' da muut. Kui toizis [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazis kielis]] on äijy laihinsanua baltiekku- da germuanielazis kielis.

== Uuzi kehitysaigu ==
Sulakuul vuvvennu 2025 Tiedoakadiemien azientiedäjät opastettih tegoälyy transkribiiruija karjalankielisty paginua (livvin murreh). Opastuksen pohjannu roittih paikallizien joukkoviestimien materjualat da kielen avvonaine korpussu.

Petroskois kezäl vuvvennu 2025 azetettih linnan ajonevvoloin uvvet azetuskohtat — kaikkiedah 23, kudamis on kirjutettu azetuskohtan nimi karjalan (livvin murreh) da ven'an kielel.

== Livvikse kirjutetah == 

* [[P'otr Sem'onov]]
* [[Vladimir Brendojev]]
* [[Vas'a Veikki]]
* [[Aleksandr Lukič Volkov|Aleksandr Volkov]]
* [[Aleksandr Saveljev]]
* [[Zinaida Dubinina]]
* [[Natalja Sinitskaja]]
* [[Natalja Sinitskaja|Valentina Kondratjeva]]

== Livvikse pajattajat ==

* [[Karjalan koivu]];
* [[Santtu Karhu]];
* [[Oma Pajo]];
* [[Meijän pajo]];
* [[Ilmu (joukko)|Ilmu (pajojoukko)]];
* [[Ondrei]].
* [[Tuari]].
* [[Anna Tulla]]

== Linkit ==
* [https://web.archive.org/web/20201126073431/http://omamua.ru/ Oma Mua -lehten verkosivut]
* [http://www.karjal.fi Karjal Žurnualu]

== Kirjalližus ==

* ''Клементьев Е.И.'' Карелы: Историко-этнографический очерк. — Петрозаводск: Периодика, 2008. — 256 с.
* ''Г. Н. Макаров, В. Д. Рягоев.'' Образцы карельской речи: говоры ливвиковского диалекта карельского языка. — Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1969. — 282 с.
* ''Г. Н. Макаров.'' Словарь карельского языка (ливвиковский диалект): Около 20 000 слов]. — Петрозаводск: Карелия, 1990. — 495 с.
* ''Бойко Т. П., Маркианова Л. Ф.'' Большой карельско-русский словарь (ливвиковское наречие). — Петрозаводск: Периодика, 2016. — 399 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-88170-268-7&lt;/nowiki&gt;.

[[Kategourii:Karjalan kieli]]
[[Kategourii:Jevroupan kielet]]</text>
      <sha1>duon47ap2csfga3to0gr0ma4d156alq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53117</id>
      <parentid>53115</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18823" sha1="tdjwyjk8vw8xflf4vx1d70bpjyh5iho" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Livvin kieli
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Map of Karelian dialects.png|280px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 40%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Oma nimi

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | liygi (livvin kieli)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Muat

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Ven'a]], [[Suomi]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Alovehet

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen Karjal]], [[Luadogan pohjasrannikko]], [[Pohjas-Karjalan muakundu|Pohjas-Karjal]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pagizijoin lugu

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | 14 100—25 000&lt;ref&gt;''Karjalainen, Heini &amp; Puura, Ulriikka &amp; Grünthal, Riho &amp; Kovaleva, Svetlana.'' Karelian in Russia. ELDIA Case-Specific Report // Studies in European Language Diversity 26. — ELDIA, 2013.&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Stuatusšu

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | on varavonalaine
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | LAJITTELU
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Kategourii

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Jevruazien kielet
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.2em 0 0.4em 10px; line-height: 1.4em;&quot; |
[[Uralilazet kielet|Urualilaine kielikundu]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Suomelas-ugrilazet kielet|Suomi-ugrilaine pereh]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Baltiekkusuomelaizet kielet|Baltiekkumerensuomalaine joukko]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Kirjukieli

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | latinalaine kirjaimikko (karjalan kirjukieli)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | KIELIKOUDAT
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ISO 639-1

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | —
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ISO 639-2

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | —
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ISO 639-3

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[iso639-3:olo|olo]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Atlas of the World's Languages in Danger

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [https://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-396.html 396]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Ethnologue

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[ethnologue:olo/|olo]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | ELCat

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [https://endangeredlanguages.com 3281]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | IETF

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | olo
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Glottolog

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | livv1243
|}'''Liygi (livvin kieli)''' on eräs [[Karjalan kielen murdehet|kolmes karjalan kielen piämurdehes]]. Se on nygöi kaikis karjalan kielen piämurdehis levennyzin. Livvikse paistah karjalazet, kudamat eletäh Karjalan tazavallan nygözis [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen]] da [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän piirilöis]], sego [[Suomi|Suomes]] (läs 3000 pagizijua). XX vuozisuan enzimäzel puoliškol liygii paistih nygözien [[Pitkänrannan piiri|Pitkänrannan piirin]] päivännouzus da [[Suojärven piiri|Suojärven piirin]] liidehes ([[Raja-Karjala|Raja-Karjalan]] liidehozan aloveh). Pieni joukko livvikse pagizijoi on [[Leningradan aloveh|Leningruadan alovehel]] [[Lodienoin piiri|Lodienoin piirin]] [[Konnui|Konnuin]] kyläs. Livvikse pagizijat sanotah iččie liygiläzikse libo livvikkölöikse. Pagizijua on 14,1-25 tuhattu hengie).&lt;ref&gt;[http://unesco.org UNESCO Atlas of the World’s Languages in danger]. Kačondan päivymiäry: 2. syvyskuudu 2025. [https://web.archive.org/web/20161218184822/http://unesco.org Arhiviiruittu] 18. talvikuudu 2016&lt;/ref&gt;

Livvin piämurreh, kui lyydingi piämurreh, oli roinnuh Anuksen kannaksel pitkänaigazien vepsäläzien da karjalazien kosketuksien tuloksennu.

Liygi karjalan kielen piämurdehennu kuuluu suomi-ugrilazen kieliperehen baltiekkumerensuomelazeh kielijoukkoh. Livvin murdehes on äijy laihinsanua muinazes [[Vepsän kieli|vepsän kielespäi]]. Livvis on moizii sanoi, kudamii ei ole karjalan kielen toizis murdehis.

== Kirjukieli ==
[[Failu:Birch-bark_letter_292_real.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|Vuozisuan XIII [[Novgorodan tuohikirjutus № 292]] arkaistizel livvin murdehel]]
Tundietun tuohikirjutuksen №292 pohjannu on livvin kielen muinasmuodo.  Vuvves [[1990]] Karjalas piästetäh ilmoih [[Oma Mua]] –lehtie. Vuonnu [[2011]] [[Karjalan Kielen Seura|Karjalan Kielen Seuru]] avai karjalankielizen verkožurnualan. Sen nimi on Karjal Žurnualu. Enimät kirjutukset ollah livvikse, erähät niilöis ollah varzin- da tverinkarjalakse. 

Tarkembua tieduo livvin murdehen kirjukielen ilmestymizes ei ole. XIX-vuozisual liygiläzet kirjutettih kiriličäl. Vuozinnu [[1930]] otettih käyttöh kirjukieli latinalazil kirjaimil. Vuonnu 1989 Karjalan tazavallan virguniekat hyväksyttih karjalan kielen kirjaimikot. 

Livvin murdehen vahnu kirjaimikko:
{| style=&quot;font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF&quot;
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | A a
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | B b
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Č č
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | D d
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ǯ ǯ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | E e
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | F f
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | G g
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | H h
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | I i
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | J j
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | K k
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | L l
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | M m
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | N n
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | O o
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | P p
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | R r
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | S s
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Š š
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Z z
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ž ž
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | T t
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | U u
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | V v
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ü ü
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ä ä
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | Ö ö
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; | '
|}

Vuonnu [[2007]] Karjalan tazavallan halličus hyväksyi karjalan kielen uvven kirjaimikon.&lt;ref&gt;[https://gov10.ru/gov/News/2007/04/0417_06.html Правительство Карелии утвердило единый алфавит карельского языка]. Официальный интернет-портал Республики Карелия (17. sulakuudu 2007). Kačondan päivymiäry: 2. syvyskuudu 2025. Arhiviiruttu [https://web.archive.org/web/20141104132051/http://gov.karelia.ru/gov/News/2007/04/0417_06.html originualaspäi] 4. kylmykuudu 2014&lt;/ref&gt; Se on yhtehine kaikile murdehile.  29. oraskuudu vuonnu [[2014]] uudeh kirjaimikkoh hyväksyttih muutokset. Kirjaimikko rodih moine: 
{| class=standard cellpadding=5 style=&quot;font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;&quot;
| style=«width:3em;» |A a
| style=«width:3em;» |B b
| style=«width:3em;» |C c
| style=«width:3em;» |Č č
| style=«width:3em;» |D d
| style=«width:3em;» |E e
| style=«width:3em;» |F f
| style=«width:3em;» |G g
| style=«width:3em;» |H h
| style=«width:3em;» |I i
|-
| style=«width:3em;» |J j
| style=«width:3em;» |K k
| style=«width:3em;» |L l
| style=«width:3em;» |M m
| style=«width:3em;» |N n
| style=«width:3em;» |O o
| style=«width:3em;» |P p
| style=«width:3em;» |R r
| style=«width:3em;» |S s
| style=«width:3em;» |Š š
|-
| style=«width:3em;» |Z z
| style=«width:3em;» |Ž ž
| style=«width:3em;» |T t
| style=«width:3em;» |U u
| style=«width:3em;» |V v
| style=«width:3em;» |Y y
| style=«width:3em;» |Ä ä
| style=«width:3em;» |Ö ö
| style=«width:3em;» |ʼ
|}

Livvin murdeheh kuulutah alamurdehet:
* [[Siämärvi (kylä)|Siämärven]]
* [[Tulomdjärvi|Tulemjärven]]
* [[Vieljärvi|Vieljärven]]
* [[Salmi|Salmin]] 
* [[Videl|Videlen]]
* [[Kotkatjärvi|Kotkatjärven]]
* [[Riipuškal|Riipuškalan]]
* [[Nekkulan]]&lt;ref&gt;Народы Карелии : историко-этнографические очерки. — Петрозаводск: Периодика, 2019. — С. 59—63. — 752 с.&lt;/ref&gt;

[[Failu:Livvi-Karelian language and VepKar corpus by Tatiana Boiko.ogv|pienoiskuva|Livvin kieli.]]Niilöis hävinnyöt alamurdehet ollah:
* Siämärven
* Tulemjärven
* Vieljärven 

Ven’alazet kielentutkijat sanotah liygii karjalan kielen murdehekse. Erähät suomelazet kielentutkijat pietäh liygii iččenäzenny kielenny.

== Kieliopin ominažuot ==
Kui toizet baltiekkumerensuomelazet kielet livvin murreh on aggl’utinatiivine; suuri merkičys on sanan vardalol, kudamas tapahtuu astevaihtelu da kudamah liitytäh kai piättehet. Livvis on yksikkö da monikko, kieliopillistu suguu ei ole. On läs 16 sijua. Puaksuh käytetäh postpoziittoi da prepoziittoi. Kieles on heleviä konsonantua (b, d, g, z, ž, dž) da on vokalisobu.

=== Foneetiekku da fonolougii ===
Vokalit (a, o, u, e, i, ä, ö, y) livvin murdehes voijah olla lyhyöt da pitkät, pitkinny voi olla vaiku kolme vokalii ''uu'', ''ii'' da ''yy''. Ongo vokali lyhyt vai pitky, sit voi rippuo sanan merkičys: ''t'''u'''li'' — ''t'''uu'''li''. Puaksuh sanois ollah diftongat (ie, uo, yö, ua, au, iä, ou, eu, iu, iy, äy, öy, ai, oi, ui, ei, äi, öi, yi, ey) da triftongat (uau, uou, ieu, iäy, yöy, iey).

Vokalisovun siändölöin mugah yhtes sanas voi olla eduvokaliloi (ä, ö, y) libo tagavokaliloi (a, o, u), i- da e-vokalit ollah neitrualizet, net voijah olla eduvokalizis dai tagavokalizis sanois, edu- da tagavokalilois rippuu se, mittumat piättehet: tagavokalizet libo eduvokalizet liitytäh sanah.

Livvin murdehen konsonantat (b, c, č, d, dž, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, š, z, ž, t, v) voijah olla geminuatoinnu (čč, d’d’, nn, n’n’, pp, kk, ll, l'l', mm, rr, ss, šš, tt, vv), se sežo vaikuttau sanan merkičykseh: ''vi'''l'''u'' — ''vi'''ll'''u''. Geminuatat roijah sanoisgi, kudamis tapahtuu astevaihtelu: ''kurgi'' — ''ku'''rr'''et'' .

Konsonantat t, d, l, n, г, s voijah olla pehmielöinny, pehmendysmerkii käytetäh vaiku tagavokalii enne: ''t'outa'', ''n'aba'' Vokalit ä, ö, y, e, i pehmendetäh ielolijan konsonantan.

Piäpaino sanas ainos on enzimäzel tavul.

Sanan taivuttajes on mostu astevaihteluu:

* kk ― k
* čč ― č
* tt — t
* pp — p
* ss — s
* šš — š
* g ― v
* g — j
* g — ø
* d — v
* d — j
* d — ø
* b ― v
* lg ― ll
* ld — ll
* nd — nn
* rg — rr
* rd — rr
* mb — mm

=== Morfolougii ===

==== Substantiivu ====
''syömine''-sanan taivutandu kaikis sijois:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! sija
! yksikkö
! monikko
|-

| Nominatiivu || syömine || syömizet
|-

| Genetiivu || syömizen || syömizien
|-

| Partitiivu || syömisty || syömizii
|-

| Inessiivu || syömizes || syömizis
|-

| Illatiivu || syömizeh || syömizih
|-

| Elatiivu || syömizespäi, syömizes || syömizispäi, syömizis
|-

| Adessiivu || syömizel || syömizil
|-

| Abessiivu || syömizettäh || syömizittäh
|-

| Allatiivu || syömizele || syömizile
|-

| Ablatiivu || syömizelpäi, syömizel || syömizilpäi, syömizil
|-

| Essiivu || syömizenny || syömizinny
|-

| Translatiivu || syömizekse || syömizikse
|-

| Komitatiivu || syömizen || syömizienke
|-

| Prolatiivu || syömizeči || syömiziči
|-

| Terminatiivu || syömizessäh || syömizissäh
|-

| Approksimatiivu || syömizellyö || syömiziellyö
|}

==== Verbi ====
Verbit livvin murdehes taivutah persounis da luvus, piättehet liitytäh sanan vardaloh, ezimerkikse, eliä-verbi:

# ''-n'', ''minä elä'''n''''' 
# ''-t'', ''sinä elä'''t'''''
# ''-u'', ''-y'', ''häi elä'''y''''' 
# ''-mmo'' / ''-mmö'', ''myö elä'''mmö''''' 
# ''-tto'' / ''-ttö'', ''työ elä'''ttö''''' 
# ''-h'', ''hyö elätä'''h''''' 

Kieldomuodo rodieu kieldoverbis ''ei'', kudai taibuu persounis da luvus:

# ''en elä'',
# ''et elä'',
# ''ei elä'',
# ''emmo elä'',
# ''etto elä'',
# ''ei eletä''.

Verbil on nelli aigumuoduo: preezensu (''kandau''), imperfektu (''kandoi''), perfektu (''on kandanuh'') da pluskvamperfektu (''oli kandanuh''). Verbilöi käytetäh indikatiivas, imperatiivas, kondicionualas, potensiualas.

Refleksiivuverbilöin lopus on -''kseh'' (''pestä'''kseh'''''); niilöil on oma taivutus:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
! yks.
! mon
|-

| 1. persounu
| pezemmös 
| pezemmökseh 
|-

| 2. persounu
| pezettös
| pezettökseh 
|-

| 3. persounu
| pezehes 
| pestähes
|}

==== Pronominat ====
Demonstratiivuproniminat livvin murdehes jagavutah kolmeh joukkoh:

# ozutetah sidä, mi on lähäl: ''tämä'', ''nämmä'' / ''nämä'' 
# ozutetah sidä, mi ei ole loitton: ''neče'', ''nenne'' 
# ozutetah sidä, mi on loitton: ''tai'' / ''netai'' / ''se'', ''net'' 

==== Omistus ====
Omistuksen ozuttamizekse käytetäh possessiivupronominoi (''minun'', ''meijän''), genetiivua -n-piättehenke (''tuatan kodi'') da adessiivua -l-piättehenke yhtes olla-verbinke (''Minu'''l on''' lapsi''); omistusliittehii käytetäh sanoinke, kudamat trakoitetah sugulazii, net liitytäh lujah vokalivardaloh: ''-ni'', ''-s'', ''-h'' (''poigu'' — ''poigani'', ''poigas'', ''poigah'').

