Wikipedii olowiki https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Medii Erikoine Pagin Käyttäi Käyttäi pagin Wikipedii Wikipedien paginat Failu Failu pagin MediiWiki MediiWiki pagin Šablonu Šablonu pagin Abu Abu pagin Kategourii Kategourii pagin TimedText TimedText talk Moduuli Keskustelu moduulista Event Event talk 0 2723 53154 53111 2026-10-29T17:56:50Z Fembriha 8650 /* */ 53154 wikitext text/x-wiki {{Mua | Nimi=Avstrualien yhtymy | Alguperäine nimi={{K-en|Commonwealth of Australia}} | Flagu=Flag_of_Australia_(converted).svg | Gerbu=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | Audio = U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (abridged).oga | Iččenäžyön päivymiärät=1. pakkaskuudu 1901 | Genetiivu=Avstrualien | Piälinnu=[[Canberra]] | Suurimat linnat=[[Sydney]], [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]], [[Adelaide]] | Rahvahan lugumäry=25 978 935 | Hinnoituksen vuozi=2022 | Pinduala=7 692 024 }} '''Avstrualii''' ({{K-en|Australia}}) libo Avstrualien yhtymy on valdivo, kudai sijoittuu suvizes muan puoliškos. Se täyttäy [[Australii (manner)|Avstrualien manderen]], Tasmanien suaren da vie monet muut Indien valdumeren da Tyynenmeren suaret. Valdivon pinduala on 7 692 024 km² (6. sijal muailmas). Lähizet muat ollah [[Päivännouzu Timor]], [[Indonezii]] da [[Papua-Uuzi Guinea]] pohjazes, [[Vanuatu]], [[Uuzi-Kaledounii]] da [[Solomonsuaret]] koillizes, [[Uuzi Zelandii]] liidehes. Rahvahan lugumiäry on 24 237 283 hengie (3.05.2016), kudamis enimistö eläy päivännouzurannal. Avstrualien piälinnu on [[Canberra]]. [[Kategourii:Okeanien muat]] [[Kategourii:Australii|*]] 1pj39o769oewc74gy3v6nozqltsh8oe 0 3065 53151 53134 2026-10-29T17:51:53Z Onegaborg 144 53151 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Karjalan tazavaldu''' libo '''Karjal''' ({{K-ru|Респу́блика Каре́лия}}, ''Respublika Karelija'') on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] subjektu. Kuuluu Ven'an Luodehpuolen federuallizeh okrugah da Pohjazeh talovuspiirih. Karjalan tazavallan piälinnannu on [[Petroskoi]]. Tazavallan piälikönny (halličuksen johtajannu) ruadau [[Artur Parfenčikov]]. Karjalan tazavaldu on perustettu vuvvennu 1920 kui [[Karjalan ruadokommuunu]]. Sit 25. heinykuudu vuvvennu 1923 rodih [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Avtonoumine Karjalan sosialistine nevvostotazavaldu]] Ven'an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah kuulujannu. Talvikuun 5. päivänny vuvvennu 1936 se sai Karjalan avtonoumine sicialistine nevvostotazavaldu -nimen. Kevätkuun 31. päivänny vuvvennu 1940 Nevvostoliiton Ylimäzen nevvoston käskys tazavaldu sai [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu|Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]] –nimen da ei ruvennuh enämbiä kuulumah Ven'an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah. Vuvven 1956 heinykuun 16. päiväs se uvvessah kuuluu VFSNT:h. Karjalan tazavallan Ylimäine nevvosto 9. elokuudu vuvvennu 1990 hyväksyi deklaracien valdivollizes iččenäžyös da 13. kylmykuudu vuvvennu 1991 otti käyttöh tazavallan nygözen virrallizen nimen – Karjalan tazavaldu. Karjalan päivänlaskuraja on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] da [[Suomi|Suomen]] valdivollizen rajan ozannu. Päivännouzupuoles Karjal rajoittuu Arhangelin aloveheh, suves Karjalan tazavallal on raja [[Leningradan aloveh|Leningruadan]] da Voulogdan alovehenke, pohjazes – [[Murmanskan aloveh|Murmanskan alovehenke]]. Karjalan tazavallas valdivokielenny on ven'an kieli. Valdivon kannatustu suajah tazavallas [[Karjalan kieli|karjalan]], [[Vepsän kieli|vepsän]] da [[Suomen kieli|suomen kielet]]. == Nimen alguperä == Karjal-nimen alguperiä loppussah vie ei sellitetty. Tutkijat ollah sidä mieldy, ku se oli roinnuh ezisuomelazes sanas *karja "karju", kudai oli otettu laihinah ezigermuanielazes kieles: ''*harjaz'', kudai tarkoitti "sodajoukkuo, armiedu" da nimen lopus olii ''-l'' on paikannimilöin ''-la/-lä-'' -juondeh. Toizen sellityksen mugah Karjalan tazavallan nimi sai roita baltilazes sanas ''гарья'', kudai tarkoitti "mägie". == Muantiedo == Karjalan tazavaldu on Pohjas-Jevroupas, Ven'an luodehes. Sen randoi koillizes huuhtelou Vienanmeri. Karjalan tazavallan piduhus pohjazespäi suveh on 660 kilometrii, päivänlaskuspäi päivännouzuh – 424 kilometrii. Karjalan muapindu on mättähikäs alango, kudamas päivänlaskupuoles rodieu Päivänlasku-Karjalaine ylängö. Jiätikkö pohjazeh siirdäjes on ylen äijäl muuttanuh Karjalan muapinnan, sih rodih morienuselgii, mägiharjandehii, mättähii, järviallikkoloi. Karjalan tazavallan korgevin kohtu on Nuorunen mägi Louhen piiris Paanajärven kanzallizes puustos– 576,7 metrii. === Aigupoujassu === Karjalan tazavaldu kuuluu aigupoujassah, kudamua kanzoinvälizen standartan mugah sanotah Moskovan aigupoujasakse. Kogomuailman koordiniiruitus aijas (UTC) on eruo +3:00. === Ilmasto === Karjalan ilmasto on muuttui ilmasto meri- da mannerilmaston välil. Karjalan lähäl ollah [[Baltiekan meri|Baltiekkumeri]], [[Vienanmeri]] da [[Barencanmeri]], sendäh ilmu tazvallas on vaihtelii da liijakse kostei, puaksuh vihmuu libo panou lundu. Talvi Karjalas on pitky da viluvin vuvvenaijois. Kezä on lyhyt da lämmin. Toiči kezäkuul Karjalas voi olla halluagi. Räkkipäivii ei ole äijiä, suves net voijah kestiä kaksi-kolme nedälii. === Geolougii === Hyödykaivadahizis Karjalas on raudurudua, šungiitua, tituanua, vanuadiedu, molebdenua, rakendusmaterjualois – graniittua, diabuazua, mruamorua, kvarciittua. Kirjoile on pandu 494 hyödykaivandahizien suandukohtua. Niilöis suajah turvehtu, hiekkua da čuuruu, luonnon piälystyskivie, rakenduskivie da toizii. === Vezistöt === Karjal on järvilöin da jogiloin mua. Nelläs vuitti sen alovehtu on vien vallas. Karjalas on läs 60 tuhattu järvie da 27 tuhattu jogie. Luadogan järvi da Oniegujärvi ollah Jevroupan suurimat järvet. Suurimien järvilöin joukkoh kuulutah sežo Piäjärvi, Seesjärvi, Siämärvi (järvi), Topasjärvi, Jyškyjärvi. Karjalan suurimat jovet ollah Vodla (149 kilometrii), Kemi (191 kilometrii), Onda (197 kilometrii) . === Eläinmuailmu === Karjalan eläinmuailmu oli kehitynnyh jälles jiäkauttu. Tazavallas on 63 imettäjien lajii, erähät niilöis on pandu Karjalan Ruskieh kniigah, ezimerkikse, Luodagan n'orpu. Karjalan mečis on kondiedu, hirvie, meččypoččii, pohjastu pedrua, ahmoidu, reboidu, änöidyj, hukkua, ilvesty, kuniččua, sagarvuo, majaidu, mägriä. Karjalas on 285 linduloin lajii, niilöis 36 lajii on pandu Karjalan Ruskieh kniigah. Karjalas on čiuččoidu, tijastu, piäsköidy, hanhie, sorzua, kurmoidu, tedriroduhizii linduloi: tedrie, pyydy, meččykanua, meččoidu. Pedolindulois tazavallas on hyybiedy, kotkua, haukkua. Kiemurdelijois Karjalas suau nähtä vaiku harmua maduo, mustumaduo, vaskiččuu da kaksi lajii šižiliuhkuu. Kezäl Karjalas on äijy tihii, čakkua da puarmua. === Kazvimuailmu === Karjalan kazvimuailmu oli kehitynnyh 10-15 tuhattu vuottu tagaperin. Karjalas enimyölleh on havvumeččiä, pohjazeh päi – pedäjikkölöi, suveh päi – pedäjikkölöi da kuuzikkoloi. Havvupuulois Karjalas kazvau pedäjiä da kuustu, lehtipuulois – koivuu, leppiä, huabua, pajuu. Karjalan mečis da suoloil kazvau äijy marjua: buolua, must'oidu, muur'oidu, garbaluo, juomoidu, meččymadžoidu. === Luonnon suojelu === Karjalan tazavallas on kaksi rauhoitettuu alovehtu: Kivačun da Kostamuksen rauhoitettu aloveh, da Kandalakšan rauhoitetun alovehen Kemi-Ludskoi oza. Nilöis ollah ekolougizet tropat, luonnon muzeit da kehitetäh tiedomatkailuu. Karjalas on nelli kanzallistu puustuo: Vodlajärven kanzalline puusto (oza sit kuuluu Arhangelin alovehele), [[Puanajärvi (pos'olku)|Paanajärven]], [[Kalevala (pos'olku)|Kalevalan]] da [[Luadogan kallivosuaret]] -puustot. == Histourii == VII vs — XI vs. — Korela-heimo (Itämerensuomelazih kanzoih kuului heimo) XI — XV vs. — Korelan mua (Luadogan luodehrannikon alovehen histourielline nimi. Kuului Novgorodan tazavaldah) XVI — XVII vs. — Korelan ujezdu (Moskovan tsuarikunnan Novgorodan mualoin Vadjan viijendeksen oza) 1617 — 1721 — Karjalan gercougukundu (Kuului Ruočin kuningaskundah Viiburin alovehennu) 1784 — 1796 — Anuksen paikallisjohtokundu (Ven’an valdukunnan haldivolline yksikkö) 1801 — 1922 — Anuksen gubernii (Ven’an valdukunnan haldivolline yksikkö) 08. kezäkuudu 1920 — 27. heinykuudu 1923 — Karjalan ruadokommuunu (Avtonoumii VFSNT:s/Nevvostoliitos) 25. heinykuudu 1923 — 05. kylmykuudu 1936 — Avtonoumine Karjalan socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s) 05. talvikuudu 1936 — 31. kevätkuudu 1940 — Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s) 31. kevätkuudu 1940 — 16. heinykuudu 1956 — Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu (Nevvostotazavaldu) 16. heinykuudu 1956 — 24. oraskuudu 1991 — Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu (Avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu VFSNT:s) 24. oraskuudu 1991 — 13. kylmykuudu 1991 — Karjalan socialistine nevvostotazavaldu (Tazavaldu VFSNT:s) 13. kylmykuudu 1991 — 12. tuhukuudu 2001 — Karjalan tazavaldu (Tazavaldu VFSNT:s /Ven'al) Pakkaskuun 12. päiväs vuvven 2001 — Karjalan tazavaldu (Karjal) (Tazavaldu Ven’an Federacies) Oli sežo tunnustamattomii valdivollizii yksikkölöi tazavallan pohjazes sodaintervencien aigah: 21.07.1919 – 18.05.1920 – Pohjas-karjalaine valdivo; 19.03.1920 – 1922 – Uhtuon tazavaldu. == Rahvas == Karjalan tazavallan rahavahan lugumiäry Rosstatan tiedoloin mugah on 527 821 hengie (2023). Linnalastu rahvastu on 80,11% (2022). Karjalas eläy ven'alastu, karjalastu, vepsälästy, valgoven'alastu, suomelastu da muudu kanzua. == Suurembat eländykohtat == {{Kartal sijaičendu+|Ven'an Federatsii Karjala|| AlternativeMap =Relief Map of Karelia.png|width=440|float= right|alt=Karjalan tazavallan linnat da piirit |caption=Karjalan tazavallan kartu. |places= <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 14 2.svg<!--Iso yli 100 k.as kaupunki-->|marksize=15 |lat_deg=61.78|lat_dir=N|lon_deg=34.33|lon_dir=E |position=top|label=<u>[[Petroskoi|<br><br>Petroskoi]]</u>|label_size=110|link=Petroskoi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 14.svg<!--keskikokoinen 30-100 k.as kaupunki-->|marksize=25 |lat_deg=62.2|lat_dir=N|lon_deg=34.27|lon_dir=E |position=left|label=[[Kondupohju]]|link=Kondupohju}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg<!--pienehkö 10-30 k.as taajama-->|marksize=20 |lat_deg=63.73|lat_dir=N|lon_deg=34.32|lon_dir=E |position=top|label=[[Segeža|<br>Segeža]]|link=Segeža}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20 |lat_deg=64.58|lat_dir=N|lon_deg=30.6|lon_dir=E |position=right|label=[[Kostamuš]]|link=Kostamuš}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20 |lat_deg=61.7|lat_dir=N|lon_deg=30.67|lon_dir=E |position=right|label=[[Sortaval]]|link=Sortaval}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20 |lat_deg=62.917|lat_dir=N|lon_deg=34.45|lon_dir=E |position=left|label=[[Karhumägi]]|link=Karhumägi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20 |lat_deg=64.95|lat_dir=N|lon_deg=34.6|lon_dir=E |position=left|label=[[Kemi]]|link=Kemi (Viena)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20 |lat_deg=61.575|lat_dir=N|lon_deg=31.477|lon_dir=E |position=right|label=[[Pitkyrandu]]|link=Pitkäranta)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 15.svg|marksize=20 |lat_deg=64.525|lat_dir=N|lon_deg=34.766|lon_dir=E |position=left|label=[[Belomorsku]]|link=Belomorsku)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg<!--Raja-asema ja tullipiste-->|marksize=15 |lat_deg=61.5033|lat_dir=N|lon_deg=29.6094|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Parikkalan raja-asema|&nbsp;&nbsp;Parikkalan raja-as.]]''|label_size=70|link=Parikkalan raja-asema}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg<!--Raja-asema ja tullipiste-->|marksize=15 |lat_deg=62.1708|lat_dir=N|lon_deg=30.6292|lon_dir=E |position=left|label=''[[Niiralan raja-asema|Niiralan raja-as.]]''|label_size=70|link=Niiralan raja-asema}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg<!--Raja-asema ja tullipiste-->|marksize=15 |lat_deg=64.5450|lat_dir=N|lon_deg=29.9848|lon_dir=E |position=left|label=''[[Vartius|Vartius&nbsp;&nbsp;]]''|label_size=70|link=Vartius}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Finland road sign 391.1 (1995–2020).svg<!--Raja-asema ja tullipiste-->|marksize=15 |lat_deg=65.7981|lat_dir=N|lon_deg=30.1036|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Kuusamon raja-asema|Kuusamon raja-as.]]''|label_size=70|link=Kuusamon raja-asema}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg<!--pikkukaupunki tai taajama alle 10 000 as.-->|marksize=20 |lat_deg=62.08|lat_dir=N|lon_deg=32.35|lon_dir=E |position=right|label=[[Suojärvi]]|link=Suojärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg= 61.8|lat_dir=N|lon_deg=36.53 |lon_dir=E |position=right|label=[[Puudogu]]|link=Puudogu}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=60.983 |lat_dir=N|lon_deg=32.966 |lon_dir=E |position=left|label=[[Anuksenlinnu|Anus]]|link=Anus (linnu)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=63.883|lat_dir=N|lon_deg=34.266|lon_dir=E |position=right|label=[[Vojačču]]|link=Vojačču}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=61.517|lat_dir=N|lon_deg=30.2|lon_dir=E |position=top|label=[[Lahdenpohju|<br>Lahdenpohju]]|link=Lahdenpohja}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=66.067|lat_dir=N|lon_deg=33.033|lon_dir=E |position=right|label=[[Louhi (pos'olku)|Louhi]]|link=Louhi (Karjalan tazavaldu)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=62.9153|lat_dir=N|lon_deg=34.5791|lon_dir=E |position=right|label=[[Pinduši]]|link=Pinduši}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=65.197|lat_dir=N|lon_deg=31.182|lon_dir=E |position=top|label=[[Kalevala (pos'olku)|Uhtua&nbsp;(Kalevala)]]|link=Uhtua}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=61.694 |lat_dir=N|lon_deg=33.6222|lon_dir=E |position=left|label=[[Priäžy]]|link=Priäžy}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=63.9583 |lat_dir=N|lon_deg=31.9916 |lon_dir=E |position=right|label=[[Mujejärvi]]|link=Mujejärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg= 62.175|lat_dir=N|lon_deg=30.6958|lon_dir=E |position=right|label=[[Värtsilä]]|link=Värtsilä (Ven'a)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg= 66.2706|lat_dir=N|lon_deg=33.0538|lon_dir=E |position=right|label=[[Čuuppu]]|link=Čuuppu}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=61.75|lat_dir=N|lon_deg=30.667|lon_dir=E |position=left|label=[[Helylä]]|link=Helylä }} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=62.85|lat_dir=N|lon_deg=34.817|lon_dir=E |position=right|label=[[Poventsa|<br>Poventsa]]|link=Poventsa}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=City locator 5.svg|marksize=20 |lat_deg=65.7625|lat_dir=N|lon_deg=31.0833|lon_dir=E |position=right|label=[[Piäjärvi]]|link=Piäjärvi)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Unesco Cultural Heritage logo.svg<!--Maailmanperintökohde-->|marksize=22 |lat_deg= 62.0759|lat_dir=N|lon_deg=35.2240|lon_dir=E |position=top|label=''[[Kiži|<br>Kižin<br>pogosta]]''|label_size=65|link=Kiži}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg<!--Vesialue-->|marksize=1 |lat_deg=61.6|lat_dir=N|lon_deg=35.63|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Oniegujärvi]]''|label_size=85|link=Oniegujärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=60.85|lat_dir=N|lon_deg=31.4|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Luadogu]]''|label_size=85|link=Luadogu}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=65.5|lat_dir=N|lon_deg=35.9|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Vienanmeri]]''|label_size=85|link=Vienanmeri}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=63.3|lat_dir=N|lon_deg=33.75|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Seesjärvi]]''|label_size=75|link=Seesjärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=63.62|lat_dir=N|lon_deg=34.7|lon_dir=E |position=right|label=''[[Uikujärvi]]''|label_size=75|link=Uikujärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=63.77|lat_dir=N|lon_deg=30.97|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Lieksajärvi]]''|label_size=75|link=Lieksajärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=65.65|lat_dir=N|lon_deg=32.0|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Tuoppajärvi]]''|label_size=75|link=Tuoppajärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=66.08|lat_dir=N|lon_deg=30.97|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Pääjärvi|Piäjärvi]]''|label_size=75|link=Pääjärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=62.3|lat_dir=N|lon_deg=36.9|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Vodlajärvi]]''|label_size=75|link=Vodlajärvi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=65.13|lat_dir=N|lon_deg=31.25|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Kuittijärvet|<br>Kuittijärvet]]''|label_size=75|link=Kuittijärvet}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=64.3|lat_dir=N|lon_deg=36.85|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Iänislahti]]''|label_size=75|link=Iänislahti}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Waterbody.svg|marksize=1 |lat_deg=66.82|lat_dir=N|lon_deg=33.0|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Kantalahti (lahti)|Kantalahti]]''|label_size=75|link=Kantalahti (lahti)}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=PorticoIcon.svg<!--Saari-->|marksize=1 |lat_deg=61.37|lat_dir=N|lon_deg=30.96|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Valamoi (suari)|Valamoi]]''|label_size=65|link=Valamoi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=PorticoIcon.svg|marksize=1 |lat_deg=65.08|lat_dir=N|lon_deg=35.88|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Solovetskin suaret|Solovetskin<br>suaret]]''|label_size=65|link=Solovetskin suaret}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Karjala|mark=PorticoIcon.svg<!--Niemimaa-->|marksize=1 |lat_deg=62.3|lat_dir=N|lon_deg=35.1|lon_dir=E |position=top|label=''[[Iänisniemi|<br>Iänisniemi]]''|label_size=65|link=Iänisniemi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BlackMountain.svg<!--Vuori-->|marksize=15 |lat_deg=66.1444|lat_dir=N|lon_deg=30.2379|lon_dir=E |position=left|label=''[[Nuorunen|<br>Nuorunen<br>577&nbsp;m&nbsp;&nbsp;]]''|label_size=65|link=Nuorunen}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BlackMountain.svg<!--Vuori-->|marksize=15 |lat_deg=66.2063|lat_dir=N|lon_deg=30.5528|lon_dir=E |position=right|label=''[[Kivakkatunturi]]''|label_size=65|link=Kivakkatunturi}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Anchor pictogram.svg<!--Satama-->|marksize=18 |lat_deg=64.5365|lat_dir=N|lon_deg=34.8311|lon_dir=E |position=right|label=''[[Belomorskin satama|&nbsp;Belomorskin &nbsp;&nbsp;&nbsp;satama]]''|label_size=75|link=Belomorskin satama}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=BSicon FLUG.svg<!--Lentoasema-->|marksize=17 |lat_deg=61.885|lat_dir=N|lon_deg=34.1567|lon_dir=E |position=left|label=''[[Petroskoin lentoasema|Petroskoin&nbsp;&nbsp;&nbsp; lentoasema&nbsp;]]''|label_size=70|link=Petroskoin lentoasema}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg<!--Luonnonsuojelualue-->|marksize=15 |lat_deg=64.46|lat_dir=N|lon_deg=30.25|lon_dir=E |position=top|label=''[[Kostamuksen luonnonpuisto|<br><br>Kostamuksen l.p.]]''|label_size=65|link=Kostamuksen luonnonpuisto}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg<!--Luonnonsuojelualue-->|marksize=15 |lat_deg=62.30|lat_dir=N|lon_deg=33.95|lon_dir=E |position=right|label=''[[Kivatsun luonnonpuisto|&nbsp;&nbsp;Kivatsun&nbsp;l.p.]]''|label_size=65|link=Kivatsun luonnonpuisto}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg<!--Luonnonsuojelualue-->|marksize=22 |lat_deg=62.42|lat_dir=N|lon_deg=37.00|lon_dir=E |position=left|label=''[[Vodlajärven kansallispuisto|Vodlajärven&nbsp;&nbsp;&nbsp; k.p.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;]]''|label_size=65|link=Vodlajärven kansallispuisto}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg<!--Luonnonsuojelualue-->|marksize=15 |lat_deg=66.27|lat_dir=N|lon_deg=30.33|lon_dir=E |position=left|label=''[[Paanajärven kansallispuisto|Paanajärven&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; k.p.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;]]''|label_size=65|link=Paanajärven kansallispuisto}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Karjala|mark=Legenda park narodowy.svg<!--Luonnonsuojelualue-->|marksize=15 |lat_deg=64.99|lat_dir=N|lon_deg=30.07|lon_dir=E |position=top|label=''[[Kalevalan kansallispuisto|<br><br>Kalevalan k.p.]]''|label_size=65|link=Kalevalan kansallispuisto}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil oben.svg<!--Naapuri alue-->|marksize=13 |lat_deg=66.6|lat_dir=N|lon_deg=31.9|lon_dir=E |position=right|label=''[[Murmanskan aloveh|Murmanskan&nbsp;aloveh]]''|label_size=85|link=Murmanskan aloveh}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil rechts.svg|marksize=13 |lat_deg=63.4|lat_dir=N|lon_deg=37.2|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Arkangelin aloveh]]''|label_size=85|link=Arkangelin aloveh}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil rechts unten.svg|marksize=13 |lat_deg=61.1|lat_dir=N|lon_deg=36.7|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Vologdan aloveh]]''|label_size=85|link=Vologdan aloveh}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil unten.svg|marksize=13 |lat_deg=60.8|lat_dir=N|lon_deg=33.6|lon_dir=E |position=right|label=''[[Leningradan aloveh]]''|label_size=85|link=Leningradan aloveh}} <!-- --> {{Kartal sijaičendu~|Ven'an Federatsii Karjala|mark=Pfeil links.svg|marksize=13 |lat_deg=62.6|lat_dir=N|lon_deg=30.4|lon_dir=E |position=bottom|label=''[[Suomi]]''|label_size=85|link=Suomi}} }} {| class="wikitable sortable" |- style="font-size:85%" ! Linnu libo kohtu !! Nimi kirillizil kirjaimil, ven’akse !! Piiri !! style="text-align:right" | Eläjii (2010) |- |'''[[Petroskoi]]''' || Петрозаводск, ''Petrozavodsk'' || [[Petroskoi]] || align=right | 263&nbsp;540 |- |[[Kondupohju]] || Кондопога, ''Kondopoga'' || [[Kondupohjan piiri]] || align=right | 32&nbsp;978 |- |[[Segeža|Segežu]] || Сегежа, ''Segeža'' || [[Segežan piiri]] || align=right | 29&nbsp;660 |- |'''[[Kostamuš]]''' || Костомукша, ''Kostomukša'' || [[Kostamuksen linnupiiri]] || align=right | 28&nbsp;433 |- |[[Sortaval]] || Сортавала, ''Sortavala'' || [[Sortavalan piiri]] || align=right | 19&nbsp;215 |- |[[Karhumägi]] || Медвежьегорск, ''Medvežjegorsk'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 15&nbsp;536 |- |[[Kemi]] || Кемь, ''Kem'' || [[Kemin piiri]] || align=right | 13&nbsp;061 |- |[[Pitkyrandu]] || Питкяранта, ''Pitkäranta''|| [[Pitkänrannan piiri]] || align=right | 11&nbsp;484 |- |[[Belomorsku]] || Беломорск, ''Belomorsk''|| [[Belomorskan piiri]] || align=right | 11&nbsp;217 |- |[[Suojärvi]] || Суоярви, ''Suojarvi'' || [[Suojärven piiri]] || align=right | 9&nbsp;763 |- |[[Puudogu]] || Пудож, ''Pudož'' || [[Puudogan piiri]] || align=right | 9&nbsp;698 |- |[[Anuksenlinnu]] || Олонец, ''Olonets'' || [[Anuksen kanzalline piiri]] || align=right | 9&nbsp;060 |- |[[Vojačču]] || Надвоицы, ''Nadvoitsy'' || [[Segežan piiri]] || align=right | 8&nbsp;380 |- |[[Lahdenpohju]] || Лахденпохья, ''Lahdenpohja'' ||[[Lahdenpohjan piiri]] || align=right | 7&nbsp;818 |- |[[Louhi (pos'olku)|Louhi]] || Лоухи, ''Louhi'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 4&nbsp;778 |- |[[Pinduši]] || Пиндуши, ''Pinduši'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 4&nbsp;599 |- |[[Kalevala (pos'olku)|Uhtua (Kalevala)]]||Калевала, ''Kalevala'' || [[Kalevalan kanzalline piiri]] || align=right | 4&nbsp;529 |- |[[Priäžy]]|| Пряжа, ''Prjaža'' || [[Priäžän kanzalline piiri]] || align=right | 3&nbsp;675 |- |[[Mujejärvi]] || Муезерский, ''Mujezerski'' || [[Mujehjärven piiri]] || align=right | 3&nbsp;328 |- |[[Värtsilä]] || Вяртсиля, ''Vjartsilja'' ||[[Sortavalan piiri]] || align=right | 3&nbsp;081 |- |[[Čuuppu]] || Чупа, ''Tšupa'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 2&nbsp;923 |- |[[Helylä]] || Хелюля, ''Heljulja'' || [[Sortavalan piiri]] || align=right | 2&nbsp;793 |- |[[Poventsa]] || Повенец, ''Povenets'' || [[Karhumäin piiri]] || align=right | 2&nbsp;209 |- |[[Piäjärvi]] || Пяозёрский, ''Pjaozerski'' || [[Louhen piiri]] || align=right | 2&nbsp;099 |} == Kielet == Paiči [[Ven'an kieli|ven'an kieldy]] Karjalan tazavallas maltetah kanzallizii kielii, karjalazet – karjalan kieldy, vepsäläzet – vepsän kieldy, suomelazet – suomen kieldy. Sulakuun 20. päivy on Karjalan da vepsän kirjukielen päivy. Sinäpiän vuvvennu 1989 oli hyväksytty karjalan da vepsän kielen kirjaimikot latinalazel pohjal. Kanzallizii kielii opastetah päivykodilois, školis, opistolois, korgielois školis. Niilöil piäzöy ilmah kaunis- da tiedokirjalližuttu, lehtie da žurnualua, ollah ruadivo- da TV-uudizet da ohjelmat. Kielien tutkimuskeskuksennu on Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu, Petroskoin valdivonyliopiston itämerensuomelazien kielien laitos. == Uskondo == Vuvvennu 2009 Karjalas on pandu kirjoile 194 uskondoyhtistysty. Uskovazet enimyölleh ollah Hristossah uskojat: pravosluavizet, l'uterilazet da katouliekat. Karjalan pravosluavizet kuulutah Karjalan mitropoulieh, kuduas on kaksi jeparhiedu: Petroskoin da Karjalan jeparhii, Kostamuksen da Kemin jeparhii. Karjal on vahnan uskon Pomoralazen kirikön histouriellizennu roindumuannu. Täl aigua vahnan uskon Pomoralazen kirikkö on pandu kirjoile vuvvennu 1997 Povenčas. == Valdivolline rakendeh == === Poliittine rakendeh === Karjalan tazavallan konstitucii on tazavallan peruszakonannu. Sen mugah Karjal on Ven'an Federacieh kuului tazavaldu, kudamas on tazavaldaine halličusmuodo. Karjalan tazavallan valduelimet ruatah Petroskois. === Zakonoinluajinduvaldu === [[Failu:Petrozavodsk_06-2017_img71_Karelian_Parliament_building.jpg|pienoiskuva|250x250px|Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmön taloi [[Petroskoi|Petroskois]]]] Karjalan tazavallan zakonoinluajindukerähmö on alalleh toimii ezityselin da ainavo valdivovallan zakonoinluajinduelin. Vuvves 2016 sih kuuluu 36 deputuattua, kudamii vallitah viijekse vuottu tazavallan eläjät segavalličussistieman mugah: 18 deputuattua partieloin luvetteluloin mugah, 18 – yhten ezittäjän valličuskunnis yhtehizen yhtenarvozen da kohtinazen valličuoigevuksen perustehel peitosiänestyksen mugah. === Toimehpaniivaldu === Toimehpanii valdu kuuluu: * Karjalan tazavallan piämiehele – Karjalan tazavallan korgevin virgu, * Karjalan tazavallan halličuksele, kudamua johtau tazavallan piämies – alallizesti toimii korgevin toimehpaniivaldivovallan elin, * Toizile toimehpaniivallan elimile. Karjalan tazavallan piämiesty vallitah viijekse vuottu tazavallan eläjät yhtehizen yhtenarvozen da kohtinazen valličuoigevuksen perustehel peitosiänestyksen mugah. Yksi ristikanzu ei voi olla tazavallan piämiehen virras enämbiä kahtu kerdua peräkkäi. Täl aigua Karjalan tazavallan piämiehenny on Artur Parfenčikov. === Suudovaldu === Karjalan tazavallas suudovaldu kuuluu federualusuddile, Karjalan tazavallan Peruszakonallizele suvvole da Karjalan tazavallan rauhansuddile. === Poliittizet partiet === Vuvvennu 2010 Karjalan tazavallas oli Ven'an poliittizien partieloin seiččie ozastuo: Yhtenäine Ven'a -partien, Kommunistoin partien, Ven'an ižänmuansuvaiččijoin partien, Ven'an liberualu-demokruattizen partien, Jabloko-partien da Oigei dielo -partien ozastot. == Haldivollizet yksiköt == Karjalan tazavaldu on juattu 18 haldivollizeh yksikköh, sit on: * 2 linnukundua, * 16 piirii, niilöis on 21 linnukundua da 85 kyläkundua. * Karjalan tazavallas on 818 eländypaikkua, niilöin joukos: * 13 linnua, * 11 linnantiippastu pos’olkua, * 794 pos'olkua, kyliä da hieruu. == Talovus == Karjalas kehittyy metallurgii, hyödykaivadahizien louhindu, meččy- da puutevolližus, bumuaganvalmistustevolližus, mašinoinrakendamine. == Muatalovus == Karjalas ei olla ylen hyvät luondo- da ilmasto-olot muatalovuon kehittämizeh niškoi. Tazavallas kehitytäh moizet muatalovuon alat kui žiivatankazvatus (enimyölleh maidoh niškoi), torpankazvatus, kalansuandu. == Nähtävykset == Karjal on kuulužu matkailukohtu. Sen kaunis luondo, histourien da arhitektuuran mustomerkit vietäh omah puoleh rahvastu. Kuulužimat matkailukohtat ollah Kižin suari da sie ruadai Valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafine Kiži-muzei, [[Valamoin manasteri]] [[Valamoi (suari)|Valamoin suarel]], [[Vienanmeren kallivopiirrokset|Karjalan kallivopiirrokset]], [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]], [[Kivačun koski]], [[Solovetskoi manasteri]] [[Vienanmeri|Vienanmerel]]. Kižin suarel olii pogostu vahnoin kirikkölöinke da taloloinke da kallivopiirrokset, kudamil igiä on 6 000 vuottu, ollah UNESCON:n kogo muailman perindön vardoittavinnu. Ymbäri vuvven ruadau Dvorčan kylän parandolu, kudai on Ven'an enzimäine kurortu, sen on perustettu vuvvennu 1719 [[Pedru I]] käskys. == Pruazniekat == Karjalan tazavallas paiči Ven'an Federacien valdivollizii pruazniekkoi, pietäh omiigi: [[8. kezäkuudu]] on [[Karjalan tazavallan päivy,]] kudamua pietäh vuvves 1999 algajen; [[30. syvyskuudu]] on Karjalan vihollizes piäständypäivy, kudamua pietäh vuvves 2009 algajen. ==Kaččuogi== * [[Karjalan linnoin da kylien luvettelo]] == Viittehet == {{Viittehet}} [[Kategourii:Muantiedo]] [[Kategourii:Karjal|*]] [[Kategourii:Ven'a]] [[Kategourii:Википедия:Избранные статьи]] 9u2ucj7yfrepmo0idab27gfky3ejqin 0 3515 53140 37024 2026-10-29T13:18:57Z Miro Tuomi 8600 53140 wikitext text/x-wiki <!--{{Kartal sijaičendu |Ven'an Federatsii Karjala |label=Petroskoi |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec = 00 |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec = 00 |width=200 |float=right }}--> {{Eländykohtu |stuatussu = kohtu |nimi = Petroskoi |nimitys omal kielel = |kuva = Petrozavodsk_Collage.jpg |mua = Ven'a |valdivonmerki = |flagu = |valdivonmerkin kuvavus = |valdivonmerkin sijah = |lat_dir= |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec= 00 |lon_dir= |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec= 00 |CoordAddon = |johtai = |johtajan laji = |дата основания = |enzimäinen mainičendu = |ilmasto = |rahvastu = |pindu-ala = |aiguvyöhykeh = |DST = |poštuindeksat = |сайт = |язык сайта = }} '''Petroskoi''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Петрозаво́дск'', [[Vepsän kieli|veps]]. ''Petroskoi'', [[Suomen kieli|suom]]. ''Petroskoi'') on linnu tazavaldalazen merkičyksenke [[Ven'a|Ven'an]] luodehpuoles [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] rannal; Karjalan tazavallan piälinnu, kudamas rodieu Petroskoin linnukundu (karj. ''Petroskoin linnukundu'', suom. ''Petroskoin kaupunkipiiri''). 6. sulakuudu vuvvennu 2015 linnale annettih Ven'an Federacien Sodakunnivon linnu -arvonimi. == Etimolougii == Eländykohtu rodih tiä kaznuoružuzavodan perustajes, allus zavodu sai Šuojun zavodan nimen (nimi liittyy Šuojun pogostah, kudaman alovehel luajittih tuotando), zavodua ruvettih nostamah 1. syvyskuudu vuvvennu 1703. Jo vuvvennu 1704 — nostandan lopukse — zavodu sai Petrovskoin zavodu -nimen Pedri I:n kunnivokse. Zavodas ymbäri kazvanuh kylä sai Petrovskoi sloboda -nimen. Vuvvennu 1777 sloboda sai linnan stuatusan da Petroskoi-nimen. Vuvvennu 1941, konzu suomelazet valloitettih linnan, sen nimi muutettih Äänislinnakse (suom. ''Äänislinna'') libo Onegaborgakse (ruoč. ''Onegaborg'' фин., швед.: "dvorču Oniegujärvel"). Konzu Ruskei Armii piästi linnan, sille uvvessah annettih Petroskoi-nimi. == Fiiziekku-muantiijollizet ominažuot == === Muantiijolline sijoittumine === Linnu on Päivännouzu-Jevroupan tazangon alovehel pohjazeh päi Anuksen ylängöspäi da Šokšan harjandehespäi. On Oniegujärven Petroskoin lahten rannal amfiteatrannu järviterrasoil, levii rannikkuo myöte 21,7 kilometrile. Linnu on ymbäröitty mečil lounahas da Oniegujärven Petroskoin lahtel koillizes. Nol’akilometri on Sverdlovan da Dzeržinskoin uuliččoin ristavukses — Karjalan tazavallan Ven’an poštan taloin luo. Petroskoi on 1091 kilometrii piäs pohjazeh päi Moskovaspäi da 412 kilometrii piäs koillizeh päi Piiterispäi. Petroskoin aloveh on 113,26 km², yhtes linnukunnan alovehenke — 615,9 km². Haldivollizesti Petroskoi kuuluu Petroskoin linnukundah, se on linnukunnan ainavonnu eländykohtannu. Linnu kaikis puolis on ymbäröitty Onieganrannikon piirin alovehel, sen haldovollizennu keskuksennu linnugi on. === Aigupoujassu === Petroskoi on čuassualovehel МСК (Moskovan aigu). UTC:n aijas ero on +3:00. Käytetyn aijan da muantiedopitkevyön mugah keskimiräine keskipäivy algavuu Petroskois 12:43 aigah. === Ilmasto === Petroskoi kuuluu Peräpohjazih piirilöih. Petroskoin ilmasto on lauhkei mannerilmasto meri-ilmaston piirdehienke. Talvi on pitky, lauhkei; kezä on lyhyt da viilei. Keskimiäräine lämbötila on +3,1°. Pakkazetoi aigu kestäy 120—130 päiviä. Siä on muuttelii, ku on äijy siklonua päivänlaskuspäi. Enämbi migu puolet kaikis vuvven päivis ollah pilveksizet. Vuvven vihmoin da lumien miäry on 611 millimetrua. Kevät tulou sulakuun puolivälis, ga viluloi voi pidiä oraskuulgi, toiči panou lundugi. Kezä algavuu kezäkuun enzimäzel puoliškol. Suutkien valgei aigu kestäy 22 čuassuu kezäkuul (valgiet yöt  (ven.)olo.), 21 čuassuu heinykuul, 16 čuassuu elokuul. Heinykuun keskimiäräine lämbötila on 17 °C. Puaksuh tuullah päivännouzutuulet, kudamat tuvvah pitkällizii vihmoi. Toiči kezäl Karjal on Jevroupan antisiklonan pohjazen ozan vallas da poudupäivinny ilman lämbötila voi olla 30 °C, yhtelläh moine siä voi terväh muuttuo da rodieu puadari da ruvetah tuulemah kovat päivänlaskun libo vilut pohjazen tuulet. Sygyzy märgien lounastuulienke libo kajožien, ga viluloin päivienke (toiči halloinkegi alangoloil) tulou syvyskuun allus. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px;" | Petroskoin ilmasto |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | Ezityspaikku ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Pakkas. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Tuhu. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kevät. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Sula. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Oras. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kezä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Heinä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Elo. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Syvys. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Gella. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kylmy. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Talvi. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 8%;" | Vuozi |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine maksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d1ffaa;" | 5,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 7,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff299;" | 15,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffc926;" | 24,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9900;" | 33,0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8000;" | 34,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8800;" | 33,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9e00;" | 32,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffb526;" | 28,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd24d;" | 21,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d8ffaa;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #ff8000;" | 34,3 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizmaksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #6cf1ff;" | −5,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7ef4ff;" | −5,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff473;" | 13,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe640;" | 18,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd514;" | 21,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff67d;" | 13,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 0,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #92f7ff;" | −3,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #d8ffaa;" | 7,8 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskilämpötila, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #43e2ff;" | −8,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #48e4ff;" | −8,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9bf8ff;" | −3,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 2,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #f7ffa1;" | 8,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe954;" | 14,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 17,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe440;" | 15 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff166;" | 10 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 3,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bffff3;" | −1,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #72f2ff;" | −5,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #c9ffa1;" | 3,7 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizminimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #5cebff;" | −6,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −1,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #96ffa1;" | 4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eefca1;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fffca4;" | 12,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 1,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #8efaff;" | −4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #4de5ff;" | −8,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a8ffa1;" | 2,4 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine minimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #006aff; color: white;" | −39,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #0099ff; color: white;" | −30 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #2be8ff;" | −9,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ffd8;" | −2,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −0,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a1ffcc;" | −1,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9ef8ff;" | −5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #02baff;" | −13,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0099ff; color: white;" | −27,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0077ff; color: white;" | −36,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Sadien normu, mm | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #daebff;" | 38 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eef5ff;" | 28,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e6f0ff;" | 31,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e4efff;" | 32,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c4ddff;" | 48,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a4c9ff;" | 60,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7cb2ff;" | 82 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7eb3ff;" | 81,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bcdaff;" | 58,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c2ddff;" | 56,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ccdeff;" | 50,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #dae8ff;" | 43,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a4c9ff;" | 612,2 |- | colspan="14" style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-size: 90%; background-color: #eaecf0;" | ''Purde: [pogodaiklimat.ru Säi da ilmasto]'' |} === Gidrogruafii === Linnu on Jevroupan toizekse suuren Oniegujärven Petroskoin, Nemsoin da Jänöinlahеien rannoil. Oza linnas on Oniegujärven keskusozan rannoil. Jogiloin da kanualoin sistieman vuoh Petroskoil on piäzy Baltiekanmerele, Vienanmerele, Barencevon merele, Kaspien da Mustale merele. Linnan alovehel ollah järvet ven. ''Денное'', ven. ''Ламба'', Logmajärvi da ven. ''Четырёхвёрстное''. Logmajärven da Onieguоärven yhtistäy Solomannin salmi. Linnas poikki virduau 20 jogie da ojua, kudamii myöte ei sua kulgie laivoil: ven. ''Лососинка'', ven. ''Неглинка'', ven. ''Рыбка'', ven. ''Сельгская Речка'', ven. ''Томица'', ven. ''Большой ручей'', oja ven. ''Вилда'', ven. ''Каменный ручей'', oja ven. ''Кекасручей'', ven. ''Малый ручей'', oja ven. ''Студенец'', ven. ''Студёный ручей'', oja ven. ''Тереж'', jogi ven. ''Соломень'' da kuuzi ojua, kudamil on sama nimi — Nimetöi oja. Linnan alovehel on läs 100 nouzemua. ==Rahvaslugu== [[2014|Vuvven 2014]] tiedoloin mugah Petroskois eläy 272 tuhattu hengie, tämä on 41,5 % kogo Karjalan eläjis. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px; background-color: #cedff2; border: 1px solid #a2a9b1;" | Eläjien lugumiäry |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1723 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1787 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1801 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1811 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1840 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1856 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #54595d;" | 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 5 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 10 100 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1863 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1867 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1897 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1913 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1914 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1926 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 431 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 13 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 25 989 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1931 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1933 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1937 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1939 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1956 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1959 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 37 569 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 50 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 61 399 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 69 723 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 118 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 135 256 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1962 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1967 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1970 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1973 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 142 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 171 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 184 481 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 198 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 222 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 222 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1979 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1982 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1985 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1986 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1987 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1989 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 234 103 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 243 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 264 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 269 485 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1990 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1991 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1992 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1993 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1994 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1995 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 276 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1996 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1997 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1998 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1999 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2000 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2001 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 282 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 900 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2002 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2003 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2004 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2005 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2006 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2007 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 160 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 265 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 300 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2008 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2009 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2010 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2011 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2012 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2013 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 800 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 271 112 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 261 987 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 263 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 265 263 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 946 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2014 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2015 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2016 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2017 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2018 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2019 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 272 101 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 275 346 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 111 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 278 551 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 279 190 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 170 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2020 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2021 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2023 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2024 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 023 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 234 897 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 235 793 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 235 694 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |}Kogo Ven'an vuvven 2020 rahvahanluvun tiedoloin mugah 1. ligakuudu vuvvennu 2021 eläjien luvun puoles linnu oli 84. sijal 1118 linnas Ven'an Federacies. Petroskois enimyölleh eläy ven'alastu. Sidä paiči linnas eläy karjalastu (linnas eläy 20 % tazavallan karjalazii) da vepsälästy (linnas eletäh enämbi migu puolet Karjalan vepsäläzis da nelläs oza Ven’an kaikis vepsäläzis). Kaikkiedah Petroskois eläy läs 50 eri kanzua. Petroskoin Zaksu Eläkehfondan hallindon tiedoloin mugah Petroskois eläy 85,5 tuhattu eläkkehelästy. Eläkkehen suannuon keski-igä on 64 vuottu, enämbi migu 6 700 hengel on enämbi 80 vuottu, 409 hengel jo on 90 vuottu da enämbi. Vuvvennu 2010 kolme hengie täytti sada vuottu. Nevvostovallan aigah Petroskois (vuvves 1918 vuodessah 1991) linnan rahvaslugu kazvoi enämbi migu 14 kerdah — 19,8 tuhandes hengie 283 tuhandessah hengie. Vuvven 2019 tiedoloin mugah Petroskois eli 280 170 hengie. Ven’an talovuskehityksen ministerstvan ennustuksien mugah eläjien lugu rodieu: * 2024—290,92 tuhattu hengie. * 2035—310,29 tuhattu hengie. == Valduelimet == === Paikalline ičehaldivo === Petroskoin linnan nevvosto on Petroskoin linnukunnan ezityselin, kudamah kuuluu 28 deputuattua, heidy vallitah viijekse vuottu segasistieman mugah — 14 vallitah partieloin luvetteluloin mugah, 14 yhten ezittäjän valličuskundien mugah. Nygöine toimii nevvosto vallittih valličukses 19. syvyskuudu vuvvennu 2021. Linnan nevvoston piälikökse 7. ligakuudu vuvvennu 2021 vallittih Nadežda Il’nurovna Dreizis (Yhtenäine Ven’a). Petroskoin linnukunnan piälikkö on Petroskoin linnukunnan korgevin vallittavu virgu. Vuodessah 2015 sidä vallittih rahvas; vuvven 2015 elokuus vallitah viijekse vuottu linnan nevvoston deputuatat kandiduatois, kudamii ezittäy kilbukomissii. Komissien muvvostetah Petroskoin nevvosto da Karjalan tazavallan piämies. Vuvven 2023 talvikuun 1. päiväs sit virras on Irina Sergejevna Kolihmatova, händy valličči Petroskoin linnan nevvosto. Petroskoin linnukunnan hallindo on toimehpanii-käskyelin, sen muvvostau linnan piämies da se on alalline paikallizen ičehaldivon elin ilmai täyzivaldažuksien miärättyy aigua. Petroskois sežo ruatah Onieganrannikon piirin paikallizen ičehaldivon elimet, sih haldivoh Petroskoin linnu ei kuulu. === Tazavallan elimet === Petroskois ollah tazavallan vallan kai zakonoinluajindu-, toimehpanii- da suudoelimet. Karjalan tazavallan halličus da Karjalan tazavallan piämiehen haldivo ollah samas talois Leninan prospektal, Zakonoinluajindukerähmö da Peruszakonalline suuudo ollah samas talois Kuibiševan uuličal, Korgevin suudo — Kirovan uuličal, Karjalan tazavallan välisuudo — Ruskien Armien uuličal. === Federuallizet === Petroskois ollah federuallizien valduelimien ezitystöt Karjalan tazavallas: * Karjalan tazavallan prokuratuuru * Ven’an Federacien tutkindokomitietan tutkindohallindo Karjalan tazavallas * Karjalan tazavallan syväipuolizien azieloin ministerstvu * Ven’an Federacien rahvahanpuolistusazieloin, hädätiloin da luondohädäjälgilöin hävitändyministerstvan piähallindo Karjalan tazavallas * Sodakomissuariattu * Federuallizen tullipalvelun Luodehen tullihallindon Karjalan tulli * Eläkehfondan ozasto * Federuallizen poštulaitoksen Karjalan tazavallan hallindo * Ven’an Federacien sociualukaičusfondan alovehelline ozasto Karjalan tazavallas Federuallizien ministerstvoin hallindot Karjalan tazavallas da departuamentat: * Oigevusministerstvu * Suudodepartuamentan hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližus- da kauppuministerstvu Pohjazes piiris Federuallizien palveluloin hallindot da alovehellizet ozastot Karjalan tazavallas: * Federuallizen turvalližuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kurituspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen suudopiätöksien täyttämispalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline migraciipalvelu * Federuallizen veropalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen monopouliivastazen palvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivokasan hallindo Karjalan tazavallas * Federualline rahavaroin- da b'udžiettutarkastuksen palvelu * Federuallizen rahavaroin markinoin alovehelline ozasto Luodehpuolen federuallizes okrugas * Federuallizen poštu- da telelaitoksen, tiedotehnolougieloin da joukkoviestindän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen käyttäjien oigevuksien puolistamizen da ristikanzan hyvineländän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen luonnonrikkahuksien käytön tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kirjalepanon, mualuvettelun da kartanpiirustuksen valdivopalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline opastusalan tarkastuksen palevelu Opastanduministerstvas * Federuallizen ajonevvoalan tarkastuspalvelun avtotielöin valdivotarkastushallindo Karjalan tazavallas * Valdivolline ruavontarkastuslaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivostatistiekan alovehelline palvelulaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen žiivattoinliečindän da kazvihuollon tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas, Arhangelin alovehes da Nenecien avtonoumizes piirikunnas Federuallizien agenstvoin hallindot Karjalan tazavallas: * Federuallizen muanuumenien agenstvu * Federuallizen valdivo-omažuon johtamistoimiston alovehelline hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližuon da energietiekan ministerstvan Federuallizen tehniellizen kundohpanendu- da metrolougiitoimiston (enne — ven. ''Госстандарт России''). Alovehelline elin — Federualline valdivolaitos "Karjalan standartizacien, metrolougien da sertifikacien keskus" * Federualline veziresursoin agenstvu — Neva-Luadoguvezisöalan vezistöhallindon vezivaroin ozasto == Alovehelline jago == Vuvves 1988 linnan virrallizet alovehet (Ligakuun da Leninan) ollah otettu iäre. Sit aijas piirilöikse petroskoilazet sanotah mikroalovehii, histouriellizesti roinnuzii paikanimilöi, kudamat omas puoles jagavutah pienembih mikroalovehih, net sežo sit voijah jagavuo. Täl aigua Petroskoin linnas ollah moizet mikroalovehet: ven. ''Бараний берег'', ven. ''Выгойнаволок'', ven. ''Голиковка'', Drevl’anku, ven. ''Железнодорожный'' (ven. ''Пятый посёлок''), ven. ''Зарека'', ven. ''Зимник'', ven. ''Ивановские острова'', Kukoimägi, ven. ''Ключевая'', ven. ''Октябрьский'', ven. ''Окунья Тоня'', ven. ''Онежский'', ven. ''Первомайский'', ven. ''Перевалка'', ven. ''Пески'', ven. ''Птицефабрика'', ven. ''Радиозавод'', ven. ''Рыбка'', ven. ''Сайнаволок'', Pohjaine tevolližusaloveh, Silikuattuzavodu, Solomanni, Suolusmägi, Suolusmäin kirpiččuzavodan pos’olku, Tepličnii-souhozan pos’olku, ven. ''Томицы'', Keskus da Suvine tevolližusaloveh. Suurimat mikroalovehet ollah Drevl’anka (60 tuhattu eläjiä) da Kukoimägi (50 tuhattu eläjiä). == Linnan simvouliekku == === Gimnu === Vuvvennu 2001 linnan haldivo ilmoitti kilvan gimnan kirjutandas. Reknailtih ottamah käyttöh gimnu linnan 300-vuozipäiväkse. Kilbu piettih tekstan da muuzikan kirjutandas yhtel aigua. Tekstua da muuzikkua arvostelukundu kačoi kogonazennu, jagamattomannu tevoksennu. Loppuistundos arvostelijat kuunneltih gimnan 20 projektua, yhtelläh gimnua ei hyväksytty. == Tervehyöhoido == * V. A. Baranovan nimine tazavallan bol’ničču * I. N. Grigovičan nimine lapsien tazavallan bol’ničču * Tazavallan tartumubol’ničču * Tazavallan perinatualukeskus * Tazavallan stomatolougiikeskus * Tazavallan nahku- da sugupuolitaudiloin dispanseru * Tazavallan norkoulogudispanseru * Tazavallan onkolougiidispanseru * Tazavallan tuberkul'ouzanvastustuskeskus * Tazavallan verenandostansii * Tervehyönhoijon da epidemiolougien keskus Karjalan tazavallas * Kiirehellizen liečeavun bol'ničču * Linnan lapsien bol'ničču * K. A. Gutkinan lapsensuandutaloi * Voinan veteruanoin gospitali. 23. tuhukuudu vuvvennu 1990 Tazavallan bol’ničas № 2 rodih tazavallan terepeuhtugospitali Suuren Ižänmuallizen voinan veteruanoih nähte * Linnan polikliiniekku № 1 * Linnan polikliiniekku № 2 * Linnan polikliiniekku № 3. On avattu 5. kevätkuudu vuvvennu 1996 * Linnan polikliiniekku № 4 * Linnan lapsien polikliiniekku № 1 * Linnan lapsien polikliiniekku № 2 * Palliativizen liečeavun keskus * Lieče-fiskul’tuuran dispanseru * Suudo-liečetutkindon b’uro * Lieče-sanituarine ozasto № 10 == Talohus == === B’udžiettu === Vero- da ei-verotuloloin struktuuras enin vuitti kuuluu fiizizien persounoin veroloile — 36,8 %, maksollizis palvelulois tulot ollah 26,4 %, omažuon käytändäs da realizacies — 24 %. Muuloin tuloloin miäry on vähembä 3 %. Kulut opastukseh, tervehyshoidoh da sociualupoliitiekkah ollah enämbi 70 % kaikis kululois. Vuvven 2014 piäparametrit oldih: tulot — 4,913 miljardua rubl'ua, kulut — 5,238 miljardua rubl'ua. Petroskoin b’udžiettu on vajavaine. === Energietiekku === Sähkön da lämmänannandan piälähtehenny on Petroskoin lämbökeskus. Läs 85 % lämbyö da kolmas vuitti sähkyö, kudamua tarviččou linnu, suajah Petroskoin lämbökeskukses. === Tevolližus === Puustikon mustopačas, kudai luajittih mašinoinrakendajien kunnivokse vuvvennu 2012 Petroskois ruatah konehenrakendamis-, metallu-, puu-, rakendamis-, kebjei-, kniigupainoala-, syömistevolližuot. Petroskoin mašinoinrakendamiszavodu Tevolližuslaitoksis suahah sähköenergiedu, lämböenergiedu, atomtevolližuon laittehistuo, bumuaganluajindulaittehii, puumaterjualua (niidy vietäh toizih mualoihgi), sruugattuu puumaterjualua, ikkunoin da veriälöin elementua, ombelu- sego trikotuažuveššii, lihua, maidotuotehtu, jiämaiduo, leibiä, viinua, jogapäivähizen elaijan tavarua, mustolahjua da tostu tavarua.. === Rahavaroin palvelut === Karjalan tazavallan Kanzalline banku Linnas ollah Karjalan tazavallan Kanzalline banku da Ven'an da ulgomualoin kommerciibankoin ozastot: "VTB", ven. ''«Росбанк»'', ven. ''«Россельхозбанк»'', "Sberbanku", ven. ''«Райффайзенбанк»'' da muut. Kaikkiedah on läs 30 bankua sa niilöin ozastuo. === Kauppu === Maksi-kauppukeskus Linnas ruatah federuallizien da paikallizien kauppuverkoloin laukat, on mondu bazarii. Suurimat kauppukeskukset ollah: ven. ''«Лотос-Plaza»'', "Maksi", "Tetris". Suurimat kauppuverkot ollah: "Lenta", "Sunlight", ven. ''«Светофор]»'', ven. ''«Детский мир»'', "New Yorker", ven. ''«Снежная Королева»'', ven. ''«Буквоед»'', ven. ''«Пятёрочка»,'' ven. ''«Рив Гош»'', ven. ''«АДАМАС»'', ven. ''«Магнит»,'' ven. ''«Перекрёсток»'', "DNS", ven. ''«Ситилинк»'', ven. ''«М.Видео»'', "Fix Price", ven. ''«Л’Этуаль»'', ven. ''«Спортмастер»'', "ZENDEN", "Gloria Jeans". === Ajonevvot === ==== Avtoliikendeh ==== Moskovassah Petroskoispäi on 1010 km, Piiterispäi — 412 km, Suomessah Sinisty tiedy myöte ei ole enämbiä 350 km. Linnan kauti mennäh federuallizet juamat '''E 105''' '''Р21''' "Kola" (Piiteri — Murmansku — Norviegii). Ližäkse Petroskois algavutah moizet alovehellizet dorogat: '''А133''' Petroskoi — Suojärvi da '''Р19''' Petroskoi — Voznesen’n’u — Oštan pogostu. ==== Raududorogu ==== Petroskoin raudutieazemu Petroskoin stansii on suurin raududorogoin keskus (Piiterih, Murmanskah, Sordavalah, Kostamukseh). Raududoroguviendöi todevuttau Okt’abr’skoi raududorogu (Ven’an raududorogoin ozasto). Ven’an raududorogoin programman hantuzis vuvvennu 2005 elektreficiiruittih raududorogan pala Idel’ — Petroskoi — Sviri. Okt'abr'skoin raududorogan merkijuna № 17/18 "Карелия" (Petroskoi—Moskovu). Toizet paikallizet junat ollah "Kalevala" (Petroskoi — Piiteri) da "Petroskoi — Kostamus". 28. talvikuudu vuvvennu 2012 opittih liikkuo junat Petroskoin da Jovensuun välil. Lähilinnan viendöi hommuau ven. ''«Северо-Западная пригородная пассажирская компания''". ==== Trolleibusat ==== Linnan yhteiskunnallizet ajonevvot Petroskois trolleibusat ruvettih alalleh käymäh 5. syvyskuudu vuvvennu 1961. ==== Avtoubussu ==== 9. oraskuudu vuvvennu 1915 Petroskois avattih avtoubussoin liikeh. Enziallus avtoubusannu oli mašin viijele hengele, sen omistajannu oli A. V. Timofejev. Valdivolline avtoubussuparku rodih Petroskois vuvvennu 1921 (tulii Avtokolonnu № 1126). ==== Ilmuyhtevys ==== Kahtentostu kilometrin piäs linnaspäi luodeheh on lendoazemu. Alalleh lendokonehet ruvettih lendämäh Moskovah 30. oraskuudu vuvvennu 2009, Helsinkih da Piiterih kylmykuul vuvvennu 2011. Petroskoin lendoazemal on Kanzoinvälizen lendoazeman stuatussu. ==== Veziajonevvot ==== Syvyskuul vuvvennu 1704 Lohijovensuuh nostettih valgamo, ku suas tuvva vetty myöte Anuksen verfile puuškii jadroinke, kudamii luadi Šuojun oružuzavodu. XIX vuozisual roijah yksittäzet laivastot, laivat ruvetah kulgemah Voznesen’n’ah Svirin jovel, vuozisuan XIX puolivälis — Piiterih, sežo Povenčah da Puudogah. Vuozisuan XX allus-puolivälis ruvetah kehittymäh Luodehpuolen jogilaivaston reisut, a vuvves 1940 — Vienanmeri-Oniegulaivaston reisut. Täl aigua navigacien aigah siibilaivat kulgietah Kižin suarele, Sennaja Guba-, Velikaja guba-, Šala-kylissäh. Petroskoih tullah Ven’an matkailulaitoksien krujizulaivat Kižile mennes. Vuozien 1920 allus olluh linnanväline laivureissu Veziazemu — Baranii Bereg vuvvennu 2010 heitti ruandan. === Kunnan talohus === Kylmykuul vuvvennu 1935 Petroskois rubei ruadamah vezibutken enzimäine liinii. ==== Kunnan talovuon laitokset ==== Petroskois on enämbi 35 kunnan talovuon laitostu. Niilöin ruadajat kačotah, kohendetah da uvvistetah vienannandan, vienlähtön da lämmönannandan inženierusistiemoi. Nämmis laitoksis ruadau 4,5 tuhattu hengie. ==== Haldivolaitokset ==== Linnas ruatah haldivolaitokset da eländypaikkoin omistajien yhtymys. == Opastuslaitokset == Petroskoin linnas ollah Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, kaksi korgiedu opastuslaitostu — Petroskoin valdivonyliopisto, Petroskoin A. K. Glazunovan nimine valdivolline konservatourii, toizien linnoin korgieloin opastuslaitoksien ozastot, kudamis suurimannu on Ven'an Federacien Prezidentan tyves ruadajan Ven'an rahvahan talovuon sego valdivollizen sluužban akadiemien Karjalan ozasto, Petroskois 14 ammattiopistuo da 38 keskiškolua. альт= Linnas on kaksi korgien opastuksen laitostu (luguh ottamattah toizien linnoin korgeiškolien ozastoloi). Suurin on Petroskoin valdivonyliopisto, kudai perustettih vuvvennu 1940. Karjalan valdivolline pedagouguakadiemii perustettih vuvvennu 1931 kui instituuttu, vuvvennu 1996 se sai yliopiston stuatusan. Vuvvennu 2013 se sanottih effektiivizemättömäkse korgeiškolakse da liitettih Petroskoin valdivonyliopistoh. Petroskois sežo ruadau Petroskoin Glazunovan nimine valdivolline konservatourii. Kogo Ven’an korgeiškolien opastuslaitoksis Petroskois ollah: === Valdivollizet === * Ven’an Federacien piämiehen alazen rahvahan talohuon da valdivollizen palvelun akadiemien Karjalan ozasto; * Kogo Ven’an valdivollizen oigevusyliopiston Pohjaine instituuttu === Ei-valdivollizet === Petroskois on 16 keskiopastuslaitostu. Net ollah muuzikkukolledžu, Petroskoin prezidentan kadiettuopisto, liečetiedokolledžu, meččytehniekumu, pedagougukolledžu, mašinoinrakenduskolledžu, avtotransportutehnikumu, jogiopisto, raududorogukolledžu. Petroskois vuvven 2010 tiedoloin mugah ruadau enämbi 40 opastuslaitostu, niilöis on kolme gimnuaziedu, viizi liceidu, 3 perusškolua da 29 keskiškolua (niilöin luvus yksi kanzalline suomi-ugrilaine škola). Linnas ruadau 86 päivykodii. == Tiedo == Petroskois ruadau Ven’an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, se on Ven’an luodehpuolen suurimii tiedokeskuksii, Карельский институт развития образования, ряд проектных организаций. == Kul'tuuru == Petroskoi on Karjalan kul'tuuran da ammattitaijon keskus, kus ollah suurimat kul'tuurulaitokset — kirjastot, muzeit, teatrat, konsertujoukot, opastuslaitokset, liitot sego tiedojärjestöt. Karjalan piälinnan eläjät sego gost'at suvaijah kävvä Karjalan Tazavallan muuzikkuteatrah, Druamuteatrah, Kanzallizeh teatrah, Tyttiteatrah da Karjalan valdivollizeh filarmounieh. Tazavallan vahnin muzei on Kanzalline muzei (on avattu vuvvennu 1873). Linnas ruadau sežo Karjalan tazavallan taidomuzei. === Muzeit === Petroskois ruadau kolme valdivollistu da tazavllan muziedu: Kiži-muzei-zapovedniekku (Petroskois on kaksi ozutteluzualua), Karjalan tazavallan taidomuzei, kudai perustettih vuvvennu 1960, se on endizes vuozisuan XVIII Anuksen gubernien miesgimnuazien taloi, da Karjalan tazavallan kanzalline muzei, kudai avattih vuvvennu 1871 linnan erähäs vahnimas talois — gubernien kansel’uaries. Linnas sežo ruadau ainavo yksittäine taidogallerei "Tyttitaloi". Vuvvennu 1981 perustettih Karjalan tazavallan rahvahan opastuksen histourien muzei. Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Geolougien instituutan tyves ruadau Geolougien muzei. Ruadau sežo Petroskoin tevolližuon histourien muzei. Petroskois on Merimuzei ven. ''«Полярный Одиссей»'' (se avattih vuvvennu 1996) и музей Почты (открыт в январе 1995 года в здании Петрозаводского почтамта). Kurgan-sportukeskukses avattih Karjalan sportan histourien muzei. Vuvves 2017 Rigačinan uuličal ruadau yksittyine Nevvostoliitto-suomelazen voinan histourien muzei. Vuvvennu 2018 Petroskoisn valdivonyliopistos perustettih Karjalan matkailun histourien muzei. Ližäkse erähis laitoksis ollah omat muzeit, kudamis ezile tulou laitoksen histourii libo ruado. === Teatrat === Petroskois ruadai viizi ammatillistu teatrua: * Karjalan tazavallan kanzalline teatru; * Karjalan tazavallan muuzikkuteatru; * Karjalan tazavallan tyttiteatru; * Luomisruadopaja-teatru; * "''Ad Liberum''". === Filarmounii === Pwtroskois ruadai Karjalan valdivolline filarmounii. Se on tazavallan suurin konsertulaitos. Filarmounies ruadai kaksi taidojoukkuo — Simfouniiorkestru (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Anatolii Ribalko) da Ven'an rahvahan soittimien orkestru "Onego" (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Gennadii Mironov). Filarmounii on suures nygyaiagazes talois da sit on suuri konsertuzualu (546 sijua) da Ozuttelu-konsertuzualu (100 sijua). Ozuttelu-konsertuzualas alalleh pannah ezile mualavuksii, gruafiekkua, fotokuvii, vestokuvii, dizaineroin da dekoratiivu-käytöndöllizen taijoin muasteriloin tevoksii. === Kirjastot === Karjalan tazavallan kniigoin piäruokospidäjänny on Karjalan tazavallan kanzalline kirjasto, se avattih vuvvennu 1833. Petroskois sežo ruadau 9 kirjastuo. === Arhiivat === Petroskois on Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu — eräs suurimii vuozisualoin XVIII—XXI dokumentoin ruokospiendylaitos Ven'an Pohjazes, se perustettih vuvvennu 1918, da Petroskoin linnan municipualuarhiivu. === Arhitektuuru da nähtävykset === Petroskoile on annettu Ven'an histouriellizen linnan stuatussu. Kuulužimat matkailuobjektat: * Onieganrannikon randupiha — sie on linnan perustajan Pedri I:n mustopačas, luguzet mustomerkit velleslinnois, Toivomuksien puu da toizet vestokuvat. * Leninan lagevo — endine Pyöryžy lagevo, kudai sai Vladimir Iljič Leninan nimen. * Leninan prospektu — Petroskoin uuličču. Piäobjektat — yliopisto, Pohjola-hoteli da muut. * Kul’tuuru- da huogavopuusto "Halliččijan sadu" — endine Petrovskoin sadu (Kezäsadu), kudai perustettih vuvvennu 1703. Ven’an vahnin puusto, kudamas on Petroskoin zavodan mustopačas. Täl aigua on iloituskompleksannu ilolaittehienke * Jamka-puusto * Kirovan lagevo (Taidomuzei, nelli teatrua viijes) da Velleslinnoin kävelykujo. * Karl Marksan prospektu. * Aleksandr Nevskoin kirikkö. * Kurgan-hiihtokeskus. === Kinoteatrat === Kalevala-kinoteatru on Karjalan tazavallan suurin. Vuvvennu 2011 Petroskois avattih ven. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru kuvven zualanke, а elokuul vuvvennu 2012 se avattih Maksi-kauppukeskukses. Oraskuul vuvvennu 2015ven. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru avattih uvves ven. ''«Лотос-Plaza»''-kauppukeskukses. === Linnan päivy === Linnan päiviä pietäh Petroskois kezäkuun jälgimäzenny suovattan. Sidä pietäh linnan Suomen armiespäi piästämizen kunnivokse. Linnan päivänny Petroskois pietäh erilazii pidoloi. === Kanzoinväline Giperboreja-talvifestivuali === Giperboreja-talvifestivuali-2020 Festivualin nimi otettih muinas-griekkalazes mifolougiespäi, kus Borei  (ven.)olo. on pohjazen tuulen Jumal, а Giperboreja on mua pohjazen tuulen ulgopuolel. Vuvves 1998 Petroskois pietäh Kanzoinvälisty lumi- da jiävestoksien festivualii. Giperboreja-talvifestivualii pietäh Petroskois joga vuottu tuhukuul Oniegujärven randupihal. === Karjalan valgiet yöt -festivuali === Vuvves 2004 Petroskois pietäh kanzoinvälisty muuzikkufestivualii Petroskoin valdivollizes A. K. Glazunovan nimizes konservatouries === Vozduh-festivuali === Kanzoinvälisty Vozduh-festivualii pietäh Petroskois joga vuottu vuvves 2005 vuodessah 2010, vuvves 2013 vuodessah 2015 da vuvves 2023. Se on ilmufestivuali kezäkuun jälgimäzinny huogavopäivinny. == Joukkoviestimet == Petroskoin joukkoviestimien eričyksenny on se, ku sie piästetäh ilmah vie lehtilöi da žurnualoi karjalan, vepsän da suomen kielil. Karelija-TV-da ruadivoyhtevys piästäy ilmah lähetyksii kanzallizil kielil. == Sportu == === Sportuyhtistykset === Karjalan tazavallan suurin vuitti sportufederacielois on Petroskois. === Sportuobjektat === * Spartak-stadion (Gercenan uuličču, 1). * Junost’-stadion (Karl Marksan prospektu, 4). * Lokomotiv-stadion (Mujejärven uuličču). * Stadion ven. ''«Машиностроитель»'' (Lisicinan uuličču, 23). * Stadion ven. ''«ПЛМК»'' (Solomannin piätie). * Dinamo-stadion (Halturinan uuličču) heitti ruavon vuozinnu 1990. * Lumi-sportukompleksu (Neglinkan randupiha, 52). * Fontani-hiihtokohtu (Drevl’anka). * Lapsien mägihiihton keskus "Gorkaа" (Lososinnoin piätie, 17). * Tazavallan Kurgan-sportukompleksu, vuvvennu 2009 sie nostettih hiihtoammundukenty (Kurganan ajotie, 1). * Akvatika-vezi-sportukeskus (Puškinan uuličču, 7). == Uskondo == Petroskois ruadau Ven’an pravosluavizen kirikön Petroskoin da Karjalan jeparhii, Riimu-katouline kirikkö, Ingrien l’uterilaine kirikkö da toizet. == Palkindot da arvonimet == * 1978 — Ruskien Ruadoflavun kunnivomerki. * 1999 — Rynnäsmerki ven. ''«Жар-птица»'', arvonimi "Linnu, kudai on hyväntahtoi lapsen kohtah"". * 2003 — Pedri Suuren kunnivomerki. * 2009 — Jevroupan palkindo. * 2011 — erilline palkindo kilbailuymbäristön kehittämizes municipualutalovuos Ven’an kunnostettavin linnu- (kylä-)kundu -kilvas- vuvvennu 2010 (nominacii "Ven’an Federacien hallindollizet keskukset da piälinnat". * 2015 — Ven’an Federacien arvonimi — Sodakunnivon linnu.. == Kunnivokanzalazet == Linnalazile, kudamat ollah luajittu suuren panoksen sen kehittämizeh, annetah Petroskoin linnan kunnivokanzalazet -arvonimi. == Ystävyslinnat == Petroskoi ruadau yhteisruaduo ystävyslinnoin kel, kudamien joukos ollah Varkaus da [[Jovensuu]] ([[Suomi]]), Umeo (Umeå, Ruočči), La-Rošel' (La Rochelle, Frantsii), Dulut (Duluth, Ameriekku), Noibrandenburg da T'ubingen (Germuanii), Mo i Rana (Norviegii). On solmittu yhteisruavon sobimukset nengozien linnoin kel, kui Brest (Valgoven'a), Nikolajev (Ukrainu), Ečmiadzin (Armienii), Alitus (Litvu), Narva (Estounii). == Petroskois kuvatut kinofil'mat == * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ледоход»'', 1926. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Отпуск в сентябре»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1979. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Противостояние»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1985. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Облако-рай»'' (luadii — ven. ''«Мосфильм»''), 1991. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Коля — перекати поле»'', 2005. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Потерянный город»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2008. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Озеро»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2009. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Человек из банки»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2012. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Последний романтик»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2017. == Kirjalližus == * Петрозаводск. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. * Петрозаводск: Указ. лит. / Гос. публ. б-ка; Сост. Е. И. Такала. — Петрозаводск: Б. и., 1980. — 90 с.: ил. * Петрозаводск: Библиографический список литературы. — Национальная библиотека Республики Карелия, 2003. — 164 с. Arhiivukoupii 7 tuhukuudu 2016 Wayback Machine * ''Мулло И. М., Рыбак Е. Д.'' Петрозаводск: Спутник туриста. — Петрозаводск: "Карелия", 1979—182 с. * ''Кондратьев Ф. Г., Верхоглядов В. Н.'' Петрозаводск. — 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: "Карелия", 1984. — 182 с.: ил. — (Города и районы Карелии) * ''Мулло И. М.'' Петровская слобода / Художник И. Г. Карт.. — Петрозаводск: Карелия, 1981. — 80 с. — 20 000 экз. (обл.) * ''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / Отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — <abbr>М.</abbr>: Русские словари; Астрель; АС], 2002. — 512 с. — 3 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-17-001389-2</nowiki>. * ''Рудаков В. Е.'' Петрозаводск (По поводу двухсотлетия со дня его основания) // Исторический вестник. 1903. Т. 93. С. 600—631. * ''Сорокина Т. В., Генделев Д. З.'' Соборы Петрозаводска / Нац. арх. РК; Оформ. Н. В. Куспак. — Петрозаводск, 1999. — 32 с.: ил. * ''Куломаа Юкка.'' Финская оккупация Петрозаводска, 1941—1944. — Петрозаводск: А. Н. Ремизов, 2006. — 277 с. — <nowiki>ISBN 5-85039-198-8</nowiki>. — перевод с оригинала: Kulomaa, J. Äänislinna. Petroskoin suomalaismiehityksen vuodet 1941—1944. —Helsinki: SHS, 1989. == Lähtehet == {{Commons|Petrozavodsk}} [[Kategourii:Karjal]] [[Kategourii: Karjalan linnat]] [[Kategourii:Petroskoi|*]] [[Kategourii:Linnat, kudamat on palkittu Ruskiel Ruadoflavul]] [[Kategourii:Eländykohtat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Eländypaikat, kuduad on perustettu vuovennu 1703]] [[Kategourii:Sodakunnivon linnat]] [[Kategourii:Ven'an tazavaldoin piälinnat]] to4ypv7ies36jl2ouvp31704qz2w325 53142 53140 2026-10-29T13:24:32Z Miro Tuomi 8600 53142 wikitext text/x-wiki <!--{{Kartal sijaičendu |Ven'an Federatsii Karjala |label=Petroskoi |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec = 00 |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec = 00 |width=200 |float=right }}--> {{Eländykohtu |stuatussu = kohtu |nimi = Petroskoi |nimitys omal kielel = |kuva = Petrozavodsk_Collage.jpg |mua = Ven'a |valdivonmerki = |flagu = |valdivonmerkin kuvavus = |valdivonmerkin sijah = |lat_dir= |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec= 00 |lon_dir= |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec= 00 |CoordAddon = |johtai = |johtajan laji = |дата основания = |enzimäinen mainičendu = |ilmasto = |rahvastu = |pindu-ala = |aiguvyöhykeh = |DST = |poštuindeksat = |сайт = |язык сайта = }} '''Petroskoi''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Петрозаво́дск'', [[Vepsän kieli|veps]]. ''Petroskoi'', [[Suomen kieli|suom]]. ''Petroskoi'') on linnu tazavaldalazen merkičyksenke [[Ven'a|Ven'an]] luodehpuoles [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] rannal; [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piälinnu, kudamas rodieu Petroskoin linnukundu ([[Karjalan kieli|karj]]. ''Petroskoin linnukundu'', [[Suomen kieli|suom]]. ''Petroskoin kaupunkipiiri''). 6. sulakuudu vuvvennu 2015 linnale annettih [[Ven'a|Ven'an Federacien]] [[Sodakunnivon linnu]] -arvonimi. == Etimolougii == Eländykohtu rodih tiä kaznuoružuzavodan perustajes, allus zavodu sai Šuojun zavodan nimen (nimi liittyy Šuojun pogostah, kudaman alovehel luajittih tuotando), zavodua ruvettih nostamah 1. syvyskuudu vuvvennu 1703. Jo vuvvennu 1704 — nostandan lopukse — zavodu sai Petrovskoin zavodu -nimen [[Pedru I|Pedri I:n]] kunnivokse. Zavodas ymbäri kazvanuh kylä sai Petrovskoi sloboda -nimen. Vuvvennu 1777 sloboda sai linnan stuatusan da Petroskoi-nimen. Vuvvennu 1941, konzu suomelazet valloitettih linnan, sen nimi muutettih Äänislinnakse ([[Suomen kieli|suom]]. ''Äänislinna'') libo Onegaborgakse ([[Ruočin kieli|ruoč]]. ''Onegaborg'' "dvorču Oniegujärvel"). Konzu [[Ruskei Armii]] piästi linnan, sille uvvessah annettih Petroskoi-nimi. == Fiiziekku-muantiijollizet ominažuot == === Muantiijolline sijoittumine === Linnu on Päivännouzu-Jevroupan tazangon alovehel pohjazeh päi Anuksen ylängöspäi da Šokšan harjandehespäi. On Oniegujärven Petroskoin lahten rannal amfiteatrannu järviterrasoil, levii rannikkuo myöte 21,7 kilometrile. Linnu on ymbäröitty mečil lounahas da Oniegujärven Petroskoin lahtel koillizes. Nol’akilometri on Sverdlovan da Dzeržinskoin uuliččoin ristavukses — Karjalan tazavallan Ven’an poštan taloin luo. Petroskoi on 1091 kilometrii piäs pohjazeh päi Moskovaspäi da 412 kilometrii piäs koillizeh päi Piiterispäi. Petroskoin aloveh on 113,26 km², yhtes linnukunnan alovehenke — 615,9 km². Haldivollizesti Petroskoi kuuluu Petroskoin linnukundah, se on linnukunnan ainavonnu eländykohtannu. Linnu kaikis puolis on ymbäröitty Onieganrannikon piirin alovehel, sen haldovollizennu keskuksennu linnugi on. === Aigupoujassu === Petroskoi on čuassualovehel МСК (Moskovan aigu). UTC:n aijas ero on +3:00. Käytetyn aijan da muantiedopitkevyön mugah keskimiräine keskipäivy algavuu Petroskois 12:43 aigah. === Ilmasto === Petroskoi kuuluu Peräpohjazih piirilöih. Petroskoin ilmasto on lauhkei mannerilmasto meri-ilmaston piirdehienke. Talvi on pitky, lauhkei; kezä on lyhyt da viilei. Keskimiäräine lämbötila on +3,1°. Pakkazetoi aigu kestäy 120—130 päiviä. Siä on muuttelii, ku on äijy siklonua päivänlaskuspäi. Enämbi migu puolet kaikis vuvven päivis ollah pilveksizet. Vuvven vihmoin da lumien miäry on 611 millimetrua. Kevät tulou sulakuun puolivälis, ga viluloi voi pidiä oraskuulgi, toiči panou lundugi. Kezä algavuu kezäkuun enzimäzel puoliškol. Suutkien valgei aigu kestäy 22 čuassuu kezäkuul (valgiet yöt  (ven.)olo.), 21 čuassuu heinykuul, 16 čuassuu elokuul. Heinykuun keskimiäräine lämbötila on 17 °C. Puaksuh tuullah päivännouzutuulet, kudamat tuvvah pitkällizii vihmoi. Toiči kezäl Karjal on Jevroupan antisiklonan pohjazen ozan vallas da poudupäivinny ilman lämbötila voi olla 30 °C, yhtelläh moine siä voi terväh muuttuo da rodieu puadari da ruvetah tuulemah kovat päivänlaskun libo vilut pohjazen tuulet. Sygyzy märgien lounastuulienke libo kajožien, ga viluloin päivienke (toiči halloinkegi alangoloil) tulou syvyskuun allus. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px;" | Petroskoin ilmasto |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | Ezityspaikku ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Pakkas. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Tuhu. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kevät. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Sula. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Oras. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kezä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Heinä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Elo. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Syvys. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Gella. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kylmy. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Talvi. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 8%;" | Vuozi |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine maksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d1ffaa;" | 5,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 7,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff299;" | 15,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffc926;" | 24,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9900;" | 33,0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8000;" | 34,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8800;" | 33,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9e00;" | 32,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffb526;" | 28,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd24d;" | 21,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d8ffaa;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #ff8000;" | 34,3 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizmaksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #6cf1ff;" | −5,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7ef4ff;" | −5,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff473;" | 13,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe640;" | 18,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd514;" | 21,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff67d;" | 13,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 0,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #92f7ff;" | −3,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #d8ffaa;" | 7,8 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskilämpötila, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #43e2ff;" | −8,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #48e4ff;" | −8,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9bf8ff;" | −3,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 2,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #f7ffa1;" | 8,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe954;" | 14,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 17,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe440;" | 15 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff166;" | 10 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 3,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bffff3;" | −1,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #72f2ff;" | −5,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #c9ffa1;" | 3,7 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizminimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #5cebff;" | −6,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −1,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #96ffa1;" | 4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eefca1;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fffca4;" | 12,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 1,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #8efaff;" | −4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #4de5ff;" | −8,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a8ffa1;" | 2,4 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine minimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #006aff; color: white;" | −39,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #0099ff; color: white;" | −30 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #2be8ff;" | −9,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ffd8;" | −2,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −0,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a1ffcc;" | −1,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9ef8ff;" | −5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #02baff;" | −13,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0099ff; color: white;" | −27,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0077ff; color: white;" | −36,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Sadien normu, mm | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #daebff;" | 38 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eef5ff;" | 28,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e6f0ff;" | 31,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e4efff;" | 32,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c4ddff;" | 48,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a4c9ff;" | 60,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7cb2ff;" | 82 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7eb3ff;" | 81,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bcdaff;" | 58,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c2ddff;" | 56,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ccdeff;" | 50,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #dae8ff;" | 43,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a4c9ff;" | 612,2 |- | colspan="14" style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-size: 90%; background-color: #eaecf0;" | ''Purde: [pogodaiklimat.ru Säi da ilmasto]'' |} === Gidrogruafii === Linnu on Jevroupan toizekse suuren Oniegujärven Petroskoin, Nemsoin da Jänöinlahеien rannoil. Oza linnas on Oniegujärven keskusozan rannoil. Jogiloin da kanualoin sistieman vuoh Petroskoil on piäzy Baltiekanmerele, Vienanmerele, Barencevon merele, Kaspien da Mustale merele. Linnan alovehel ollah järvet ven. ''Денное'', ven. ''Ламба'', Logmajärvi da ven. ''Четырёхвёрстное''. Logmajärven da Onieguоärven yhtistäy Solomannin salmi. Linnas poikki virduau 20 jogie da ojua, kudamii myöte ei sua kulgie laivoil: ven. ''Лососинка'', ven. ''Неглинка'', ven. ''Рыбка'', ven. ''Сельгская Речка'', ven. ''Томица'', ven. ''Большой ручей'', oja ven. ''Вилда'', ven. ''Каменный ручей'', oja ven. ''Кекасручей'', ven. ''Малый ручей'', oja ven. ''Студенец'', ven. ''Студёный ручей'', oja ven. ''Тереж'', jogi ven. ''Соломень'' da kuuzi ojua, kudamil on sama nimi — Nimetöi oja. Linnan alovehel on läs 100 nouzemua. ==Rahvaslugu== [[2014|Vuvven 2014]] tiedoloin mugah Petroskois eläy 272 tuhattu hengie, tämä on 41,5 % kogo Karjalan eläjis. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px; background-color: #cedff2; border: 1px solid #a2a9b1;" | Eläjien lugumiäry |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1723 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1787 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1801 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1811 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1840 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1856 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #54595d;" | 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 5 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 10 100 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1863 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1867 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1897 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1913 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1914 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1926 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 431 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 13 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 25 989 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1931 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1933 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1937 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1939 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1956 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1959 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 37 569 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 50 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 61 399 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 69 723 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 118 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 135 256 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1962 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1967 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1970 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1973 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 142 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 171 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 184 481 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 198 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 222 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 222 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1979 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1982 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1985 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1986 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1987 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1989 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 234 103 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 243 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 264 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 269 485 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1990 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1991 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1992 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1993 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1994 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1995 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 276 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1996 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1997 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1998 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1999 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2000 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2001 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 282 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 900 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2002 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2003 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2004 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2005 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2006 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2007 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 160 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 265 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 300 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2008 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2009 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2010 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2011 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2012 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2013 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 800 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 271 112 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 261 987 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 263 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 265 263 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 946 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2014 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2015 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2016 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2017 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2018 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2019 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 272 101 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 275 346 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 111 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 278 551 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 279 190 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 170 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2020 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2021 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2023 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2024 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 023 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 234 897 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 235 793 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 235 694 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |}Kogo Ven'an vuvven 2020 rahvahanluvun tiedoloin mugah 1. ligakuudu vuvvennu 2021 eläjien luvun puoles linnu oli 84. sijal 1118 linnas Ven'an Federacies. Petroskois enimyölleh eläy ven'alastu. Sidä paiči linnas eläy karjalastu (linnas eläy 20 % tazavallan karjalazii) da vepsälästy (linnas eletäh enämbi migu puolet Karjalan vepsäläzis da nelläs oza Ven’an kaikis vepsäläzis). Kaikkiedah Petroskois eläy läs 50 eri kanzua. Petroskoin Zaksu Eläkehfondan hallindon tiedoloin mugah Petroskois eläy 85,5 tuhattu eläkkehelästy. Eläkkehen suannuon keski-igä on 64 vuottu, enämbi migu 6 700 hengel on enämbi 80 vuottu, 409 hengel jo on 90 vuottu da enämbi. Vuvvennu 2010 kolme hengie täytti sada vuottu. Nevvostovallan aigah Petroskois (vuvves 1918 vuodessah 1991) linnan rahvaslugu kazvoi enämbi migu 14 kerdah — 19,8 tuhandes hengie 283 tuhandessah hengie. Vuvven 2019 tiedoloin mugah Petroskois eli 280 170 hengie. Ven’an talovuskehityksen ministerstvan ennustuksien mugah eläjien lugu rodieu: * 2024—290,92 tuhattu hengie. * 2035—310,29 tuhattu hengie. == Valduelimet == === Paikalline ičehaldivo === Petroskoin linnan nevvosto on Petroskoin linnukunnan ezityselin, kudamah kuuluu 28 deputuattua, heidy vallitah viijekse vuottu segasistieman mugah — 14 vallitah partieloin luvetteluloin mugah, 14 yhten ezittäjän valličuskundien mugah. Nygöine toimii nevvosto vallittih valličukses 19. syvyskuudu vuvvennu 2021. Linnan nevvoston piälikökse 7. ligakuudu vuvvennu 2021 vallittih Nadežda Il’nurovna Dreizis (Yhtenäine Ven’a). Petroskoin linnukunnan piälikkö on Petroskoin linnukunnan korgevin vallittavu virgu. Vuodessah 2015 sidä vallittih rahvas; vuvven 2015 elokuus vallitah viijekse vuottu linnan nevvoston deputuatat kandiduatois, kudamii ezittäy kilbukomissii. Komissien muvvostetah Petroskoin nevvosto da Karjalan tazavallan piämies. Vuvven 2023 talvikuun 1. päiväs sit virras on Irina Sergejevna Kolihmatova, händy valličči Petroskoin linnan nevvosto. Petroskoin linnukunnan hallindo on toimehpanii-käskyelin, sen muvvostau linnan piämies da se on alalline paikallizen ičehaldivon elin ilmai täyzivaldažuksien miärättyy aigua. Petroskois sežo ruatah Onieganrannikon piirin paikallizen ičehaldivon elimet, sih haldivoh Petroskoin linnu ei kuulu. === Tazavallan elimet === Petroskois ollah tazavallan vallan kai zakonoinluajindu-, toimehpanii- da suudoelimet. Karjalan tazavallan halličus da Karjalan tazavallan piämiehen haldivo ollah samas talois Leninan prospektal, Zakonoinluajindukerähmö da Peruszakonalline suuudo ollah samas talois Kuibiševan uuličal, Korgevin suudo — Kirovan uuličal, Karjalan tazavallan välisuudo — Ruskien Armien uuličal. === Federuallizet === Petroskois ollah federuallizien valduelimien ezitystöt Karjalan tazavallas: * Karjalan tazavallan prokuratuuru * Ven’an Federacien tutkindokomitietan tutkindohallindo Karjalan tazavallas * Karjalan tazavallan syväipuolizien azieloin ministerstvu * Ven’an Federacien rahvahanpuolistusazieloin, hädätiloin da luondohädäjälgilöin hävitändyministerstvan piähallindo Karjalan tazavallas * Sodakomissuariattu * Federuallizen tullipalvelun Luodehen tullihallindon Karjalan tulli * Eläkehfondan ozasto * Federuallizen poštulaitoksen Karjalan tazavallan hallindo * Ven’an Federacien sociualukaičusfondan alovehelline ozasto Karjalan tazavallas Federuallizien ministerstvoin hallindot Karjalan tazavallas da departuamentat: * Oigevusministerstvu * Suudodepartuamentan hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližus- da kauppuministerstvu Pohjazes piiris Federuallizien palveluloin hallindot da alovehellizet ozastot Karjalan tazavallas: * Federuallizen turvalližuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kurituspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen suudopiätöksien täyttämispalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline migraciipalvelu * Federuallizen veropalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen monopouliivastazen palvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivokasan hallindo Karjalan tazavallas * Federualline rahavaroin- da b'udžiettutarkastuksen palvelu * Federuallizen rahavaroin markinoin alovehelline ozasto Luodehpuolen federuallizes okrugas * Federuallizen poštu- da telelaitoksen, tiedotehnolougieloin da joukkoviestindän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen käyttäjien oigevuksien puolistamizen da ristikanzan hyvineländän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen luonnonrikkahuksien käytön tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kirjalepanon, mualuvettelun da kartanpiirustuksen valdivopalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline opastusalan tarkastuksen palevelu Opastanduministerstvas * Federuallizen ajonevvoalan tarkastuspalvelun avtotielöin valdivotarkastushallindo Karjalan tazavallas * Valdivolline ruavontarkastuslaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivostatistiekan alovehelline palvelulaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen žiivattoinliečindän da kazvihuollon tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas, Arhangelin alovehes da Nenecien avtonoumizes piirikunnas Federuallizien agenstvoin hallindot Karjalan tazavallas: * Federuallizen muanuumenien agenstvu * Federuallizen valdivo-omažuon johtamistoimiston alovehelline hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližuon da energietiekan ministerstvan Federuallizen tehniellizen kundohpanendu- da metrolougiitoimiston (enne — ven. ''Госстандарт России''). Alovehelline elin — Federualline valdivolaitos "Karjalan standartizacien, metrolougien da sertifikacien keskus" * Federualline veziresursoin agenstvu — Neva-Luadoguvezisöalan vezistöhallindon vezivaroin ozasto == Alovehelline jago == Vuvves 1988 linnan virrallizet alovehet (Ligakuun da Leninan) ollah otettu iäre. Sit aijas piirilöikse petroskoilazet sanotah mikroalovehii, histouriellizesti roinnuzii paikanimilöi, kudamat omas puoles jagavutah pienembih mikroalovehih, net sežo sit voijah jagavuo. Täl aigua Petroskoin linnas ollah moizet mikroalovehet: ven. ''Бараний берег'', ven. ''Выгойнаволок'', ven. ''Голиковка'', Drevl’anku, ven. ''Железнодорожный'' (ven. ''Пятый посёлок''), ven. ''Зарека'', ven. ''Зимник'', ven. ''Ивановские острова'', Kukoimägi, ven. ''Ключевая'', ven. ''Октябрьский'', ven. ''Окунья Тоня'', ven. ''Онежский'', ven. ''Первомайский'', ven. ''Перевалка'', ven. ''Пески'', ven. ''Птицефабрика'', ven. ''Радиозавод'', ven. ''Рыбка'', ven. ''Сайнаволок'', Pohjaine tevolližusaloveh, Silikuattuzavodu, Solomanni, Suolusmägi, Suolusmäin kirpiččuzavodan pos’olku, Tepličnii-souhozan pos’olku, ven. ''Томицы'', Keskus da Suvine tevolližusaloveh. Suurimat mikroalovehet ollah Drevl’anka (60 tuhattu eläjiä) da Kukoimägi (50 tuhattu eläjiä). == Linnan simvouliekku == === Gimnu === Vuvvennu 2001 linnan haldivo ilmoitti kilvan gimnan kirjutandas. Reknailtih ottamah käyttöh gimnu linnan 300-vuozipäiväkse. Kilbu piettih tekstan da muuzikan kirjutandas yhtel aigua. Tekstua da muuzikkua arvostelukundu kačoi kogonazennu, jagamattomannu tevoksennu. Loppuistundos arvostelijat kuunneltih gimnan 20 projektua, yhtelläh gimnua ei hyväksytty. == Tervehyöhoido == * V. A. Baranovan nimine tazavallan bol’ničču * I. N. Grigovičan nimine lapsien tazavallan bol’ničču * Tazavallan tartumubol’ničču * Tazavallan perinatualukeskus * Tazavallan stomatolougiikeskus * Tazavallan nahku- da sugupuolitaudiloin dispanseru * Tazavallan norkoulogudispanseru * Tazavallan onkolougiidispanseru * Tazavallan tuberkul'ouzanvastustuskeskus * Tazavallan verenandostansii * Tervehyönhoijon da epidemiolougien keskus Karjalan tazavallas * Kiirehellizen liečeavun bol'ničču * Linnan lapsien bol'ničču * K. A. Gutkinan lapsensuandutaloi * Voinan veteruanoin gospitali. 23. tuhukuudu vuvvennu 1990 Tazavallan bol’ničas № 2 rodih tazavallan terepeuhtugospitali Suuren Ižänmuallizen voinan veteruanoih nähte * Linnan polikliiniekku № 1 * Linnan polikliiniekku № 2 * Linnan polikliiniekku № 3. On avattu 5. kevätkuudu vuvvennu 1996 * Linnan polikliiniekku № 4 * Linnan lapsien polikliiniekku № 1 * Linnan lapsien polikliiniekku № 2 * Palliativizen liečeavun keskus * Lieče-fiskul’tuuran dispanseru * Suudo-liečetutkindon b’uro * Lieče-sanituarine ozasto № 10 == Talohus == === B’udžiettu === Vero- da ei-verotuloloin struktuuras enin vuitti kuuluu fiizizien persounoin veroloile — 36,8 %, maksollizis palvelulois tulot ollah 26,4 %, omažuon käytändäs da realizacies — 24 %. Muuloin tuloloin miäry on vähembä 3 %. Kulut opastukseh, tervehyshoidoh da sociualupoliitiekkah ollah enämbi 70 % kaikis kululois. Vuvven 2014 piäparametrit oldih: tulot — 4,913 miljardua rubl'ua, kulut — 5,238 miljardua rubl'ua. Petroskoin b’udžiettu on vajavaine. === Energietiekku === Sähkön da lämmänannandan piälähtehenny on Petroskoin lämbökeskus. Läs 85 % lämbyö da kolmas vuitti sähkyö, kudamua tarviččou linnu, suajah Petroskoin lämbökeskukses. === Tevolližus === Puustikon mustopačas, kudai luajittih mašinoinrakendajien kunnivokse vuvvennu 2012 Petroskois ruatah konehenrakendamis-, metallu-, puu-, rakendamis-, kebjei-, kniigupainoala-, syömistevolližuot. Petroskoin mašinoinrakendamiszavodu Tevolližuslaitoksis suahah sähköenergiedu, lämböenergiedu, atomtevolližuon laittehistuo, bumuaganluajindulaittehii, puumaterjualua (niidy vietäh toizih mualoihgi), sruugattuu puumaterjualua, ikkunoin da veriälöin elementua, ombelu- sego trikotuažuveššii, lihua, maidotuotehtu, jiämaiduo, leibiä, viinua, jogapäivähizen elaijan tavarua, mustolahjua da tostu tavarua.. === Rahavaroin palvelut === Karjalan tazavallan Kanzalline banku Linnas ollah Karjalan tazavallan Kanzalline banku da Ven'an da ulgomualoin kommerciibankoin ozastot: "VTB", ven. ''«Росбанк»'', ven. ''«Россельхозбанк»'', "Sberbanku", ven. ''«Райффайзенбанк»'' da muut. Kaikkiedah on läs 30 bankua sa niilöin ozastuo. === Kauppu === Maksi-kauppukeskus Linnas ruatah federuallizien da paikallizien kauppuverkoloin laukat, on mondu bazarii. Suurimat kauppukeskukset ollah: ven. ''«Лотос-Plaza»'', "Maksi", "Tetris". Suurimat kauppuverkot ollah: "Lenta", "Sunlight", ven. ''«Светофор]»'', ven. ''«Детский мир»'', "New Yorker", ven. ''«Снежная Королева»'', ven. ''«Буквоед»'', ven. ''«Пятёрочка»,'' ven. ''«Рив Гош»'', ven. ''«АДАМАС»'', ven. ''«Магнит»,'' ven. ''«Перекрёсток»'', "DNS", ven. ''«Ситилинк»'', ven. ''«М.