=== Kyzymysliittehet ===
Livvin murdehes on kaksi kyzymysliitehty ― ''-bo'' da ''-go''. Enzimäine liittyy kyzymyssanois (''Ken'''bo''' olet?''), a toine joga substantiivah libo verbih liittyjes voi luadie kyzymyksen (''Äijy'''go'''''?, ''Oletto'''go''' tuttavat?''). Kyzymysliittehet ei novveta vokalisovun siändölöi.

=== Sanasto ===
Livvin murdehen perussanasto on baltiekkumerensuomelastu alguperiä da on sama kui toizien baltiekkumerensuomelazien kielien perussanasto da idiomat. Uvvet sanat roijah juondehien avul da yhtiständäl.

Muinastu da nygyaigastu laihinsanua ven’an kielespäi on äijy. Niilöih kuulutah moizet sanat kui ''kniigu'', ''žiäli'', ''duumaija'', ''pruazniekku'' da muut. Kui toizis [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazis kielis]] on äijy laihinsanua baltiekku- da germuanielazis kielis.

== Uuzi kehitysaigu ==
Sulakuul vuvvennu 2025 Tiedoakadiemien azientiedäjät opastettih tegoälyy transkribiiruija karjalankielisty paginua (livvin murreh). Opastuksen pohjannu roittih paikallizien joukkoviestimien materjualat da kielen avvonaine korpussu.

Petroskois kezäl vuvvennu 2025 azetettih linnan ajonevvoloin uvvet azetuskohtat — kaikkiedah 23, kudamis on kirjutettu azetuskohtan nimi karjalan (livvin murreh) da ven'an kielel.

== Livvikse kirjutetah == 

* [[P'otr Sem'onov]]
* [[Vladimir Brendojev]]
* [[Vas'a Veikki]]
* [[Aleksandr Lukič Volkov|Aleksandr Volkov]]
* [[Aleksandr Saveljev]]
* [[Zinaida Dubinina]]
* [[Natalja Sinitskaja]]
* [[Natalja Sinitskaja|Valentina Kondratjeva]]

== Livvikse pajattajat ==

* [[Karjalan koivu]];
* [[Santtu Karhu]];
* [[Oma Pajo]];
* [[Meijän pajo]];
* [[Ilmu (joukko)|Ilmu (pajojoukko)]];
* [[Ondrei]].
* [[Tuari]].
* [[Anna Tulla]]

== Linkit ==
* [https://web.archive.org/web/20201126073431/http://omamua.ru/ Oma Mua -lehten verkosivut]
* [http://www.karjal.fi Karjal Žurnualu]

== Kirjalližus ==

* ''Клементьев Е.И.'' Карелы: Историко-этнографический очерк. — Петрозаводск: Периодика, 2008. — 256 с.
* ''Г. Н. Макаров, В. Д. Рягоев.'' Образцы карельской речи: говоры ливвиковского диалекта карельского языка. — Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1969. — 282 с.
* ''Г. Н. Макаров.'' Словарь карельского языка (ливвиковский диалект): Около 20 000 слов]. — Петрозаводск: Карелия, 1990. — 495 с.
* ''Бойко Т. П., Маркианова Л. Ф.'' Большой карельско-русский словарь (ливвиковское наречие). — Петрозаводск: Периодика, 2016. — 399 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-88170-268-7&lt;/nowiki&gt;.

== Lähtehet ==
[[Kategourii:Karjalan kieli]]
[[Kategourii:Jevroupan kielet]]</text>
      <sha1>tdjwyjk8vw8xflf4vx1d70bpjyh5iho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artur Parfenčikov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16450</id>
    <revision>
      <id>53135</id>
      <parentid>49542</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8322" sha1="d5oaq2y3m8kozorwnsua3s1stf0f9lq" xml:space="preserve">{{Ristikanzu
|Nimi=
|kuva=Arthur Parfenčikov (15-02-2017).jpg
|levevys=
|Roindunimi={{lang-ru|Артур Олегович Парфенчиков}}
|Ammatti=[[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies
|Roindukohtu=[[Petroskoi]], KSSNT
|kanzalližus=Ven’a
}}
'''Artur Olegovič Parfenčikov''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Арту́р Оле́гович Парфе́нчиков'' ; roin. 29. kylmykuudu 1964, [[Petroskoi]]) on [[Ven'a|Ven'an]] valdivomies, [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies syvyskuun 25. päiväs 2017 (&lt;abbr&gt;vvt&lt;/abbr&gt; 15. tuhukuudu — 25. syvyskuudu 2017). Kaksi kerdua on vallittu täh virgah. 

Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun johtai — Ven'an Federacien suudodieloloin piätovendai vuvven 2008 talvikuun 29. päiväs vuvven 2017 tuhukuun 15. päivässäh. Ven'an Federacien toimii oigevuonhoijon 1. kluasan valdivonevvoi.

== Eloskerdu ==
Artur Parfenčikov on roinnuhes Petroskois, hänen lapsusaigu meni Pitkänrannan piirin Kurkijoven kyläs. Vuvvennu 1982 loppi Petroskoin školan № 17. Školavuozinnu suvaičči kon'kittua, täytti Nevvostoliiton sportumuasterin kandiduatan standartat, kuului Dinamo-sportuyhtevykseh.

=== Opastus ===
Vuvvennu 1987 Parfenčikov loppi Piiterin A. A. Ždanovan nimizen valdivonyliopiston oigevuontiijon tiedokunnan. Opastui yhtes Dmitrii Medvedevanke da Konstantin Čuičenkonke.

=== Ruado ===

==== Karjalan prokuratuuras ====
Vuozinnu 1987—1988 Parfenčikov oli Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Anuksen piirin prokuroran abuniekannu.

Vuozinnu 1988—1991 — Anuksen piirin prokuratuuran tarkastussud'd'u.

Vuozinnu 1991—1995 — Sordavalan linnan prokuroran sijahine.

Vuozinnu 1995—2000 — Petroskoin linnan prokuroran sijahine.

Vuozinnu 2000—2006 — Petroskoin linnan prokuror.

==== Suudodieloin tovendai ====
Heinykuul vuvvennu 2006 Parfenčikovua pandih Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun Piiterin hallindon johtajakse — Piiterin suudodieloloin piätovendajakse.

Vuvvennu 2007 Parfenčikov rodih Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun johtajan sijahizekse — Ven'an Federacien Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun suudodieloloin piätovendajan sijahizekse.

Vuvves 2008 vuvven 2017 tuhukuun 15. päivässäh oli Ven'an Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun johtajannu.

==== Karjalan tazavallan piämies ====
15. tuhukuudu vuvvennu 2017 Parfenčikovua pandih Karjalan tazavallan piemiehen virgah toimijah.

10. syvyskuudu vuvvennu 2017 Parfenčikov voitti Karjalan tazavallan piämiehen valličukses, hänes iänesti 61,34 % valliččijua. Oli Yhtenäine Ven'a -puolovehen ehoitettu. 25 сентября 2017 года вступил в должность Главы Республики Карелия. 25. syvyskuudu vuvvennu 2017 virrallizesti tuli Karjalan tazavallan piämiehen virgah.

11. syvyskuudu vuvvennu 2022 Parfenčikov voitti Karjalan tazavallan piämiehen valličukses Yhtenäine Ven'a -puolovehen kandiduatannu, hänes iänesti 69,15 % valliččijua.

Elokuul vuvvennu 2024 rodih Yhtenäine Ven'a -partien Karjalan alovehellizen ozaston piälikökse.

Vuvvennu 2024 yhtyi hyvyönluadii Toivomuskuuzi -tapahtumah, täytti kahten petroskoilazen tyttözen toivot, lahjoitti mollembale sportuvehkehty.

Vuvvennu 2018 kylmkuudu Artur Parfenčikov nevvoi piästiä omat probliemat lapsienke iččenäzeh: omas kirjaskirjutukses sosialiverkois häi jyrkäh vastai naizele, kudai pakičči azuo päivykodidu ainole lapsele [[Suojoki (pos’olku)|Suojokšen]] kyläs. Vahnu päivykodi oli salvattu avariijollisen tilan ta lapšien vaaran takie. Vanhemmilla oli tarjottu järještyä lapšien viemini nuapuripaikkakuntien opaššušlaitokših, kuitenki naini kieltäyty. Gubernator kirjutti pos'olkan eläjäle Anna Vlasovale: &quot;Istuattokseh kolmeh vuottuh suate, sovittokseh buaboinke, palkatakkua kaččojua. Kui kaikin luajitah&quot;. Yhten viestin piäle häi vastai sanal: &quot;Anna teijän lapses hänen tuatto da ukko duumaijah&quot;. 

Vuvvennu 2019 vastavuksennu äijänlapsien tuatan avunpyyntöh sanoi Karjalan tazavallan valdivollizien elimil &quot;aivan objektiivillizinnu&quot; Karjalan tazavallan Kiiselöin äijänlapsien perehen lapsien vägeh otandan perustehet. Oikeuskäsittelyn jälkeh lapšet myöštettih pereheh. 

11. syvyskuudu vuvvennu 2022 voitti Karjalan piämiehen valličuksis Yhtine Ven'a -puolistu, kudai sai 69,15% iänestäjien iändy.

== Palkindot ==

* IV astien kunnivomerki &quot;Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse&quot; (ven. ''За заслуги перед Отечеством'') — ''panokses Karjalan tazavallan sociualu-talovuollizeh kehitykseh;''
* Aleksandr Nevskoin kunnivomerki (2024) &quot;persounallizis arvoruadolois Ižänmuan hyväkse valdivollizes rakandamizes, monivuodizes kunnollizes ruavos da korgielois tuloksis virgutehtävii täyttäjes&quot; (2024);
* Kunnivon kunnivomerki (ven. ''Oрден Почёта'');
* II astien kunnivomerkin medali &quot;Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse&quot; (ven. ''«За заслуги перед Отечеством»'');
* Ahmat Kadirovan nimine kunnivomerki (Čečeenii, 2009) — ''panokses Suudodieloloin tovendajien palvelun sistieman kehittämizes Čečeenien tazavallas'';
* Kunnivomerki &quot;Arvoruadolois Karačajevo-Čerkessien tazavallan hyväkse&quot; (ven. ''«За заслуги перед Карачаево-Черкесской Республикой»'') (31. ligakuudu 2015) — ''arvoruadolois Karačajevo-Čerkessien tazavallan kanzalazien oigevuksien puolistamizes'';
* Pyhän muokkuakestäjän Varvaran Patriarhan II astien merki (2025).

=== Arvonimet ===

* Ven'an Federacien arvostettu juristu (22. talvikuudu 2005) — ''arvoruadolois zakonalližuon lujittamizes da monivuodizes kunnollizes ruavos'';
* Ven'an Federacien oigevuonhoijon kunnivoruadai;
* Ven'an Federacien prokuratuuran kunnivoruadai.

=== Muu ===
21. kezäkuudu vuvvennu 2017 eräs Čečeenien tazavallan Urus-Martanovskoin piirin Martan-Ču-kylän uuličču sai Parfenčikovan nimen.

== Sankciet ==
24. tuhukuudu vuvvennu 2023 Amierikan Yhtysvaldoin Valdivodepartuamentu pani Parfenčikovua amierikkalazeh sankcieloin luvetteluh.

== Pesounalline elos ==
Artur Parfenčikov on tostu kerdua naizis.

Enzimäine akkah, Natalja Aleksejevna Gul'ajeva, ruadoi Karjalan tazavallan Ylimäzen suvvon johtajan sijahizennu, vuvven 2020 kevätkuus on Piiterin yhtehizen zakonankäyttövallan toizen apel'aciisuvvon johtajan sijahizennuе.

Anastasija-tytär — juristu, vuvvennu 2016 loppi Urualan valdivollizen oigevustiijon yliopiston.

Poigah — Moskovan enzimäzen kadiettukorpusan kazvatti, sit loppi Moskovan valdivollizen oigevustiijon yliopiston.

Toine akkah Jelena Vladimirovna on liečetiedotiedoloin douhturi, liäkäri-gastroenteroulogu, Moskovan A. S. Loginovan nimizen kliniekkutiedokeskuksen diagnostizen endoskopien ozaston johtai.

Parfenčikov suvaiččou kon'kittua, matkustella da kalastella.
[[Kategourii:Rodivunnuot 29. kylmykuudu]]
[[Kategourii:Rodivunnuot vuovennu 1964]]
[[Kategourii:Persounat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Rodivunnuot Petroskois]]
[[Kategourii:Juristat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Ven'an juristat]]
[[Kategourii:XX vuozisuan juristat]]
[[Kategourii:XXI vuozisuan juristat]]
[[Kategourii:Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse -IV astien kunnivomerkin kavalierat]]
[[Kategourii:Aleksandr Nevskoin kunnivomerkin kavalierat (Ven'an Federacii)]]
[[Kategourii:Kunnivon kunnivomerkin kavalierat]]
[[Kategourii:Palkitut II astien kunnivomerkin medalil &quot;Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse&quot;]]
[[Kategourii:Palkitut Anatolii Konin medalil (Ven'an oigevusministerstvu)]]
[[Kategourii:Palkitut medalil &quot;Bojuyhtevyksen lujittamizes&quot; (Ven'an puolustusministerstvu)]]
[[Kategourii:Palkitut Za voinskuju doblest' -medalil (Ven'an syväinazieloin ministerstvu)]]
[[Kategourii:Palkitut medalil &quot;Yhtenäžyös pellastamizen hyväkse&quot;]]
[[Kategourii:Arvoruadolois Karacajevo-Čerkesien tazavallan hyväkse -kunnivomerkin kavalierat]]
[[Kategourii:Ven'an Federacien arvostetut juristat]]
[[Kategourii:Ahmat Kadirovan nimizen kunnivomerkin kavalierat]]
[[Kategourii:Ven'an alovehien nygözet piämiehet]]
[[Kategourii:Karjalan tazavallan piämiehet]]
[[Kategourii:Piiterin valdivonyliopiston loppenuot]]
[[Kategourii:Ven'an Federacien prokuratuuran kunnivoruadajat]]</text>
      <sha1>d5oaq2y3m8kozorwnsua3s1stf0f9lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Päivänlasku-Australii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17109</id>
    <revision>
      <id>53114</id>
      <parentid>52027</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* Talovus */</comment>
      <origin>53114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2795" sha1="eboj5au920h5wnzlhvk32cnwvzubbqv" xml:space="preserve">{{Mua
| Oigevustila= регион
| Nimi= Päivänlasku-Australii
| Alguperäine nimi= WA&lt;br&gt;[[Anglien kieli|ang.]] Western Australia
| Flagu= 
| Gerbu= 
| deviizu = 
| deviizan kiändämine = 
| gimnan sijah = Deviizu
| Audio = 
| Genetiivu= Päivänlasku-Australien
| На карте= 
| Suurimat linnat= [[Perth]], [[Mandurah]], [[Bunbury]], [[Geraldton]], [[Kalgoorlie]], [[Albany (Australii)|Albany]], [[Broome]], [[Port Hedland]]
| Rahvahan lugumäry= 3 008 700&lt;ref name=&quot;rahvahalisto&quot;&gt;https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022&lt;/ref&gt;
| Hinnoituksen vuozi= 2024
| Валюта= 
| Pinduala= 2 527 013
| Процент воды= 
| Telefonan koudu= 
| Aiguvyöhykeh= 
| Языки= 
| ИРЧП= 0,973&lt;ref&gt;https://globaldatalab.org/shdi/shdi/AUS/?levels=1%2B4&amp;interpolation=1&amp;extrapolation=0&amp;nearest_real=0&lt;/ref&gt;
| Место по ИРЧП= {{Oncolor||green|ylen korgei}}
| Дата образования= [[1. pakkaskuudu]] [[1901]]
| Haldivonmuodo= [[Australien ozavaldivot da alovehet|Ozavaldivo]]
| ВВП (номинал)= 260,307&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MV&quot;&gt;https://www.abs.gov.au/statistics/economy/national-accounts/australian-national-accounts-state-accounts/latest-release&lt;/ref&gt; mlrd.
| ВВП (номинал) на душу населения= 93 370&lt;ref name=&quot;IMFWEO.MV&quot; /&gt;
| Место по ВВП (номинал)= 4
| Место по ВВП (номинал) на душу населения= 1
| Должности руководителей= Kuningas &lt;br&gt;Gubernuator &lt;br&gt;Premier
| Руководители= [[Charles III]] &lt;br&gt;[[Chris Dawson]] &lt;br&gt;[[Roger Cook]]
| Домен=
}}

'''Päivänlasku-Australii''' on [[Australii|Australien]] [[Australien ozavaldivot da alovehet|ozavaldivo]] muan päivänlaskus; se täyttäy muan alovehen kolmasoza. Piälinnu da suurin linnu on [[Perth]]. Virallizet ližänimet ollah ''Kulduozavaldivo'' da ''Villikukan ozavaldivo''.

Päivänlasku-Australii on toine pindualan suurin muailman haldivollisalovehelline yksikkö ([[Sahan tazavaldu|Sahan tazavallan]] jälgeh).

==Talovus==
Päivänlasku-Australien talovus perustuu [[nefti]]n da louhimistuottehien ([[raudu]], [[muaguazu]], [[Nikeli|niikel]], [[kuldu]] da [[Al'umiinii|aluminium]]) viendäh da muantalovuoh.

* Päivänlasku-Australies louhitah muailman aluminiuman 20% da raudumalmin 15%, sego Australien kullan läs 75%.

* Muatalovusalah kuuluu nižun, ozran, lambahanvillan da -lihan viendy.

Päivänlasku-Australien matkailun merkitys on viime vuozinnu kazvanuh. Matkailijien suurin oza tulou [[Yhtistynnyh kuningaskundu|Suures-Britanniespäi]], [[Irlandii|Iirinmuaspäi]], [[Singapore]]späi, [[Japounii|Japouniespäi]] da [[Malaizii|Malaiziespäi]].

==Viittehet==
{{Viittehet}}

[[Kategourii:Australien ozavaldivot]]</text>
      <sha1>eboj5au920h5wnzlhvk32cnwvzubbqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagin:Avstrualii</title>
    <ns>1</ns>
    <id>17415</id>
    <revision>
      <id>53113</id>
      <parentid>52458</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* Содружество Австралия */ Vastavus</comment>
      <origin>53113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="507" sha1="2fqhitj5kt94kiz6712wr9bld0v34xf" xml:space="preserve">== Содружество Австралия ==
Не стоит ли поменять слово liitto в полном названии страны на yhtymy? Австралия это, всё же, никакой не союз, а содружество. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 6. Ligakuuta 2026 kello 20.09 (MSK)

:[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.54 (MSK)</text>
      <sha1>2fqhitj5kt94kiz6712wr9bld0v34xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pyhän Valentinan päivy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17599</id>
    <revision>
      <id>53108</id>
      <parentid>53088</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T14:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9477" sha1="mvkrbnzvbl9dc35xq7htkbjnxpncdfo" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Pyhän Valentinan päivy
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Antique Valentine 1909 01.jpg|280px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Sežo

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Kaikkien mieldynyzien päivy
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pandih alguh

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Riiman Pyhän Valentinan kunnivokse
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Päivymiäry

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[14. tuhukuudu]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perindöt

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Velentinan kartočkaine, vastavukset, suvaičuksen tunnustukset
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | suvaičukseh da romantizmah
|}

'''Pyhän Valentinan päivy''' ([[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day'') on kanzoinväline jogavuodehine tuhukuun 14. päivän pruazniekku. Muailman enimis mualois se on mualline pruazniekkupäivy, kudamua pietäh mahtonnu suvaičuksen da kiindymyksen ilmoittamizekse. Pruazniekale annettih nimi yhten libo monen aigazen Hrostossah uskon muokkuanähnyzien mugah Valentin-nimel.

== Pruazniekan histourii da alguperä ==
On olemas yleine ennustusmieli, kudai yhtistäy Pyhän Valentinan päivän alguperän muinazeh riimalazeh Luperkalii  (ven.)olo.-festivualih, sidä piettih tuhukuun puolivälis da se oli omistettu muaperävägevyöle. Luperkalijah kuului roindumiäriä ližiäjiä ritualua, kudamii omistettih Junona-jumalattarele da Favnu-jumalale. Vuvvennu 494 Riiman pappi Gelasii I kieldi Luperkaliijan, erähät tutkijat ollah sidä mieldy, gu Pyhän Valentinan päivän piendy otettih käyttöh paganallizen tavan korvuamizekse. Ga nygyaijan histourientutkijoin mieles, täs joukosgi ollah Uiljam Frend da Džek Oruč, tädä teouriedu pietäh kyzymyksenalazennu da viitatah sih, gu XVIII vuozisadassah ei olluh kohtinastu tovestustu tämänmoizeh korvuamizeh.

=== Legendat Pyhäs Valentinas ===
Enimiten levinnyön legendan mugah, III vuozisual Riiman Imperuattoru Klavdii II kieldi saldatoile naija, häi uskoi, gu naimattomat miehet parembi toratah vihaniekkoinke. Mieldynyzii žiälöiččii pappi Valentin-nimel peitoči venčaičči puaroi, sen periägi häi oli otettu kiini da ilmoitetun piätöksen mugah oli suudittu kaznittavakse. Kazni, perindötiijon mugah, oli tuhukuun 14. päivänny.

Toine legendu sanelou Valentinas, kudai tyrmäs olles parandi oman tappajan sogien tyttären da kuolendua vaste työndi hänele kirjazen nimenkirjutuksenke &quot;Sinun Valentin&quot;.

=== Romantiellizen perindön algu ===
Romantielline loistokehä Pyhän Valentinan päiväs ymbäri rubei kehittymäh myöhäzel Keskiaijal, suurel ozal sih vaikutti anglien kirjalližus. Runoilijal Džefri Čoseral täs oli piärouli. Omas runoelmas ven. ''&quot;Птичий парламент&quot;'' (1382), kudai on kirjutettu Ričard II da Anna Češskoin kihloih menedän kunnivokse, häi enzikerdua yhtisti tuhukuun 14. päivän rahvahan uskomukseh, sen mugah juuri täl päiväl linnut vallitah ičele puaran. Toizet kirjuttajat, moizet kui Džon Gauer, terväzeh temmattih sen literatuuruassotsiacien da vähitellen lujitettih &quot;mieldynyzien päivän&quot; oigevustilan pruazniekkupäiväkse.

== Pruazniekan simvolat ==

=== Valentinan kartočkazet ===
Valentinan kartočkaine  (ven.)olo. libo valentinku on syväimen muodoine hyvittelykartočku, kudai lahjoitetah mielespiettäväle Pyhän Valentinan päivänny. Se on pruazniekan tärgevin simvolu. Enzimäzen kuulužan Valentinan kartočkazen luajindu kuuluu gercogu Orleanskoile, kudai vuvvennu 1415 Taueran linnan tyrmäs olles työndi omale mučoile suvaičusviestilöi. Vahnimua säilynytty Valentinan kartočkastu aijoitetah vuvvel 1477, se on kirjaine, kuduan kirjutti angličuanku Mardžeri Br’us omale sulhazele Džon Patonale. 
Ester Houland algai Valentinan kartočkazien massutuotandon vuvvennu 1847 Amierikan Yhtysvallois, mi merkičči pruazniekan siirduo kaupallizeh käyttöh.

=== Toizet simvolat ===
Valentinan kartočkazien ližäkse pruazniekkah liittyy muudugi simvolua:

* '''Ruskei syväin''' on suvaičuksen da indohimon universualline simvolu;
* '''Kupidonu  '''(libo Erotu) riimalazes mifolougies on suvaičuksen (rakkahuon) jumal, kudai on kuvattu siivekkähänny brihaččuzennu jouzen da piililöinke da kudai voibi nostattua suvaičustunduo;
* '''Rouzat''', enne kaikkie ruskieloi rouzii pietäh suvaičuksen (rakkahuon) kukannu, ollah yksi tämän päivän kuulužimis lahjois;
* '''Kyyhköit''', nämmii linduloi pietäh uskolližuon da suvaičuksen simvolannu, sendäh gu uskotah, gu net luajitah puarat kaikekse igiä.

== Pruazniekan piendyperindöt eri mualois ==
Pyhän Valentinan päivän piendytavat äijäl erotah muailmua myöte.

=== Jeurouppu ===

* Yhtistynnyh Kuningaskundu: XIX vuozisual Valentinan kartočkoin työndämizes rodih tovelline moudu. Oligi rahvahan uskomus, gu neidine voibi nähtä omua tuliedu ukkuo, gu kaččonou tuhukuun 14. päivänny huondespuolen aigua ikkunah;
* Daanii: Perindöllizien poštukartočkoin ličäkse duanielazeh lahjoitetah toine toizele kuivattuloi valgieloi kukkii — lumikellozii;
* Itualii: Pruazniekku on tundiettu nuorižon keskes. Puarat järjestetäh romantiellizii ildazii da vaihtetahes lahjoil, kudamis magiezet ollah enimäl hyvännypiettävät, moizinnu, sanakse, ollah Baci Perugina -kanfietat, kudamien täyttehinny ollah suvaičuslippuzet.

=== Aazii ===

* Japounii: Vuozinnu 1930 allun suannuon perindön mugah naizile pidäy lahjoittua miehile šokoluadua. On olemas kaksi šokoluadulajii: ven. гири-тёко (hienotundoine šokoluadu) ruadodovarišoile da ystävile sego ''Honmei-choko'' (šokoluadu tundoloinke) mielespiettävile. Miehet vastatah samal kuun mendyy, kevätkuun 14. päivänny, muga sanotunnu &quot;Valgiennu päivänny&quot;;
* Suvi-Korea: Perindöt mustoitetah japounielazien perindölöi. Tuhukuun da kevätkuun 14. päivien ližäkse on vie &quot;Mustu päivy&quot; (sulakuun 14. päivänny), konzu yksinäzet ristikanzat, kuduat ei suadu lahjua, syvväh čačžanm’onua (lapšua mustan sousanke).

== Ven'al ==
Ven'al Pyhän Valentinan päiviä levieh ruvettih pidämäh vuozinnu 1990. Silloi pruazniekku tuli tundietukse nuorižon keskes, enne kaikkie sidä piettih opastuslaitoksis. Ven’anmuan školis da gimnuazielois tavan mugah azetettih kirkahii syväimil da rouzovoloil lentoil čomendettuloi juaššiekkoi Valentinan kartočkazikse.

Vuozien 2000 puolivälis pruazniekan yhtekse mediapartn’orakse rubei Love Radio -ruadivokeskus, kudai järjesti suurimittastu konsertuprogrammua da akciedu, kudamih houkutteli johtavii ven’alaziin artistoi. Love Radio -stansien kannatuksel vuvves 2009 lähtijen pietäh Pyhän Valentinan päiväle omistettuu Big Love Show -muuzikkufestivualii.

== Kuvastus kul'tuuras ==

=== Kinotaijos ===
Yksi kuulužimis tälle pruazniekale omistettulois kinofil’mois on Garri Maršallan ohjattu Gollivudan romantielline komeedii &quot;Pyhän Valentinan päivy&quot; (2010), kudamas yhteh segavutah monen Los-Andželesas eläjän perehpuaran suvaičustarinat. Vuvven 2004 amierikkalazes [[Anglien kieli|ang]]. ''Eternal Sunshine of the Spotless Mind'' — romantiellizes druamas fil’man kohtu kehittyy juuri tuhukuun 14. päivänny, da [[Anglien kieli|ang]]. ''Sleepless in Seattle''  -melodruaman lopus (1993) piähenget enzikerdua vastavutah Empair-steit-bildingan kačondukentäl Nju Jorkas Pyhän Valentinan päivänny.

== Uskondoloin kačondu pruazniekkah ==

=== Katolicizmu ===
Vuvvennu 1969 liturgiisluužboin uvvistuksien aigua Riimalaskatouline kirikkö otti iäre Pyhän Valentinan nimen pakkohizes kalenduaraspäi, ku kerran tiedoloi hänen elokses pietäh vastukohtazinnu da ebätovellizinnu. 14. tuhukuudu katouliekat pietäh Jevrpoupan puolistajien pyhien Kirillan da Mefoudien päiviä.

=== Pravosluavii ===
Ven’an pravoslavnoi kirikkö ei pie Pyhän Valentinan päiviä. Kaikkien mieldynyzien päivän vastinehennu on Perehen, rakkahuon da uskolližuon päivy. Pruazniekkua pietäh 8. heinykuudu pyhien Pedrun da Fevronijan mustopäivänny, kudamii Ven’al počitoijah perehen da yhtehmenendän puolistajinnu.

== Kirjalližus ==

* ''Келли, Генри Ансгар.'' Chaucer and the cult of Saint Valentine. — BRILL, 1986. — 185 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-07849-9&lt;/nowiki&gt;.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]</text>
      <sha1>mvkrbnzvbl9dc35xq7htkbjnxpncdfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53121</id>
      <parentid>53108</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T17:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>53121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9482" sha1="i8bkbzwcedbk6ipmz66ouhsfpu91hp3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Pyhän Valentinan päivy
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Antique Valentine 1909 01.jpg|280px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Sežo

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Kaikkien mieldynyzien päivy
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pandih alguh

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Riiman Pyhän Valentinan kunnivokse
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Päivymiäry

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[14. tuhukuudu]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perindöt

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Velentinan kartočkaine, vastavukset, suvaičuksen tunnustukset
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | suvaičukseh da romantizmah
|}

'''Pyhän Valentinuksen päivy''' ([[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day'') on kanzoinväline jogavuodehine tuhukuun 14. päivän pruazniekku. Muailman enimis mualois se on mualline pruazniekkupäivy, kudamua pietäh mahtonnu suvaičuksen da kiindymyksen ilmoittamizekse. Pruazniekale annettih nimi yhten libo monen aigazen Hrostossah uskon muokkuanähnyzien mugah Valentinus-nimel.

== Pruazniekan histourii da alguperä ==
On olemas yleine ennustusmieli, kudai yhtistäy Pyhän Valentinan päivän alguperän muinazeh riimalazeh Luperkalii  (ven.)olo.-festivualih, sidä piettih tuhukuun puolivälis da se oli omistettu muaperävägevyöle. Luperkalijah kuului roindumiäriä ližiäjiä ritualua, kudamii omistettih Junona-jumalattarele da Favnu-jumalale. Vuvvennu 494 Riiman pappi Gelasii I kieldi Luperkaliijan, erähät tutkijat ollah sidä mieldy, gu Pyhän Valentinan päivän piendy otettih käyttöh paganallizen tavan korvuamizekse. Ga nygyaijan histourientutkijoin mieles, täs joukosgi ollah Uiljam Frend da Džek Oruč, tädä teouriedu pietäh kyzymyksenalazennu da viitatah sih, gu XVIII vuozisadassah ei olluh kohtinastu tovestustu tämänmoizeh korvuamizeh.

=== Legendat Pyhäs Valentinas ===
Enimiten levinnyön legendan mugah, III vuozisual Riiman Imperuattoru Klavdii II kieldi saldatoile naija, häi uskoi, gu naimattomat miehet parembi toratah vihaniekkoinke. Mieldynyzii žiälöiččii pappi Valentin-nimel peitoči venčaičči puaroi, sen periägi häi oli otettu kiini da ilmoitetun piätöksen mugah oli suudittu kaznittavakse. Kazni, perindötiijon mugah, oli tuhukuun 14. päivänny.

Toine legendu sanelou Valentinas, kudai tyrmäs olles parandi oman tappajan sogien tyttären da kuolendua vaste työndi hänele kirjazen nimenkirjutuksenke &quot;Sinun Valentin&quot;.

=== Romantiellizen perindön algu ===
Romantielline loistokehä Pyhän Valentinan päiväs ymbäri rubei kehittymäh myöhäzel Keskiaijal, suurel ozal sih vaikutti anglien kirjalližus. Runoilijal Džefri Čoseral täs oli piärouli. Omas runoelmas ven. ''&quot;Птичий парламент&quot;'' (1382), kudai on kirjutettu Ričard II da Anna Češskoin kihloih menedän kunnivokse, häi enzikerdua yhtisti tuhukuun 14. päivän rahvahan uskomukseh, sen mugah juuri täl päiväl linnut vallitah ičele puaran. Toizet kirjuttajat, moizet kui Džon Gauer, terväzeh temmattih sen literatuuruassotsiacien da vähitellen lujitettih &quot;mieldynyzien päivän&quot; oigevustilan pruazniekkupäiväkse.

== Pruazniekan simvolat ==

=== Valentinan kartočkazet ===
Valentinan kartočkaine  (ven.)olo. libo valentinku on syväimen muodoine hyvittelykartočku, kudai lahjoitetah mielespiettäväle Pyhän Valentinan päivänny. Se on pruazniekan tärgevin simvolu. Enzimäzen kuulužan Valentinan kartočkazen luajindu kuuluu gercogu Orleanskoile, kudai vuvvennu 1415 Taueran linnan tyrmäs olles työndi omale mučoile suvaičusviestilöi. Vahnimua säilynytty Valentinan kartočkastu aijoitetah vuvvel 1477, se on kirjaine, kuduan kirjutti angličuanku Mardžeri Br’us omale sulhazele Džon Patonale. 
Ester Houland algai Valentinan kartočkazien massutuotandon vuvvennu 1847 Amierikan Yhtysvallois, mi merkičči pruazniekan siirduo kaupallizeh käyttöh.