Видео»'', "Fix Price", ven. ''«Л’Этуаль»'', ven. ''«Спортмастер»'', "ZENDEN", "Gloria Jeans". === Ajonevvot === ==== Avtoliikendeh ==== Moskovassah Petroskoispäi on 1010 km, Piiterispäi — 412 km, Suomessah Sinisty tiedy myöte ei ole enämbiä 350 km. Linnan kauti mennäh federuallizet juamat '''E 105''' '''Р21''' "Kola" (Piiteri — Murmansku — Norviegii). Ližäkse Petroskois algavutah moizet alovehellizet dorogat: '''А133''' Petroskoi — Suojärvi da '''Р19''' Petroskoi — Voznesen’n’u — Oštan pogostu. ==== Raududorogu ==== Petroskoin raudutieazemu Petroskoin stansii on suurin raududorogoin keskus (Piiterih, Murmanskah, Sordavalah, Kostamukseh). Raududoroguviendöi todevuttau Okt’abr’skoi raududorogu (Ven’an raududorogoin ozasto). Ven’an raududorogoin programman hantuzis vuvvennu 2005 elektreficiiruittih raududorogan pala Idel’ — Petroskoi — Sviri. Okt'abr'skoin raududorogan merkijuna № 17/18 "Карелия" (Petroskoi—Moskovu). Toizet paikallizet junat ollah "Kalevala" (Petroskoi — Piiteri) da "Petroskoi — Kostamus". 28. talvikuudu vuvvennu 2012 opittih liikkuo junat Petroskoin da Jovensuun välil. Lähilinnan viendöi hommuau ven. ''«Северо-Западная пригородная пассажирская компания''". ==== Trolleibusat ==== Linnan yhteiskunnallizet ajonevvot Petroskois trolleibusat ruvettih alalleh käymäh 5. syvyskuudu vuvvennu 1961. ==== Avtoubussu ==== 9. oraskuudu vuvvennu 1915 Petroskois avattih avtoubussoin liikeh. Enziallus avtoubusannu oli mašin viijele hengele, sen omistajannu oli A. V. Timofejev. Valdivolline avtoubussuparku rodih Petroskois vuvvennu 1921 (tulii Avtokolonnu № 1126). ==== Ilmuyhtevys ==== Kahtentostu kilometrin piäs linnaspäi luodeheh on lendoazemu. Alalleh lendokonehet ruvettih lendämäh Moskovah 30. oraskuudu vuvvennu 2009, Helsinkih da Piiterih kylmykuul vuvvennu 2011. Petroskoin lendoazemal on Kanzoinvälizen lendoazeman stuatussu. ==== Veziajonevvot ==== Syvyskuul vuvvennu 1704 Lohijovensuuh nostettih valgamo, ku suas tuvva vetty myöte Anuksen verfile puuškii jadroinke, kudamii luadi Šuojun oružuzavodu. XIX vuozisual roijah yksittäzet laivastot, laivat ruvetah kulgemah Voznesen’n’ah Svirin jovel, vuozisuan XIX puolivälis — Piiterih, sežo Povenčah da Puudogah. Vuozisuan XX allus-puolivälis ruvetah kehittymäh Luodehpuolen jogilaivaston reisut, a vuvves 1940 — Vienanmeri-Oniegulaivaston reisut. Täl aigua navigacien aigah siibilaivat kulgietah Kižin suarele, Sennaja Guba-, Velikaja guba-, Šala-kylissäh. Petroskoih tullah Ven’an matkailulaitoksien krujizulaivat Kižile mennes. Vuozien 1920 allus olluh linnanväline laivureissu Veziazemu — Baranii Bereg vuvvennu 2010 heitti ruandan. === Kunnan talohus === Kylmykuul vuvvennu 1935 Petroskois rubei ruadamah vezibutken enzimäine liinii. ==== Kunnan talovuon laitokset ==== Petroskois on enämbi 35 kunnan talovuon laitostu. Niilöin ruadajat kačotah, kohendetah da uvvistetah vienannandan, vienlähtön da lämmönannandan inženierusistiemoi. Nämmis laitoksis ruadau 4,5 tuhattu hengie. ==== Haldivolaitokset ==== Linnas ruatah haldivolaitokset da eländypaikkoin omistajien yhtymys. == Opastuslaitokset == Petroskoin linnas ollah Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, kaksi korgiedu opastuslaitostu — Petroskoin valdivonyliopisto, Petroskoin A. K. Glazunovan nimine valdivolline konservatourii, toizien linnoin korgieloin opastuslaitoksien ozastot, kudamis suurimannu on Ven'an Federacien Prezidentan tyves ruadajan Ven'an rahvahan talovuon sego valdivollizen sluužban akadiemien Karjalan ozasto, Petroskois 14 ammattiopistuo da 38 keskiškolua. альт= Linnas on kaksi korgien opastuksen laitostu (luguh ottamattah toizien linnoin korgeiškolien ozastoloi). Suurin on Petroskoin valdivonyliopisto, kudai perustettih vuvvennu 1940. Karjalan valdivolline pedagouguakadiemii perustettih vuvvennu 1931 kui instituuttu, vuvvennu 1996 se sai yliopiston stuatusan. Vuvvennu 2013 se sanottih effektiivizemättömäkse korgeiškolakse da liitettih Petroskoin valdivonyliopistoh. Petroskois sežo ruadau Petroskoin Glazunovan nimine valdivolline konservatourii. Kogo Ven’an korgeiškolien opastuslaitoksis Petroskois ollah: === Valdivollizet === * Ven’an Federacien piämiehen alazen rahvahan talohuon da valdivollizen palvelun akadiemien Karjalan ozasto; * Kogo Ven’an valdivollizen oigevusyliopiston Pohjaine instituuttu === Ei-valdivollizet === Petroskois on 16 keskiopastuslaitostu. Net ollah muuzikkukolledžu, Petroskoin prezidentan kadiettuopisto, liečetiedokolledžu, meččytehniekumu, pedagougukolledžu, mašinoinrakenduskolledžu, avtotransportutehnikumu, jogiopisto, raududorogukolledžu. Petroskois vuvven 2010 tiedoloin mugah ruadau enämbi 40 opastuslaitostu, niilöis on kolme gimnuaziedu, viizi liceidu, 3 perusškolua da 29 keskiškolua (niilöin luvus yksi kanzalline suomi-ugrilaine škola). Linnas ruadau 86 päivykodii. == Tiedo == Petroskois ruadau Ven’an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, se on Ven’an luodehpuolen suurimii tiedokeskuksii, Карельский институт развития образования, ряд проектных организаций. == Kul'tuuru == Petroskoi on Karjalan kul'tuuran da ammattitaijon keskus, kus ollah suurimat kul'tuurulaitokset — kirjastot, muzeit, teatrat, konsertujoukot, opastuslaitokset, liitot sego tiedojärjestöt. Karjalan piälinnan eläjät sego gost'at suvaijah kävvä Karjalan Tazavallan muuzikkuteatrah, Druamuteatrah, Kanzallizeh teatrah, Tyttiteatrah da Karjalan valdivollizeh filarmounieh. Tazavallan vahnin muzei on Kanzalline muzei (on avattu vuvvennu 1873). Linnas ruadau sežo Karjalan tazavallan taidomuzei. === Muzeit === Petroskois ruadau kolme valdivollistu da tazavllan muziedu: Kiži-muzei-zapovedniekku (Petroskois on kaksi ozutteluzualua), Karjalan tazavallan taidomuzei, kudai perustettih vuvvennu 1960, se on endizes vuozisuan XVIII Anuksen gubernien miesgimnuazien taloi, da Karjalan tazavallan kanzalline muzei, kudai avattih vuvvennu 1871 linnan erähäs vahnimas talois — gubernien kansel’uaries. Linnas sežo ruadau ainavo yksittäine taidogallerei "Tyttitaloi". Vuvvennu 1981 perustettih Karjalan tazavallan rahvahan opastuksen histourien muzei. Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Geolougien instituutan tyves ruadau Geolougien muzei. Ruadau sežo Petroskoin tevolližuon histourien muzei. Petroskois on Merimuzei ven. ''«Полярный Одиссей»'' (se avattih vuvvennu 1996) и музей Почты (открыт в январе 1995 года в здании Петрозаводского почтамта). Kurgan-sportukeskukses avattih Karjalan sportan histourien muzei. Vuvves 2017 Rigačinan uuličal ruadau yksittyine Nevvostoliitto-suomelazen voinan histourien muzei. Vuvvennu 2018 Petroskoisn valdivonyliopistos perustettih Karjalan matkailun histourien muzei. Ližäkse erähis laitoksis ollah omat muzeit, kudamis ezile tulou laitoksen histourii libo ruado. === Teatrat === Petroskois ruadai viizi ammatillistu teatrua: * Karjalan tazavallan kanzalline teatru; * Karjalan tazavallan muuzikkuteatru; * Karjalan tazavallan tyttiteatru; * Luomisruadopaja-teatru; * "''Ad Liberum''". === Filarmounii === Pwtroskois ruadai Karjalan valdivolline filarmounii. Se on tazavallan suurin konsertulaitos. Filarmounies ruadai kaksi taidojoukkuo — Simfouniiorkestru (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Anatolii Ribalko) da Ven'an rahvahan soittimien orkestru "Onego" (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Gennadii Mironov). Filarmounii on suures nygyaiagazes talois da sit on suuri konsertuzualu (546 sijua) da Ozuttelu-konsertuzualu (100 sijua). Ozuttelu-konsertuzualas alalleh pannah ezile mualavuksii, gruafiekkua, fotokuvii, vestokuvii, dizaineroin da dekoratiivu-käytöndöllizen taijoin muasteriloin tevoksii. === Kirjastot === Karjalan tazavallan kniigoin piäruokospidäjänny on Karjalan tazavallan kanzalline kirjasto, se avattih vuvvennu 1833. Petroskois sežo ruadau 9 kirjastuo. === Arhiivat === Petroskois on Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu — eräs suurimii vuozisualoin XVIII—XXI dokumentoin ruokospiendylaitos Ven'an Pohjazes, se perustettih vuvvennu 1918, da Petroskoin linnan municipualuarhiivu. === Arhitektuuru da nähtävykset === Petroskoile on annettu Ven'an histouriellizen linnan stuatussu. Kuulužimat matkailuobjektat: * Onieganrannikon randupiha — sie on linnan perustajan Pedri I:n mustopačas, luguzet mustomerkit velleslinnois, Toivomuksien puu da toizet vestokuvat. * Leninan lagevo — endine Pyöryžy lagevo, kudai sai Vladimir Iljič Leninan nimen. * Leninan prospektu — Petroskoin uuličču. Piäobjektat — yliopisto, Pohjola-hoteli da muut. * Kul’tuuru- da huogavopuusto "Halliččijan sadu" — endine Petrovskoin sadu (Kezäsadu), kudai perustettih vuvvennu 1703. Ven’an vahnin puusto, kudamas on Petroskoin zavodan mustopačas. Täl aigua on iloituskompleksannu ilolaittehienke * Jamka-puusto * Kirovan lagevo (Taidomuzei, nelli teatrua viijes) da Velleslinnoin kävelykujo. * Karl Marksan prospektu. * Aleksandr Nevskoin kirikkö. * Kurgan-hiihtokeskus. === Kinoteatrat === Kalevala-kinoteatru on Karjalan tazavallan suurin. Vuvvennu 2011 Petroskois avattih ven. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru kuvven zualanke, а elokuul vuvvennu 2012 se avattih Maksi-kauppukeskukses. Oraskuul vuvvennu 2015ven. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru avattih uvves ven. ''«Лотос-Plaza»''-kauppukeskukses. === Linnan päivy === Linnan päiviä pietäh Petroskois kezäkuun jälgimäzenny suovattan. Sidä pietäh linnan Suomen armiespäi piästämizen kunnivokse. Linnan päivänny Petroskois pietäh erilazii pidoloi. === Kanzoinväline Giperboreja-talvifestivuali === Giperboreja-talvifestivuali-2020 Festivualin nimi otettih muinas-griekkalazes mifolougiespäi, kus Borei  (ven.)olo. on pohjazen tuulen Jumal, а Giperboreja on mua pohjazen tuulen ulgopuolel. Vuvves 1998 Petroskois pietäh Kanzoinvälisty lumi- da jiävestoksien festivualii. Giperboreja-talvifestivualii pietäh Petroskois joga vuottu tuhukuul Oniegujärven randupihal. === Karjalan valgiet yöt -festivuali === Vuvves 2004 Petroskois pietäh kanzoinvälisty muuzikkufestivualii Petroskoin valdivollizes A. K. Glazunovan nimizes konservatouries === Vozduh-festivuali === Kanzoinvälisty Vozduh-festivualii pietäh Petroskois joga vuottu vuvves 2005 vuodessah 2010, vuvves 2013 vuodessah 2015 da vuvves 2023. Se on ilmufestivuali kezäkuun jälgimäzinny huogavopäivinny. == Joukkoviestimet == Petroskoin joukkoviestimien eričyksenny on se, ku sie piästetäh ilmah vie lehtilöi da žurnualoi karjalan, vepsän da suomen kielil. Karelija-TV-da ruadivoyhtevys piästäy ilmah lähetyksii kanzallizil kielil. == Sportu == === Sportuyhtistykset === Karjalan tazavallan suurin vuitti sportufederacielois on Petroskois. === Sportuobjektat === * Spartak-stadion (Gercenan uuličču, 1). * Junost’-stadion (Karl Marksan prospektu, 4). * Lokomotiv-stadion (Mujejärven uuličču). * Stadion ven. ''«Машиностроитель»'' (Lisicinan uuličču, 23). * Stadion ven. ''«ПЛМК»'' (Solomannin piätie). * Dinamo-stadion (Halturinan uuličču) heitti ruavon vuozinnu 1990. * Lumi-sportukompleksu (Neglinkan randupiha, 52). * Fontani-hiihtokohtu (Drevl’anka). * Lapsien mägihiihton keskus "Gorkaа" (Lososinnoin piätie, 17). * Tazavallan Kurgan-sportukompleksu, vuvvennu 2009 sie nostettih hiihtoammundukenty (Kurganan ajotie, 1). * Akvatika-vezi-sportukeskus (Puškinan uuličču, 7). == Uskondo == Petroskois ruadau Ven’an pravosluavizen kirikön Petroskoin da Karjalan jeparhii, Riimu-katouline kirikkö, Ingrien l’uterilaine kirikkö da toizet. == Palkindot da arvonimet == * 1978 — Ruskien Ruadoflavun kunnivomerki. * 1999 — Rynnäsmerki ven. ''«Жар-птица»'', arvonimi "Linnu, kudai on hyväntahtoi lapsen kohtah"". * 2003 — Pedri Suuren kunnivomerki. * 2009 — Jevroupan palkindo. * 2011 — erilline palkindo kilbailuymbäristön kehittämizes municipualutalovuos Ven’an kunnostettavin linnu- (kylä-)kundu -kilvas- vuvvennu 2010 (nominacii "Ven’an Federacien hallindollizet keskukset da piälinnat". * 2015 — Ven’an Federacien arvonimi — Sodakunnivon linnu.. == Kunnivokanzalazet == Linnalazile, kudamat ollah luajittu suuren panoksen sen kehittämizeh, annetah Petroskoin linnan kunnivokanzalazet -arvonimi. == Ystävyslinnat == Petroskoi ruadau yhteisruaduo ystävyslinnoin kel, kudamien joukos ollah Varkaus da [[Jovensuu]] ([[Suomi]]), Umeo (Umeå, Ruočči), La-Rošel' (La Rochelle, Frantsii), Dulut (Duluth, Ameriekku), Noibrandenburg da T'ubingen (Germuanii), Mo i Rana (Norviegii). On solmittu yhteisruavon sobimukset nengozien linnoin kel, kui Brest (Valgoven'a), Nikolajev (Ukrainu), Ečmiadzin (Armienii), Alitus (Litvu), Narva (Estounii). == Petroskois kuvatut kinofil'mat == * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ледоход»'', 1926. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Отпуск в сентябре»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1979. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Противостояние»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1985. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Облако-рай»'' (luadii — ven. ''«Мосфильм»''), 1991. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Коля — перекати поле»'', 2005. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Потерянный город»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2008. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Озеро»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2009. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Человек из банки»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2012. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Последний романтик»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2017. == Kirjalližus == * Петрозаводск. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. * Петрозаводск: Указ. лит. / Гос. публ. б-ка; Сост. Е. И. Такала. — Петрозаводск: Б. и., 1980. — 90 с.: ил. * Петрозаводск: Библиографический список литературы. — Национальная библиотека Республики Карелия, 2003. — 164 с. Arhiivukoupii 7 tuhukuudu 2016 Wayback Machine * ''Мулло И. М., Рыбак Е. Д.'' Петрозаводск: Спутник туриста. — Петрозаводск: "Карелия", 1979—182 с. * ''Кондратьев Ф. Г., Верхоглядов В. Н.'' Петрозаводск. — 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: "Карелия", 1984. — 182 с.: ил. — (Города и районы Карелии) * ''Мулло И. М.'' Петровская слобода / Художник И. Г. Карт.. — Петрозаводск: Карелия, 1981. — 80 с. — 20 000 экз. (обл.) * ''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / Отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — <abbr>М.</abbr>: Русские словари; Астрель; АС], 2002. — 512 с. — 3 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-17-001389-2</nowiki>. * ''Рудаков В. Е.'' Петрозаводск (По поводу двухсотлетия со дня его основания) // Исторический вестник. 1903. Т. 93. С. 600—631. * ''Сорокина Т. В., Генделев Д. З.'' Соборы Петрозаводска / Нац. арх. РК; Оформ. Н. В. Куспак. — Петрозаводск, 1999. — 32 с.: ил. * ''Куломаа Юкка.'' Финская оккупация Петрозаводска, 1941—1944. — Петрозаводск: А. Н. Ремизов, 2006. — 277 с. — <nowiki>ISBN 5-85039-198-8</nowiki>. — перевод с оригинала: Kulomaa, J. Äänislinna. Petroskoin suomalaismiehityksen vuodet 1941—1944. —Helsinki: SHS, 1989. == Lähtehet == {{Commons|Petrozavodsk}} [[Kategourii:Karjal]] [[Kategourii: Karjalan linnat]] [[Kategourii:Petroskoi|*]] [[Kategourii:Linnat, kudamat on palkittu Ruskiel Ruadoflavul]] [[Kategourii:Eländykohtat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Eländypaikat, kuduad on perustettu vuovennu 1703]] [[Kategourii:Sodakunnivon linnat]] [[Kategourii:Ven'an tazavaldoin piälinnat]] ttjaf7y0fhd3k0jvnsui4el7mz0ev85 53143 53142 2026-10-29T13:47:13Z Miro Tuomi 8600 53143 wikitext text/x-wiki <!--{{Kartal sijaičendu |Ven'an Federatsii Karjala |label=Petroskoi |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec = 00 |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec = 00 |width=200 |float=right }}--> {{Eländykohtu |stuatussu = kohtu |nimi = Petroskoi |nimitys omal kielel = |kuva = Petrozavodsk_Collage.jpg |mua = Ven'a |valdivonmerki = |flagu = |valdivonmerkin kuvavus = |valdivonmerkin sijah = |lat_dir= |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec= 00 |lon_dir= |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec= 00 |CoordAddon = |johtai = |johtajan laji = |дата основания = |enzimäinen mainičendu = |ilmasto = |rahvastu = |pindu-ala = |aiguvyöhykeh = |DST = |poštuindeksat = |сайт = |язык сайта = }} '''Petroskoi''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Петрозаво́дск'', [[Vepsän kieli|veps]]. ''Petroskoi'', [[Suomen kieli|suom]]. ''Petroskoi'') on linnu tazavaldalazen merkičyksenke [[Ven'a|Ven'an]] luodehpuoles [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] rannal; [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piälinnu, kudamas rodieu Petroskoin linnukundu ([[Karjalan kieli|karj]]. ''Petroskoin linnukundu'', [[Suomen kieli|suom]]. ''Petroskoin kaupunkipiiri''). [[6. sulakuudu]] vuvvennu 2015 linnale annettih [[Ven'a|Ven'an Federacien]] [[Sodakunnivon linnu]] -arvonimi. == Etimolougii == Eländykohtu rodih tiä kaznuoružuzavodan perustajes, allus zavodu sai Šuojun zavodan nimen (nimi liittyy [[Šuojun pogostu|Šuojun pogostah]], kudaman alovehel luajittih tuotando), zavodua ruvettih nostamah 1. syvyskuudu vuvvennu 1703. Jo vuvvennu 1704 — nostandan lopukse — zavodu sai Petrovskoin zavodu -nimen [[Pedru I|Pedri I:n]] kunnivokse. Zavodas ymbäri kazvanuh kylä sai Petrovskoi sloboda -nimen. Vuvvennu 1777 sloboda sai linnan stuatusan da Petroskoi-nimen. Vuvvennu 1941, konzu suomelazet valloitettih linnan, sen nimi muutettih Äänislinnakse ([[Suomen kieli|suom]]. ''Äänislinna'') libo Onegaborgakse ([[Ruočin kieli|ruoč]]. ''Onegaborg'' "dvorču Oniegujärvel"). Konzu [[Ruskei Armii]] piästi linnan, sille uvvessah annettih Petroskoi-nimi. == Fiiziekku-muantiijollizet ominažuot == === Muantiijolline sijoittumine === Linnu on Päivännouzu-Jevroupan tazangon alovehel pohjazeh päi Anuksen ylängöspäi da Šokšan harjandehespäi. On [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] Petroskoin lahten rannal amfiteatrannu järviterrasoil, levii rannikkuo myöte 21,7 kilometrile. Linnu on ymbäröitty mečil lounahas da Oniegujärven Petroskoin lahtel koillizes. Nol’akilometri on Sverdlovan da Dzeržinskoin uuliččoin ristavukses — [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] Ven’an poštan taloin luo. Petroskoi on 1091 kilometrii piäs pohjazeh päi [[Moskovu|Moskovaspäi]] da 412 kilometrii piäs koillizeh päi [[Piiteri|Piiterispäi]]. Petroskoin aloveh on 113,26 km², yhtes linnukunnan alovehenke — 615,9 km². Haldivollizesti Petroskoi kuuluu Petroskoin linnukundah, se on linnukunnan ainavonnu eländykohtannu. Linnu kaikis puolis on ymbäröitty [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] alovehel, sen haldovollizennu keskuksennu linnugi on. === Aigupoujassu === [[Failu:White_night.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|[[Valgei yö]] Petroskois,24. kezäkuudu vuvvennu 2019, klo. 00:12 (Moskovan aigu) ]] Petroskoi on čuassualovehel МСК (Moskovan aigu). UTC:n aijas ero on +3:00. Käytetyn aijan da muantiedopitkevyön mugah keskimiräine keskipäivy algavuu Petroskois 12:43 aigah. === Ilmasto === Petroskoi kuuluu Peräpohjazih piirilöih. Petroskoin ilmasto on lauhkei mannerilmasto meri-ilmaston piirdehienke. [[Talvi]] on pitky, lauhkei; [[kezä]] on lyhyt da viilei. Keskimiäräine lämbötila on +3,1°. Pakkazetoi aigu kestäy 120—130 päiviä. Siä on muuttelii, ku on äijy siklonua päivänlaskuspäi. Enämbi migu puolet kaikis vuvven päivis ollah pilveksizet. Vuvven vihmoin da lumien miäry on 611 millimetrua. Kevät tulou sulakuun puolivälis, ga viluloi voi pidiä oraskuulgi, toiči panou lundugi. Kezä algavuu kezäkuun enzimäzel puoliškol. Suutkien valgei aigu kestäy 22 čuassuu kezäkuul 21 čuassuu heinykuul, 16 čuassuu elokuul. Heinykuun keskimiäräine lämbötila on 17 °C. Puaksuh tuullah päivännouzutuulet, kudamat tuvvah pitkällizii vihmoi. Toiči kezäl Karjal on Jevroupan antisiklonan pohjazen ozan vallas da poudupäivinny ilman lämbötila voi olla 30 °C, yhtelläh moine siä voi terväh muuttuo da rodieu puadari da ruvetah tuulemah kovat päivänlaskun libo vilut pohjazen tuulet. Sygyzy märgien lounastuulienke libo kajožien, ga viluloin päivienke (toiči halloinkegi alangoloil) tulou syvyskuun allus. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px;" | Petroskoin ilmasto |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | Ezityspaikku ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Pakkas. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Tuhu. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kevät. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Sula. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Oras. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kezä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Heinä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Elo. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Syvys. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Gella. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kylmy. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Talvi. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 8%;" | Vuozi |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine maksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d1ffaa;" | 5,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 7,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff299;" | 15,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffc926;" | 24,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9900;" | 33,0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8000;" | 34,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8800;" | 33,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9e00;" | 32,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffb526;" | 28,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd24d;" | 21,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d8ffaa;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #ff8000;" | 34,3 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizmaksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #6cf1ff;" | −5,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7ef4ff;" | −5,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff473;" | 13,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe640;" | 18,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd514;" | 21,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff67d;" | 13,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 0,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #92f7ff;" | −3,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #d8ffaa;" | 7,8 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskilämpötila, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #43e2ff;" | −8,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #48e4ff;" | −8,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9bf8ff;" | −3,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 2,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #f7ffa1;" | 8,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe954;" | 14,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 17,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe440;" | 15 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff166;" | 10 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 3,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bffff3;" | −1,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #72f2ff;" | −5,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #c9ffa1;" | 3,7 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizminimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #5cebff;" | −6,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −1,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #96ffa1;" | 4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eefca1;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fffca4;" | 12,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 1,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #8efaff;" | −4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #4de5ff;" | −8,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a8ffa1;" | 2,4 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine minimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #006aff; color: white;" | −39,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #0099ff; color: white;" | −30 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #2be8ff;" | −9,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ffd8;" | −2,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −0,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a1ffcc;" | −1,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9ef8ff;" | −5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #02baff;" | −13,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0099ff; color: white;" | −27,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0077ff; color: white;" | −36,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Sadien normu, mm | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #daebff;" | 38 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eef5ff;" | 28,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e6f0ff;" | 31,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e4efff;" | 32,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c4ddff;" | 48,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a4c9ff;" | 60,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7cb2ff;" | 82 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7eb3ff;" | 81,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bcdaff;" | 58,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c2ddff;" | 56,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ccdeff;" | 50,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #dae8ff;" | 43,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a4c9ff;" | 612,2 |- | colspan="14" style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-size: 90%; background-color: #eaecf0;" | ''[https://pogodaiklimat.ru/climate/22820.htm <nowiki>Purde: [pogodaiklimat.ru Säi da ilmasto]</nowiki>]'' |} === Gidrogruafii === Linnu on Jevroupan toizekse suuren Oniegujärven Petroskoin, Nemsoin da Jänöinlahеien rannoil. Oza linnas on Oniegujärven keskusozan rannoil. Jogiloin da kanualoin sistieman vuoh Petroskoil on piäzy Baltiekanmerele, Vienanmerele, Barencevon merele, Kaspien da Mustale merele. Linnan alovehel ollah järvet ven. ''Денное'', ven. ''Ламба'', Logmajärvi da ven. ''Четырёхвёрстное''. Logmajärven da Onieguоärven yhtistäy Solomannin salmi. Linnas poikki virduau 20 jogie da ojua, kudamii myöte ei sua kulgie laivoil: [[Ven'an kieli|ven]]. ''Лососинка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Неглинка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Рыбка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Сельгская Речка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Томица'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Большой ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Вилда'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Каменный ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Кекасручей'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Малый ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Студенец'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Студёный ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Тереж'', jogi [[Ven'an kieli|ven]]. ''Соломень'' da kuuzi ojua, kudamil on sama nimi — Nimetöi oja. Linnan alovehel on läs 100 nouzemua. ==Rahvaslugu== [[2014|Vuvven 2014]] tiedoloin mugah Petroskois eläy 272 tuhattu hengie, tämä on 41,5% kogo Karjalan eläjis. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px; background-color: #cedff2; border: 1px solid #a2a9b1;" | Eläjien lugumiäry |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1723 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1787 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1801 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1811 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1840 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1856 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #54595d;" | 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 5 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 10 100 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1863 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1867 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1897 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1913 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1914 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1926 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 431 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 13 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 25 989 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1931 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1933 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1937 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1939 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1956 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1959 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 37 569 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 50 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 61 399 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 69 723 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 118 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 135 256 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1962 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1967 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1970 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1973 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 142 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 171 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 184 481 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 198 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 222 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 222 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1979 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1982 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1985 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1986 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1987 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1989 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 234 103 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 243 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 264 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 269 485 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1990 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1991 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1992 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1993 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1994 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1995 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 276 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1996 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1997 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1998 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1999 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2000 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2001 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 282 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 900 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2002 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2003 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2004 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2005 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2006 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2007 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 160 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 265 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 300 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2008 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2009 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2010 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2011 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2012 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2013 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 800 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 271 112 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 261 987 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 263 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 265 263 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 946 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2014 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2015 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2016 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2017 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2018 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2019 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 272 101 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 275 346 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 111 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 278 551 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 279 190 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 170 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2020 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2021 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2023 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2024 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 023 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 234 897 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 235 793 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 235 694 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |}Kogo Ven'an vuvven 2020 rahvahanluvun tiedoloin mugah 1. ligakuudu vuvvennu 2021 eläjien luvun puoles linnu oli 84. sijal 1118 linnas Ven'an Federacies. Petroskois enimyölleh eläy ven'alastu. Sidä paiči linnas eläy karjalastu (linnas eläy 20% tazavallan karjalazii) da vepsälästy (linnas eletäh enämbi migu puolet Karjalan vepsäläzis da nelläs oza Ven’an kaikis vepsäläzis). Kaikkiedah Petroskois eläy läs 50 eri kanzua. Petroskoin Zaksu Eläkehfondan hallindon tiedoloin mugah Petroskois eläy 85,5 tuhattu eläkkehelästy. Eläkkehen suannuon keski-igä on 64 vuottu, enämbi migu 6 700 hengel on enämbi 80 vuottu, 409 hengel jo on 90 vuottu da enämbi. Vuvvennu 2010 kolme hengie täytti sada vuottu. Nevvostovallan aigah Petroskois (vuvves 1918 vuodessah 1991) linnan rahvaslugu kazvoi enämbi migu 14 kerdah — 19,8 tuhandes hengie 283 tuhandessah hengie. Vuvven 2019 tiedoloin mugah Petroskois eli 280 170 hengie. Ven’an talovuskehityksen ministerstvan ennustuksien mugah eläjien lugu rodieu: * 2024—290,92 tuhattu hengie. * 2035—310,29 tuhattu hengie. == Valduelimet == === Paikalline ičehaldivo === Petroskoin linnan nevvosto on Petroskoin linnukunnan ezityselin, kudamah kuuluu 28 deputuattua, heidy vallitah viijekse vuottu segasistieman mugah — 14 vallitah partieloin luvetteluloin mugah, 14 yhten ezittäjän valličuskundien mugah. Nygöine toimii nevvosto vallittih valličukses 19. syvyskuudu vuvvennu 2021. Linnan nevvoston piälikökse 7. ligakuudu vuvvennu 2021 vallittih Nadežda Il’nurovna Dreizis (Yhtenäine Ven’a). Petroskoin linnukunnan piälikkö on Petroskoin linnukunnan korgevin vallittavu virgu. Vuodessah 2015 sidä vallittih rahvas; vuvven 2015 elokuus vallitah viijekse vuottu linnan nevvoston deputuatat kandiduatois, kudamii ezittäy kilbukomissii. Komissien muvvostetah Petroskoin nevvosto da [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies. Vuvven 2023 talvikuun 1. päiväs sit virras on Irina Sergejevna Kolihmatova, händy valličči Petroskoin linnan nevvosto. Petroskoin linnukunnan hallindo on toimehpanii-käskyelin, sen muvvostau linnan piämies da se on alalline paikallizen ičehaldivon elin ilmai täyzivaldažuksien miärättyy aigua. Petroskois sežo ruatah [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] paikallizen ičehaldivon elimet, sih haldivoh Petroskoin linnu ei kuulu. === Tazavallan elimet === Petroskois ollah tazavallan vallan kai zakonoinluajindu-, toimehpanii- da suudoelimet. Karjalan tazavallan halličus da Karjalan tazavallan piämiehen haldivo ollah samas talois Leninan prospektal, Zakonoinluajindukerähmö da Peruszakonalline suuudo ollah samas talois Kuibiševan uuličal, Korgevin suudo — Kirovan uuličal, Karjalan tazavallan välisuudo — Ruskien Armien uuličal. === Federuallizet === Petroskois ollah federuallizien valduelimien ezitystöt Karjalan tazavallas: * Karjalan tazavallan prokuratuuru * Ven’an Federacien tutkindokomitietan tutkindohallindo Karjalan tazavallas * Karjalan tazavallan syväipuolizien azieloin ministerstvu * Ven’an Federacien rahvahanpuolistusazieloin, hädätiloin da luondohädäjälgilöin hävitändyministerstvan piähallindo Karjalan tazavallas * Sodakomissuariattu * Federuallizen tullipalvelun Luodehen tullihallindon Karjalan tulli * Eläkehfondan ozasto * Federuallizen poštulaitoksen Karjalan tazavallan hallindo * Ven’an Federacien sociualukaičusfondan alovehelline ozasto Karjalan tazavallas Federuallizien ministerstvoin hallindot Karjalan tazavallas da departuamentat: * Oigevusministerstvu * Suudodepartuamentan hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližus- da kauppuministerstvu Pohjazes piiris Federuallizien palveluloin hallindot da alovehellizet ozastot Karjalan tazavallas: * Federuallizen turvalližuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kurituspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen suudopiätöksien täyttämispalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline migraciipalvelu * Federuallizen veropalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen monopouliivastazen palvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivokasan hallindo Karjalan tazavallas * Federualline rahavaroin- da b'udžiettutarkastuksen palvelu * Federuallizen rahavaroin markinoin alovehelline ozasto Luodehpuolen federuallizes okrugas * Federuallizen poštu- da telelaitoksen, tiedotehnolougieloin da joukkoviestindän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen käyttäjien oigevuksien puolistamizen da ristikanzan hyvineländän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen luonnonrikkahuksien käytön tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kirjalepanon, mualuvettelun da kartanpiirustuksen valdivopalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline opastusalan tarkastuksen palevelu Opastanduministerstvas * Federuallizen ajonevvoalan tarkastuspalvelun avtotielöin valdivotarkastushallindo Karjalan tazavallas * Valdivolline ruavontarkastuslaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivostatistiekan alovehelline palvelulaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen žiivattoinliečindän da kazvihuollon tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas, Arhangelin alovehes da Nenecien avtonoumizes piirikunnas * Federuallizien agenstvoin hallindot Karjalan tazavallas: * Federuallizen muanuumenien agenstvu * Federuallizen valdivo-omažuon johtamistoimiston alovehelline hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližuon da energietiekan ministerstvan Federuallizen tehniellizen kundohpanendu- da metrolougiitoimiston (enne — [[Ven'an kieli|ven]]. ''Госстандарт России''). Alovehelline elin — Federualline valdivolaitos "Karjalan standartizacien, metrolougien da sertifikacien keskus" * Federualline veziresursoin agenstvu — Neva-Luadoguvezisöalan vezistöhallindon vezivaroin ozasto == Alovehelline jago == Vuvves 1988 linnan virrallizet alovehet (Ligakuun da Leninan) ollah otettu iäre. Sit aijas piirilöikse petroskoilazet sanotah mikroalovehii, histouriellizesti roinnuzii paikanimilöi, kudamat omas puoles jagavutah pienembih mikroalovehih, net sežo sit voijah jagavuo. Täl aigua Petroskoin linnas ollah moizet mikroalovehet: [[Ven'an kieli|ven]]. ''Бараний берег'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Выгойнаволок'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Голиковка'', Drevl’anku, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Железнодорожный'' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Пятый посёлок''), [[Ven'an kieli|ven]]. ''Зарека'', ven. ''Зимник'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Ивановские острова'', Kukoimägi, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Ключевая'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Октябрьский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Окунья Тоня'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Онежский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Первомайский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Перевалка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Пески'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Птицефабрика'', ven[[Ven'an kieli|ven]]''Радиозавод'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Рыбка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Сайнаволок'', Pohjaine tevolližusaloveh, Silikuattuzavodu, Solomanni, Suolusmägi, Suolusmäin kirpiččuzavodan pos’olku, Tepličnii-souhozan pos’olku, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Томицы'', Keskus da Suvine tevolližusaloveh. Suurimat mikroalovehet ollah Drevl’anka (60 tuhattu eläjiä) da Kukoimägi (50 tuhattu eläjiä). == Linnan simvouliekku == === Gimnu === Vuvvennu 2001 linnan haldivo ilmoitti kilvan gimnan kirjutandas. Reknailtih ottamah käyttöh gimnu linnan 300-vuozipäiväkse. Kilbu piettih tekstan da muuzikan kirjutandas yhtel aigua. Tekstua da muuzikkua arvostelukundu kačoi kogonazennu, jagamattomannu tevoksennu. Loppuistundos arvostelijat kuunneltih gimnan 20 projektua, yhtelläh gimnua ei hyväksytty. == Tervehyöhoido == * V. A. Baranovan nimine tazavallan bol’ničču * I. N. Grigovičan nimine lapsien tazavallan bol’ničču * Tazavallan tartumubol’ničču * Tazavallan perinatualukeskus * Tazavallan stomatolougiikeskus * Tazavallan nahku- da sugupuolitaudiloin dispanseru * Tazavallan norkoulogudispanseru * Tazavallan onkolougiidispanseru * Tazavallan tuberkul'ouzanvastustuskeskus * Tazavallan verenandostansii * Tervehyönhoijon da epidemiolougien keskus Karjalan tazavallas * Kiirehellizen liečeavun bol'ničču * Linnan lapsien bol'ničču * K. A. Gutkinan lapsensuandutaloi * Voinan veteruanoin gospitali. 23. tuhukuudu vuvvennu 1990 Tazavallan bol’ničas № 2 rodih tazavallan terepeuhtugospitali Suuren Ižänmuallizen voinan veteruanoih nähte * Linnan polikliiniekku № 1 * Linnan polikliiniekku № 2 * Linnan polikliiniekku № 3. On avattu 5. kevätkuudu vuvvennu 1996 * Linnan polikliiniekku № 4 * Linnan lapsien polikliiniekku № 1 * Linnan lapsien polikliiniekku № 2 * Palliativizen liečeavun keskus * Lieče-fiskul’tuuran dispanseru * Suudo-liečetutkindon b’uro * Lieče-sanituarine ozasto № 10 == Talohus == === B’udžiettu === Vero- da ei-verotuloloin struktuuras enin vuitti kuuluu fiizizien persounoin veroloile — 36,8%, maksollizis palvelulois tulot ollah 26,4%, omažuon käytändäs da realizacies — 24%. Muuloin tuloloin miäry on vähembä 3%. Kulut opastukseh, tervehyshoidoh da sociualupoliitiekkah ollah enämbi 70% kaikis kululois. Vuvven 2014 piäparametrit oldih: tulot — 4,913 miljardua rubl'ua, kulut — 5,238 miljardua rubl'ua. Petroskoin b’udžiettu on vajavaine. === Energietiekku === Sähkön da lämmänannandan piälähtehenny on Petroskoin lämbökeskus. Läs 85% lämbyö da kolmas vuitti sähkyö, kudamua tarviččou linnu, suajah Petroskoin lämbökeskukses. === Tevolližus === Puustikon mustopačas, kudai luajittih mašinoinrakendajien kunnivokse vuvvennu 2012 Petroskois ruatah konehenrakendamis-, metallu-, puu-, rakendamis-, kebjei-, kniigupainoala-, syömistevolližuot. Petroskoin mašinoinrakendamiszavodu Tevolližuslaitoksis suahah sähköenergiedu, lämböenergiedu, atomtevolližuon laittehistuo, bumuaganluajindulaittehii, puumaterjualua (niidy vietäh toizih mualoihgi), sruugattuu puumaterjualua, ikkunoin da veriälöin elementua, ombelu- sego trikotuažuveššii, lihua, maidotuotehtu, jiämaiduo, leibiä, viinua, jogapäivähizen elaijan tavarua, mustolahjua da tostu tavarua.. === Rahavaroin palvelut === Linnas ollah Karjalan tazavallan Kanzalline banku da Ven'an da ulgomualoin kommerciibankoin ozastot: "VTB", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Росбанк»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Россельхозбанк»'', "Sberbanku", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Райффайзенбанк»'' da muut. Kaikkiedah on läs 30 bankua sa niilöin ozastuo. === Kauppu === Maksi-kauppukeskus Linnas ruatah federuallizien da paikallizien kauppuverkoloin laukat, on mondu bazarii. Suurimat kauppukeskukset ollah: [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Лотос-Plaza»'', "Maksi", "Tetris". Suurimat kauppuverkot ollah: "Lenta", "Sunlight", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Светофор»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Детский мир»'', "New Yorker", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Снежная Королева»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Буквоед»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Пятёрочка»,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Рив Гош»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«АДАМАС»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Магнит»,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Перекрёсток»'', "DNS", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ситилинк»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«М.Видео»'', "Fix Price", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Л’Этуаль»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Спортмастер»'', "ZENDEN", "Gloria Jeans". === Ajonevvot === ==== Avtoliikendeh ==== Moskovassah Petroskoispäi on 1010 km, [[Piiteri|Piiterispäi]] — 412 km, Suomessah Sinisty tiedy myöte ei ole enämbiä 350 km. Linnan kauti mennäh federuallizet juamat '''E 105''' '''Р21''' "Kola" ([[Piiteri]] — [[Murmansku]] — [[Norviegii]]). Ližäkse Petroskois algavutah moizet alovehellizet dorogat: '''А133''' Petroskoi — [[Suojärvi]] da '''Р19''' [[Petroskoi]] — [[Voznesen’n’u]] — Oštan pogostu. ==== Raududorogu ==== Petroskoin stansii on suurin raududorogoin keskus ([[Piiteri|Piiterih]], [[Murmansku|Murmanskah]], [[Sortaval|Sordavalah]], [[Kostamuš|Kostamukseh]]). Raududoroguviendöi todevuttau Okt’abr’skoi raududorogu (Ven’an raududorogoin ozasto). Ven’an raududorogoin programman hantuzis vuvvennu 2005 elektreficiiruittih raududorogan pala Idel’ — Petroskoi — Sviri. Okt'abr'skoin raududorogan merkijuna № 17/18 "Карелия" (Petroskoi—Moskovu). Toizet paikallizet junat ollah "Kalevala" (Petroskoi — Piiteri) da "Petroskoi — Kostamus". 28. talvikuudu vuvvennu 2012 opittih liikkuo junat Petroskoin da Jovensuun välil. Lähilinnan viendöi hommuau ven. ''«Северо-Западная пригородная пассажирская компания''". ==== Trolleibusat ==== Linnan yhteiskunnallizet ajonevvot Petroskois trolleibusat ruvettih alalleh käymäh 5. syvyskuudu vuvvennu 1961. ==== Avtoubussu ==== 9. oraskuudu vuvvennu 1915 Petroskois avattih avtoubussoin liikeh. Enziallus avtoubusannu oli mašin viijele hengele, sen omistajannu oli A. V. Timofejev. Valdivolline avtoubussuparku rodih Petroskois vuvvennu 1921 (tulii Avtokolonnu № 1126). ==== Ilmuyhtevys ==== Kahtentostu kilometrin piäs linnaspäi luodeheh on lendoazemu. Alalleh lendokonehet ruvettih lendämäh Moskovah 30. oraskuudu vuvvennu 2009, Helsinkih da Piiterih kylmykuul vuvvennu 2011. Petroskoin lendoazemal on Kanzoinvälizen lendoazeman stuatussu. ==== Veziajonevvot ==== Syvyskuul vuvvennu 1704 Lohijovensuuh nostettih valgamo, ku suas tuvva vetty myöte Anuksen verfile puuškii jadroinke, kudamii luadi Šuojun oružuzavodu. XIX vuozisual roijah yksittäzet laivastot, laivat ruvetah kulgemah Voznesen’n’ah Svirin jovel, vuozisuan XIX puolivälis — Piiterih, sežo Povenčah da Puudogah. Vuozisuan XX allus-puolivälis ruvetah kehittymäh Luodehpuolen jogilaivaston reisut, a vuvves 1940 — Vienanmeri-Oniegulaivaston reisut. Täl aigua navigacien aigah siibilaivat kulgietah Kižin suarele, Sennaja Guba-, Velikaja guba-, Šala-kylissäh. Petroskoih tullah Ven’an matkailulaitoksien krujizulaivat Kižile mennes. Vuozien 1920 allus olluh linnanväline laivureissu Veziazemu — Baranii Bereg vuvvennu 2010 heitti ruandan. === Kunnan talohus === Kylmykuul vuvvennu 1935 Petroskois rubei ruadamah vezibutken enzimäine liinii. ==== Kunnan talovuon laitokset ==== Petroskois on enämbi 35 kunnan talovuon laitostu. Niilöin ruadajat kačotah, kohendetah da uvvistetah vienannandan, vienlähtön da lämmönannandan inženierusistiemoi. Nämmis laitoksis ruadau 4,5 tuhattu hengie. ==== Haldivolaitokset ==== Linnas ruatah haldivolaitokset da eländypaikkoin omistajien yhtymys. == Opastuslaitokset == Petroskoin linnas ollah Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, kaksi korgiedu opastuslaitostu — Petroskoin valdivonyliopisto, Petroskoin A. K. Glazunovan nimine valdivolline konservatourii, toizien linnoin korgieloin opastuslaitoksien ozastot, kudamis suurimannu on Ven'an Federacien Prezidentan tyves ruadajan Ven'an rahvahan talovuon sego valdivollizen sluužban akadiemien Karjalan ozasto, Petroskois 14 ammattiopistuo da 38 keskiškolua. альт= Linnas on kaksi korgien opastuksen laitostu (luguh ottamattah toizien linnoin korgeiškolien ozastoloi). Suurin on Petroskoin valdivonyliopisto, kudai perustettih vuvvennu 1940. Karjalan valdivolline pedagouguakadiemii perustettih vuvvennu 1931 kui instituuttu, vuvvennu 1996 se sai yliopiston stuatusan. Vuvvennu 2013 se sanottih effektiivizemättömäkse korgeiškolakse da liitettih Petroskoin valdivonyliopistoh. Petroskois sežo ruadau Petroskoin Glazunovan nimine valdivolline konservatourii. Kogo Ven’an korgeiškolien opastuslaitoksis Petroskois ollah: === Valdivollizet === * Ven’an Federacien piämiehen alazen rahvahan talohuon da valdivollizen palvelun akadiemien Karjalan ozasto; * Kogo Ven’an valdivollizen oigevusyliopiston Pohjaine instituuttu === Ei-valdivollizet === Petroskois on 16 keskiopastuslaitostu. Net ollah muuzikkukolledžu, Petroskoin prezidentan kadiettuopisto, liečetiedokolledžu, meččytehniekumu, pedagougukolledžu, mašinoinrakenduskolledžu, avtotransportutehnikumu, jogiopisto, raududorogukolledžu. Petroskois vuvven 2010 tiedoloin mugah ruadau enämbi 40 opastuslaitostu, niilöis on kolme gimnuaziedu, viizi liceidu, 3 perusškolua da 29 keskiškolua (niilöin luvus yksi kanzalline suomi-ugrilaine škola). Linnas ruadau 86 päivykodii. == Tiedo == Petroskois ruadau Ven’an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, se on Ven’an luodehpuolen suurimii tiedokeskuksii. == Kul'tuuru == Petroskoi on Karjalan kul'tuuran da ammattitaijon keskus, kus ollah suurimat kul'tuurulaitokset — kirjastot, muzeit, teatrat, konsertujoukot, opastuslaitokset, liitot sego tiedojärjestöt. Karjalan piälinnan eläjät sego gost'at suvaijah kävvä Karjalan Tazavallan muuzikkuteatrah, Druamuteatrah, Kanzallizeh teatrah, Tyttiteatrah da Karjalan valdivollizeh filarmounieh. Tazavallan vahnin muzei on Kanzalline muzei (on avattu vuvvennu 1873). Linnas ruadau sežo Karjalan tazavallan taidomuzei. === Muzeit === Petroskois ruadau kolme valdivollistu da tazavllan muziedu: Kiži-muzei-zapovedniekku (Petroskois on kaksi ozutteluzualua), Karjalan tazavallan taidomuzei, kudai perustettih vuvvennu 1960, se on endizes vuozisuan XVIII Anuksen gubernien miesgimnuazien taloi, da Karjalan tazavallan kanzalline muzei, kudai avattih vuvvennu 1871 linnan erähäs vahnimas talois — gubernien kansel’uaries. Linnas sežo ruadau ainavo yksittäine taidogallerei "Tyttitaloi". Vuvvennu 1981 perustettih Karjalan tazavallan rahvahan opastuksen histourien muzei. Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Geolougien instituutan tyves ruadau Geolougien muzei. Ruadau sežo Petroskoin tevolližuon histourien muzei. Petroskois on Merimuzei ven. ''«Полярный Одиссей»'' (se avattih vuvvennu 1996) и музей Почты (открыт в январе 1995 года в здании Петрозаводского почтамта). Kurgan-sportukeskukses avattih Karjalan sportan histourien muzei. Vuvves 2017 Rigačinan uuličal ruadau yksittyine Nevvostoliitto-suomelazen voinan histourien muzei. Vuvvennu 2018 Petroskoisn valdivonyliopistos perustettih Karjalan matkailun histourien muzei. Ližäkse erähis laitoksis ollah omat muzeit, kudamis ezile tulou laitoksen histourii libo ruado. === Teatrat === Petroskois ruadai viizi ammatillistu teatrua: * Karjalan tazavallan kanzalline teatru; * Karjalan tazavallan muuzikkuteatru; * Karjalan tazavallan tyttiteatru; * Luomisruadopaja-teatru; * "''Ad Liberum''". === Filarmounii === Pwtroskois ruadai Karjalan valdivolline filarmounii. Se on tazavallan suurin konsertulaitos. Filarmounies ruadai kaksi taidojoukkuo — Simfouniiorkestru (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Anatolii Ribalko) da Ven'an rahvahan soittimien orkestru "Onego" (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Gennadii Mironov). Filarmounii on suures nygyaiagazes talois da sit on suuri konsertuzualu (546 sijua) da Ozuttelu-konsertuzualu (100 sijua). Ozuttelu-konsertuzualas alalleh pannah ezile mualavuksii, gruafiekkua, fotokuvii, vestokuvii, dizaineroin da dekoratiivu-käytöndöllizen taijoin muasteriloin tevoksii. === Kirjastot === Karjalan tazavallan kniigoin piäruokospidäjänny on Karjalan tazavallan kanzalline kirjasto, se avattih vuvvennu 1833. Petroskois sežo ruadau 9 kirjastuo. === Arhiivat === Petroskois on Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu — eräs suurimii vuozisualoin XVIII—XXI dokumentoin ruokospiendylaitos Ven'an Pohjazes, se perustettih vuvvennu 1918, da Petroskoin linnan municipualuarhiivu. === Arhitektuuru da nähtävykset === Petroskoile on annettu Ven'an histouriellizen linnan stuatussu. Kuulužimat matkailuobjektat: * Onieganrannikon randupiha — sie on linnan perustajan Pedri I:n mustopačas, luguzet mustomerkit velleslinnois, Toivomuksien puu da toizet vestokuvat. * Leninan lagevo — endine Pyöryžy lagevo, kudai sai Vladimir Iljič Leninan nimen. * Leninan prospektu — Petroskoin uuličču. Piäobjektat — yliopisto, Pohjola-hoteli da muut. * Kul’tuuru- da huogavopuusto "Halliččijan sadu" — endine Petrovskoin sadu (Kezäsadu), kudai perustettih vuvvennu 1703. Ven’an vahnin puusto, kudamas on Petroskoin zavodan mustopačas. Täl aigua on iloituskompleksannu ilolaittehienke * Jamka-puusto * Kirovan lagevo (Taidomuzei, nelli teatrua viijes) da Velleslinnoin kävelykujo. * Karl Marksan prospektu. * Aleksandr Nevskoin kirikkö. * Kurgan-hiihtokeskus. === Kinoteatrat === Kalevala-kinoteatru on Karjalan tazavallan suurin. Vuvvennu 2011 Petroskois avattih [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru kuvven zualanke, а elokuul vuvvennu 2012 se avattih Maksi-kauppukeskukses. Oraskuul vuvvennu 2015 [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru avattih uvves [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Лотос-Plaza»''-kauppukeskukses. === Linnan päivy === Linnan päiviä pietäh Petroskois kezäkuun jälgimäzenny suovattan. Sidä pietäh linnan Suomen armiespäi piästämizen kunnivokse. Linnan päivänny Petroskois pietäh erilazii pidoloi. === Kanzoinväline Giperboreja-talvifestivuali === Giperboreja-talvifestivuali-2020 Festivualin nimi otettih muinas-griekkalazes mifolougiespäi, kus Borei on pohjazen tuulen Jumal, а Giperboreja on mua pohjazen tuulen ulgopuolel. Vuvves 1998 Petroskois pietäh Kanzoinvälisty lumi- da jiävestoksien festivualii. Giperboreja-talvifestivualii pietäh Petroskois joga vuottu tuhukuul Oniegujärven randupihal. === Karjalan valgiet yöt -festivuali === Vuvves 2004 Petroskois pietäh kanzoinvälisty muuzikkufestivualii Petroskoin valdivollizes A. K. Glazunovan nimizes konservatouries === Vozduh-festivuali === Kanzoinvälisty Vozduh-festivualii pietäh Petroskois joga vuottu vuvves 2005 vuodessah 2010, vuvves 2013 vuodessah 2015 da vuvves 2023. Se on ilmufestivuali kezäkuun jälgimäzinny huogavopäivinny. == Joukkoviestimet == Petroskoin joukkoviestimien eričyksenny on se, ku sie piästetäh ilmah vie lehtilöi da žurnualoi karjalan, vepsän da suomen kielil. Karelija-TV-da ruadivoyhtevys piästäy ilmah lähetyksii kanzallizil kielil. == Sportu == === Sportuyhtistykset === Karjalan tazavallan suurin vuitti sportufederacielois on Petroskois. === Sportuobjektat === * Spartak-stadion (Gercenan uuličču, 1). * Junost’-stadion (Karl Marksan prospektu, 4). * Lokomotiv-stadion (Mujejärven uuličču). * Stadion [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Машиностроитель»'' (Lisicinan uuličču, 23). * Stadion [[Ven'an kieli|ven]]. ''«ПЛМК»'' (Solomannin piätie). * Dinamo-stadion (Halturinan uuličču) heitti ruavon vuozinnu 1990. * Lumi-sportukompleksu (Neglinkan randupiha, 52). * Fontani-hiihtokohtu (Drevl’anka). * Lapsien mägihiihton keskus "Gorkaа" (Lososinnoin piätie, 17). * Tazavallan Kurgan-sportukompleksu, vuvvennu 2009 sie nostettih hiihtoammundukenty (Kurganan ajotie, 1). * Akvatika-vezi-sportukeskus (Puškinan uuličču, 7). == Uskondo == Petroskois ruadau Ven’an pravosluavizen kirikön Petroskoin da Karjalan jeparhii, Riimu-katouline kirikkö, Ingrien l’uterilaine kirikkö da toizet. == Palkindot da arvonimet == * 1978 — Ruskien Ruadoflavun kunnivomerki. * 1999 — Rynnäsmerki ven. ''«Жар-птица»'', arvonimi "Linnu, kudai on hyväntahtoi lapsen kohtah"". * 2003 — Pedri Suuren kunnivomerki. * 2009 — Jevroupan palkindo. * 2011 — erilline palkindo kilbailuymbäristön kehittämizes municipualutalovuos Ven’an kunnostettavin linnu- (kylä-)kundu -kilvas- vuvvennu 2010 (nominacii "Ven’an Federacien hallindollizet keskukset da piälinnat". * 2015 — Ven’an Federacien arvonimi — Sodakunnivon linnu.. == Kunnivokanzalazet == Linnalazile, kudamat ollah luajittu suuren panoksen sen kehittämizeh, annetah Petroskoin linnan kunnivokanzalazet -arvonimi. == Ystävyslinnat == Petroskoi ruadau yhteisruaduo ystävyslinnoin kel, kudamien joukos ollah Varkaus da [[Jovensuu]] ([[Suomi]]), [[Umeo]] (Umeå, [[Ruočči]]), La-Rošel' ([[La Rochelle]], [[Frantsii]]), Dulut ([[Duluth]], [[Amerikan Yhtysvallat|Ameriekku]]), [[Noibrandenburg]] da [[T'ubingen]] ([[Germuanii]]), Mo i Rana ([[Norviegii]]). On solmittu yhteisruavon sobimukset nengozien linnoin kel, kui [[Brest]] ([[Valgo-Ven'a|Valgoven'a]]), [[Nikolajev]] ([[Ukrainu]]), [[Ečmiadzin]] ([[Armienii]]), [[Alitus]] ([[Litvu]]), [[Narva]] ([[Estounii]]). == Petroskois kuvatut kinofil'mat == * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ледоход»'', 1926. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Отпуск в сентябре»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1979. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Противостояние»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1985. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Облако-рай»'' (luadii — ven. ''«Мосфильм»''), 1991. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Коля — перекати поле»'', 2005. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Потерянный город»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2008. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Озеро»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2009. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Человек из банки»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2012. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Последний романтик»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2017. == Kirjalližus == * Петрозаводск. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. * Петрозаводск: Указ. лит. / Гос. публ. б-ка; Сост. Е. И. Такала. — Петрозаводск: Б. и., 1980. — 90 с.: ил. * Петрозаводск: Библиографический список литературы. — Национальная библиотека Республики Карелия, 2003. — 164 с. Arhiivukoupii 7 tuhukuudu 2016 Wayback Machine * ''Мулло И. М., Рыбак Е. Д.'' Петрозаводск: Спутник туриста. — Петрозаводск: "Карелия", 1979—182 с. * ''Кондратьев Ф. Г., Верхоглядов В. Н.'' Петрозаводск. — 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: "Карелия", 1984. — 182 с.: ил. — (Города и районы Карелии) * ''Мулло И. М.'' Петровская слобода / Художник И. Г. Карт.. — Петрозаводск: Карелия, 1981. — 80 с. — 20 000 экз. (обл.) * ''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / Отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — <abbr>М.</abbr>: Русские словари; Астрель; АС], 2002. — 512 с. — 3 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-17-001389-2</nowiki>. * ''Рудаков В. Е.'' Петрозаводск (По поводу двухсотлетия со дня его основания) // Исторический вестник. 1903. Т. 93. С. 600—631. * ''Сорокина Т. В., Генделев Д. З.'' Соборы Петрозаводска / Нац. арх. РК; Оформ. Н. В. Куспак. — Петрозаводск, 1999. — 32 с.: ил. * ''Куломаа Юкка.'' Финская оккупация Петрозаводска, 1941—1944. — Петрозаводск: А. Н. Ремизов, 2006. — 277 с. — <nowiki>ISBN 5-85039-198-8</nowiki>. — перевод с оригинала: Kulomaa, J. Äänislinna. Petroskoin suomalaismiehityksen vuodet 1941—1944. —Helsinki: SHS, 1989. == Lähtehet == {{Commons|Petrozavodsk}} [[Kategourii:Karjal]] [[Kategourii: Karjalan linnat]] [[Kategourii:Petroskoi|*]] [[Kategourii:Linnat, kudamat on palkittu Ruskiel Ruadoflavul]] [[Kategourii:Eländykohtat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Eländypaikat, kuduad on perustettu vuovennu 1703]] [[Kategourii:Sodakunnivon linnat]] [[Kategourii:Ven'an tazavaldoin piälinnat]] fagb8bgng512fcmi7m23gt0cpcgfv4e 53146 53143 2026-10-29T17:37:27Z Onegaborg 144 53146 wikitext text/x-wiki <!--{{Kartal sijaičendu |Ven'an Federatsii Karjala |label=Petroskoi |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec = 00 |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec = 00 |width=200 |float=right }}--> {{Eländykohtu |stuatussu = kohtu |nimi = Petroskoi |nimitys omal kielel = |kuva = Petrozavodsk_Collage.jpg |mua = Ven'a |valdivonmerki = |flagu = |valdivonmerkin kuvavus = |valdivonmerkin sijah = |lat_dir= |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec= 00 |lon_dir= |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec= 00 |CoordAddon = |johtai = |johtajan laji = |дата основания = |enzimäinen mainičendu = |ilmasto = |rahvastu = |pindu-ala = |aiguvyöhykeh = |DST = |poštuindeksat = |сайт = |язык сайта = }} '''Petroskoi''' ({K-ru|Петрозаво́дск}}, [[Vepsän kieli|veps]]. ''Petroskoi'', {{K-fi|Petroskoi}}) on linnu tazavaldalazen merkičyksenke [[Ven'a|Ven'an]] luodehpuoles [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] rannal; [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piälinnu, kudamas rodieu Petroskoin linnukundu ([[Karjalan kieli|karj]]. ''Petroskoin linnukundu'', {{K-fi|Petroskoin kaupunkipiiri}}). [[6. sulakuudu]] vuvvennu 2015 linnale annettih [[Ven'a|Ven'an Federacien]] [[Sodakunnivon linnu]] -arvonimi. == Etimolougii == Eländykohtu rodih tiä kaznuoružuzavodan perustajes, allus zavodu sai Šuojun zavodan nimen (nimi liittyy [[Šuojun pogostu|Šuojun pogostah]], kudaman alovehel luajittih tuotando), zavodua ruvettih nostamah 1. syvyskuudu vuvvennu 1703. Jo vuvvennu 1704 — nostandan lopukse — zavodu sai Petrovskoin zavodu -nimen [[Pedru I|Pedri I:n]] kunnivokse. Zavodas ymbäri kazvanuh kylä sai Petrovskoi sloboda -nimen. Vuvvennu 1777 sloboda sai linnan stuatusan da Petroskoi-nimen. Vuvvennu 1941, konzu suomelazet valloitettih linnan, sen nimi muutettih Äänislinnakse ({{K-fi|Äänislinna}}) libo Onegaborgakse ({{Lang-sv|Onegaborg}} "dvorču Oniegujärvel"). Konzu [[Ruskei Armii]] piästi linnan, sille uvvessah annettih Petroskoi-nimi. == Fiiziekku-muantiijollizet ominažuot == === Muantiijolline sijoittumine === Linnu on Päivännouzu-Jevroupan tazangon alovehel pohjazeh päi Anuksen ylängöspäi da Šokšan harjandehespäi. On [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] Petroskoin lahten rannal amfiteatrannu järviterrasoil, levii rannikkuo myöte 21,7 kilometrile. Linnu on ymbäröitty mečil lounahas da Oniegujärven Petroskoin lahtel koillizes. Nol’akilometri on Sverdlovan da Dzeržinskoin uuliččoin ristavukses — [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] Ven’an poštan taloin luo. Petroskoi on 1091 kilometrii piäs pohjazeh päi [[Moskovu|Moskovaspäi]] da 412 kilometrii piäs koillizeh päi [[Piiteri|Piiterispäi]]. Petroskoin aloveh on 113,26 km², yhtes linnukunnan alovehenke — 615,9 km². Haldivollizesti Petroskoi kuuluu Petroskoin linnukundah, se on linnukunnan ainavonnu eländykohtannu. Linnu kaikis puolis on ymbäröitty [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] alovehel, sen haldovollizennu keskuksennu linnugi on. === Aigupoujassu === [[Failu:White_night.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|[[Valgei yö]] Petroskois,24. kezäkuudu vuvvennu 2019, klo. 00:12 (Moskovan aigu) ]] Petroskoi on čuassualovehel МСК (Moskovan aigu). UTC:n aijas ero on +3:00. Käytetyn aijan da muantiedopitkevyön mugah keskimiräine keskipäivy algavuu Petroskois 12:43 aigah. === Ilmasto === Petroskoi kuuluu Peräpohjazih piirilöih. Petroskoin ilmasto on lauhkei mannerilmasto meri-ilmaston piirdehienke. [[Talvi]] on pitky, lauhkei; [[kezä]] on lyhyt da viilei. Keskimiäräine lämbötila on +3,1°. Pakkazetoi aigu kestäy 120—130 päiviä. Siä on muuttelii, ku on äijy siklonua päivänlaskuspäi. Enämbi migu puolet kaikis vuvven päivis ollah pilveksizet. Vuvven vihmoin da lumien miäry on 611 millimetrua. Kevät tulou sulakuun puolivälis, ga viluloi voi pidiä oraskuulgi, toiči panou lundugi. Kezä algavuu kezäkuun enzimäzel puoliškol. Suutkien valgei aigu kestäy 22 čuassuu kezäkuul 21 čuassuu heinykuul, 16 čuassuu elokuul. Heinykuun keskimiäräine lämbötila on 17 °C. Puaksuh tuullah päivännouzutuulet, kudamat tuvvah pitkällizii vihmoi. Toiči kezäl Karjal on Jevroupan antisiklonan pohjazen ozan vallas da poudupäivinny ilman lämbötila voi olla 30 °C, yhtelläh moine siä voi terväh muuttuo da rodieu puadari da ruvetah tuulemah kovat päivänlaskun libo vilut pohjazen tuulet. Sygyzy märgien lounastuulienke libo kajožien, ga viluloin päivienke (toiči halloinkegi alangoloil) tulou syvyskuun allus. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px;" | Petroskoin ilmasto |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | Ezityspaikku ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Pakkas. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Tuhu. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kevät. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Sula. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Oras. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kezä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Heinä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Elo. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Syvys. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Gella. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kylmy. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Talvi. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 8%;" | Vuozi |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine maksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d1ffaa;" | 5,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 7,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff299;" | 15,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffc926;" | 24,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9900;" | 33,0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8000;" | 34,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8800;" | 33,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9e00;" | 32,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffb526;" | 28,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd24d;" | 21,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d8ffaa;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #ff8000;" | 34,3 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizmaksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #6cf1ff;" | −5,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7ef4ff;" | −5,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff473;" | 13,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe640;" | 18,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd514;" | 21,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff67d;" | 13,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 0,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #92f7ff;" | −3,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #d8ffaa;" | 7,8 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskilämpötila, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #43e2ff;" | −8,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #48e4ff;" | −8,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9bf8ff;" | −3,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 2,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #f7ffa1;" | 8,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe954;" | 14,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 17,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe440;" | 15 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff166;" | 10 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 3,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bffff3;" | −1,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #72f2ff;" | −5,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #c9ffa1;" | 3,7 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizminimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #5cebff;" | −6,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −1,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #96ffa1;" | 4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eefca1;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fffca4;" | 12,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 1,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #8efaff;" | −4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #4de5ff;" | −8,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a8ffa1;" | 2,4 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine minimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #006aff; color: white;" | −39,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #0099ff; color: white;" | −30 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #2be8ff;" | −9,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ffd8;" | −2,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −0,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a1ffcc;" | −1,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9ef8ff;" | −5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #02baff;" | −13,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0099ff; color: white;" | −27,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0077ff; color: white;" | −36,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Sadien normu, mm | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #daebff;" | 38 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eef5ff;" | 28,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e6f0ff;" | 31,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e4efff;" | 32,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c4ddff;" | 48,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a4c9ff;" | 60,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7cb2ff;" | 82 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7eb3ff;" | 81,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bcdaff;" | 58,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c2ddff;" | 56,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ccdeff;" | 50,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #dae8ff;" | 43,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a4c9ff;" | 612,2 |- | colspan="14" style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-size: 90%; background-color: #eaecf0;" | ''[https://pogodaiklimat.ru/climate/22820.htm <nowiki>Purde: [pogodaiklimat.ru Säi da ilmasto]</nowiki>]'' |} === Gidrogruafii === Linnu on Jevroupan toizekse suuren Oniegujärven Petroskoin, Nemsoin da Jänöinlahеien rannoil. Oza linnas on Oniegujärven keskusozan rannoil. Jogiloin da kanualoin sistieman vuoh Petroskoil on piäzy Baltiekanmerele, Vienanmerele, Barencevon merele, Kaspien da Mustale merele. Linnan alovehel ollah järvet ven. ''Денное'', ven. ''Ламба'', Logmajärvi da ven. ''Четырёхвёрстное''. Logmajärven da Onieguоärven yhtistäy Solomannin salmi. Linnas poikki virduau 20 jogie da ojua, kudamii myöte ei sua kulgie laivoil: {{K-ru|Лососинка}}, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Неглинка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Рыбка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Сельгская Речка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Томица'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Большой ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Вилда'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Каменный ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Кекасручей'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Малый ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Студенец'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Студёный ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Тереж'', jogi [[Ven'an kieli|ven]]. ''Соломень'' da kuuzi ojua, kudamil on sama nimi — Nimetöi oja. Linnan alovehel on läs 100 nouzemua. ==Rahvaslugu== [[2014|Vuvven 2014]] tiedoloin mugah Petroskois eläy 272 tuhattu hengie, tämä on 41,5% kogo Karjalan eläjis. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px; background-color: #cedff2; border: 1px solid #a2a9b1;" | Eläjien lugumiäry |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1723 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1787 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1801 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1811 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1840 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1856 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #54595d;" | 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 5 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 10 100 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1863 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1867 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1897 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1913 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1914 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1926 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 431 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 13 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 25 989 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1931 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1933 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1937 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1939 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1956 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1959 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 37 569 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 50 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 61 399 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 69 723 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 118 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 135 256 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1962 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1967 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1970 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1973 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 142 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 171 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 184 481 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 198 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 222 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 222 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1979 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1982 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1985 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1986 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1987 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1989 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 234 103 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 243 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 264 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 269 485 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1990 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1991 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1992 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1993 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1994 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1995 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 276 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1996 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1997 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1998 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1999 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2000 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2001 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 282 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 900 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2002 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2003 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2004 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2005 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2006 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2007 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 160 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 265 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 300 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2008 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2009 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2010 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2011 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2012 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2013 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 800 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 271 112 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 261 987 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 263 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 265 263 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 946 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2014 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2015 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2016 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2017 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2018 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2019 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 272 101 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 275 346 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 111 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 278 551 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 279 190 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 170 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2020 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2021 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2023 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2024 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 023 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 234 897 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 235 793 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 235 694 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |}Kogo Ven'an vuvven 2020 rahvahanluvun tiedoloin mugah 1. ligakuudu vuvvennu 2021 eläjien luvun puoles linnu oli 84. sijal 1118 linnas Ven'an Federacies. Petroskois enimyölleh eläy ven'alastu. Sidä paiči linnas eläy karjalastu (linnas eläy 20% tazavallan karjalazii) da vepsälästy (linnas eletäh enämbi migu puolet Karjalan vepsäläzis da nelläs oza Ven’an kaikis vepsäläzis). Kaikkiedah Petroskois eläy läs 50 eri kanzua. Petroskoin Zaksu Eläkehfondan hallindon tiedoloin mugah Petroskois eläy 85,5 tuhattu eläkkehelästy. Eläkkehen suannuon keski-igä on 64 vuottu, enämbi migu 6 700 hengel on enämbi 80 vuottu, 409 hengel jo on 90 vuottu da enämbi. Vuvvennu 2010 kolme hengie täytti sada vuottu. Nevvostovallan aigah Petroskois (vuvves 1918 vuodessah 1991) linnan rahvaslugu kazvoi enämbi migu 14 kerdah — 19,8 tuhandes hengie 283 tuhandessah hengie. Vuvven 2019 tiedoloin mugah Petroskois eli 280 170 hengie. Ven’an talovuskehityksen ministerstvan ennustuksien mugah eläjien lugu rodieu: * 2024—290,92 tuhattu hengie. * 2035—310,29 tuhattu hengie. == Valduelimet == === Paikalline ičehaldivo === Petroskoin linnan nevvosto on Petroskoin linnukunnan ezityselin, kudamah kuuluu 28 deputuattua, heidy vallitah viijekse vuottu segasistieman mugah — 14 vallitah partieloin luvetteluloin mugah, 14 yhten ezittäjän valličuskundien mugah. Nygöine toimii nevvosto vallittih valličukses 19. syvyskuudu vuvvennu 2021. Linnan nevvoston piälikökse 7. ligakuudu vuvvennu 2021 vallittih Nadežda Il’nurovna Dreizis (Yhtenäine Ven’a). Petroskoin linnukunnan piälikkö on Petroskoin linnukunnan korgevin vallittavu virgu. Vuodessah 2015 sidä vallittih rahvas; vuvven 2015 elokuus vallitah viijekse vuottu linnan nevvoston deputuatat kandiduatois, kudamii ezittäy kilbukomissii. Komissien muvvostetah Petroskoin nevvosto da [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies. Vuvven 2023 talvikuun 1. päiväs sit virras on Irina Sergejevna Kolihmatova, händy valličči Petroskoin linnan nevvosto. Petroskoin linnukunnan hallindo on toimehpanii-käskyelin, sen muvvostau linnan piämies da se on alalline paikallizen ičehaldivon elin ilmai täyzivaldažuksien miärättyy aigua. Petroskois sežo ruatah [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] paikallizen ičehaldivon elimet, sih haldivoh Petroskoin linnu ei kuulu. === Tazavallan elimet === Petroskois ollah tazavallan vallan kai zakonoinluajindu-, toimehpanii- da suudoelimet. Karjalan tazavallan halličus da Karjalan tazavallan piämiehen haldivo ollah samas talois Leninan prospektal, Zakonoinluajindukerähmö da Peruszakonalline suuudo ollah samas talois Kuibiševan uuličal, Korgevin suudo — Kirovan uuličal, Karjalan tazavallan välisuudo — Ruskien Armien uuličal. === Federuallizet === Petroskois ollah federuallizien valduelimien ezitystöt Karjalan tazavallas: * Karjalan tazavallan prokuratuuru * Ven’an Federacien tutkindokomitietan tutkindohallindo Karjalan tazavallas * Karjalan tazavallan syväipuolizien azieloin ministerstvu * Ven’an Federacien rahvahanpuolistusazieloin, hädätiloin da luondohädäjälgilöin hävitändyministerstvan piähallindo Karjalan tazavallas * Sodakomissuariattu * Federuallizen tullipalvelun Luodehen tullihallindon Karjalan tulli * Eläkehfondan ozasto * Federuallizen poštulaitoksen Karjalan tazavallan hallindo * Ven’an Federacien sociualukaičusfondan alovehelline ozasto Karjalan tazavallas Federuallizien ministerstvoin hallindot Karjalan tazavallas da departuamentat: * Oigevusministerstvu * Suudodepartuamentan hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližus- da kauppuministerstvu Pohjazes piiris Federuallizien palveluloin hallindot da alovehellizet ozastot Karjalan tazavallas: * Federuallizen turvalližuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kurituspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen suudopiätöksien täyttämispalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline migraciipalvelu * Federuallizen veropalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen monopouliivastazen palvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivokasan hallindo Karjalan tazavallas * Federualline rahavaroin- da b'udžiettutarkastuksen palvelu * Federuallizen rahavaroin markinoin alovehelline ozasto Luodehpuolen federuallizes okrugas * Federuallizen poštu- da telelaitoksen, tiedotehnolougieloin da joukkoviestindän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen käyttäjien oigevuksien puolistamizen da ristikanzan hyvineländän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen luonnonrikkahuksien käytön tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kirjalepanon, mualuvettelun da kartanpiirustuksen valdivopalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline opastusalan tarkastuksen palevelu Opastanduministerstvas * Federuallizen ajonevvoalan tarkastuspalvelun avtotielöin valdivotarkastushallindo Karjalan tazavallas * Valdivolline ruavontarkastuslaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivostatistiekan alovehelline palvelulaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen žiivattoinliečindän da kazvihuollon tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas, Arhangelin alovehes da Nenecien avtonoumizes piirikunnas * Federuallizien agenstvoin hallindot Karjalan tazavallas: * Federuallizen muanuumenien agenstvu * Federuallizen valdivo-omažuon johtamistoimiston alovehelline hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližuon da energietiekan ministerstvan Federuallizen tehniellizen kundohpanendu- da metrolougiitoimiston (enne — [[Ven'an kieli|ven]]. ''Госстандарт России''). Alovehelline elin — Federualline valdivolaitos "Karjalan standartizacien, metrolougien da sertifikacien keskus" * Federualline veziresursoin agenstvu — Neva-Luadoguvezisöalan vezistöhallindon vezivaroin ozasto == Alovehelline jago == Vuvves 1988 linnan virrallizet alovehet (Ligakuun da Leninan) ollah otettu iäre. Sit aijas piirilöikse petroskoilazet sanotah mikroalovehii, histouriellizesti roinnuzii paikanimilöi, kudamat omas puoles jagavutah pienembih mikroalovehih, net sežo sit voijah jagavuo. Täl aigua Petroskoin linnas ollah moizet mikroalovehet: [[Ven'an kieli|ven]]. ''Бараний берег'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Выгойнаволок'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Голиковка'', Drevl’anku, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Железнодорожный'' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Пятый посёлок''), [[Ven'an kieli|ven]]. ''Зарека'', ven. ''Зимник'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Ивановские острова'', Kukoimägi, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Ключевая'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Октябрьский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Окунья Тоня'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Онежский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Первомайский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Перевалка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Пески'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Птицефабрика'', ven[[Ven'an kieli|ven]]''Радиозавод'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Рыбка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Сайнаволок'', Pohjaine tevolližusaloveh, Silikuattuzavodu, Solomanni, Suolusmägi, Suolusmäin kirpiččuzavodan pos’olku, Tepličnii-souhozan pos’olku, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Томицы'', Keskus da Suvine tevolližusaloveh. Suurimat mikroalovehet ollah Drevl’anka (60 tuhattu eläjiä) da Kukoimägi (50 tuhattu eläjiä). == Linnan simvouliekku == === Gimnu === Vuvvennu 2001 linnan haldivo ilmoitti kilvan gimnan kirjutandas. Reknailtih ottamah käyttöh gimnu linnan 300-vuozipäiväkse. Kilbu piettih tekstan da muuzikan kirjutandas yhtel aigua. Tekstua da muuzikkua arvostelukundu kačoi kogonazennu, jagamattomannu tevoksennu. Loppuistundos arvostelijat kuunneltih gimnan 20 projektua, yhtelläh gimnua ei hyväksytty. == Tervehyöhoido == * V. A. Baranovan nimine tazavallan bol’ničču * I. N. Grigovičan nimine lapsien tazavallan bol’ničču * Tazavallan tartumubol’ničču * Tazavallan perinatualukeskus * Tazavallan stomatolougiikeskus * Tazavallan nahku- da sugupuolitaudiloin dispanseru * Tazavallan norkoulogudispanseru * Tazavallan onkolougiidispanseru * Tazavallan tuberkul'ouzanvastustuskeskus * Tazavallan verenandostansii * Tervehyönhoijon da epidemiolougien keskus Karjalan tazavallas * Kiirehellizen liečeavun bol'ničču * Linnan lapsien bol'ničču * K. A. Gutkinan lapsensuandutaloi * Voinan veteruanoin gospitali. 23. tuhukuudu vuvvennu 1990 Tazavallan bol’ničas № 2 rodih tazavallan terepeuhtugospitali Suuren Ižänmuallizen voinan veteruanoih nähte * Linnan polikliiniekku № 1 * Linnan polikliiniekku № 2 * Linnan polikliiniekku № 3. On avattu 5. kevätkuudu vuvvennu 1996 * Linnan polikliiniekku № 4 * Linnan lapsien polikliiniekku № 1 * Linnan lapsien polikliiniekku № 2 * Palliativizen liečeavun keskus * Lieče-fiskul’tuuran dispanseru * Suudo-liečetutkindon b’uro * Lieče-sanituarine ozasto № 10 == Talohus == === B’udžiettu === Vero- da ei-verotuloloin struktuuras enin vuitti kuuluu fiizizien persounoin veroloile — 36,8%, maksollizis palvelulois tulot ollah 26,4%, omažuon käytändäs da realizacies — 24%. Muuloin tuloloin miäry on vähembä 3%. Kulut opastukseh, tervehyshoidoh da sociualupoliitiekkah ollah enämbi 70% kaikis kululois. Vuvven 2014 piäparametrit oldih: tulot — 4,913 miljardua rubl'ua, kulut — 5,238 miljardua rubl'ua. Petroskoin b’udžiettu on vajavaine. === Energietiekku === Sähkön da lämmänannandan piälähtehenny on Petroskoin lämbökeskus. Läs 85% lämbyö da kolmas vuitti sähkyö, kudamua tarviččou linnu, suajah Petroskoin lämbökeskukses. === Tevolližus === Puustikon mustopačas, kudai luajittih mašinoinrakendajien kunnivokse vuvvennu 2012 Petroskois ruatah konehenrakendamis-, metallu-, puu-, rakendamis-, kebjei-, kniigupainoala-, syömistevolližuot. Petroskoin mašinoinrakendamiszavodu Tevolližuslaitoksis suahah sähköenergiedu, lämböenergiedu, atomtevolližuon laittehistuo, bumuaganluajindulaittehii, puumaterjualua (niidy vietäh toizih mualoihgi), sruugattuu puumaterjualua, ikkunoin da veriälöin elementua, ombelu- sego trikotuažuveššii, lihua, maidotuotehtu, jiämaiduo, leibiä, viinua, jogapäivähizen elaijan tavarua, mustolahjua da tostu tavarua.. === Rahavaroin palvelut === Linnas ollah Karjalan tazavallan Kanzalline banku da Ven'an da ulgomualoin kommerciibankoin ozastot: "VTB", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Росбанк»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Россельхозбанк»'', "Sberbanku", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Райффайзенбанк»'' da muut. Kaikkiedah on läs 30 bankua sa niilöin ozastuo. === Kauppu === Maksi-kauppukeskus Linnas ruatah federuallizien da paikallizien kauppuverkoloin laukat, on mondu bazarii. Suurimat kauppukeskukset ollah: [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Лотос-Plaza»'', "Maksi", "Tetris". Suurimat kauppuverkot ollah: "Lenta", "Sunlight", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Светофор»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Детский мир»'', "New Yorker", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Снежная Королева»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Буквоед»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Пятёрочка»,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Рив Гош»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«АДАМАС»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Магнит»,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Перекрёсток»'', "DNS", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ситилинк»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«М.Видео»'', "Fix Price", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Л’Этуаль»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Спортмастер»'', "ZENDEN", "Gloria Jeans". === Ajonevvot === ==== Avtoliikendeh ==== Moskovassah Petroskoispäi on 1010 km, [[Piiteri|Piiterispäi]] — 412 km, Suomessah Sinisty tiedy myöte ei ole enämbiä 350 km. Linnan kauti mennäh federuallizet juamat '''E 105''' '''Р21''' "Kola" ([[Piiteri]] — [[Murmansku]] — [[Norviegii]]). Ližäkse Petroskois algavutah moizet alovehellizet dorogat: '''А133''' Petroskoi — [[Suojärvi]] da '''Р19''' [[Petroskoi]] — [[Voznesen’n’u]] — Oštan pogostu. ==== Raududorogu ==== Petroskoin stansii on suurin raududorogoin keskus ([[Piiteri|Piiterih]], [[Murmansku|Murmanskah]], [[Sortaval|Sordavalah]], [[Kostamuš|Kostamukseh]]). Raududoroguviendöi todevuttau Okt’abr’skoi raududorogu (Ven’an raududorogoin ozasto). Ven’an raududorogoin programman hantuzis vuvvennu 2005 elektreficiiruittih raududorogan pala Idel’ — Petroskoi — Sviri. Okt'abr'skoin raududorogan merkijuna № 17/18 "Карелия" (Petroskoi—Moskovu). Toizet paikallizet junat ollah "Kalevala" (Petroskoi — Piiteri) da "Petroskoi — Kostamus". 28. talvikuudu vuvvennu 2012 opittih liikkuo junat Petroskoin da Jovensuun välil. Lähilinnan viendöi hommuau ven. ''«Северо-Западная пригородная пассажирская компания''". ==== Trolleibusat ==== Linnan yhteiskunnallizet ajonevvot Petroskois trolleibusat ruvettih alalleh käymäh 5. syvyskuudu vuvvennu 1961. ==== Avtoubussu ==== 9. oraskuudu vuvvennu 1915 Petroskois avattih avtoubussoin liikeh. Enziallus avtoubusannu oli mašin viijele hengele, sen omistajannu oli A. V. Timofejev. Valdivolline avtoubussuparku rodih Petroskois vuvvennu 1921 (tulii Avtokolonnu № 1126). ==== Ilmuyhtevys ==== Kahtentostu kilometrin piäs linnaspäi luodeheh on lendoazemu. Alalleh lendokonehet ruvettih lendämäh Moskovah 30. oraskuudu vuvvennu 2009, Helsinkih da Piiterih kylmykuul vuvvennu 2011. Petroskoin lendoazemal on Kanzoinvälizen lendoazeman stuatussu. ==== Veziajonevvot ==== Syvyskuul vuvvennu 1704 Lohijovensuuh nostettih valgamo, ku suas tuvva vetty myöte Anuksen verfile puuškii jadroinke, kudamii luadi Šuojun oružuzavodu. XIX vuozisual roijah yksittäzet laivastot, laivat ruvetah kulgemah Voznesen’n’ah Svirin jovel, vuozisuan XIX puolivälis — Piiterih, sežo Povenčah da Puudogah. Vuozisuan XX allus-puolivälis ruvetah kehittymäh Luodehpuolen jogilaivaston reisut, a vuvves 1940 — Vienanmeri-Oniegulaivaston reisut. Täl aigua navigacien aigah siibilaivat kulgietah Kižin suarele, Sennaja Guba-, Velikaja guba-, Šala-kylissäh. Petroskoih tullah Ven’an matkailulaitoksien krujizulaivat Kižile mennes. Vuozien 1920 allus olluh linnanväline laivureissu Veziazemu — Baranii Bereg vuvvennu 2010 heitti ruandan. === Kunnan talohus === Kylmykuul vuvvennu 1935 Petroskois rubei ruadamah vezibutken enzimäine liinii. ==== Kunnan talovuon laitokset ==== Petroskois on enämbi 35 kunnan talovuon laitostu. Niilöin ruadajat kačotah, kohendetah da uvvistetah vienannandan, vienlähtön da lämmönannandan inženierusistiemoi. Nämmis laitoksis ruadau 4,5 tuhattu hengie. ==== Haldivolaitokset ==== Linnas ruatah haldivolaitokset da eländypaikkoin omistajien yhtymys. == Opastuslaitokset == Petroskoin linnas ollah Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, kaksi korgiedu opastuslaitostu — Petroskoin valdivonyliopisto, Petroskoin A. K. Glazunovan nimine valdivolline konservatourii, toizien linnoin korgieloin opastuslaitoksien ozastot, kudamis suurimannu on Ven'an Federacien Prezidentan tyves ruadajan Ven'an rahvahan talovuon sego valdivollizen sluužban akadiemien Karjalan ozasto, Petroskois 14 ammattiopistuo da 38 keskiškolua. альт= Linnas on kaksi korgien opastuksen laitostu (luguh ottamattah toizien linnoin korgeiškolien ozastoloi). Suurin on Petroskoin valdivonyliopisto, kudai perustettih vuvvennu 1940. Karjalan valdivolline pedagouguakadiemii perustettih vuvvennu 1931 kui instituuttu, vuvvennu 1996 se sai yliopiston stuatusan. Vuvvennu 2013 se sanottih effektiivizemättömäkse korgeiškolakse da liitettih Petroskoin valdivonyliopistoh. Petroskois sežo ruadau Petroskoin Glazunovan nimine valdivolline konservatourii. Kogo Ven’an korgeiškolien opastuslaitoksis Petroskois ollah: === Valdivollizet === * Ven’an Federacien piämiehen alazen rahvahan talohuon da valdivollizen palvelun akadiemien Karjalan ozasto; * Kogo Ven’an valdivollizen oigevusyliopiston Pohjaine instituuttu === Ei-valdivollizet === Petroskois on 16 keskiopastuslaitostu. Net ollah muuzikkukolledžu, Petroskoin prezidentan kadiettuopisto, liečetiedokolledžu, meččytehniekumu, pedagougukolledžu, mašinoinrakenduskolledžu, avtotransportutehnikumu, jogiopisto, raududorogukolledžu. Petroskois vuvven 2010 tiedoloin mugah ruadau enämbi 40 opastuslaitostu, niilöis on kolme gimnuaziedu, viizi liceidu, 3 perusškolua da 29 keskiškolua (niilöin luvus yksi kanzalline suomi-ugrilaine škola). Linnas ruadau 86 päivykodii. == Tiedo == Petroskois ruadau Ven’an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, se on Ven’an luodehpuolen suurimii tiedokeskuksii. == Kul'tuuru == Petroskoi on Karjalan kul'tuuran da ammattitaijon keskus, kus ollah suurimat kul'tuurulaitokset — kirjastot, muzeit, teatrat, konsertujoukot, opastuslaitokset, liitot sego tiedojärjestöt. Karjalan piälinnan eläjät sego gost'at suvaijah kävvä Karjalan Tazavallan muuzikkuteatrah, Druamuteatrah, Kanzallizeh teatrah, Tyttiteatrah da Karjalan valdivollizeh filarmounieh. Tazavallan vahnin muzei on Kanzalline muzei (on avattu vuvvennu 1873). Linnas ruadau sežo Karjalan tazavallan taidomuzei. === Muzeit === Petroskois ruadau kolme valdivollistu da tazavllan muziedu: Kiži-muzei-zapovedniekku (Petroskois on kaksi ozutteluzualua), Karjalan tazavallan taidomuzei, kudai perustettih vuvvennu 1960, se on endizes vuozisuan XVIII Anuksen gubernien miesgimnuazien taloi, da Karjalan tazavallan kanzalline muzei, kudai avattih vuvvennu 1871 linnan erähäs vahnimas talois — gubernien kansel’uaries. Linnas sežo ruadau ainavo yksittäine taidogallerei "Tyttitaloi". Vuvvennu 1981 perustettih Karjalan tazavallan rahvahan opastuksen histourien muzei. Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Geolougien instituutan tyves ruadau Geolougien muzei. Ruadau sežo Petroskoin tevolližuon histourien muzei. Petroskois on Merimuzei ven. ''«Полярный Одиссей»'' (se avattih vuvvennu 1996) и музей Почты (открыт в январе 1995 года в здании Петрозаводского почтамта). Kurgan-sportukeskukses avattih Karjalan sportan histourien muzei. Vuvves 2017 Rigačinan uuličal ruadau yksittyine Nevvostoliitto-suomelazen voinan histourien muzei. Vuvvennu 2018 Petroskoisn valdivonyliopistos perustettih Karjalan matkailun histourien muzei. Ližäkse erähis laitoksis ollah omat muzeit, kudamis ezile tulou laitoksen histourii libo ruado. === Teatrat === Petroskois ruadai viizi ammatillistu teatrua: * Karjalan tazavallan kanzalline teatru; * Karjalan tazavallan muuzikkuteatru; * Karjalan tazavallan tyttiteatru; * Luomisruadopaja-teatru; * "''Ad Liberum''". === Filarmounii === Pwtroskois ruadai Karjalan valdivolline filarmounii. Se on tazavallan suurin konsertulaitos. Filarmounies ruadai kaksi taidojoukkuo — Simfouniiorkestru (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Anatolii Ribalko) da Ven'an rahvahan soittimien orkestru "Onego" (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Gennadii Mironov). Filarmounii on suures nygyaiagazes talois da sit on suuri konsertuzualu (546 sijua) da Ozuttelu-konsertuzualu (100 sijua). Ozuttelu-konsertuzualas alalleh pannah ezile mualavuksii, gruafiekkua, fotokuvii, vestokuvii, dizaineroin da dekoratiivu-käytöndöllizen taijoin muasteriloin tevoksii. === Kirjastot === Karjalan tazavallan kniigoin piäruokospidäjänny on Karjalan tazavallan kanzalline kirjasto, se avattih vuvvennu 1833. Petroskois sežo ruadau 9 kirjastuo. === Arhiivat === Petroskois on Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu — eräs suurimii vuozisualoin XVIII—XXI dokumentoin ruokospiendylaitos Ven'an Pohjazes, se perustettih vuvvennu 1918, da Petroskoin linnan municipualuarhiivu. === Arhitektuuru da nähtävykset === Petroskoile on annettu Ven'an histouriellizen linnan stuatussu. Kuulužimat matkailuobjektat: * Onieganrannikon randupiha — sie on linnan perustajan Pedri I:n mustopačas, luguzet mustomerkit velleslinnois, Toivomuksien puu da toizet vestokuvat. * Leninan lagevo — endine Pyöryžy lagevo, kudai sai Vladimir Iljič Leninan nimen. * Leninan prospektu — Petroskoin uuličču. Piäobjektat — yliopisto, Pohjola-hoteli da muut. * Kul’tuuru- da huogavopuusto "Halliččijan sadu" — endine Petrovskoin sadu (Kezäsadu), kudai perustettih vuvvennu 1703. Ven’an vahnin puusto, kudamas on Petroskoin zavodan mustopačas. Täl aigua on iloituskompleksannu ilolaittehienke * Jamka-puusto * Kirovan lagevo (Taidomuzei, nelli teatrua viijes) da Velleslinnoin kävelykujo. * Karl Marksan prospektu. * Aleksandr Nevskoin kirikkö. * Kurgan-hiihtokeskus. === Kinoteatrat === Kalevala-kinoteatru on Karjalan tazavallan suurin. Vuvvennu 2011 Petroskois avattih [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru kuvven zualanke, а elokuul vuvvennu 2012 se avattih Maksi-kauppukeskukses. Oraskuul vuvvennu 2015 [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru avattih uvves [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Лотос-Plaza»''-kauppukeskukses. === Linnan päivy === Linnan päiviä pietäh Petroskois kezäkuun jälgimäzenny suovattan. Sidä pietäh linnan Suomen armiespäi piästämizen kunnivokse. Linnan päivänny Petroskois pietäh erilazii pidoloi. === Kanzoinväline Giperboreja-talvifestivuali === Giperboreja-talvifestivuali-2020 Festivualin nimi otettih muinas-griekkalazes mifolougiespäi, kus Borei on pohjazen tuulen Jumal, а Giperboreja on mua pohjazen tuulen ulgopuolel. Vuvves 1998 Petroskois pietäh Kanzoinvälisty lumi- da jiävestoksien festivualii. Giperboreja-talvifestivualii pietäh Petroskois joga vuottu tuhukuul Oniegujärven randupihal. === Karjalan valgiet yöt -festivuali === Vuvves 2004 Petroskois pietäh kanzoinvälisty muuzikkufestivualii Petroskoin valdivollizes A. K. Glazunovan nimizes konservatouries === Vozduh-festivuali === Kanzoinvälisty Vozduh-festivualii pietäh Petroskois joga vuottu vuvves 2005 vuodessah 2010, vuvves 2013 vuodessah 2015 da vuvves 2023. Se on ilmufestivuali kezäkuun jälgimäzinny huogavopäivinny. == Joukkoviestimet == Petroskoin joukkoviestimien eričyksenny on se, ku sie piästetäh ilmah vie lehtilöi da žurnualoi karjalan, vepsän da suomen kielil. Karelija-TV-da ruadivoyhtevys piästäy ilmah lähetyksii kanzallizil kielil. == Sportu == === Sportuyhtistykset === Karjalan tazavallan suurin vuitti sportufederacielois on Petroskois. === Sportuobjektat === * Spartak-stadion (Gercenan uuličču, 1). * Junost’-stadion (Karl Marksan prospektu, 4). * Lokomotiv-stadion (Mujejärven uuličču). * Stadion [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Машиностроитель»'' (Lisicinan uuličču, 23). * Stadion [[Ven'an kieli|ven]]. ''«ПЛМК»'' (Solomannin piätie). * Dinamo-stadion (Halturinan uuličču) heitti ruavon vuozinnu 1990. * Lumi-sportukompleksu (Neglinkan randupiha, 52). * Fontani-hiihtokohtu (Drevl’anka). * Lapsien mägihiihton keskus "Gorkaа" (Lososinnoin piätie, 17). * Tazavallan Kurgan-sportukompleksu, vuvvennu 2009 sie nostettih hiihtoammundukenty (Kurganan ajotie, 1). * Akvatika-vezi-sportukeskus (Puškinan uuličču, 7). == Uskondo == Petroskois ruadau Ven’an pravosluavizen kirikön Petroskoin da Karjalan jeparhii, Riimu-katouline kirikkö, Ingrien l’uterilaine kirikkö da toizet. == Palkindot da arvonimet == * 1978 — Ruskien Ruadoflavun kunnivomerki. * 1999 — Rynnäsmerki ven. ''«Жар-птица»'', arvonimi "Linnu, kudai on hyväntahtoi lapsen kohtah"". * 2003 — Pedri Suuren kunnivomerki. * 2009 — Jevroupan palkindo. * 2011 — erilline palkindo kilbailuymbäristön kehittämizes municipualutalovuos Ven’an kunnostettavin linnu- (kylä-)kundu -kilvas- vuvvennu 2010 (nominacii "Ven’an Federacien hallindollizet keskukset da piälinnat". * 2015 — Ven’an Federacien arvonimi — Sodakunnivon linnu.. == Kunnivokanzalazet == Linnalazile, kudamat ollah luajittu suuren panoksen sen kehittämizeh, annetah Petroskoin linnan kunnivokanzalazet -arvonimi. == Ystävyslinnat == Petroskoi ruadau yhteisruaduo ystävyslinnoin kel, kudamien joukos ollah Varkaus da [[Jovensuu]] ([[Suomi]]), [[Umeo]] (Umeå, [[Ruočči]]), La-Rošel' ([[La Rochelle]], [[Frantsii]]), Dulut ([[Duluth]], [[Amerikan Yhtysvallat|Ameriekku]]), [[Noibrandenburg]] da [[T'ubingen]] ([[Germuanii]]), Mo i Rana ([[Norviegii]]). On solmittu yhteisruavon sobimukset nengozien linnoin kel, kui [[Brest]] ([[Valgo-Ven'a|Valgoven'a]]), [[Nikolajev]] ([[Ukrainu]]), [[Ečmiadzin]] ([[Armienii]]), [[Alitus]] ([[Litvu]]), [[Narva]] ([[Estounii]]). == Petroskois kuvatut kinofil'mat == * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ледоход»'', 1926. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Отпуск в сентябре»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1979. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Противостояние»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1985. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Облако-рай»'' (luadii — ven. ''«Мосфильм»''), 1991. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Коля — перекати поле»'', 2005. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Потерянный город»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2008. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Озеро»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2009. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Человек из банки»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2012. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Последний романтик»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2017. == Kirjalližus == * Петрозаводск. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. * Петрозаводск: Указ. лит. / Гос. публ. б-ка; Сост. Е. И. Такала. — Петрозаводск: Б. и., 1980. — 90 с.: ил. * Петрозаводск: Библиографический список литературы. — Национальная библиотека Республики Карелия, 2003. — 164 с. Arhiivukoupii 7 tuhukuudu 2016 Wayback Machine * ''Мулло И. М., Рыбак Е. Д.'' Петрозаводск: Спутник туриста. — Петрозаводск: "Карелия", 1979—182 с. * ''Кондратьев Ф. Г., Верхоглядов В. Н.'' Петрозаводск. — 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: "Карелия", 1984. — 182 с.: ил. — (Города и районы Карелии) * ''Мулло И. М.'' Петровская слобода / Художник И. Г. Карт.. — Петрозаводск: Карелия, 1981. — 80 с. — 20 000 экз. (обл.) * ''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / Отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — <abbr>М.</abbr>: Русские словари; Астрель; АС], 2002. — 512 с. — 3 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-17-001389-2</nowiki>. * ''Рудаков В. Е.'' Петрозаводск (По поводу двухсотлетия со дня его основания) // Исторический вестник. 1903. Т. 93. С. 600—631. * ''Сорокина Т. В., Генделев Д. З.'' Соборы Петрозаводска / Нац. арх. РК; Оформ. Н. В. Куспак. — Петрозаводск, 1999. — 32 с.: ил. * ''Куломаа Юкка.'' Финская оккупация Петрозаводска, 1941—1944. — Петрозаводск: А. Н. Ремизов, 2006. — 277 с. — <nowiki>ISBN 5-85039-198-8</nowiki>. — перевод с оригинала: Kulomaa, J. Äänislinna. Petroskoin suomalaismiehityksen vuodet 1941—1944. —Helsinki: SHS, 1989. == Lähtehet == {{Commons|Petrozavodsk}} [[Kategourii:Karjal]] [[Kategourii: Karjalan linnat]] [[Kategourii:Petroskoi|*]] [[Kategourii:Linnat, kudamat on palkittu Ruskiel Ruadoflavul]] [[Kategourii:Eländykohtat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Eländypaikat, kuduad on perustettu vuovennu 1703]] [[Kategourii:Sodakunnivon linnat]] [[Kategourii:Ven'an tazavaldoin piälinnat]] brd6lfhl6xnilfsx9zyo75sk12ylj50 53147 53146 2026-10-29T17:38:34Z Onegaborg 144 53147 wikitext text/x-wiki <!--{{Kartal sijaičendu |Ven'an Federatsii Karjala |label=Petroskoi |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec = 00 |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec = 00 |width=200 |float=right }}--> {{Eländykohtu |stuatussu = kohtu |nimi = Petroskoi |nimitys omal kielel = |kuva = Petrozavodsk_Collage.jpg |mua = Ven'a |valdivonmerki = |flagu = |valdivonmerkin kuvavus = |valdivonmerkin sijah = |lat_dir= |lat_deg= 61|lat_min= 47|lat_sec= 00 |lon_dir= |lon_deg= 34|lon_min= 20|lon_sec= 00 |CoordAddon = |johtai = |johtajan laji = |дата основания = |enzimäinen mainičendu = |ilmasto = |rahvastu = |pindu-ala = |aiguvyöhykeh = |DST = |poštuindeksat = |сайт = |язык сайта = }} '''Petroskoi''' ({{K-ru|Петрозаво́дск}}, [[Vepsän kieli|veps]]. ''Petroskoi'', {{K-fi|Petroskoi}}) on linnu tazavaldalazen merkičyksenke [[Ven'a|Ven'an]] luodehpuoles [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] rannal; [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piälinnu, kudamas rodieu Petroskoin linnukundu ([[Karjalan kieli|karj]]. ''Petroskoin linnukundu'', {{K-fi|Petroskoin kaupunkipiiri}}). [[6. sulakuudu]] vuvvennu 2015 linnale annettih [[Ven'a|Ven'an Federacien]] [[Sodakunnivon linnu]] -arvonimi. == Etimolougii == Eländykohtu rodih tiä kaznuoružuzavodan perustajes, allus zavodu sai Šuojun zavodan nimen (nimi liittyy [[Šuojun pogostu|Šuojun pogostah]], kudaman alovehel luajittih tuotando), zavodua ruvettih nostamah 1. syvyskuudu vuvvennu 1703. Jo vuvvennu 1704 — nostandan lopukse — zavodu sai Petrovskoin zavodu -nimen [[Pedru I|Pedri I:n]] kunnivokse. Zavodas ymbäri kazvanuh kylä sai Petrovskoi sloboda -nimen. Vuvvennu 1777 sloboda sai linnan stuatusan da Petroskoi-nimen. Vuvvennu 1941, konzu suomelazet valloitettih linnan, sen nimi muutettih Äänislinnakse ({{K-fi|Äänislinna}}) libo Onegaborgakse ({{Lang-sv|Onegaborg}} "dvorču Oniegujärvel"). Konzu [[Ruskei Armii]] piästi linnan, sille uvvessah annettih Petroskoi-nimi. == Fiiziekku-muantiijollizet ominažuot == === Muantiijolline sijoittumine === Linnu on Päivännouzu-Jevroupan tazangon alovehel pohjazeh päi Anuksen ylängöspäi da Šokšan harjandehespäi. On [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] Petroskoin lahten rannal amfiteatrannu järviterrasoil, levii rannikkuo myöte 21,7 kilometrile. Linnu on ymbäröitty mečil lounahas da Oniegujärven Petroskoin lahtel koillizes. Nol’akilometri on Sverdlovan da Dzeržinskoin uuliččoin ristavukses — [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] Ven’an poštan taloin luo. Petroskoi on 1091 kilometrii piäs pohjazeh päi [[Moskovu|Moskovaspäi]] da 412 kilometrii piäs koillizeh päi [[Piiteri|Piiterispäi]]. Petroskoin aloveh on 113,26 km², yhtes linnukunnan alovehenke — 615,9 km². Haldivollizesti Petroskoi kuuluu Petroskoin linnukundah, se on linnukunnan ainavonnu eländykohtannu. Linnu kaikis puolis on ymbäröitty [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] alovehel, sen haldovollizennu keskuksennu linnugi on. === Aigupoujassu === [[Failu:White_night.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|[[Valgei yö]] Petroskois,24. kezäkuudu vuvvennu 2019, klo. 00:12 (Moskovan aigu) ]] Petroskoi on čuassualovehel МСК (Moskovan aigu). UTC:n aijas ero on +3:00. Käytetyn aijan da muantiedopitkevyön mugah keskimiräine keskipäivy algavuu Petroskois 12:43 aigah. === Ilmasto === Petroskoi kuuluu Peräpohjazih piirilöih. Petroskoin ilmasto on lauhkei mannerilmasto meri-ilmaston piirdehienke. [[Talvi]] on pitky, lauhkei; [[kezä]] on lyhyt da viilei. Keskimiäräine lämbötila on +3,1°. Pakkazetoi aigu kestäy 120—130 päiviä. Siä on muuttelii, ku on äijy siklonua päivänlaskuspäi. Enämbi migu puolet kaikis vuvven päivis ollah pilveksizet. Vuvven vihmoin da lumien miäry on 611 millimetrua. Kevät tulou sulakuun puolivälis, ga viluloi voi pidiä oraskuulgi, toiči panou lundugi. Kezä algavuu kezäkuun enzimäzel puoliškol. Suutkien valgei aigu kestäy 22 čuassuu kezäkuul 21 čuassuu heinykuul, 16 čuassuu elokuul. Heinykuun keskimiäräine lämbötila on 17 °C. Puaksuh tuullah päivännouzutuulet, kudamat tuvvah pitkällizii vihmoi. Toiči kezäl Karjal on Jevroupan antisiklonan pohjazen ozan vallas da poudupäivinny ilman lämbötila voi olla 30 °C, yhtelläh moine siä voi terväh muuttuo da rodieu puadari da ruvetah tuulemah kovat päivänlaskun libo vilut pohjazen tuulet. Sygyzy märgien lounastuulienke libo kajožien, ga viluloin päivienke (toiči halloinkegi alangoloil) tulou syvyskuun allus. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; width: 100%; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px;" | Petroskoin ilmasto |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | Ezityspaikku ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Pakkas. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Tuhu. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kevät. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Sula. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Oras. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kezä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Heinä. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Elo. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Syvys. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Gella. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Kylmy. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 7%;" | Talvi. ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 8px; width: 8%;" | Vuozi |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine maksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d1ffaa;" | 5,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 7,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff299;" | 15,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffc926;" | 24,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9900;" | 33,0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8000;" | 34,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff8800;" | 33,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ff9e00;" | 32,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffb526;" | 28,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd24d;" | 21,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #d8ffaa;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #ff8000;" | 34,3 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizmaksimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #6cf1ff;" | −5,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7ef4ff;" | −5,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 0 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff473;" | 13,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe640;" | 18,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffd514;" | 21,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff67d;" | 13,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 0,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #92f7ff;" | −3,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #d8ffaa;" | 7,8 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskilämpötila, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #43e2ff;" | −8,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #48e4ff;" | −8,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9bf8ff;" | −3,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 2,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #f7ffa1;" | 8,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe954;" | 14,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe033;" | 17,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ffe440;" | 15 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fff166;" | 10 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffa1;" | 3,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bffff3;" | −1,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #72f2ff;" | −5,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #c9ffa1;" | 3,7 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Keskimääräine päivälizminimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −11,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #5cebff;" | −6,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −1,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #96ffa1;" | 4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eefca1;" | 9,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #fffca4;" | 12,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ff66;" | 11,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e3ffa1;" | 6,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a8ffa1;" | 1,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #8efaff;" | −4,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #4de5ff;" | −8,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a8ffa1;" | 2,4 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Absoluutine minimumu, °C | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #006aff; color: white;" | −39,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #0099ff; color: white;" | −30 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0ed0ff;" | −19,3 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #2be8ff;" | −9,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #b5ffd8;" | −2,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c9ffea;" | −0,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a1ffcc;" | −1,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #9ef8ff;" | −5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #02baff;" | −13,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0099ff; color: white;" | −27,5 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #0077ff; color: white;" | −36,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #004fff; color: white;" | −41,6 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; font-weight: bold;" | Sadien normu, mm | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #daebff;" | 38 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #eef5ff;" | 28,6 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e6f0ff;" | 31,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #e4efff;" | 32,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c4ddff;" | 48,4 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #a4c9ff;" | 60,8 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7cb2ff;" | 82 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #7eb3ff;" | 81,2 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #bcdaff;" | 58,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #c2ddff;" | 56,1 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #ccdeff;" | 50,9 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; background-color: #dae8ff;" | 43,7 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-weight: bold; background-color: #a4c9ff;" | 612,2 |- | colspan="14" style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; text-align: center; font-size: 90%; background-color: #eaecf0;" | ''[https://pogodaiklimat.ru/climate/22820.htm <nowiki>Purde: [pogodaiklimat.ru Säi da ilmasto]</nowiki>]'' |} === Gidrogruafii === Linnu on Jevroupan toizekse suuren Oniegujärven Petroskoin, Nemsoin da Jänöinlahеien rannoil. Oza linnas on Oniegujärven keskusozan rannoil. Jogiloin da kanualoin sistieman vuoh Petroskoil on piäzy Baltiekanmerele, Vienanmerele, Barencevon merele, Kaspien da Mustale merele. Linnan alovehel ollah järvet ven. ''Денное'', ven. ''Ламба'', Logmajärvi da ven. ''Четырёхвёрстное''. Logmajärven da Onieguоärven yhtistäy Solomannin salmi. Linnas poikki virduau 20 jogie da ojua, kudamii myöte ei sua kulgie laivoil: {{K-ru|Лососинка}}, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Неглинка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Рыбка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Сельгская Речка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Томица'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Большой ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Вилда'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Каменный ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Кекасручей'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Малый ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Студенец'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Студёный ручей'', oja [[Ven'an kieli|ven]]. ''Тереж'', jogi [[Ven'an kieli|ven]]. ''Соломень'' da kuuzi ojua, kudamil on sama nimi — Nimetöi oja. Linnan alovehel on läs 100 nouzemua. ==Rahvaslugu== [[2014|Vuvven 2014]] tiedoloin mugah Petroskois eläy 272 tuhattu hengie, tämä on 41,5% kogo Karjalan eläjis. {| class="wikitable" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; text-align: center; font-size: 95%; line-height: 1.5em; color: black; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding-bottom: 5px; background-color: #cedff2; border: 1px solid #a2a9b1;" | Eläjien lugumiäry |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1723 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1787 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1801 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1811 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1840 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; width: 16.6%;" | 1856 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #54595d;" | 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 2 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 4 700 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 5 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 10 100 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1863 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1867 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1897 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1913 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1914 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1926 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 11 431 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 13 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 16 400 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 25 989 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1931 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1933 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1937 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1939 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1956 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1959 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 37 569 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 50 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 61 399 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 69 723 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 118 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 135 256 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1962 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1967 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1970 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1973 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1976 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 142 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 171 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 184 481 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 198 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 222 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 222 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1979 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1982 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1985 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1986 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1987 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1989 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 234 103 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 243 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 256 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 264 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 269 485 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1990 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1991 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1992 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1993 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1994 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1995 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 276 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 279 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 000 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1996 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1997 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1998 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 1999 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2000 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2001 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 282 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 282 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 282 900 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2002 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2003 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2004 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2005 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2006 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2007 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 160 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #0052a5;" | → 266 200 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 266 000 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 265 100 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 266 300 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2008 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2009 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2010 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2011 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2012 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2013 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 800 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 271 112 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 261 987 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 263 500 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 265 263 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 268 946 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2014 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2015 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2016 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2017 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2018 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2019 |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 272 101 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 275 346 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 277 111 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 278 551 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 279 190 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 280 170 |- style="background-color: #cedff2; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2020 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2021 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2023 ! style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px;" | 2024 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |- | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 281 023 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 234 897 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #007a33; font-weight: bold;" | ↗ 235 793 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; color: #b32121; font-weight: bold;" | ↘ 235 694 | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | | style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 6px; background-color: #eaecf0;" | |}Kogo Ven'an vuvven 2020 rahvahanluvun tiedoloin mugah 1. ligakuudu vuvvennu 2021 eläjien luvun puoles linnu oli 84. sijal 1118 linnas Ven'an Federacies. Petroskois enimyölleh eläy ven'alastu. Sidä paiči linnas eläy karjalastu (linnas eläy 20% tazavallan karjalazii) da vepsälästy (linnas eletäh enämbi migu puolet Karjalan vepsäläzis da nelläs oza Ven’an kaikis vepsäläzis). Kaikkiedah Petroskois eläy läs 50 eri kanzua. Petroskoin Zaksu Eläkehfondan hallindon tiedoloin mugah Petroskois eläy 85,5 tuhattu eläkkehelästy. Eläkkehen suannuon keski-igä on 64 vuottu, enämbi migu 6 700 hengel on enämbi 80 vuottu, 409 hengel jo on 90 vuottu da enämbi. Vuvvennu 2010 kolme hengie täytti sada vuottu. Nevvostovallan aigah Petroskois (vuvves 1918 vuodessah 1991) linnan rahvaslugu kazvoi enämbi migu 14 kerdah — 19,8 tuhandes hengie 283 tuhandessah hengie. Vuvven 2019 tiedoloin mugah Petroskois eli 280 170 hengie. Ven’an talovuskehityksen ministerstvan ennustuksien mugah eläjien lugu rodieu: * 2024—290,92 tuhattu hengie. * 2035—310,29 tuhattu hengie. == Valduelimet == === Paikalline ičehaldivo === Petroskoin linnan nevvosto on Petroskoin linnukunnan ezityselin, kudamah kuuluu 28 deputuattua, heidy vallitah viijekse vuottu segasistieman mugah — 14 vallitah partieloin luvetteluloin mugah, 14 yhten ezittäjän valličuskundien mugah. Nygöine toimii nevvosto vallittih valličukses 19. syvyskuudu vuvvennu 2021. Linnan nevvoston piälikökse 7. ligakuudu vuvvennu 2021 vallittih Nadežda Il’nurovna Dreizis (Yhtenäine Ven’a). Petroskoin linnukunnan piälikkö on Petroskoin linnukunnan korgevin vallittavu virgu. Vuodessah 2015 sidä vallittih rahvas; vuvven 2015 elokuus vallitah viijekse vuottu linnan nevvoston deputuatat kandiduatois, kudamii ezittäy kilbukomissii. Komissien muvvostetah Petroskoin nevvosto da [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies. Vuvven 2023 talvikuun 1. päiväs sit virras on Irina Sergejevna Kolihmatova, händy valličči Petroskoin linnan nevvosto. Petroskoin linnukunnan hallindo on toimehpanii-käskyelin, sen muvvostau linnan piämies da se on alalline paikallizen ičehaldivon elin ilmai täyzivaldažuksien miärättyy aigua. Petroskois sežo ruatah [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] paikallizen ičehaldivon elimet, sih haldivoh Petroskoin linnu ei kuulu. === Tazavallan elimet === Petroskois ollah tazavallan vallan kai zakonoinluajindu-, toimehpanii- da suudoelimet. Karjalan tazavallan halličus da Karjalan tazavallan piämiehen haldivo ollah samas talois Leninan prospektal, Zakonoinluajindukerähmö da Peruszakonalline suuudo ollah samas talois Kuibiševan uuličal, Korgevin suudo — Kirovan uuličal, Karjalan tazavallan välisuudo — Ruskien Armien uuličal. === Federuallizet === Petroskois ollah federuallizien valduelimien ezitystöt Karjalan tazavallas: * Karjalan tazavallan prokuratuuru * Ven’an Federacien tutkindokomitietan tutkindohallindo Karjalan tazavallas * Karjalan tazavallan syväipuolizien azieloin ministerstvu * Ven’an Federacien rahvahanpuolistusazieloin, hädätiloin da luondohädäjälgilöin hävitändyministerstvan piähallindo Karjalan tazavallas * Sodakomissuariattu * Federuallizen tullipalvelun Luodehen tullihallindon Karjalan tulli * Eläkehfondan ozasto * Federuallizen poštulaitoksen Karjalan tazavallan hallindo * Ven’an Federacien sociualukaičusfondan alovehelline ozasto Karjalan tazavallas Federuallizien ministerstvoin hallindot Karjalan tazavallas da departuamentat: * Oigevusministerstvu * Suudodepartuamentan hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližus- da kauppuministerstvu Pohjazes piiris Federuallizien palveluloin hallindot da alovehellizet ozastot Karjalan tazavallas: * Federuallizen turvalližuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kurituspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen suudopiätöksien täyttämispalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline migraciipalvelu * Federuallizen veropalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen monopouliivastazen palvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivokasan hallindo Karjalan tazavallas * Federualline rahavaroin- da b'udžiettutarkastuksen palvelu * Federuallizen rahavaroin markinoin alovehelline ozasto Luodehpuolen federuallizes okrugas * Federuallizen poštu- da telelaitoksen, tiedotehnolougieloin da joukkoviestindän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen käyttäjien oigevuksien puolistamizen da ristikanzan hyvineländän tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen luonnonrikkahuksien käytön tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federuallizen kirjalepanon, mualuvettelun da kartanpiirustuksen valdivopalvelun hallindo Karjalan tazavallas * Federualline opastusalan tarkastuksen palevelu Opastanduministerstvas * Federuallizen ajonevvoalan tarkastuspalvelun avtotielöin valdivotarkastushallindo Karjalan tazavallas * Valdivolline ruavontarkastuslaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen valdivostatistiekan alovehelline palvelulaitos Karjalan tazavallas * Federuallizen žiivattoinliečindän da kazvihuollon tarkastuspalvelun hallindo Karjalan tazavallas, Arhangelin alovehes da Nenecien avtonoumizes piirikunnas * Federuallizien agenstvoin hallindot Karjalan tazavallas: * Federuallizen muanuumenien agenstvu * Federuallizen valdivo-omažuon johtamistoimiston alovehelline hallindo Karjalan tazavallas * Tevolližuon da energietiekan ministerstvan Federuallizen tehniellizen kundohpanendu- da metrolougiitoimiston (enne — [[Ven'an kieli|ven]]. ''Госстандарт России''). Alovehelline elin — Federualline valdivolaitos "Karjalan standartizacien, metrolougien da sertifikacien keskus" * Federualline veziresursoin agenstvu — Neva-Luadoguvezisöalan vezistöhallindon vezivaroin ozasto == Alovehelline jago == Vuvves 1988 linnan virrallizet alovehet (Ligakuun da Leninan) ollah otettu iäre. Sit aijas piirilöikse petroskoilazet sanotah mikroalovehii, histouriellizesti roinnuzii paikanimilöi, kudamat omas puoles jagavutah pienembih mikroalovehih, net sežo sit voijah jagavuo. Täl aigua Petroskoin linnas ollah moizet mikroalovehet: [[Ven'an kieli|ven]]. ''Бараний берег'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Выгойнаволок'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Голиковка'', Drevl’anku, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Железнодорожный'' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Пятый посёлок''), [[Ven'an kieli|ven]]. ''Зарека'', ven. ''Зимник'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Ивановские острова'', Kukoimägi, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Ключевая'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Октябрьский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Окунья Тоня'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Онежский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Первомайский'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Перевалка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Пески'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Птицефабрика'', ven[[Ven'an kieli|ven]]''Радиозавод'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Рыбка'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''Сайнаволок'', Pohjaine tevolližusaloveh, Silikuattuzavodu, Solomanni, Suolusmägi, Suolusmäin kirpiččuzavodan pos’olku, Tepličnii-souhozan pos’olku, [[Ven'an kieli|ven]]. ''Томицы'', Keskus da Suvine tevolližusaloveh. Suurimat mikroalovehet ollah Drevl’anka (60 tuhattu eläjiä) da Kukoimägi (50 tuhattu eläjiä). == Linnan simvouliekku == === Gimnu === Vuvvennu 2001 linnan haldivo ilmoitti kilvan gimnan kirjutandas. Reknailtih ottamah käyttöh gimnu linnan 300-vuozipäiväkse. Kilbu piettih tekstan da muuzikan kirjutandas yhtel aigua. Tekstua da muuzikkua arvostelukundu kačoi kogonazennu, jagamattomannu tevoksennu. Loppuistundos arvostelijat kuunneltih gimnan 20 projektua, yhtelläh gimnua ei hyväksytty. == Tervehyöhoido == * V. A. Baranovan nimine tazavallan bol’ničču * I. N. Grigovičan nimine lapsien tazavallan bol’ničču * Tazavallan tartumubol’ničču * Tazavallan perinatualukeskus * Tazavallan stomatolougiikeskus * Tazavallan nahku- da sugupuolitaudiloin dispanseru * Tazavallan norkoulogudispanseru * Tazavallan onkolougiidispanseru * Tazavallan tuberkul'ouzanvastustuskeskus * Tazavallan verenandostansii * Tervehyönhoijon da epidemiolougien keskus Karjalan tazavallas * Kiirehellizen liečeavun bol'ničču * Linnan lapsien bol'ničču * K. A. Gutkinan lapsensuandutaloi * Voinan veteruanoin gospitali. 