=== Toizet simvolat ===
Valentinan kartočkazien ližäkse pruazniekkah liittyy muudugi simvolua:

* '''Ruskei syväin''' on suvaičuksen da indohimon universualline simvolu;
* '''Kupidonu  '''(libo Erotu) riimalazes mifolougies on suvaičuksen (rakkahuon) jumal, kudai on kuvattu siivekkähänny brihaččuzennu jouzen da piililöinke da kudai voibi nostattua suvaičustunduo;
* '''Rouzat''', enne kaikkie ruskieloi rouzii pietäh suvaičuksen (rakkahuon) kukannu, ollah yksi tämän päivän kuulužimis lahjois;
* '''Kyyhköit''', nämmii linduloi pietäh uskolližuon da suvaičuksen simvolannu, sendäh gu uskotah, gu net luajitah puarat kaikekse igiä.

== Pruazniekan piendyperindöt eri mualois ==
Pyhän Valentinan päivän piendytavat äijäl erotah muailmua myöte.

=== Jeurouppu ===

* Yhtistynnyh Kuningaskundu: XIX vuozisual Valentinan kartočkoin työndämizes rodih tovelline moudu. Oligi rahvahan uskomus, gu neidine voibi nähtä omua tuliedu ukkuo, gu kaččonou tuhukuun 14. päivänny huondespuolen aigua ikkunah;
* Daanii: Perindöllizien poštukartočkoin ličäkse duanielazeh lahjoitetah toine toizele kuivattuloi valgieloi kukkii — lumikellozii;
* Itualii: Pruazniekku on tundiettu nuorižon keskes. Puarat järjestetäh romantiellizii ildazii da vaihtetahes lahjoil, kudamis magiezet ollah enimäl hyvännypiettävät, moizinnu, sanakse, ollah Baci Perugina -kanfietat, kudamien täyttehinny ollah suvaičuslippuzet.

=== Aazii ===

* Japounii: Vuozinnu 1930 allun suannuon perindön mugah naizile pidäy lahjoittua miehile šokoluadua. On olemas kaksi šokoluadulajii: ven. гири-тёко (hienotundoine šokoluadu) ruadodovarišoile da ystävile sego ''Honmei-choko'' (šokoluadu tundoloinke) mielespiettävile. Miehet vastatah samal kuun mendyy, kevätkuun 14. päivänny, muga sanotunnu &quot;Valgiennu päivänny&quot;;
* Suvi-Korea: Perindöt mustoitetah japounielazien perindölöi. Tuhukuun da kevätkuun 14. päivien ližäkse on vie &quot;Mustu päivy&quot; (sulakuun 14. päivänny), konzu yksinäzet ristikanzat, kuduat ei suadu lahjua, syvväh čačžanm’onua (lapšua mustan sousanke).

== Ven'al ==
Ven'al Pyhän Valentinan päiviä levieh ruvettih pidämäh vuozinnu 1990. Silloi pruazniekku tuli tundietukse nuorižon keskes, enne kaikkie sidä piettih opastuslaitoksis. Ven’anmuan školis da gimnuazielois tavan mugah azetettih kirkahii syväimil da rouzovoloil lentoil čomendettuloi juaššiekkoi Valentinan kartočkazikse.

Vuozien 2000 puolivälis pruazniekan yhtekse mediapartn’orakse rubei Love Radio -ruadivokeskus, kudai järjesti suurimittastu konsertuprogrammua da akciedu, kudamih houkutteli johtavii ven’alaziin artistoi. Love Radio -stansien kannatuksel vuvves 2009 lähtijen pietäh Pyhän Valentinan päiväle omistettuu Big Love Show -muuzikkufestivualii.

== Kuvastus kul'tuuras ==

=== Kinotaijos ===
Yksi kuulužimis tälle pruazniekale omistettulois kinofil’mois on Garri Maršallan ohjattu Gollivudan romantielline komeedii &quot;Pyhän Valentinan päivy&quot; (2010), kudamas yhteh segavutah monen Los-Andželesas eläjän perehpuaran suvaičustarinat. Vuvven 2004 amierikkalazes [[Anglien kieli|ang]]. ''Eternal Sunshine of the Spotless Mind'' — romantiellizes druamas fil’man kohtu kehittyy juuri tuhukuun 14. päivänny, da [[Anglien kieli|ang]]. ''Sleepless in Seattle''  -melodruaman lopus (1993) piähenget enzikerdua vastavutah Empair-steit-bildingan kačondukentäl Nju Jorkas Pyhän Valentinan päivänny.

== Uskondoloin kačondu pruazniekkah ==

=== Katolicizmu ===
Vuvvennu 1969 liturgiisluužboin uvvistuksien aigua Riimalaskatouline kirikkö otti iäre Pyhän Valentinan nimen pakkohizes kalenduaraspäi, ku kerran tiedoloi hänen elokses pietäh vastukohtazinnu da ebätovellizinnu. 14. tuhukuudu katouliekat pietäh Jevrpoupan puolistajien pyhien Kirillan da Mefoudien päiviä.

=== Pravosluavii ===
Ven’an pravoslavnoi kirikkö ei pie Pyhän Valentinan päiviä. Kaikkien mieldynyzien päivän vastinehennu on Perehen, rakkahuon da uskolližuon päivy. Pruazniekkua pietäh 8. heinykuudu pyhien Pedrun da Fevronijan mustopäivänny, kudamii Ven’al počitoijah perehen da yhtehmenendän puolistajinnu.

== Kirjalližus ==

* ''Келли, Генри Ансгар.'' Chaucer and the cult of Saint Valentine. — BRILL, 1986. — 185 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-07849-9&lt;/nowiki&gt;.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]</text>
      <sha1>i8bkbzwcedbk6ipmz66ouhsfpu91hp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53122</id>
      <parentid>53121</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T17:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>53122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9484" sha1="8hbp4vzaigjmeiiibpu9suvaa3q8wgk" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Pyhän Valentinuksen päivy
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Antique Valentine 1909 01.jpg|280px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Sežo

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Kaikkien mieldynyzien päivy
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pandih alguh

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Riiman Pyhän Valentinuksen kunnivokse
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Päivymiäry

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[14. tuhukuudu]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perindöt

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Valentinuksen korti, vastavukset, suvaičuksen tunnustukset
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | suvaičukseh da romantizmah
|}

'''Pyhän Valentinuksen päivy''' ([[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day'') on kanzoinväline jogavuodehine tuhukuun 14. päivän pruazniekku. Muailman enimis mualois se on mualline pruazniekkupäivy, kudamua pietäh mahtonnu suvaičuksen da kiindymyksen ilmoittamizekse. Pruazniekale annettih nimi yhten libo monen aigazen Hrostossah uskon muokkuanähnyzien mugah Valentinus-nimel.

== Pruazniekan histourii da alguperä ==
On olemas yleine ennustusmieli, kudai yhtistäy Pyhän Valentinan päivän alguperän muinazeh riimalazeh Luperkalii  (ven.)olo.-festivualih, sidä piettih tuhukuun puolivälis da se oli omistettu muaperävägevyöle. Luperkalijah kuului roindumiäriä ližiäjiä ritualua, kudamii omistettih Junona-jumalattarele da Favnu-jumalale. Vuvvennu 494 Riiman pappi Gelasii I kieldi Luperkaliijan, erähät tutkijat ollah sidä mieldy, gu Pyhän Valentinan päivän piendy otettih käyttöh paganallizen tavan korvuamizekse. Ga nygyaijan histourientutkijoin mieles, täs joukosgi ollah Uiljam Frend da Džek Oruč, tädä teouriedu pietäh kyzymyksenalazennu da viitatah sih, gu XVIII vuozisadassah ei olluh kohtinastu tovestustu tämänmoizeh korvuamizeh.

=== Legendat Pyhäs Valentinas ===
Enimiten levinnyön legendan mugah, III vuozisual Riiman Imperuattoru Klavdii II kieldi saldatoile naija, häi uskoi, gu naimattomat miehet parembi toratah vihaniekkoinke. Mieldynyzii žiälöiččii pappi Valentin-nimel peitoči venčaičči puaroi, sen periägi häi oli otettu kiini da ilmoitetun piätöksen mugah oli suudittu kaznittavakse. Kazni, perindötiijon mugah, oli tuhukuun 14. päivänny.

Toine legendu sanelou Valentinas, kudai tyrmäs olles parandi oman tappajan sogien tyttären da kuolendua vaste työndi hänele kirjazen nimenkirjutuksenke &quot;Sinun Valentin&quot;.

=== Romantiellizen perindön algu ===
Romantielline loistokehä Pyhän Valentinan päiväs ymbäri rubei kehittymäh myöhäzel Keskiaijal, suurel ozal sih vaikutti anglien kirjalližus. Runoilijal Džefri Čoseral täs oli piärouli. Omas runoelmas ven. ''&quot;Птичий парламент&quot;'' (1382), kudai on kirjutettu Ričard II da Anna Češskoin kihloih menedän kunnivokse, häi enzikerdua yhtisti tuhukuun 14. päivän rahvahan uskomukseh, sen mugah juuri täl päiväl linnut vallitah ičele puaran. Toizet kirjuttajat, moizet kui Džon Gauer, terväzeh temmattih sen literatuuruassotsiacien da vähitellen lujitettih &quot;mieldynyzien päivän&quot; oigevustilan pruazniekkupäiväkse.

== Pruazniekan simvolat ==

=== Valentinan kartočkazet ===
Valentinan kartočkaine  (ven.)olo. libo valentinku on syväimen muodoine hyvittelykartočku, kudai lahjoitetah mielespiettäväle Pyhän Valentinan päivänny. Se on pruazniekan tärgevin simvolu. Enzimäzen kuulužan Valentinan kartočkazen luajindu kuuluu gercogu Orleanskoile, kudai vuvvennu 1415 Taueran linnan tyrmäs olles työndi omale mučoile suvaičusviestilöi. Vahnimua säilynytty Valentinan kartočkastu aijoitetah vuvvel 1477, se on kirjaine, kuduan kirjutti angličuanku Mardžeri Br’us omale sulhazele Džon Patonale. 
Ester Houland algai Valentinan kartočkazien massutuotandon vuvvennu 1847 Amierikan Yhtysvallois, mi merkičči pruazniekan siirduo kaupallizeh käyttöh.

=== Toizet simvolat ===
Valentinan kartočkazien ližäkse pruazniekkah liittyy muudugi simvolua:

* '''Ruskei syväin''' on suvaičuksen da indohimon universualline simvolu;
* '''Kupidonu  '''(libo Erotu) riimalazes mifolougies on suvaičuksen (rakkahuon) jumal, kudai on kuvattu siivekkähänny brihaččuzennu jouzen da piililöinke da kudai voibi nostattua suvaičustunduo;
* '''Rouzat''', enne kaikkie ruskieloi rouzii pietäh suvaičuksen (rakkahuon) kukannu, ollah yksi tämän päivän kuulužimis lahjois;
* '''Kyyhköit''', nämmii linduloi pietäh uskolližuon da suvaičuksen simvolannu, sendäh gu uskotah, gu net luajitah puarat kaikekse igiä.

== Pruazniekan piendyperindöt eri mualois ==
Pyhän Valentinan päivän piendytavat äijäl erotah muailmua myöte.

=== Jeurouppu ===

* Yhtistynnyh Kuningaskundu: XIX vuozisual Valentinan kartočkoin työndämizes rodih tovelline moudu. Oligi rahvahan uskomus, gu neidine voibi nähtä omua tuliedu ukkuo, gu kaččonou tuhukuun 14. päivänny huondespuolen aigua ikkunah;
* Daanii: Perindöllizien poštukartočkoin ličäkse duanielazeh lahjoitetah toine toizele kuivattuloi valgieloi kukkii — lumikellozii;
* Itualii: Pruazniekku on tundiettu nuorižon keskes. Puarat järjestetäh romantiellizii ildazii da vaihtetahes lahjoil, kudamis magiezet ollah enimäl hyvännypiettävät, moizinnu, sanakse, ollah Baci Perugina -kanfietat, kudamien täyttehinny ollah suvaičuslippuzet.

=== Aazii ===

* Japounii: Vuozinnu 1930 allun suannuon perindön mugah naizile pidäy lahjoittua miehile šokoluadua. On olemas kaksi šokoluadulajii: ven. гири-тёко (hienotundoine šokoluadu) ruadodovarišoile da ystävile sego ''Honmei-choko'' (šokoluadu tundoloinke) mielespiettävile. Miehet vastatah samal kuun mendyy, kevätkuun 14. päivänny, muga sanotunnu &quot;Valgiennu päivänny&quot;;
* Suvi-Korea: Perindöt mustoitetah japounielazien perindölöi. Tuhukuun da kevätkuun 14. päivien ližäkse on vie &quot;Mustu päivy&quot; (sulakuun 14. päivänny), konzu yksinäzet ristikanzat, kuduat ei suadu lahjua, syvväh čačžanm’onua (lapšua mustan sousanke).

== Ven'al ==
Ven'al Pyhän Valentinan päiviä levieh ruvettih pidämäh vuozinnu 1990. Silloi pruazniekku tuli tundietukse nuorižon keskes, enne kaikkie sidä piettih opastuslaitoksis. Ven’anmuan školis da gimnuazielois tavan mugah azetettih kirkahii syväimil da rouzovoloil lentoil čomendettuloi juaššiekkoi Valentinan kartočkazikse.

Vuozien 2000 puolivälis pruazniekan yhtekse mediapartn’orakse rubei Love Radio -ruadivokeskus, kudai järjesti suurimittastu konsertuprogrammua da akciedu, kudamih houkutteli johtavii ven’alaziin artistoi. Love Radio -stansien kannatuksel vuvves 2009 lähtijen pietäh Pyhän Valentinan päiväle omistettuu Big Love Show -muuzikkufestivualii.

== Kuvastus kul'tuuras ==

=== Kinotaijos ===
Yksi kuulužimis tälle pruazniekale omistettulois kinofil’mois on Garri Maršallan ohjattu Gollivudan romantielline komeedii &quot;Pyhän Valentinan päivy&quot; (2010), kudamas yhteh segavutah monen Los-Andželesas eläjän perehpuaran suvaičustarinat. Vuvven 2004 amierikkalazes [[Anglien kieli|ang]]. ''Eternal Sunshine of the Spotless Mind'' — romantiellizes druamas fil’man kohtu kehittyy juuri tuhukuun 14. päivänny, da [[Anglien kieli|ang]]. ''Sleepless in Seattle''  -melodruaman lopus (1993) piähenget enzikerdua vastavutah Empair-steit-bildingan kačondukentäl Nju Jorkas Pyhän Valentinan päivänny.

== Uskondoloin kačondu pruazniekkah ==

=== Katolicizmu ===
Vuvvennu 1969 liturgiisluužboin uvvistuksien aigua Riimalaskatouline kirikkö otti iäre Pyhän Valentinan nimen pakkohizes kalenduaraspäi, ku kerran tiedoloi hänen elokses pietäh vastukohtazinnu da ebätovellizinnu. 14. tuhukuudu katouliekat pietäh Jevrpoupan puolistajien pyhien Kirillan da Mefoudien päiviä.

=== Pravosluavii ===
Ven’an pravoslavnoi kirikkö ei pie Pyhän Valentinan päiviä. Kaikkien mieldynyzien päivän vastinehennu on Perehen, rakkahuon da uskolližuon päivy. Pruazniekkua pietäh 8. heinykuudu pyhien Pedrun da Fevronijan mustopäivänny, kudamii Ven’al počitoijah perehen da yhtehmenendän puolistajinnu.

== Kirjalližus ==

* ''Келли, Генри Ансгар.'' Chaucer and the cult of Saint Valentine. — BRILL, 1986. — 185 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-07849-9&lt;/nowiki&gt;.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]</text>
      <sha1>8hbp4vzaigjmeiiibpu9suvaa3q8wgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53123</id>
      <parentid>53122</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T17:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>53123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9484" sha1="04kb4nu6ci8snanwsshkpc7zbadd6x6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Pyhän Valentinuksen päivy
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Antique Valentine 1909 01.jpg|280px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Sežo

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Kaikkien mieldynyzien päivy
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pandih alguh

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Riiman Pyhän Valentinuksen kunnivokse
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Päivymiäry

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[14. tuhukuudu]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perindöt

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | Valentinuksen korti, vastavukset, suvaičuksen tunnustukset
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | suvaičukseh da romantizmah
|}

'''Pyhän Valentinuksen päivy''' ([[Anglien kieli|angl]]. ''Valentine’s Day'') on kanzoinväline jogavuodehine tuhukuun 14. päivän pruazniekku. Muailman enimis mualois se on mualline pruazniekkupäivy, kudamua pietäh mahtonnu suvaičuksen da kiindymyksen ilmoittamizekse. Pruazniekale annettih nimi yhten libo monen aigazen Hristossah uskon muokkuanähnyzien mugah Valentinus-nimel.

== Pruazniekan histourii da alguperä ==
On olemas yleine ennustusmieli, kudai yhtistäy Pyhän Valentinan päivän alguperän muinazeh riimalazeh Luperkalii  (ven.)olo.-festivualih, sidä piettih tuhukuun puolivälis da se oli omistettu muaperävägevyöle. Luperkalijah kuului roindumiäriä ližiäjiä ritualua, kudamii omistettih Junona-jumalattarele da Favnu-jumalale. Vuvvennu 494 Riiman pappi Gelasii I kieldi Luperkaliijan, erähät tutkijat ollah sidä mieldy, gu Pyhän Valentinan päivän piendy otettih käyttöh paganallizen tavan korvuamizekse. Ga nygyaijan histourientutkijoin mieles, täs joukosgi ollah Uiljam Frend da Džek Oruč, tädä teouriedu pietäh kyzymyksenalazennu da viitatah sih, gu XVIII vuozisadassah ei olluh kohtinastu tovestustu tämänmoizeh korvuamizeh.

=== Legendat Pyhäs Valentinas ===
Enimiten levinnyön legendan mugah, III vuozisual Riiman Imperuattoru Klavdii II kieldi saldatoile naija, häi uskoi, gu naimattomat miehet parembi toratah vihaniekkoinke. Mieldynyzii žiälöiččii pappi Valentin-nimel peitoči venčaičči puaroi, sen periägi häi oli otettu kiini da ilmoitetun piätöksen mugah oli suudittu kaznittavakse. Kazni, perindötiijon mugah, oli tuhukuun 14. päivänny.

Toine legendu sanelou Valentinas, kudai tyrmäs olles parandi oman tappajan sogien tyttären da kuolendua vaste työndi hänele kirjazen nimenkirjutuksenke &quot;Sinun Valentin&quot;.

=== Romantiellizen perindön algu ===
Romantielline loistokehä Pyhän Valentinan päiväs ymbäri rubei kehittymäh myöhäzel Keskiaijal, suurel ozal sih vaikutti anglien kirjalližus. Runoilijal Džefri Čoseral täs oli piärouli. Omas runoelmas ven. ''&quot;Птичий парламент&quot;'' (1382), kudai on kirjutettu Ričard II da Anna Češskoin kihloih menedän kunnivokse, häi enzikerdua yhtisti tuhukuun 14. päivän rahvahan uskomukseh, sen mugah juuri täl päiväl linnut vallitah ičele puaran. Toizet kirjuttajat, moizet kui Džon Gauer, terväzeh temmattih sen literatuuruassotsiacien da vähitellen lujitettih &quot;mieldynyzien päivän&quot; oigevustilan pruazniekkupäiväkse.

== Pruazniekan simvolat ==

=== Valentinan kartočkazet ===
Valentinan kartočkaine  (ven.)olo. libo valentinku on syväimen muodoine hyvittelykartočku, kudai lahjoitetah mielespiettäväle Pyhän Valentinan päivänny. Se on pruazniekan tärgevin simvolu. Enzimäzen kuulužan Valentinan kartočkazen luajindu kuuluu gercogu Orleanskoile, kudai vuvvennu 1415 Taueran linnan tyrmäs olles työndi omale mučoile suvaičusviestilöi. Vahnimua säilynytty Valentinan kartočkastu aijoitetah vuvvel 1477, se on kirjaine, kuduan kirjutti angličuanku Mardžeri Br’us omale sulhazele Džon Patonale. 
Ester Houland algai Valentinan kartočkazien massutuotandon vuvvennu 1847 Amierikan Yhtysvallois, mi merkičči pruazniekan siirduo kaupallizeh käyttöh.

=== Toizet simvolat ===
Valentinan kartočkazien ližäkse pruazniekkah liittyy muudugi simvolua:

* '''Ruskei syväin''' on suvaičuksen da indohimon universualline simvolu;
* '''Kupidonu  '''(libo Erotu) riimalazes mifolougies on suvaičuksen (rakkahuon) jumal, kudai on kuvattu siivekkähänny brihaččuzennu jouzen da piililöinke da kudai voibi nostattua suvaičustunduo;
* '''Rouzat''', enne kaikkie ruskieloi rouzii pietäh suvaičuksen (rakkahuon) kukannu, ollah yksi tämän päivän kuulužimis lahjois;
* '''Kyyhköit''', nämmii linduloi pietäh uskolližuon da suvaičuksen simvolannu, sendäh gu uskotah, gu net luajitah puarat kaikekse igiä.

== Pruazniekan piendyperindöt eri mualois ==
Pyhän Valentinan päivän piendytavat äijäl erotah muailmua myöte.

=== Jeurouppu ===

* Yhtistynnyh Kuningaskundu: XIX vuozisual Valentinan kartočkoin työndämizes rodih tovelline moudu. Oligi rahvahan uskomus, gu neidine voibi nähtä omua tuliedu ukkuo, gu kaččonou tuhukuun 14. päivänny huondespuolen aigua ikkunah;
* Daanii: Perindöllizien poštukartočkoin ličäkse duanielazeh lahjoitetah toine toizele kuivattuloi valgieloi kukkii — lumikellozii;
* Itualii: Pruazniekku on tundiettu nuorižon keskes. Puarat järjestetäh romantiellizii ildazii da vaihtetahes lahjoil, kudamis magiezet ollah enimäl hyvännypiettävät, moizinnu, sanakse, ollah Baci Perugina -kanfietat, kudamien täyttehinny ollah suvaičuslippuzet.

=== Aazii ===

* Japounii: Vuozinnu 1930 allun suannuon perindön mugah naizile pidäy lahjoittua miehile šokoluadua. On olemas kaksi šokoluadulajii: ven. гири-тёко (hienotundoine šokoluadu) ruadodovarišoile da ystävile sego ''Honmei-choko'' (šokoluadu tundoloinke) mielespiettävile. Miehet vastatah samal kuun mendyy, kevätkuun 14. päivänny, muga sanotunnu &quot;Valgiennu päivänny&quot;;
* Suvi-Korea: Perindöt mustoitetah japounielazien perindölöi. Tuhukuun da kevätkuun 14. päivien ližäkse on vie &quot;Mustu päivy&quot; (sulakuun 14. päivänny), konzu yksinäzet ristikanzat, kuduat ei suadu lahjua, syvväh čačžanm’onua (lapšua mustan sousanke).

== Ven'al ==
Ven'al Pyhän Valentinan päiviä levieh ruvettih pidämäh vuozinnu 1990. Silloi pruazniekku tuli tundietukse nuorižon keskes, enne kaikkie sidä piettih opastuslaitoksis. Ven’anmuan školis da gimnuazielois tavan mugah azetettih kirkahii syväimil da rouzovoloil lentoil čomendettuloi juaššiekkoi Valentinan kartočkazikse.

Vuozien 2000 puolivälis pruazniekan yhtekse mediapartn’orakse rubei Love Radio -ruadivokeskus, kudai järjesti suurimittastu konsertuprogrammua da akciedu, kudamih houkutteli johtavii ven’alaziin artistoi. Love Radio -stansien kannatuksel vuvves 2009 lähtijen pietäh Pyhän Valentinan päiväle omistettuu Big Love Show -muuzikkufestivualii.

== Kuvastus kul'tuuras ==

=== Kinotaijos ===
Yksi kuulužimis tälle pruazniekale omistettulois kinofil’mois on Garri Maršallan ohjattu Gollivudan romantielline komeedii &quot;Pyhän Valentinan päivy&quot; (2010), kudamas yhteh segavutah monen Los-Andželesas eläjän perehpuaran suvaičustarinat. Vuvven 2004 amierikkalazes [[Anglien kieli|ang]]. ''Eternal Sunshine of the Spotless Mind'' — romantiellizes druamas fil’man kohtu kehittyy juuri tuhukuun 14. päivänny, da [[Anglien kieli|ang]]. ''Sleepless in Seattle''  -melodruaman lopus (1993) piähenget enzikerdua vastavutah Empair-steit-bildingan kačondukentäl Nju Jorkas Pyhän Valentinan päivänny.

== Uskondoloin kačondu pruazniekkah ==

=== Katolicizmu ===
Vuvvennu 1969 liturgiisluužboin uvvistuksien aigua Riimalaskatouline kirikkö otti iäre Pyhän Valentinan nimen pakkohizes kalenduaraspäi, ku kerran tiedoloi hänen elokses pietäh vastukohtazinnu da ebätovellizinnu. 14. tuhukuudu katouliekat pietäh Jevrpoupan puolistajien pyhien Kirillan da Mefoudien päiviä.

=== Pravosluavii ===
Ven’an pravoslavnoi kirikkö ei pie Pyhän Valentinan päiviä. Kaikkien mieldynyzien päivän vastinehennu on Perehen, rakkahuon da uskolližuon päivy. Pruazniekkua pietäh 8. heinykuudu pyhien Pedrun da Fevronijan mustopäivänny, kudamii Ven’al počitoijah perehen da yhtehmenendän puolistajinnu.

== Kirjalližus ==

* ''Келли, Генри Ансгар.'' Chaucer and the cult of Saint Valentine. — BRILL, 1986. — 185 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-07849-9&lt;/nowiki&gt;.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]</text>
      <sha1>04kb4nu6ci8snanwsshkpc7zbadd6x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagin:Pyhän Valentinan päivy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>17600</id>
    <revision>
      <id>53109</id>
      <parentid>53091</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T14:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valentinus */</comment>
      <origin>53109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="94vkx3kefxd3aii5njg0qpnvkbixzja" xml:space="preserve">== Valentinus ==
Как насчёт Pyhän Valentinuksen päivy? На латинском его имя Valentinus. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 27. Ligakuuta 2026 kello 23.03 (MSK)</text>
      <sha1>94vkx3kefxd3aii5njg0qpnvkbixzja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53110</id>
      <parentid>53109</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valentinus */ Vastavus</comment>
      <origin>53110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="shjqc2zy1mk8o7ev9pxe7bw5zu7hb8w" xml:space="preserve">== Valentinus ==
Как насчёт Pyhän Valentinuksen päivy? На латинском его имя Valentinus. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 27. Ligakuuta 2026 kello 23.03 (MSK)

:На мой взгляд это излишне [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.08 (MSK)</text>
      <sha1>shjqc2zy1mk8o7ev9pxe7bw5zu7hb8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53112</id>
      <parentid>53110</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valentinus */ Vastavus</comment>
      <origin>53112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="kfvqbqrnkroyx2oat7suzcaznjpvbde" xml:space="preserve">== Valentinus ==
Как насчёт Pyhän Valentinuksen päivy? На латинском его имя Valentinus. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 27. Ligakuuta 2026 kello 23.03 (MSK)

:На мой взгляд это излишне [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.08 (MSK)
::Но с другой стороны, Святой Валентин именно католический святой. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.53 (MSK)</text>
      <sha1>kfvqbqrnkroyx2oat7suzcaznjpvbde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53116</id>
      <parentid>53112</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valentinus */ Vastavus</comment>
      <origin>53116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="qcfvcryrjc8y1rrigdh9jxn9lvqwqqj" xml:space="preserve">== Valentinus ==
Как насчёт Pyhän Valentinuksen päivy? На латинском его имя Valentinus. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 27. Ligakuuta 2026 kello 23.03 (MSK)

:На мой взгляд это излишне [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.08 (MSK)
::Но с другой стороны, Святой Валентин именно католический святой. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.53 (MSK)
:::Можно в преамбулу добавить Pyhän Valentinuksen päivy [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 19.17 (MSK)</text>
      <sha1>qcfvcryrjc8y1rrigdh9jxn9lvqwqqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53118</id>
      <parentid>53116</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fembriha</username>
        <id>8650</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valentinus */ Vastavus</comment>
      <origin>53118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="su0d5e1wuedoq25uer29s9yvzd5yf3a" xml:space="preserve">== Valentinus ==
Как насчёт Pyhän Valentinuksen päivy? На латинском его имя Valentinus. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 27. Ligakuuta 2026 kello 23.03 (MSK)

:На мой взгляд это излишне [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.08 (MSK)
::Но с другой стороны, Святой Валентин именно католический святой. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.53 (MSK)
:::Можно в преамбулу добавить Pyhän Valentinuksen päivy [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 19.17 (MSK)
::::А что за преамбула? [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 19.41 (MSK)</text>
      <sha1>su0d5e1wuedoq25uer29s9yvzd5yf3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53120</id>
      <parentid>53118</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valentinus */ Vastavus</comment>
      <origin>53120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="sgaydh7xzru5jezxxuuwtqtxv9rzds6" xml:space="preserve">== Valentinus ==
Как насчёт Pyhän Valentinuksen päivy? На латинском его имя Valentinus. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 27. Ligakuuta 2026 kello 23.03 (MSK)

:На мой взгляд это излишне [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.08 (MSK)
::Но с другой стороны, Святой Валентин именно католический святой. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.53 (MSK)
:::Можно в преамбулу добавить Pyhän Valentinuksen päivy [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 19.17 (MSK)
::::А что за преамбула? [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 19.41 (MSK)
:::::вводная часть [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 19.43 (MSK)</text>
      <sha1>sgaydh7xzru5jezxxuuwtqtxv9rzds6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radonica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17603</id>
    <redirect title="Ruadenčat" />
    <revision>
      <id>53126</id>
      <timestamp>2026-10-28T17:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Miro Tuomi muutti sivun nimen [[Radonica]] nimekse [[Ruadenčat]]: Pyhät da arret Karjalaine rahvahankalendari sivu 326</comment>
      <origin>53126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="62w157frr661rcbeua2ne4n9x289isp" xml:space="preserve">#OHJAUS [[Ruadenčat]]</text>
      <sha1>62w157frr661rcbeua2ne4n9x289isp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Virboinedäli slavjuanoin pruazniekkoin piendytavois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17604</id>
    <revision>
      <id>53127</id>
      <timestamp>2026-10-28T18:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Virboinedäli |-  | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5e...</comment>
      <origin>53127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18336" sha1="m22ulahh5syz29zidug5pc191em3fs7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Virboinedäli
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-bottom: 0.5em;&quot; | [[File:Открытка Весна идет.jpg|280px]]
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;&quot;&gt;''Kevät tulou.''&lt;br /&gt;Poštukartočku&lt;/div&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Toizin

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | Värilöinkandai, Värinedäli, Virboitandu ''(kazakoin paginluadu)''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Pietäh

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | päivännouzupuolen da suvipuolen slavjuanat, erähät Pol'šan eläjät
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2025

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 25 kevätkuudu (7 sulakuudu) — 31 kevätkuudu (13 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2026

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 17 kevätkuudu (30 kevätkuudu) — 23 kevätkuudu (5 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | 2027

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | 6 sulakuudu (19 sulakuudu) — 12 sulakuudu (25 sulakuudu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perindöt

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | Virboin svätindy, virboittamine
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Liittyy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[Jumalan tulendu Jerusalimah|Virboipyhäpäiväh]]
|}
'''Virboinedäli''' on nedäli slavjuanoin rahvahan kalenduaras, Suuren pyhän kuvves nedäli. Lopeh Virboinnu ([[Jumalan tulendu Jerusalimah|Virboipyhäpäivänny]]), sen jälles algavuu Äijänpäivän nedäli. Nedälin piälimäzet piendytavat ollah kiini virboivičois. Piendytaboin päivät ollah suovattu da pyhäpäivy. 

== Enzimäinargi ==
Virbois kiini ollah äijät rahvahan primietät. Enimyölleh nedälin jälgipäivii myö kačottih, mittuzet roijah siät da midä tuliel kezäl kazvau. &quot;Gu oldaneh Virboinedälil povvat, kevätkylvöt roijah hyvät&quot;. Enzimässargen muatkoi tuou vävvyle lahjua, nuorele perehele toivottau hyviä elostu. .

== Luazarin suovattu ==
Luazarin suovattua monis ven’alazis kylis pruaznuittih vesseläh, pruazniekkah tuli äijy rahvastu. Päiviä enne Virboidu käydih viččoih. Keskiyöl nuoret käydih kodiloi myö pajoloinke. Vorotoilluo kirruttih: ven. ''&quot;Avua, avua, nuori, virboidu lyvvä, tervehytty enämbäl endisty andua! Pertih tulduu vähäzel perrettih virboin oksil maguajii sanoinke: &quot;Virbo išköy, lyö kyynälissäh!&quot;, &quot;Nouze aijoi, lyö bošii!&quot;, &quot;Lyvvämmö tervehekse&quot;'' (Gorodišenskoin ujezdu, Penzan gubernii). Suovattan keitettih bruagua, pastettih greččuval’l’oidu, pudruo, kalakurniekkua.
[[Valgo-Ven'a|Valgoven’al]] erähis paikois sinäpiän pastettih leibiä sen verran, min verran perehes on hengie. Yhteh leibäh pandih raududengu. Uskottih, ken sen suannou, roihes ozavannu kaikekse vuottu. Neisaiguhizil tyttölöil löydö uskaldi hyvän lykykkähän miehele menendän. Ruattihgi muudu, gu ezim. mielespiettävy rubies kaččomah tyttöh päi, miehele menendiä, piänkiviständäs piäständiä) .
Serbat tädä päiviä sanotah Vrbicakse [[Serbien kieli|serb]]. ''Врбица'' — sinäpiän svätitäh virboivičat. Čeehieläzet da slovuakat virboitetah Äijänpäivän nedälil enzimässargen.

Bolguarielazet Virboidu vaste piettih tyttölöin kevätpiduo (gag. ''Lazari'', bolg. ''Лазарки''), se säilyi meijän päivissäh. Pidoh yhtyttih (ven. ''лазаровали'') 7-10 vuodehizet tytöt, heidy kučuttih lazarkoikse (ven. ''лазарки''). Tyttözet kolmin käveltih kodiloi myö Luazarin suovattan pajoloinke. Yksi heis oli andilahannu. Hänen piä oli peitetty fatal libo valgiel paikal. Pajattajil annettih jäiččiä libo hienuo raududengua.

== Virboipyhäpäivy ==
Etiolougizen legendan mugah, konzulienne virboi oli naine, oli hänel sen verdu lastu, gu häi rohkeni kiistah Emä-muanke, ken heis voibi enämbi suaja lastu. Suuttunuh Emä-mua muutti naizen virboikse.

Päivännouzupuolen slavjuanat svätittylöi virboloi piettih puhtastus- da piäständyvoimannu. Uskottih, gu net kačotah kodižiivattoi kaikes pahas, voibumizes, pahas silmäs, meččyzvierilöis, pahois rahvahis da hengis. Tovestehennu ollah eriluaduzet Virboin piendytavat, kudamii tässähgi käytetäh Ven'an, Ukrainan da Valgoven'an erähis paikois. Ezimerkikse, Kostroman alovehel Virboikse rahvas pastetah barankua, svätitäh net kirikös da syötetäh žiivatoile, gu nimi taudi ei tartus niilöih. Jyrrinpäivänny hierulazet kasteltih vuvven virboivičat svätinvies da niilöil bruzguteltih žiivattoi omas pihas; virboit käis enzikerdua työttih žiivattoi meččah..

Virboidu da sen urvazii piettih parandusrohtonnu. Kerralleh syödih yheksä virboin urvua, uskottih, gu net avvutetah säräitykses. Nevvottih syvvä svätittyy virboin lehtensilmiä lapsettomil naizil da toizil taudilois vardoičuksekse. Livotettih virboit vedeh, niilöis vezis pestih lapsii. Virboipyhänpiän virboin lehtiurvat pandih leipypalazih žiivatoile da Virboin pudroh perehele.

Rahvas uskoi, svätitty virboi voi azettua kezäjyryn, lykätty tuleh vičču — pulipalon. Varaččuloil, ket tahtottih heittiä varuandan, Virboinnu kirikös tulduu pidi iškie svätityn virboin vičas katkattu palaine oman koin seinäh. Toinahgi se varmah ei avvutannuh, ga hos andoi ristikanzale enämbi rohkevuttu..

Vuodessah 1917 Ven’al Virboinnu suvaittih linnois kävvä turguloile, ajella hebozil. Rahvas pidi vesseliä. Moskovan Ruskiel lagevol Virboin ajelendat hebozil (peräh toine toizele ajajat karietat) toiči sanottih andilahien ozutandakse (ven. ''вывоз невест'').

Kirikköustuavan mugah Virboinedälin suovattan da pyhänpiän sai hoivendua pyhitändy: Luazarin suovattan sai syvvä mähändiä, Virboipyhäpäivänny — kalua. Ustuavu sellitti, midä syömisty sai olla perindöllizes pruazniekkustolas.

Čeehilazet Virboipyhäpäivänny svätittih vihandoi virboiviččoi (čeeh. ''ratolest''). Uskottih niilöin vuvven maagizeh vägeh. Vičat kiškottih pajus, niinipuus, jasenituhjos, kalinas, tisas, kuuzes, oriehupuus da toizis. Eräs toine vičču sivottih yhteh, niilöin piduhus sai olla 3-10 metrii. Svätindän jälles net viettih tahnuoloih da azetettih žiivatoin piäle, gu žiivatat pyzyttäs tervehinny. Virboit viettih kodiloih da pandih suureh čuppuh. Eräs toine vičču pystytettih levoh sego koin da tahnuon lain uale. Slovakat pandih virboit kynnyksen uale, gu se kaččos taloidu myrskylöis, tules, voimattomuksis.

== Virboitandu ==
Voirboipyhäpäivän virboitandu oli päivännouzupuolen slavjuanoil, erähil suvipuolen slavjuanoil, pol’šalazil da čeehieläzil. Virboitettih enimyölleh huondeksil, virboin svätittyy, kiriköllyö libo kois da sanottih :

* [[Ven'an kieli|ven]]. ''Верба красна, бей до слёз, будь здоров!'' (саратов.);
* [[Ukrainu|ukr]]. ''Не я б'ю, верба б'є / За тиждень — Великдень; / Будь великий, як верба, / А здоровий, як вода, / А богатий, як земля'' (Чернигов.);
* [[Valgoven'an kieli|val]]. ''Вярба б'е — не я б'ю; / За тыдзень — Вялікдзень. / Хвора у лес, на верас, / А здароўе у косці. / Будзь здароў, як вада, а расці, як вярба''.

Puaksumbah virboitettih lapsii, gu oldas tervehen da kazvettas suurikse. Virboitettihgi žiivattoi; Valgoven’al žiivattoi, kuigi rahvastu, mehiläzien kodizii virboitettih kolme kerdua peräkkäi. Sit mendih ogrodah da syvyskylvöpellole, kus virboitettih kolme kerdua, pystytettih virboivičču sih da jällel astuttih kalmužimale virboittamah omien kalmoi.

Valgoven’al Grodnenskoin gubernies XIX vuozisuan algupuolel kirikköh tuodih suuren pajun jyyrineh, jälles sluužbua katkottih sit vičat da juattih kodiloi myö. Pol’šan Mazovies nuorižo virboitti toine tostu virboivičoil &quot;pal’moil&quot; (''palmowata się''), sanojen: ''&quot;Palma bije nie ja bije / Wielki Dzień za tydzień&quot;'' [Pal’mu išköy, minä en. Äijypäivy on nedälin mendyy. ven. ''Пальма бьёт, не я бью. Пасха через неделю'']; erähis kylis vai neidizet voiboitettih brihoi. Čeehies Virboinnu kirikkösluužban jälles oli toizin, brihat virboitettih oriehuvičoil neidizii, gu hyö oldas boikoit da kirkiet. Sinäpiän huondeksel kašuboil koin ižändy meni susiedah da hil’l’akkazin virboitti händy virboil lehtensilmienke (kotkami), toistajen: ''&quot;Wierzba bije, jô nie biję,. / Za tidzeń, Wielgi dzeń, / za noce trzë i trzë są Jastrë&quot;'' [Virboi išköy, minä en. Nedälin mendyy on Äijypäivy — Suuri päivy, kolmen da kolmen yön jälles on Äijänpäivan yö]. Serbat Savonies (Osiekan lähäl) virboitettih jälles murginua, toistajen: ''&quot;Раст' ко врба!&quot;'' [Kazva virboin jyttyöh], Bаnuatas Virboinnu serbat virboitettih hebozii da lapsii, gu kazvettas virboin jyttyöh.

== Virboin lehtensilmien lainuomine ==
Virboin lehtensilmien lainuondutaba oli Ukrainas, kus lapset syödih niilöi, gu kulkuu ei kivistäs(ukr. ''щоб горло не боліло''), Valgoven’al lehtensilmii lainottih vie kirikös olles virboloin juandan aigua, Ven’algi (ezim. Jaroslavl’an gubernies), niidy pandih leivän taiginah, pastetut leivät syötettih žiivatoile. Kostroman gubernies Virboinnu pastettih virboin lehtisilmien muodostu barački -pečen’n’iä, a Virboipyhäpäiviä vaste, Luazarin suovattan, pastettih &quot;pordahazii&quot; ('ven. ''&lt;nowiki/&gt;'лесенки). Polesjas Pinskan agjal Virboipyhäpäivänny kiriköspäi lähtijes jogahine pani suuh yheksä lehtensilmiä, gu hambahii ei kivistäs da ei olis säräitändiä.''

== Virboit viettih kalmoile ==
Svätittylöin virboloin viendy vahnembien kalmoile -taba oli valgoven’alazil, sie kolme kerdua virboitettih kalmua. Baltiekan Pomorjas (Pol’šan Pomorjas), kašuboil, Päivänlaskupulen Ukrainas, L’vovan čupul, Slovuakien Novogradas da Gontas, Horvuatien Sin’as da Likas oli taba pystyttiä kalman ristalluo kizilan viččoi kierekazvinke, gu kois kai olis hyvin, ruavot mendäs da kai suas ehtie. Bolguarien Dobrudžasgi virboivičat pystytettih kaikkien omahizien kalmoih. Bolguaru-kapancoil Virboin huondespuolen aigua naizet mendih virboiviččoin, kuajinduastieloin, luadanan da kukuruuzuolgiloin kel kalmoile; kuajittih kalmoi, pystytettih vičat da poltettih tuldu.

== Sananpolvet da primietät ==

* Virboittah ni kevätty ei ole.
* Pyhä Luazari virboiviččoih nouzetteli.
* Virboi raspuutan tuou, ajau jälgijiät joves.
* Žiivatat työtät pellol virboloinke Virboipyhäpäiväs.
* pol. ''Pogoda w Kwietna Niedzielę wróży urodzajów wiele'' (Virboinnu poudu — vuota hyvän tuloksen).

== Kirjalližus ==

* ''Белицкий Я. М., Глезер Г. Н.'' О чём поведала открытка. — Связь, 1978. — 104 с.
* Вербная неделя. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.
* Цветоносное воскресение. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.
* ''Грацианская Н. Н.'' Чехи и словаки // Календарные обычаи и обряды в странах Зарубежной Европы (Конец XIX — начало XX в.): Весенние праздники. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1977. — С. 221—237. — 356 с.
* ''Грушко Е., Медведев Ю.'' Словарь русских суеверий, заклинаний, примет и поверий. — Русский купец, 1996. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9785882040474&lt;/nowiki&gt;.
* ''Ермолов А. С.'' Народная сельскохозяйственная мудрость в пословицах, поговорках и приметах. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Типография А. С. Суворина, 1901. — Т. 1. Всенародный меяцеслов. — 691 с.
* Золотые правила народной культуры / О. В. Котович, И. И. Крук. — &lt;abbr&gt;Мн.&lt;/abbr&gt;: Адукацыя i выхаванне, 2010. — 592 с. — 3 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-985-471-335-9&lt;/nowiki&gt;.
* ''Квилинкова Е. Н.'' Календарная обрядность гагаузов в конце XIX — начале XX вв.: диссертация … кандидата исторических наук (специальность ВАК РФ 07.00.07 — «Этнография, идеология и антропология»). — Кишинёв: Институт археологии и этнографии Академии наук Республики Молдова, 2001.
* ''Ляховская Л. П.'' Календарь славянской жизни и трапезы. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: МСП, 1999. — 464 с. — ISBN 5-7578-0066-6-1.
* ''Некрылова А. Ф.'' Русский традиционный календарь: На каждый день и для каждого дома. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Азбука-классика, 2007. — 765 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5352021408&lt;/nowiki&gt;.
* ''Петровић П. Ж.'' Цвети // Српски митолошки речник (serbii-horvat.). — Београд: Нолит, 1970. — С. 309—310. — 317 с. — (Библиотека Синтезе).
* ''Рабинович М. Г.'' Очерки этнографии русского феодального города: Горожане, их общественный и домашний быт / Н. А. Синдаловский. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1978. — 327 с.
* Русские / Отв. ред. В. А. Александров, И. В. Власова, Н. С. Полищук. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1999. — 725 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-88590-309-3&lt;/nowiki&gt;.
* Русские имена: Народный календарь / Сост. А. А. Угрюмов. — Архангельск, Вологда: Вологодское отделение Северо-Западного книжного издательства, 1993.
* ''Рыженков Г. Д.'' Народный месяцеслов: Пословицы, поговорки, приметы, присловья о временах года и о погоде. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Современник, 1991. — 129 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-270-01376-2&lt;/nowiki&gt;.
* Санкт-Петербург: энциклопедия / Н. А. Синдаловский. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Норинт, 2008. — 687 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-7711-0205-4&lt;/nowiki&gt;.
* Словарь русского языка XI—XVII веков / Гл. ред. В. Б. Крысько. — Выпуск № 11: Не — Нятый. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Наука, 1986. — 456 с. — (Институт русского языка РАН).
* Вербное воскресенье / Толстой H. И. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Межд. отношения, 1995. — Т. 1: А (Август) — Г (Гусь). — С. 336—338. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0704-2&lt;/nowiki&gt;.
* Традыцыйны народны каляндар украінцаў Беларусі: Па матэрыялах сучасных палявых даследаванняў (ukr.) // Етнічна історія народів Європи — Вип. 26. — Київський національний університет імені Тараса Шевченка / Т. Кухаронак. — &lt;abbr&gt;К.&lt;/abbr&gt;: Унісерв, 2008. — С. 54—60.
* Традиционные обряды и обрядовый фольклор русских Поволжья / Сост. Г. Г. Шаповалова, Л. С. Лаврентьева; Ред. Б. Н. Путилов. — &lt;abbr&gt;Л.&lt;/abbr&gt;: Ленинградское отделение издательства «Наука», 1985. — 342 с.
* Энциклопедия обрядов и обычаев / Сост.: Л. И. Брудная, З. М. Гуревич, О. Л. Дмитриева. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Респект, 1996. Arhiivukoupii 2 sulakuudu 2015 Wayback Machine
* ''Скуратівський В. Т.'' Дідух (ukr.). — &lt;abbr&gt;К.&lt;/abbr&gt;: Освіта, 1995. — 272 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-330-02487-0&lt;/nowiki&gt;.
* ''Яндова Я. и др.'' Чешская республика: Держава фольклора в сердце Европы (рус.). ''Folklorní sdružení české republiky''. &lt;small&gt;Kačondan päivymiäry: 12. kylmykuudu 2022.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Arhiviiruittu originualaspäi 18. ligakuudu 2012&lt;/small&gt;
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Keviän pruazniekat]]
[[Kategourii:Slavjuanoin rahvahan kalenduarat]]</text>
      <sha1>m22ulahh5syz29zidug5pc191em3fs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablonu:Potd/2026-10-29</title>
    <ns>10</ns>
    <id>17605</id>
    <revision>
      <id>53128</id>
      <timestamp>2026-10-28T19:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>283</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: Vignes près du Pic de Vissou - October 2020.jpg</comment>
      <origin>53128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="o2ykemkbuccfkujkiek0n8o0kafid6e" xml:space="preserve">Vignes près du Pic de Vissou - October 2020.jpg</text>
      <sha1>o2ykemkbuccfkujkiek0n8o0kafid6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablonu:Motd/2026-10-29</title>
    <ns>10</ns>
    <id>17606</id>
    <revision>
      <id>53129</id>
      <timestamp>2026-10-28T19:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>283</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: Striped hyena in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee.mpg</comment>
      <origin>53129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="gxnp031tbthdnvm1dm1z90e60l6r8n3" xml:space="preserve">Striped hyena in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee.mpg</text>
      <sha1>gxnp031tbthdnvm1dm1z90e60l6r8n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karjalan tazavallan päivy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17607</id>
    <revision>
      <id>53136</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: '''Karjalan tazavallan päivy''' on pruazniekku [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] kunnivokse, kudamua pietäh [[8. kezäkuudu|8. kezäkuudu.]] Sen hyväksyi vuvvennu 1999 Karjalan tazavallan halličus. 8. kezäkuudu vuvvennu 1920 oli allekirjutettu Kogo Ven'an keskustoimehpaniikomitietan azetus &quot;Karjalan ruadokommuunan perustandah&quot; nähte. Ei ole huogavopäivänny.  == Pruazniekan histourii == 27. sulakuudu vuvvennu 1999 Karjalan tazavallan halličuksen piämies Sergei K...</comment>
      <origin>53136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="nc3vec27tk7x88nytfj2kgvnjsfmo6j" xml:space="preserve">'''Karjalan tazavallan päivy''' on pruazniekku [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] kunnivokse, kudamua pietäh [[8. kezäkuudu|8. kezäkuudu.]] Sen hyväksyi vuvvennu 1999 Karjalan tazavallan halličus. 8. kezäkuudu vuvvennu 1920 oli allekirjutettu Kogo Ven'an keskustoimehpaniikomitietan azetus &quot;Karjalan ruadokommuunan perustandah&quot; nähte. Ei ole huogavopäivänny.

== Pruazniekan histourii ==
27. sulakuudu vuvvennu 1999 Karjalan tazavallan halličuksen piämies Sergei Katanandov allekirjutti zakonan &quot;Karjalan tazavallan päivän perustamizes&quot;. Sen mugah 8. kezäkuudu rodih Karjalan tazavallan päiväkse. Sinäpiän vuvvennu 1920 oli allekirjutettu Kogo Ven'an Keskustoimehpaniikomitietan azetus &quot;Karjalan ruadokommuunan perustandas&quot;. Pruazniekkua ruvettih pidämäh &quot;Karjalan valdivolližuon rodivundan simvolannu&quot;.

== Piendy ==
Karjalan tazavallan päivy Petroskois tavan mugah algavuu kukkien panemizes Igäzen tulen luo. Sih tapahtumah otetah ozua vallasolijat, yhteiskunnallizet yhtistykset, Suuren Ižänmuallizen voinan veteruanat, kadietat, laitoksien johtajat, linnalazet.

Tazavallan päiväkse sovitetah Karjalan tazavallan kunnivokanzalaine -arvonimen annandua, valdivollizien palkindoloin juandupidoloi — palkitah parahii tazavallan hyväkse ruadajii.

Vuvvennu 2024 Karjalan tazavallan päiviä piettih sežo Moskovas Rossija-ozuttelus VDNH:l. Sen aigah järjestettih Sampo-melliččy -festivuali, Kantele-ansambl'an konsertu, Karjalan tazavaldah kahten matkailumiärävön arbuajazet, muasteripaja karjalazen tytin luajindas, fleš-mobu &quot;8 kezäkuudu — jogahizen elokses&quot;.

Vuvves 2013 algajen Karjalan tazavallan päivän pruazniekkupidoloi ruvettih pidämäh vuorotellen tazavallan eri linnois da piirilöis, vuvvennu 2019 piäpruazniekkutapahtumat siirrettih kezän lopukse libo syvyskuun allukse. Tazavallan päivän piendykohtua ainos vallitah kilvas edukädeh da se linnu libo kylä suau tazavallan b'udžietaspäi varua kohendus- da kunnostamisruadoloih.

'''Karjalan tazavallan päivän piendypaikat vuozien mugah''':

* 2013 — [[Priäžy]] (8. kezäkuudu)
* 2014 — [[Kondupohju]] (8. kezäkuudu)]
* 2015 — [[Sortaval|Sordaval]] (6. kezäkuudu)
* 2016 — [[Kostamuš|Kostamus]] (11. kezäkuudu)
* 2017 — [[Anuksenlinnu]] (10. kezäkuudu)
* 2018 — [[Belomorsku]] (7. heinykuudu, siirrettih heinykuukse, ku Belomorsku on pohjazes da heinykuun siä parembi pädöy pruazniekan pidämizekse)
* 2019 — [[Karhumägi]] (24. elokuudu)
* 2020 — Karjalan tazavallan 100-vuozipäivy. Se oli suurimii pruazniekkoi. Sen piätapahtumat mendih [[Petroskoi|Petroskois]] 5. syvyskuudu
* 2021 — [[Kalevala (pos'olku)|Kalevala]] (11. syvyskuudu)
* 2022 — [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] kylät D’ärvenoja, [[Šoutjärvi]] da [[Ladvu]] (27. elokuudu)
* 2023 — [[Pitkyrandu]] (26. elokuudu)
* 2024 — [[Segežu]] (24. elokuudu)
* 2025 — Karjalan tazavaldu täytti 105 vuottu, pruazniekan piätapahtumat oldih Petroskois 28. kezäkuudu [[Petroskoi|Petroskoin]] linnan päivänny.

Tazavallan päivän pruazniekan aigua ezitetäh kohendettuloi objektoi, pietäh kulguloi, festivualiloi, konsertoi, teatrallizii ozutuksii, jarmankoi, ozutteluloi, muasteripajoi, kilboi, kižoi da toizii pidoloi.
[[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Karjalan tazavallan pruazniekat]]
[[Kategourii:Kezäkuun 8. päivän pruazniekat]]</text>
      <sha1>nc3vec27tk7x88nytfj2kgvnjsfmo6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karjalan tazavallan halličus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17608</id>
    <revision>
      <id>53137</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Karjalan tazavallan halličus |-  | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%; padding-bott...</comment>
      <origin>53137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14443" sha1="2b6mcryijp26263zy52wdq1en0sfak2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Karjalan tazavallan halličus
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%; padding-bottom: 0.5em;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #993399;&quot;&gt;[[Livvin kieli|karj]].&lt;/span&gt; ''Karjalan tašavallan hallituš''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color: #993399;&quot;&gt;[[Suomen kieli|suom]].&lt;/span&gt; ''Karjalan tasavallan hallitus''
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0;&quot; | [[File:Coat of arms of the Republic of Karelia.svg|120px]]
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-top: 5px;&quot; | [[File:Petrozavodsk 06-2017 img57 Karelian Government building.jpg|280px]]
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;&quot;&gt;Karjalan tazavallan halličuksen taloi&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | YHTEHIZET TIIJOT
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Mua

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[File:Flag of Russia.svg|22px]] [[Ven'a]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Jurisdikcii

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[File:Flag of Karelia.svg|22px]] [[Karjalan tazavaldu|Karjal]] (kui [[Ven'a|Ven'an Federacien]] subjektu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perustandupäivy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | 17. kezäkuudu vuovennu 1994
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Ielolii

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Ministroin nevvosto,&lt;br /&gt;Karjalan tazavallan Ministroin nevvosto
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | RAKENDEH
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Olendupaikku

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | [[Petroskoi]],&lt;br /&gt;Leninan prospektu, 19
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Verkosivusto

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [https://gov.karelia.ru «Карелия официальная»]
|}
'''Karjalan tazavallan halličus''' on [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] alalleh toimii valdivovallan toimehpaniivallan korgevin elin.

== Yhtehizet kohtat ==
Karjalan tazavallan halličuksen piälikönny on Karjalan tazavallan piämies, kudai muvvostau Karjalan tazavallan halličuksen.

Karjalan tazavallan halličus toimiu Ven’an Federacien peruszakonan, federuallizien peruszakonallizien zakonoin, federuallizien zakonoin da Ven’an Federacien toizien normatiivizien oigevusaktoin, Karjalan tazavallan peruszakonan, Karjalan tazavallan vuvven 2013 tuhukuun 5. päivän &quot;Karjalan tazavallan halličukseh nähte&quot; № 1679-ЗРК zakonan da Karjalan tazavallan toizien normatiivizien oigevusaktoin mugah.

== Histourii ==
Elokuul vuvvennu 1990 Karjalan avtoumizen socialistizen nevvostotazavallan Korgevin Nevvosto hyväksyi &quot;Deklaracien Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan valdivollizes iččenäžyös&quot;.

Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan  (ven.)olo. Korgeviman Nevvoston 12. kučundukerähmön kymmenendel sessiel 13. kylmykuudu vuvvennu 1991 piätettih tazavallan nimen muutandas. [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallas]] rodih [[Karjalan tazavaldu]].

12. talvikuudu vuvvennu 1993 kogo Ven’an referenduman aigah hyväksyttih Ven’an Federacien peruszakon. 24. talvikuudu vuvvennu 1993 hyväksyttih Karjalan tazavallan peruszakonan uuzi toimitus, kudaman mugah pidi perustua Karjalan tazavallan peruszakonalline suudo  (ven.)olo., Karjalan tazavallan halličuksen piälikön virgu, Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmön valličendu.

Vuvven 1993 Karjalan tazavallan Peruszakonan mugah Karjalan tazavallan halličuksen luadijannu da piälikönny oli rahvahan nelläkse vuottu vallittu Karjalan tazavallan halličuksen piälikkö, kudai samal aigua oli Karjalan tazavallan toimehpaniivallan piälikönny da korgevimannu virguniekannu.

Vuvvennu 2002 rodih Karjalan tazavallan halličuksen piäministran virgu, kudai otettih iäre vuvvennu 2010.

18. tuhukuudu vuvvennu 2016 Karjalan tazavallan piämies Aleksandr Hudilainen allekirjutti käskyn &quot;Karjalan tazavllan halličuksen iärelähtendäs&quot;.

24. kevätkuudu vuvvennu 2016 Karjalan tazavallan halličus hyväksyi zakonuprojektat Karjalan tazavallan Peruszakonah kohenduksien luajindas sego Karjalan tazavallan zakonah &quot;Karjalan tazavallan halličukseh nähte&quot; da zakonah &quot;Erähis kyzymyksis valdivollizes siviilipalvelus da valdivovirrois olijoin persounien oigevuksellizes tilas&quot;. Uvvessah rodih Karjalan tazavallan halličuksen piäministran — Karjalan tazavallan enzimäzen varapiälikön virgu. Karjalan tazavallan piämies on Karjalan tazavallan toimehpaniivallan piälikönny.

6. sulakuudu vuvvennu 2016 käskys № 21 hyväksyttih halličuksen uuzi struktuuru.

Karjalan tazavallan piämiehen käskys № 108 syvyskuun 25. päivänny vuvvennu 2017 hyväksyttih halličuksen uuzi struktuuru.

5. tuhukuudu vuvvennu 2025 Karjalan tazavallan piämies Artur Parfenčikov ilmoitti muutoksis Karjalan tazavallan halličukses.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;&quot;
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;&quot;
! style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 25%;&quot; | Täyzivaldažuksien aigu
! style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 45%;&quot; | Halličuksen piälikön virgu
! style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 30%;&quot; | Halličuksen piälikkö
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 13. kylmykuudu 1991 — 14. heinykuudu 1994
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Ministroin nevvoston piälikkö&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;(virgu otettih iäre vuovennu 1994)&lt;/span&gt;
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Sergei Blinnikov|Blinnikov Sergei Petrovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 17. oraskuudu 1994 — 1. kezäkuudu 1998
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Halličuksen piälikkö
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Степанов, Виктор Николаевич|Stepanov Viktor Nikolajevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1. kezäkuudu 1998 — 12. oraskuudu 2002
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Halličuksen piälikkö&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;(virgu otettih iäre vuovennu 2002)&lt;/span&gt;
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Sergei Katanandov|Katanandov Sergei Leonidovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | 12. oraskuudu — 31. talvikuudu 2002
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Sergei Katanandov|Katanandov Sergei Leonidovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1. pakkaskuudu 2003 — 27. heinykuudu 2010
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Pavel Černov|Černov Pavel Viktorovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | 28. heinykuudu — 26. elokuudu 2010
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;(virgu otettih iäre vuovennu 2010)&lt;/span&gt;
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Нелидов, Андрей Витальевич|Nelidov Andrei Vital'jevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 26. elokuudu 2010 — 22. oraskuudu 2012
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Tazavallan piämies
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Нелидов, Андрей Витальевич|Nelidov Andrei Vital'jevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 24. oraskuudu 2012 — 15. tuhukuudu 2017
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Tazavallan piämies
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Худилайнен, Александр Петрович|Hudilainen Aleksandr Petrovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 15. tuhukuudu — 27. kevätkuudu 2017
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Tazavallan piämies
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Artur Parfenčikov|Parfenčikov Artur Olegovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | 27. kevätkuudu 2017 — tuhukuu 2025
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Aleksandr Čepik|Čepik Aleksandr Jevgenjevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | oraskuun 27. päiväs 2025
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Сергеев, Андрей Сергеевич|Sergejev Andrei Sergejevič]]
|}

== Karjalan tazavallan halličukseh kuulujat ==
Karjalan tazavallan halličuksen struktuuru on hyväksytty Karjalan tazavallan piämiehen käskys &quot;Karjalan tazavallan halličukseh kuulujis&quot; 25. syvyskuudu vuvvennu 2017 № 108:

* Karjalan tazavallan piämies;
* Karjalan tazavallan enzimäine varapiämies — Karjalan tazavallan halličuksen piäministru;
* Karjalan tazavallan varapiämies — Karjalan tazavallan piämiehen hallindon johtai;
* Karjalan tazavallan piämiehen kodimuanpoliitiekan varapiämies;
* Karjalan tazavallan piämiehen oigevusvalvojien laitoksienke toimindan varapiämies;
* Karjalan tazavallan varapiämies — Ven’an Federacien Prezidentan Karjalan tazavallan alalline ezittäi;
* Karjalan tazavallan piämiehen ezittäi Karjalan tazavallan Zakonoinluajindukerähmös;
* Karjalan tazavallan halličuksen talovusvarapiäministru;
* Karjalan tazavallan halličuksen sociualukyzymyksien varapiäministru;
* Karjalan tazavallan halličuksen infrastruktuuran kehityksen varapiäministru;
* Karjalan tazavallan halličuksen varapiäministru — Karjalan tazavallan mua- da kalatalovusministru;
* Karjalan tazavallan rahavaroinministru;
* Karjalan tazavallan talovuskehityksen da tevolližuon ministru;
* Karjalan tazavallan omažus- da muavälilöin ministru;
* Karjalan tazavallan luonnonvaroin da ekolougien ministru;
* Karjalan tazavallan tervehyshoidoministru;
* Karjalan tazavallan sociualuturvuministru;
* Karjalan tazavallan kul’tuuruministru;
* Karjalan tazavallan opastanduministru;
* Karjalan tazavallan rakendamizen, eländykunnallistalovuon da energietiekan ministru;
* Karjalan tazavallan kanzallizen da alovehellizen poliitiekan ministru;
* Karjalan tazavallan tietalovuon, ajonevvoloin, poštu- da telelaitoksen ministru;
* Karjalan tazavallan nuorižoazieloin, liikundukul’tuuran da sportan ministru.

== Halličuksen täyzivaldažuot ==

* Todevuttau ruadomiärii ristikanzan da kanzalazen oigevuksien da vällyzien todevuttamizekse, varmistamizekse da suojelemizekse, omažuon da yhteiskunnallizen järjestyksen suojelemizekse, terrorizman da ekstremizman vastustamizekse, rikoksien vastustamizekse;
* Valmistau Karjalan tazavallan b'udžietan projektan da tazavallan sociualu-talovuollizen kehityksen ohjelmien projektat niilöin Karjalan tazavallan piämiehen ezittämizekse Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmös;
* Huolehtiu Karjalan tazavallan b’udžietan todevuttamizes da valmistau Karjalan tazavallan piämiehen Karjalan zakonoinluajindukerähmös ezitettäväkse selvityksen miärätyn b’udžietan todevuttamizes da selvitykset Karjalan tazavallan sociualu-talovuollizien ohjelmien todevuttamizes;
* Muvvostau Karjalan tazavallan toimehpaniivallan muut elimet;
* Hoidau da miäriäy Karjalan tazavallan omažuttu Karjalan tazavallan zakonoin mugah sego hoidau Karjalan tazavallale annettuu federuallistu omažuttu federuallizien zakonoin da muuloin Ven’an Federacien normatiivizien oigevusaktoin mugah;
* Hänel on oigevus ehoittua paikallizele ičehaldivole, vallitule libo muule paikallizen ičehaldivon virguniekale sen, ku heijän jullatut oigevusaktat luajittas Ven’an Federacien zakonoinmugazikse, ku nämmä aktat ollah Ven’an Federacien Peruszakonua, federuallizii zakonoi da Ven’an Federacien muuloin normatiivizien oigevusaktoi vastah sego hänel on oigevus kiändyö suudoh;
* Käyttäy muuloi federuallizis zakonois, Karjalan tazavallan Peruszakonas da Karjalan tazavallan zakonois sanottuloi täyzivaldažuksii sego Ven’an Federacien Peruszakonan 78. pygäläs miärättylöi sobimuksii toimehpaniivallan federuallizien elimienke.
[[Kategourii:Karjalan tazavallan halličus]]</text>
      <sha1>2b6mcryijp26263zy52wdq1en0sfak2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53138</id>
      <parentid>53137</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>53138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14572" sha1="dbtde36yrmizskj13ozn2gjbygxbqmw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; width: 315px; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f8f9fa; text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em 0.2em 0.2em;&quot; | Karjalan tazavallan halličus
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%; padding-bottom: 0.5em;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #993399;&quot;&gt;[[Livvin kieli|karj]].&lt;/span&gt; ''Karjalan tašavallan hallituš''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color: #993399;&quot;&gt;[[Suomen kieli|suom]].&lt;/span&gt; ''Karjalan tasavallan hallitus''
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding: 5px 0;&quot; | [[File:Coat of arms of the Republic of Karelia.svg|120px]]
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #fff; padding-top: 5px;&quot; | [[File:Petrozavodsk 06-2017 img57 Karelian Government building.jpg|280px]]
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; padding: 4px 10px 0 10px; line-height: 1.3em; color: #202122;&quot;&gt;Karjalan tazavallan halličuksen taloi&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | YHTEHIZET TIIJOT
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; width: 35%; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Mua

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[File:Flag of Russia.svg|22px]] [[Ven'a]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Jurisdikcii

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [[File:Flag of Karelia.svg|22px]] [[Karjalan tazavaldu|Karjal]] (kui [[Ven'a|Ven'an Federacien]] subjektu)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Perustandupäivy

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | 17. kezäkuudu vuovennu 1994
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Ielolii

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Ministroin nevvosto,&lt;br /&gt;Karjalan tazavallan Ministroin nevvosto
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-size: 85%; font-weight: bold; color: #54595d; letter-spacing: 1px; padding: 0.2em;&quot; | RAKENDEH
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Olendupaikku

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0; line-height: 1.4em;&quot; | [[Petroskoi]],&lt;br /&gt;Leninan prospektu, 19
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: left; vertical-align: top; padding: 0.4em 0 0.4em 10px; font-weight: bold;&quot; | Verkosivusto

| style=&quot;vertical-align: top; padding: 0.4em 0;&quot; | [https://gov.karelia.ru «Карелия официальная»]
|}
'''Karjalan tazavallan halličus''' on [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] alalleh toimii valdivovallan toimehpaniivallan korgevin elin.

== Yhtehizet kohtat ==
Karjalan tazavallan halličuksen piälikönny on Karjalan tazavallan piämies, kudai muvvostau Karjalan tazavallan halličuksen.

Karjalan tazavallan halličus toimiu Ven’an Federacien peruszakonan, federuallizien peruszakonallizien zakonoin, federuallizien zakonoin da Ven’an Federacien toizien normatiivizien oigevusaktoin, Karjalan tazavallan peruszakonan, Karjalan tazavallan vuvven 2013 tuhukuun 5. päivän &quot;Karjalan tazavallan halličukseh nähte&quot; № 1679-ЗРК zakonan da Karjalan tazavallan toizien normatiivizien oigevusaktoin mugah.

== Histourii ==
[[Failu:Kuusinens_palats.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|Halličuksen taloi, kudamas johtajannu oli O. V. Kuusinen, 1940-lugu.]]
Elokuul vuvvennu 1990 Karjalan avtoumizen socialistizen nevvostotazavallan Korgevin Nevvosto hyväksyi &quot;Deklaracien Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan valdivollizes iččenäžyös&quot;.

Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan  (ven.)olo. Korgeviman Nevvoston 12. kučundukerähmön kymmenendel sessiel 13. kylmykuudu vuvvennu 1991 piätettih tazavallan nimen muutandas. [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallas]] rodih [[Karjalan tazavaldu]].

12. talvikuudu vuvvennu 1993 kogo Ven’an referenduman aigah hyväksyttih Ven’an Federacien peruszakon. 24. talvikuudu vuvvennu 1993 hyväksyttih Karjalan tazavallan peruszakonan uuzi toimitus, kudaman mugah pidi perustua Karjalan tazavallan peruszakonalline suudo  (ven.)olo., Karjalan tazavallan halličuksen piälikön virgu, Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmön valličendu.

Vuvven 1993 Karjalan tazavallan Peruszakonan mugah Karjalan tazavallan halličuksen luadijannu da piälikönny oli rahvahan nelläkse vuottu vallittu Karjalan tazavallan halličuksen piälikkö, kudai samal aigua oli Karjalan tazavallan toimehpaniivallan piälikönny da korgevimannu virguniekannu.

Vuvvennu 2002 rodih Karjalan tazavallan halličuksen piäministran virgu, kudai otettih iäre vuvvennu 2010.

18. tuhukuudu vuvvennu 2016 Karjalan tazavallan piämies Aleksandr Hudilainen allekirjutti käskyn &quot;Karjalan tazavllan halličuksen iärelähtendäs&quot;.

24. kevätkuudu vuvvennu 2016 Karjalan tazavallan halličus hyväksyi zakonuprojektat Karjalan tazavallan Peruszakonah kohenduksien luajindas sego Karjalan tazavallan zakonah &quot;Karjalan tazavallan halličukseh nähte&quot; da zakonah &quot;Erähis kyzymyksis valdivollizes siviilipalvelus da valdivovirrois olijoin persounien oigevuksellizes tilas&quot;. Uvvessah rodih Karjalan tazavallan halličuksen piäministran — Karjalan tazavallan enzimäzen varapiälikön virgu. Karjalan tazavallan piämies on Karjalan tazavallan toimehpaniivallan piälikönny.

6. sulakuudu vuvvennu 2016 käskys № 21 hyväksyttih halličuksen uuzi struktuuru.

Karjalan tazavallan piämiehen käskys № 108 syvyskuun 25. päivänny vuvvennu 2017 hyväksyttih halličuksen uuzi struktuuru.

5. tuhukuudu vuvvennu 2025 Karjalan tazavallan piämies Artur Parfenčikov ilmoitti muutoksis Karjalan tazavallan halličukses.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;&quot;
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;&quot;
! style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 25%;&quot; | Täyzivaldažuksien aigu
! style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 45%;&quot; | Halličuksen piälikön virgu
! style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 30%;&quot; | Halličuksen piälikkö
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 13. kylmykuudu 1991 — 14. heinykuudu 1994
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Ministroin nevvoston piälikkö&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;(virgu otettih iäre vuovennu 1994)&lt;/span&gt;
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Sergei Blinnikov|Blinnikov Sergei Petrovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 17. oraskuudu 1994 — 1. kezäkuudu 1998
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Halličuksen piälikkö
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Степанов, Виктор Николаевич|Stepanov Viktor Nikolajevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1. kezäkuudu 1998 — 12. oraskuudu 2002
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Halličuksen piälikkö&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;(virgu otettih iäre vuovennu 2002)&lt;/span&gt;
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Sergei Katanandov|Katanandov Sergei Leonidovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | 12. oraskuudu — 31. talvikuudu 2002
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Sergei Katanandov|Katanandov Sergei Leonidovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 1. pakkaskuudu 2003 — 27. heinykuudu 2010
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Pavel Černov|Černov Pavel Viktorovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | 28. heinykuudu — 26. elokuudu 2010
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;(virgu otettih iäre vuovennu 2010)&lt;/span&gt;
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Нелидов, Андрей Витальевич|Nelidov Andrei Vital'jevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 26. elokuudu 2010 — 22. oraskuudu 2012
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Tazavallan piämies
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Нелидов, Андрей Витальевич|Nelidov Andrei Vital'jevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 24. oraskuudu 2012 — 15. tuhukuudu 2017
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Tazavallan piämies
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Худилайнен, Александр Петрович|Hudilainen Aleksandr Petrovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center; font-weight: bold;&quot; | 15. tuhukuudu — 27. kevätkuudu 2017
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Tazavallan piämies
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Artur Parfenčikov|Parfenčikov Artur Olegovič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | 27. kevätkuudu 2017 — tuhukuu 2025
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Aleksandr Čepik|Čepik Aleksandr Jevgenjevič]]
|-

| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: center;&quot; | oraskuun 27. päiväs 2025
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | Piäministru
| style=&quot;border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; text-align: left;&quot; | [[Сергеев, Андрей Сергеевич|Sergejev Andrei Sergejevič]]
|}

== Karjalan tazavallan halličukseh kuulujat ==
Karjalan tazavallan halličuksen struktuuru on hyväksytty Karjalan tazavallan piämiehen käskys &quot;Karjalan tazavallan halličukseh kuulujis&quot; 25. syvyskuudu vuvvennu 2017 № 108:

* Karjalan tazavallan piämies;
* Karjalan tazavallan enzimäine varapiämies — Karjalan tazavallan halličuksen piäministru;
* Karjalan tazavallan varapiämies — Karjalan tazavallan piämiehen hallindon johtai;
* Karjalan tazavallan piämiehen kodimuanpoliitiekan varapiämies;
* Karjalan tazavallan piämiehen oigevusvalvojien laitoksienke toimindan varapiämies;
* Karjalan tazavallan varapiämies — Ven’an Federacien Prezidentan Karjalan tazavallan alalline ezittäi;
* Karjalan tazavallan piämiehen ezittäi Karjalan tazavallan Zakonoinluajindukerähmös;
* Karjalan tazavallan halličuksen talovusvarapiäministru;
* Karjalan tazavallan halličuksen sociualukyzymyksien varapiäministru;
* Karjalan tazavallan halličuksen infrastruktuuran kehityksen varapiäministru;
* Karjalan tazavallan halličuksen varapiäministru — Karjalan tazavallan mua- da kalatalovusministru;
* Karjalan tazavallan rahavaroinministru;
* Karjalan tazavallan talovuskehityksen da tevolližuon ministru;
* Karjalan tazavallan omažus- da muavälilöin ministru;
* Karjalan tazavallan luonnonvaroin da ekolougien ministru;
* Karjalan tazavallan tervehyshoidoministru;
* Karjalan tazavallan sociualuturvuministru;
* Karjalan tazavallan kul’tuuruministru;
* Karjalan tazavallan opastanduministru;
* Karjalan tazavallan rakendamizen, eländykunnallistalovuon da energietiekan ministru;
* Karjalan tazavallan kanzallizen da alovehellizen poliitiekan ministru;
* Karjalan tazavallan tietalovuon, ajonevvoloin, poštu- da telelaitoksen ministru;
* Karjalan tazavallan nuorižoazieloin, liikundukul’tuuran da sportan ministru.

== Halličuksen täyzivaldažuot ==

* Todevuttau ruadomiärii ristikanzan da kanzalazen oigevuksien da vällyzien todevuttamizekse, varmistamizekse da suojelemizekse, omažuon da yhteiskunnallizen järjestyksen suojelemizekse, terrorizman da ekstremizman vastustamizekse, rikoksien vastustamizekse;
* Valmistau Karjalan tazavallan b'udžietan projektan da tazavallan sociualu-talovuollizen kehityksen ohjelmien projektat niilöin Karjalan tazavallan piämiehen ezittämizekse Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmös;
* Huolehtiu Karjalan tazavallan b’udžietan todevuttamizes da valmistau Karjalan tazavallan piämiehen Karjalan zakonoinluajindukerähmös ezitettäväkse selvityksen miärätyn b’udžietan todevuttamizes da selvitykset Karjalan tazavallan sociualu-talovuollizien ohjelmien todevuttamizes;
* Muvvostau Karjalan tazavallan toimehpaniivallan muut elimet;
* Hoidau da miäriäy Karjalan tazavallan omažuttu Karjalan tazavallan zakonoin mugah sego hoidau Karjalan tazavallale annettuu federuallistu omažuttu federuallizien zakonoin da muuloin Ven’an Federacien normatiivizien oigevusaktoin mugah;
* Hänel on oigevus ehoittua paikallizele ičehaldivole, vallitule libo muule paikallizen ičehaldivon virguniekale sen, ku heijän jullatut oigevusaktat luajittas Ven’an Federacien zakonoinmugazikse, ku nämmä aktat ollah Ven’an Federacien Peruszakonua, federuallizii zakonoi da Ven’an Federacien muuloin normatiivizien oigevusaktoi vastah sego hänel on oigevus kiändyö suudoh;
* Käyttäy muuloi federuallizis zakonois, Karjalan tazavallan Peruszakonas da Karjalan tazavallan zakonois sanottuloi täyzivaldažuksii sego Ven’an Federacien Peruszakonan 78. pygäläs miärättylöi sobimuksii toimehpaniivallan federuallizien elimienke.
[[Kategourii:Karjalan tazavallan halličus]]</text>
      <sha1>dbtde36yrmizskj13ozn2gjbygxbqmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aleksandr Čepik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17609</id>
    <revision>
      <id>53139</id>
      <timestamp>2026-10-29T10:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: '''Aleksandr Jevgenjevič Čepik''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Александр Евгеньевич Чепик''; roin. 13. heinykuudu 1974, R'azanin aloveh) on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] valdivomies, [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piäministru (vuvves 2017 algajen).  == Eloskerdu == Aleksandr Čepik on roinnuhes 13. heinykuudu vuvvennu 1974 R'azanin alovehen Ribnoje-linnas.  Vuozinnu 1991—1996 opastui R'azanin valdivollizes muatalovusakadiemies Buhgalterin učott...</comment>
      <origin>53139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="beclyfxdddqpsv7dm2cruddypegdbkc" xml:space="preserve">'''Aleksandr Jevgenjevič Čepik''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Александр Евгеньевич Чепик''; roin. 13. heinykuudu 1974, R'azanin aloveh) on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] valdivomies, [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piäministru (vuvves 2017 algajen).

== Eloskerdu ==
Aleksandr Čepik on roinnuhes 13. heinykuudu vuvvennu 1974 R'azanin alovehen Ribnoje-linnas.

Vuozinnu 1991—1996 opastui R'azanin valdivollizes muatalovusakadiemies Buhgalterin učottu da audittu, ekonomistu -opastusalal.

Vuvvennu 2015 puolisti ekonoumiekkutiedoloin kandiduatan väitösruavon Moskovan talovuon, statistiekan da informuatiekan valdivonyliopistos.

Opastui Moskovan valdivonyliopistos Anglien kieli -alal, anglien kielen maltandunero on &quot;Upper intermediate&quot;.

Vuvves 1996 ruadoi &quot;Sberbankan&quot; Ribnoje-linnan ozastos. Sit R'azanis rodih &quot;Stankobankan&quot; syväintarkastuksen da krediittufondan ozaston piälikökse.

Vuvven 2001 syvyskuus ruadoi Moskovas piäjohtajan rahapuolen sijahizennu laitoksil ven. ''ЗАО «Скотт, Риггс и Флетчер (аудит) Лтд»'', vuvves 2003 algajen oli Polema-laitoksen piäjohtajannu. Vuvven 2006 sulakuus vuvven 2008 pakkaskuussah ruadoi Moskovas ven. ''«Дайрект Инвестментс Раша Лимитед»''-kompuanies.

Vuvven 2008 pakkaskuus oli Bur'atien tazavallan halličuksen piämiehen talovuonpuolen sijahizennu.

Vuvven 2017 kevätkuun 1. päiväs ruadau Karjalan tazavallan piämiehen stratiegizien kyzymyksien kehityksen sijahizennu .

Vuvven 2017 ligakuun 28. päiväs Aleksandr Čepik on Karjalan tazavallan piäministrannu. Toizen kerran Aleksandr Čepik oli vallittu täh virgah 27. ligakuudu vuvvennu 2022 Artur Parfenčikovan toizen kerran Karjalan tazavallan piämiehekse vallittuu.

28. pakkaskuudu vuvvennu 2025 rodih Kurskan alovehen virras toimijakse gubernuattoran enzimäzekse varapiälikökse — halličuksen piämiehekse.

== Palkindot da arvonimet ==

* Ven'an syväinazieloin 200-vuozipäivän medalil;
* Medali &quot;Arvoruadolois Bur'atien tazavallan hyväkse&quot; panokses alovehen kehittämizeh;
* Medali &quot;Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse&quot; (2021);
* Karjalan tazavallan arvostettu ekonomistu (15. talvikuudu vuvvennu 2024).
[[Kategourii:Rodivunnuot 13. heinykuudu]]
[[Kategourii:Rodivunnuot vuovennu 1974]]
[[Kategourii:Palkitut medalil &quot;Ven'an syväinazieloin ministerstvan 200-vuozipäivy&quot;]]
[[Kategourii:Persounat kirjaimikon mugah]]
[[Kategourii:Rodivunnuot Nevvostoliitos]]
[[Kategourii:Karjalan tazavallan piäministrat]]</text>
      <sha1>beclyfxdddqpsv7dm2cruddypegdbkc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>