23. tuhukuudu vuvvennu 1990 Tazavallan bol’ničas № 2 rodih tazavallan terepeuhtugospitali Suuren Ižänmuallizen voinan veteruanoih nähte * Linnan polikliiniekku № 1 * Linnan polikliiniekku № 2 * Linnan polikliiniekku № 3. On avattu 5. kevätkuudu vuvvennu 1996 * Linnan polikliiniekku № 4 * Linnan lapsien polikliiniekku № 1 * Linnan lapsien polikliiniekku № 2 * Palliativizen liečeavun keskus * Lieče-fiskul’tuuran dispanseru * Suudo-liečetutkindon b’uro * Lieče-sanituarine ozasto № 10 == Talohus == === B’udžiettu === Vero- da ei-verotuloloin struktuuras enin vuitti kuuluu fiizizien persounoin veroloile — 36,8%, maksollizis palvelulois tulot ollah 26,4%, omažuon käytändäs da realizacies — 24%. Muuloin tuloloin miäry on vähembä 3%. Kulut opastukseh, tervehyshoidoh da sociualupoliitiekkah ollah enämbi 70% kaikis kululois. Vuvven 2014 piäparametrit oldih: tulot — 4,913 miljardua rubl'ua, kulut — 5,238 miljardua rubl'ua. Petroskoin b’udžiettu on vajavaine. === Energietiekku === Sähkön da lämmänannandan piälähtehenny on Petroskoin lämbökeskus. Läs 85% lämbyö da kolmas vuitti sähkyö, kudamua tarviččou linnu, suajah Petroskoin lämbökeskukses. === Tevolližus === Puustikon mustopačas, kudai luajittih mašinoinrakendajien kunnivokse vuvvennu 2012 Petroskois ruatah konehenrakendamis-, metallu-, puu-, rakendamis-, kebjei-, kniigupainoala-, syömistevolližuot. Petroskoin mašinoinrakendamiszavodu Tevolližuslaitoksis suahah sähköenergiedu, lämböenergiedu, atomtevolližuon laittehistuo, bumuaganluajindulaittehii, puumaterjualua (niidy vietäh toizih mualoihgi), sruugattuu puumaterjualua, ikkunoin da veriälöin elementua, ombelu- sego trikotuažuveššii, lihua, maidotuotehtu, jiämaiduo, leibiä, viinua, jogapäivähizen elaijan tavarua, mustolahjua da tostu tavarua.. === Rahavaroin palvelut === Linnas ollah Karjalan tazavallan Kanzalline banku da Ven'an da ulgomualoin kommerciibankoin ozastot: "VTB", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Росбанк»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Россельхозбанк»'', "Sberbanku", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Райффайзенбанк»'' da muut. Kaikkiedah on läs 30 bankua sa niilöin ozastuo. === Kauppu === Maksi-kauppukeskus Linnas ruatah federuallizien da paikallizien kauppuverkoloin laukat, on mondu bazarii. Suurimat kauppukeskukset ollah: [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Лотос-Plaza»'', "Maksi", "Tetris". Suurimat kauppuverkot ollah: "Lenta", "Sunlight", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Светофор»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Детский мир»'', "New Yorker", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Снежная Королева»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Буквоед»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Пятёрочка»,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Рив Гош»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«АДАМАС»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Магнит»,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Перекрёсток»'', "DNS", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ситилинк»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«М.Видео»'', "Fix Price", [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Л’Этуаль»'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Спортмастер»'', "ZENDEN", "Gloria Jeans". === Ajonevvot === ==== Avtoliikendeh ==== Moskovassah Petroskoispäi on 1010 km, [[Piiteri|Piiterispäi]] — 412 km, Suomessah Sinisty tiedy myöte ei ole enämbiä 350 km. Linnan kauti mennäh federuallizet juamat '''E 105''' '''Р21''' "Kola" ([[Piiteri]] — [[Murmansku]] — [[Norviegii]]). Ližäkse Petroskois algavutah moizet alovehellizet dorogat: '''А133''' Petroskoi — [[Suojärvi]] da '''Р19''' [[Petroskoi]] — [[Voznesen’n’u]] — Oštan pogostu. ==== Raududorogu ==== Petroskoin stansii on suurin raududorogoin keskus ([[Piiteri|Piiterih]], [[Murmansku|Murmanskah]], [[Sortaval|Sordavalah]], [[Kostamuš|Kostamukseh]]). Raududoroguviendöi todevuttau Okt’abr’skoi raududorogu (Ven’an raududorogoin ozasto). Ven’an raududorogoin programman hantuzis vuvvennu 2005 elektreficiiruittih raududorogan pala Idel’ — Petroskoi — Sviri. Okt'abr'skoin raududorogan merkijuna № 17/18 "Карелия" (Petroskoi—Moskovu). Toizet paikallizet junat ollah "Kalevala" (Petroskoi — Piiteri) da "Petroskoi — Kostamus". 28. talvikuudu vuvvennu 2012 opittih liikkuo junat Petroskoin da Jovensuun välil. Lähilinnan viendöi hommuau ven. ''«Северо-Западная пригородная пассажирская компания''". ==== Trolleibusat ==== Linnan yhteiskunnallizet ajonevvot Petroskois trolleibusat ruvettih alalleh käymäh 5. syvyskuudu vuvvennu 1961. ==== Avtoubussu ==== 9. oraskuudu vuvvennu 1915 Petroskois avattih avtoubussoin liikeh. Enziallus avtoubusannu oli mašin viijele hengele, sen omistajannu oli A. V. Timofejev. Valdivolline avtoubussuparku rodih Petroskois vuvvennu 1921 (tulii Avtokolonnu № 1126). ==== Ilmuyhtevys ==== Kahtentostu kilometrin piäs linnaspäi luodeheh on lendoazemu. Alalleh lendokonehet ruvettih lendämäh Moskovah 30. oraskuudu vuvvennu 2009, Helsinkih da Piiterih kylmykuul vuvvennu 2011. Petroskoin lendoazemal on Kanzoinvälizen lendoazeman stuatussu. ==== Veziajonevvot ==== Syvyskuul vuvvennu 1704 Lohijovensuuh nostettih valgamo, ku suas tuvva vetty myöte Anuksen verfile puuškii jadroinke, kudamii luadi Šuojun oružuzavodu. XIX vuozisual roijah yksittäzet laivastot, laivat ruvetah kulgemah Voznesen’n’ah Svirin jovel, vuozisuan XIX puolivälis — Piiterih, sežo Povenčah da Puudogah. Vuozisuan XX allus-puolivälis ruvetah kehittymäh Luodehpuolen jogilaivaston reisut, a vuvves 1940 — Vienanmeri-Oniegulaivaston reisut. Täl aigua navigacien aigah siibilaivat kulgietah Kižin suarele, Sennaja Guba-, Velikaja guba-, Šala-kylissäh. Petroskoih tullah Ven’an matkailulaitoksien krujizulaivat Kižile mennes. Vuozien 1920 allus olluh linnanväline laivureissu Veziazemu — Baranii Bereg vuvvennu 2010 heitti ruandan. === Kunnan talohus === Kylmykuul vuvvennu 1935 Petroskois rubei ruadamah vezibutken enzimäine liinii. ==== Kunnan talovuon laitokset ==== Petroskois on enämbi 35 kunnan talovuon laitostu. Niilöin ruadajat kačotah, kohendetah da uvvistetah vienannandan, vienlähtön da lämmönannandan inženierusistiemoi. Nämmis laitoksis ruadau 4,5 tuhattu hengie. ==== Haldivolaitokset ==== Linnas ruatah haldivolaitokset da eländypaikkoin omistajien yhtymys. == Opastuslaitokset == Petroskoin linnas ollah Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, kaksi korgiedu opastuslaitostu — Petroskoin valdivonyliopisto, Petroskoin A. K. Glazunovan nimine valdivolline konservatourii, toizien linnoin korgieloin opastuslaitoksien ozastot, kudamis suurimannu on Ven'an Federacien Prezidentan tyves ruadajan Ven'an rahvahan talovuon sego valdivollizen sluužban akadiemien Karjalan ozasto, Petroskois 14 ammattiopistuo da 38 keskiškolua. альт= Linnas on kaksi korgien opastuksen laitostu (luguh ottamattah toizien linnoin korgeiškolien ozastoloi). Suurin on Petroskoin valdivonyliopisto, kudai perustettih vuvvennu 1940. Karjalan valdivolline pedagouguakadiemii perustettih vuvvennu 1931 kui instituuttu, vuvvennu 1996 se sai yliopiston stuatusan. Vuvvennu 2013 se sanottih effektiivizemättömäkse korgeiškolakse da liitettih Petroskoin valdivonyliopistoh. Petroskois sežo ruadau Petroskoin Glazunovan nimine valdivolline konservatourii. Kogo Ven’an korgeiškolien opastuslaitoksis Petroskois ollah: === Valdivollizet === * Ven’an Federacien piämiehen alazen rahvahan talohuon da valdivollizen palvelun akadiemien Karjalan ozasto; * Kogo Ven’an valdivollizen oigevusyliopiston Pohjaine instituuttu === Ei-valdivollizet === Petroskois on 16 keskiopastuslaitostu. Net ollah muuzikkukolledžu, Petroskoin prezidentan kadiettuopisto, liečetiedokolledžu, meččytehniekumu, pedagougukolledžu, mašinoinrakenduskolledžu, avtotransportutehnikumu, jogiopisto, raududorogukolledžu. Petroskois vuvven 2010 tiedoloin mugah ruadau enämbi 40 opastuslaitostu, niilöis on kolme gimnuaziedu, viizi liceidu, 3 perusškolua da 29 keskiškolua (niilöin luvus yksi kanzalline suomi-ugrilaine škola). Linnas ruadau 86 päivykodii. == Tiedo == Petroskois ruadau Ven’an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskus, se on Ven’an luodehpuolen suurimii tiedokeskuksii. == Kul'tuuru == Petroskoi on Karjalan kul'tuuran da ammattitaijon keskus, kus ollah suurimat kul'tuurulaitokset — kirjastot, muzeit, teatrat, konsertujoukot, opastuslaitokset, liitot sego tiedojärjestöt. Karjalan piälinnan eläjät sego gost'at suvaijah kävvä Karjalan Tazavallan muuzikkuteatrah, Druamuteatrah, Kanzallizeh teatrah, Tyttiteatrah da Karjalan valdivollizeh filarmounieh. Tazavallan vahnin muzei on Kanzalline muzei (on avattu vuvvennu 1873). Linnas ruadau sežo Karjalan tazavallan taidomuzei. === Muzeit === Petroskois ruadau kolme valdivollistu da tazavllan muziedu: Kiži-muzei-zapovedniekku (Petroskois on kaksi ozutteluzualua), Karjalan tazavallan taidomuzei, kudai perustettih vuvvennu 1960, se on endizes vuozisuan XVIII Anuksen gubernien miesgimnuazien taloi, da Karjalan tazavallan kanzalline muzei, kudai avattih vuvvennu 1871 linnan erähäs vahnimas talois — gubernien kansel’uaries. Linnas sežo ruadau ainavo yksittäine taidogallerei "Tyttitaloi". Vuvvennu 1981 perustettih Karjalan tazavallan rahvahan opastuksen histourien muzei. Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Geolougien instituutan tyves ruadau Geolougien muzei. Ruadau sežo Petroskoin tevolližuon histourien muzei. Petroskois on Merimuzei ven. ''«Полярный Одиссей»'' (se avattih vuvvennu 1996) и музей Почты (открыт в январе 1995 года в здании Петрозаводского почтамта). Kurgan-sportukeskukses avattih Karjalan sportan histourien muzei. Vuvves 2017 Rigačinan uuličal ruadau yksittyine Nevvostoliitto-suomelazen voinan histourien muzei. Vuvvennu 2018 Petroskoisn valdivonyliopistos perustettih Karjalan matkailun histourien muzei. Ližäkse erähis laitoksis ollah omat muzeit, kudamis ezile tulou laitoksen histourii libo ruado. === Teatrat === Petroskois ruadai viizi ammatillistu teatrua: * Karjalan tazavallan kanzalline teatru; * Karjalan tazavallan muuzikkuteatru; * Karjalan tazavallan tyttiteatru; * Luomisruadopaja-teatru; * "''Ad Liberum''". === Filarmounii === Pwtroskois ruadai Karjalan valdivolline filarmounii. Se on tazavallan suurin konsertulaitos. Filarmounies ruadai kaksi taidojoukkuo — Simfouniiorkestru (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Anatolii Ribalko) da Ven'an rahvahan soittimien orkestru "Onego" (taido-ohjuaju da piäorkestranohjuaju Gennadii Mironov). Filarmounii on suures nygyaiagazes talois da sit on suuri konsertuzualu (546 sijua) da Ozuttelu-konsertuzualu (100 sijua). Ozuttelu-konsertuzualas alalleh pannah ezile mualavuksii, gruafiekkua, fotokuvii, vestokuvii, dizaineroin da dekoratiivu-käytöndöllizen taijoin muasteriloin tevoksii. === Kirjastot === Karjalan tazavallan kniigoin piäruokospidäjänny on Karjalan tazavallan kanzalline kirjasto, se avattih vuvvennu 1833. Petroskois sežo ruadau 9 kirjastuo. === Arhiivat === Petroskois on Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu — eräs suurimii vuozisualoin XVIII—XXI dokumentoin ruokospiendylaitos Ven'an Pohjazes, se perustettih vuvvennu 1918, da Petroskoin linnan municipualuarhiivu. === Arhitektuuru da nähtävykset === Petroskoile on annettu Ven'an histouriellizen linnan stuatussu. Kuulužimat matkailuobjektat: * Onieganrannikon randupiha — sie on linnan perustajan Pedri I:n mustopačas, luguzet mustomerkit velleslinnois, Toivomuksien puu da toizet vestokuvat. * Leninan lagevo — endine Pyöryžy lagevo, kudai sai Vladimir Iljič Leninan nimen. * Leninan prospektu — Petroskoin uuličču. Piäobjektat — yliopisto, Pohjola-hoteli da muut. * Kul’tuuru- da huogavopuusto "Halliččijan sadu" — endine Petrovskoin sadu (Kezäsadu), kudai perustettih vuvvennu 1703. Ven’an vahnin puusto, kudamas on Petroskoin zavodan mustopačas. Täl aigua on iloituskompleksannu ilolaittehienke * Jamka-puusto * Kirovan lagevo (Taidomuzei, nelli teatrua viijes) da Velleslinnoin kävelykujo. * Karl Marksan prospektu. * Aleksandr Nevskoin kirikkö. * Kurgan-hiihtokeskus. === Kinoteatrat === Kalevala-kinoteatru on Karjalan tazavallan suurin. Vuvvennu 2011 Petroskois avattih [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru kuvven zualanke, а elokuul vuvvennu 2012 se avattih Maksi-kauppukeskukses. Oraskuul vuvvennu 2015 [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Мираж Синема»''-kinoteatru avattih uvves [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Лотос-Plaza»''-kauppukeskukses. === Linnan päivy === Linnan päiviä pietäh Petroskois kezäkuun jälgimäzenny suovattan. Sidä pietäh linnan Suomen armiespäi piästämizen kunnivokse. Linnan päivänny Petroskois pietäh erilazii pidoloi. === Kanzoinväline Giperboreja-talvifestivuali === Giperboreja-talvifestivuali-2020 Festivualin nimi otettih muinas-griekkalazes mifolougiespäi, kus Borei on pohjazen tuulen Jumal, а Giperboreja on mua pohjazen tuulen ulgopuolel. Vuvves 1998 Petroskois pietäh Kanzoinvälisty lumi- da jiävestoksien festivualii. Giperboreja-talvifestivualii pietäh Petroskois joga vuottu tuhukuul Oniegujärven randupihal. === Karjalan valgiet yöt -festivuali === Vuvves 2004 Petroskois pietäh kanzoinvälisty muuzikkufestivualii Petroskoin valdivollizes A. K. Glazunovan nimizes konservatouries === Vozduh-festivuali === Kanzoinvälisty Vozduh-festivualii pietäh Petroskois joga vuottu vuvves 2005 vuodessah 2010, vuvves 2013 vuodessah 2015 da vuvves 2023. Se on ilmufestivuali kezäkuun jälgimäzinny huogavopäivinny. == Joukkoviestimet == Petroskoin joukkoviestimien eričyksenny on se, ku sie piästetäh ilmah vie lehtilöi da žurnualoi karjalan, vepsän da suomen kielil. Karelija-TV-da ruadivoyhtevys piästäy ilmah lähetyksii kanzallizil kielil. == Sportu == === Sportuyhtistykset === Karjalan tazavallan suurin vuitti sportufederacielois on Petroskois. === Sportuobjektat === * Spartak-stadion (Gercenan uuličču, 1). * Junost’-stadion (Karl Marksan prospektu, 4). * Lokomotiv-stadion (Mujejärven uuličču). * Stadion [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Машиностроитель»'' (Lisicinan uuličču, 23). * Stadion [[Ven'an kieli|ven]]. ''«ПЛМК»'' (Solomannin piätie). * Dinamo-stadion (Halturinan uuličču) heitti ruavon vuozinnu 1990. * Lumi-sportukompleksu (Neglinkan randupiha, 52). * Fontani-hiihtokohtu (Drevl’anka). * Lapsien mägihiihton keskus "Gorkaа" (Lososinnoin piätie, 17). * Tazavallan Kurgan-sportukompleksu, vuvvennu 2009 sie nostettih hiihtoammundukenty (Kurganan ajotie, 1). * Akvatika-vezi-sportukeskus (Puškinan uuličču, 7). == Uskondo == Petroskois ruadau Ven’an pravosluavizen kirikön Petroskoin da Karjalan jeparhii, Riimu-katouline kirikkö, Ingrien l’uterilaine kirikkö da toizet. == Palkindot da arvonimet == * 1978 — Ruskien Ruadoflavun kunnivomerki. * 1999 — Rynnäsmerki ven. ''«Жар-птица»'', arvonimi "Linnu, kudai on hyväntahtoi lapsen kohtah"". * 2003 — Pedri Suuren kunnivomerki. * 2009 — Jevroupan palkindo. * 2011 — erilline palkindo kilbailuymbäristön kehittämizes municipualutalovuos Ven’an kunnostettavin linnu- (kylä-)kundu -kilvas- vuvvennu 2010 (nominacii "Ven’an Federacien hallindollizet keskukset da piälinnat". * 2015 — Ven’an Federacien arvonimi — Sodakunnivon linnu.. == Kunnivokanzalazet == Linnalazile, kudamat ollah luajittu suuren panoksen sen kehittämizeh, annetah Petroskoin linnan kunnivokanzalazet -arvonimi. == Ystävyslinnat == Petroskoi ruadau yhteisruaduo ystävyslinnoin kel, kudamien joukos ollah Varkaus da [[Jovensuu]] ([[Suomi]]), [[Umeo]] (Umeå, [[Ruočči]]), La-Rošel' ([[La Rochelle]], [[Frantsii]]), Dulut ([[Duluth]], [[Amerikan Yhtysvallat|Ameriekku]]), [[Noibrandenburg]] da [[T'ubingen]] ([[Germuanii]]), Mo i Rana ([[Norviegii]]). On solmittu yhteisruavon sobimukset nengozien linnoin kel, kui [[Brest]] ([[Valgo-Ven'a|Valgoven'a]]), [[Nikolajev]] ([[Ukrainu]]), [[Ečmiadzin]] ([[Armienii]]), [[Alitus]] ([[Litvu]]), [[Narva]] ([[Estounii]]). == Petroskois kuvatut kinofil'mat == * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Ледоход»'', 1926. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Отпуск в сентябре»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1979. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Противостояние»'' (luadii — ven. ''«Ленфильм»''), 1985. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Облако-рай»'' (luadii — ven. ''«Мосфильм»''), 1991. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Коля — перекати поле»'', 2005. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Потерянный город»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2008. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Озеро»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2009. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Человек из банки»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2012. * [[Ven'an kieli|ven]]. ''«Последний романтик»'' (luadii — ven. ''«Карелфильм»''), 2017. == Kirjalližus == * Петрозаводск. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. * Петрозаводск: Указ. лит. / Гос. публ. б-ка; Сост. Е. И. Такала. — Петрозаводск: Б. и., 1980. — 90 с.: ил. * Петрозаводск: Библиографический список литературы. — Национальная библиотека Республики Карелия, 2003. — 164 с. Arhiivukoupii 7 tuhukuudu 2016 Wayback Machine * ''Мулло И. М., Рыбак Е. Д.'' Петрозаводск: Спутник туриста. — Петрозаводск: "Карелия", 1979—182 с. * ''Кондратьев Ф. Г., Верхоглядов В. Н.'' Петрозаводск. — 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: "Карелия", 1984. — 182 с.: ил. — (Города и районы Карелии) * ''Мулло И. М.'' Петровская слобода / Художник И. Г. Карт.. — Петрозаводск: Карелия, 1981. — 80 с. — 20 000 экз. (обл.) * ''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / Отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — <abbr>М.</abbr>: Русские словари; Астрель; АС], 2002. — 512 с. — 3 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-17-001389-2</nowiki>. * ''Рудаков В. Е.'' Петрозаводск (По поводу двухсотлетия со дня его основания) // Исторический вестник. 1903. Т. 93. С. 600—631. * ''Сорокина Т. В., Генделев Д. З.'' Соборы Петрозаводска / Нац. арх. РК; Оформ. Н. В. Куспак. — Петрозаводск, 1999. — 32 с.: ил. * ''Куломаа Юкка.'' Финская оккупация Петрозаводска, 1941—1944. — Петрозаводск: А. Н. Ремизов, 2006. — 277 с. — <nowiki>ISBN 5-85039-198-8</nowiki>. — перевод с оригинала: Kulomaa, J. Äänislinna. Petroskoin suomalaismiehityksen vuodet 1941—1944. —Helsinki: SHS, 1989. == Lähtehet == {{Commons|Petrozavodsk}} [[Kategourii:Karjal]] [[Kategourii: Karjalan linnat]] [[Kategourii:Petroskoi|*]] [[Kategourii:Linnat, kudamat on palkittu Ruskiel Ruadoflavul]] [[Kategourii:Eländykohtat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Eländypaikat, kuduad on perustettu vuovennu 1703]] [[Kategourii:Sodakunnivon linnat]] [[Kategourii:Ven'an tazavaldoin piälinnat]] 1dfcjyocxim7mykiyga9k0nvx7ls0nr 0 4235 53161 44422 2026-10-30T00:56:22Z InternetArchiveBot 5069 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 53161 wikitext text/x-wiki [[Failu:Елка на Красной Площади 2007-2008.JPG|thumb|Uvven vuvven kuuzi Moskovas Ruskiel lagevol. 2007-2008]]<br /> '''Uvven vuvven kuuzi''' libo mitah toine puu (tavan mugah havvupuu) on puu, kudamua azetetah da čomendetah Uvven Vuvven pruazniekakse. Allus algajen se azetettih [[Rastavu|Rastavakse]]. [[Ven'a|Ven’al]] uvven vuvven puu azetetah Uvvekse Vuottu, monis toizis mualois – jo [[Rastavu|Rastavakse]], kudamua niilöis pietäh 25. talvikuudu. <br /> == Histourii == [[Ven'a|Ven’al]] vie enne vallankumovustu rodih perindö pidiä Rastavua, kudamakse čomendettih kuuzi da luajittih lapsile pruazniekku. Tädä voidih luadie vaiku elokkahat, sildy ku se ei olluh huovis hommu. Vuozien 1920 lopus [[Ven'a|Ven’al]] [[Rastavu|Rastavan]] kuuzi oli kielletty ku ”buržuaznoi”, ”pappilaine” da nevvostovastaine perindö.<br /> Vuvvennu 1935 Pavel Postiševan kehoitukses Nevvostoliitos uvvessah ruvettih azettamah kuustu da pidämäh pruazniekkua. Kuuzi rodih Uvven Vuvven pruazniekan simvolannu, ei [[Rastavu|Rastavan]]. <br /> == Linkit == * [https://web.archive.org/web/20141223082404/https://cirkul.info/article/istoriya-prazdnovaniya-novogo-goda История празднования Нового года] * [https://web.archive.org/web/20161206174152/http://dacha5.ru/blog/novogodnyaya-elka-kto-ona.html Новогодняя «елка». Кто она?] о деревьях используемых в качестве "Новогодней Елки". * [https://web.archive.org/web/20161008173550/https://elki.by/blog/kak-vybrat-elku-na-novyj-god/ Как выбрать новогоднюю елку?] [[Kategourii:Kul'tuuru]] 0qjkfdaswxs699wwlxfepb8unngdaf8 0 8990 53159 52937 2026-10-30T00:17:47Z InternetArchiveBot 5069 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 53159 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Erzäläine Wikipedii''' se on [[Wikipedii|Wikipedien]] oza [[Erzän kieli|erzän kielel]]. Se otettih käyttöh 26. oraskuudu vuonnu 2008<ref name="erzia.saransk.ru">[https://web.archive.org/web/20171201041643/http://www.erzia.saransk.ru/arhiv.php?n=2328&nom11=284 Газета «Эрзянь мастор» : Архив номеров]</ref>. == Histourii == Projektan alguhpanijannu on Andrei Surikov. Häi eläy Moskovas da oli ven’ankielizen Wikipedien luadijoin joukos. Luadie erzänkielisty Wikipediedy Andrei Surikovua autettih amieriekkalaine kielentutkii, erzän kielen opastai Džek R’uter, žurnalistu [[Piiteri|Piiterispäi]] Andrei Petrov da ohjelmoiččii Uljanovskaspäi Mihail Stepčenko<ref>[https://web.archive.org/web/20160304130529/http://www.erzan.ru/news/erzjane-poluchajut-vikipediju-na-rodnom-jazyke Эрзяне получают Википедию на родном языке | Эрзянь ки. Культурно-образовательный портал<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100124104612/http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/38429/ Эрзянская Википедия успешно развивается<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. 19. tuhukuudu Wikipedien kielikomitiettu hyväksyi erzänkielizen Wikipedien projektan<ref>[https://web.archive.org/web/20080404213205/http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/17011/ Языковой комитет Википедии признал эрзянскую Википедию успешным проектом]</ref>. Sen jälles nellän kuun aigah azientundijat tarkastettih erzänkielizen Wikipedien ruaduo. 26. oraskuudu vuonnu 2008 Wikipedii erzän kielel rubei ruadamah. Sen adressi on [[:myv:|myv.wikipedia.org]]. Sinne siirrettih kai ennepäi kirjutetut tekstat Wiki-inkubuatoraspäi. Samannu päivänny avattih Wikipediet mokšan da jakutien kielel<ref>[[:Wikimedia:Incubator:Incubator:Site creation log#2008]]</ref>. Erzänkielizen Wikipedien administruatoroinnu enzimäzekse puolekse vuottu vallittih Andrei Petrov, Andrei Surikov da Džek R’uter. 16. päiväkse oraskuudu vuonnu 2015 oli kirjutettu piäl 2000 kirjutustu. 11. päiväkse ligakuudu vuonnu 2017 kirjutuksien miäry kazvoi nellähtuhandessah. Ilja Vs’oravnovan sanoin mugah ei tävvy abuniekkua. Alallistu kirjuttajua da kiändäjiä on vähä. Mies sanou, gu vepsäläzil, kudualoi on jiännyh äijiä vähembi, on kirjutettu kahtu kerdua enämbi kirjutustu. Erzäläzil pidäy yhtevyö da tartuo oman Wikipedien kehittämizeh. [[Category:Wikipedii]] nu8fv55fnj1h7q0duqh2uiu1qt9lrru 0 9278 53162 48335 2026-10-30T01:00:07Z InternetArchiveBot 5069 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 53162 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu}} Vasilii (Vuassila) Keynäs, vuodessah 1897 sugunimi oli Kondratjev ([[3. sulakuudu]] [[1884]] [[Vuokkiniemi]], Vienan Karjal – [[9. ligakuudu]] [[1964]] [[Suomi]], [[Helsinki]]). Vasilii Keynäs oli vienankarjalaine, ruadoi školan opastajannu.<ref name=toukomies>[https://web.archive.org/web/20190419063932/http://www.karjalansivistysseura.fi/sampo/sites/default/files/kh-artikkelit/TM1934_04_054.pdf W. Keynäs - Karjalan asian tarmokas ajaja - 50 vuotta, Toukomies N:o 4/1934]</ref><ref name=itakarjala>[https://web.archive.org/web/20250413055434/https://digi.kansalliskirjasto.fi/sanomalehti/binding/1743251?page=2 Opettaja V. Keynäs 60-vuotias, Itä-Karjala, 19.04.1944, nro 7, s. 2, Kansalliskirjaston digitaaliset aineistot]</ref><ref name=heimo>[https://web.archive.org/web/20190419063937/http://www.karjalansivistysseura.fi/sampo/sites/default/files/kh-artikkelit/KH1964_09-10_250a.pdf Wasili Keynäs kuollut, Karjalan Heimo N:o 9-10/1964]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190419070008/http://www.karjalansivistysseura.fi/sampo/sites/default/files/kh-artikkelit/KH1959_01-02_206.pdf Waassila Keynäs 75-vuotias, Karjalan Heimo N:o 1-2/1959]</ref><ref name=kuka54>[http://runeberg.org/kuka/1954/0357.html Kuka kukin on 1954]</ref> Hänen vahnembat oldih muanruadajat. Enzämäzet vuvvet Vasilii Keynäs eli omas roindukyläs, Vuokkiniemes. Sie häi kävyi ven’ankielizeh školah. 9-vuodehizennu Keynäs lähti elämäh diädän luo Suomeh. Sie brihačču autoi diädiä, kudual oli laukkua Vyöril da Munsalas. Vuonnu 1903 Vasilii Keynäs siirdyi elämäh tuatan luo Amieriekkah. Vuodessah 1907 häi eli De-Kalb -linnas Illinoisan ozavaldivos. Sit linnas eli äijy siirdolastu Vienan Karjalaspäi. Vuonnu 1906 De-Kalb -linnas vienankarjalazet avattih Vienan Karjalazien Liiton. Täl liitol oli oma lehti. Keynäs kirjutti kirjutustu sih lehteh. Häi suvaičči opastuo uudeh, iče tuttavui amieriekkalazeh opastussistiemah da opastundutaboih. Vuonnu 1907 Keynäs lähti elämäh järilleh Suomeh. Vuvves 1908 vuodessah 1912 Keynäs opastui Jyväskylän seminuaries školan opastajakse. Vuodessah 1918 häi ruadoi opastajannu Alavus-linnan Rantatyösän školas. Suomen rahvahallisvoinan aigah Keynäs oli ”valgieloin” joukos. Päivänlaskufrontal häi oli ammunduvehkehien varaston hoidajannu. Keynäs yhtyi vuonnu 1917 perustettuh [[Karjalan Sivistysseura|Karjalan Sivistysseurah]]. Kezäl vuonnu 1918 häi pidi seuran kezäpruazniekkua [[Kalevala_(pos'olku)|Uhtuol]]. Rebol’as Keynäs ruadoi opastajannu seminuaries. Vuvves 1919 vuodessah 1920 häi oli tämän seminuarien johtajannu. Keviäl vuonnu 1920 piettih Vienan muakundupäivii. Keynästy sie vallittih Vienan Karjalan väliaigazeh halličukseh. Tämä halličus ruadoi vuodessah 1921. Konzu väliaigaine halličus heitti oman ruandan, syvyskuus v. 1921 syvyskuussah v. 1922 Keynäs kuului Karjalan keskushalličukseh. Sygyzyl vuonnu 1922 häi yhtyi Karjalan ulgomualazien vallittuloin joukkoh. Sil aigua Keynäs äijän kirjutti Päivännouzu-Karjalan tilas, pidi yhtevytty suomelazien poliitiekoinke. Vuonnu 1924 Keynäs piästi ilmoih Itä-Karjala –nimisty nedälilehtie. Täs lehtes nostettih Päivännouzu-Karjalan rahvahallizen poliitiekan kyzymyksii. Vuvves 1924 vuodessah 1933 Keynäs oli tarkastajannu kaičuslaitoksel. Sen jälles penziessäh häi ruadoi školan opastajannu Helsinkis. Vuvves 1932 vuodessah 1935 Vasilii Keynäs oli Karjalan Sivistysseuran paginanvedäjän sijahizennu. Vuonnu 1931 händy sanottih kunnivoitetukse seurah kuulujakse. Vuonnu 1938 Keynäs tuli Karjalan Sivistysseuran sekretarikse. Vuodessah 1938 häi oli Karjalan Heimo –nimizen lehten piätoimittajannu. Tämän lehten painajannu on Karjalan Sivistysseuru. Vuonnu 1905 Vasilii Keynäs nai. Hänen enzimäzenny mučoinnu oli Amalia Lämpimäki. Vuonnu 1926 Keynäs nai toizen kerran. Hänen toizen mučoin Anni Maurazen juuret oldih Rebol’aspäi. Vasilii Keynähäl oli viizi lastu: kolme poigua da kaksi tytärdy. Nuorin poigu Kalevi Keynäs (1934-2018) ruadoi abuniekannu Helsinkin yliopiston Tvärminnen tutkimusazemal. Kalevi Keynäs oli kunnivoitettu Suomen luonnonvardoičusliittoh kuului. Vie häi autoi todevuttua Baltiekkumeren vardoičusprojektoi. Vasilii Keynähän vie yksi poigu Pentti Keynäs (1929-2016) oli Neles Oy –nimizen laitoksen varatoimitusjohtajannu. Vuvves 1991 vuodessah 2001 Pentti Keynäs oli Karjalan Sivistysseuran paginanvedäjänny. Vie häi perusti Autizmufondan. [[Category:Karjalazet|K]] 7v6vj9swuhr1vf1hqj38s8f3vwl7i80 0 16450 53150 53135 2026-10-29T17:50:18Z Onegaborg 144 53150 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu |Nimi= |kuva=Arthur Parfenčikov (15-02-2017).jpg |levevys= |Roindunimi={{lang-ru|Артур Олегович Парфенчиков}} |Ammatti=[[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies |Roindukohtu=[[Petroskoi]], KSSNT |kanzalližus=Ven’a }} '''Artur Olegovič Parfenčikov''' ({{K-ru|Арту́р Оле́гович Парфе́нчиков}} ; roin. 29. kylmykuudu 1964, [[Petroskoi]]) on [[Ven'a|Ven'an]] valdivomies, [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piämies syvyskuun 25. päiväs 2017 (<abbr>vvt</abbr> 15. tuhukuudu — 25. syvyskuudu 2017). Kaksi kerdua on vallittu täh virgah. Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun johtai — Ven'an Federacien suudodieloloin piätovendai vuvven 2008 talvikuun 29. päiväs vuvven 2017 tuhukuun 15. päivässäh. Ven'an Federacien toimii oigevuonhoijon 1. kluasan valdivonevvoi. == Eloskerdu == Artur Parfenčikov on roinnuhes Petroskois, hänen lapsusaigu meni Pitkänrannan piirin Kurkijoven kyläs. Vuvvennu 1982 loppi Petroskoin školan № 17. Školavuozinnu suvaičči kon'kittua, täytti Nevvostoliiton sportumuasterin kandiduatan standartat, kuului Dinamo-sportuyhtevykseh. === Opastus === Vuvvennu 1987 Parfenčikov loppi Piiterin A. A. Ždanovan nimizen valdivonyliopiston oigevuontiijon tiedokunnan. Opastui yhtes Dmitrii Medvedevanke da Konstantin Čuičenkonke. === Ruado === ==== Karjalan prokuratuuras ==== Vuozinnu 1987—1988 Parfenčikov oli Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Anuksen piirin prokuroran abuniekannu. Vuozinnu 1988—1991 — Anuksen piirin prokuratuuran tarkastussud'd'u. Vuozinnu 1991—1995 — Sordavalan linnan prokuroran sijahine. Vuozinnu 1995—2000 — Petroskoin linnan prokuroran sijahine. Vuozinnu 2000—2006 — Petroskoin linnan prokuror. ==== Suudodieloin tovendai ==== Heinykuul vuvvennu 2006 Parfenčikovua pandih Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun Piiterin hallindon johtajakse — Piiterin suudodieloloin piätovendajakse. Vuvvennu 2007 Parfenčikov rodih Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun johtajan sijahizekse — Ven'an Federacien Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun suudodieloloin piätovendajan sijahizekse. Vuvves 2008 vuvven 2017 tuhukuun 15. päivässäh oli Ven'an Federuallizen suudodieloloin tovendajien palvelun johtajannu. ==== Karjalan tazavallan piämies ==== 15. tuhukuudu vuvvennu 2017 Parfenčikovua pandih Karjalan tazavallan piemiehen virgah toimijah. 10. syvyskuudu vuvvennu 2017 Parfenčikov voitti Karjalan tazavallan piämiehen valličukses, hänes iänesti 61,34 % valliččijua. Oli Yhtenäine Ven'a -puolovehen ehoitettu. 25 сентября 2017 года вступил в должность Главы Республики Карелия. 25. syvyskuudu vuvvennu 2017 virrallizesti tuli Karjalan tazavallan piämiehen virgah. 11. syvyskuudu vuvvennu 2022 Parfenčikov voitti Karjalan tazavallan piämiehen valličukses Yhtenäine Ven'a -puolovehen kandiduatannu, hänes iänesti 69,15 % valliččijua. Elokuul vuvvennu 2024 rodih Yhtenäine Ven'a -partien Karjalan alovehellizen ozaston piälikökse. Vuvvennu 2024 yhtyi hyvyönluadii Toivomuskuuzi -tapahtumah, täytti kahten petroskoilazen tyttözen toivot, lahjoitti mollembale sportuvehkehty. Vuvvennu 2018 kylmkuudu Artur Parfenčikov nevvoi piästiä omat probliemat lapsienke iččenäzeh: omas kirjaskirjutukses sosialiverkois häi jyrkäh vastai naizele, kudai pakičči azuo päivykodidu ainole lapsele [[Suojoki (pos’olku)|Suojokšen]] kyläs. Vahnu päivykodi oli salvattu avariijollisen tilan ta lapšien vaaran takie. Vanhemmilla oli tarjottu järještyä lapšien viemini nuapuripaikkakuntien opaššušlaitokših, kuitenki naini kieltäyty. Gubernator kirjutti pos'olkan eläjäle Anna Vlasovale: "Istuattokseh kolmeh vuottuh suate, sovittokseh buaboinke, palkatakkua kaččojua. Kui kaikin luajitah". Yhten viestin piäle häi vastai sanal: "Anna teijän lapses hänen tuatto da ukko duumaijah". Vuvvennu 2019 vastavuksennu äijänlapsien tuatan avunpyyntöh sanoi Karjalan tazavallan valdivollizien elimil "aivan objektiivillizinnu" Karjalan tazavallan Kiiselöin äijänlapsien perehen lapsien vägeh otandan perustehet. Oikeuskäsittelyn jälkeh lapšet myöštettih pereheh. 11. syvyskuudu vuvvennu 2022 voitti Karjalan piämiehen valličuksis Yhtine Ven'a -puolistu, kudai sai 69,15% iänestäjien iändy. == Palkindot == * IV astien kunnivomerki "Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse" (ven. ''За заслуги перед Отечеством'') — ''panokses Karjalan tazavallan sociualu-talovuollizeh kehitykseh;'' * Aleksandr Nevskoin kunnivomerki (2024) "persounallizis arvoruadolois Ižänmuan hyväkse valdivollizes rakandamizes, monivuodizes kunnollizes ruavos da korgielois tuloksis virgutehtävii täyttäjes" (2024); * Kunnivon kunnivomerki (ven. ''Oрден Почёта''); * II astien kunnivomerkin medali "Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse" (ven. ''«За заслуги перед Отечеством»''); * Ahmat Kadirovan nimine kunnivomerki (Čečeenii, 2009) — ''panokses Suudodieloloin tovendajien palvelun sistieman kehittämizes Čečeenien tazavallas''; * Kunnivomerki "Arvoruadolois Karačajevo-Čerkessien tazavallan hyväkse" (ven. ''«За заслуги перед Карачаево-Черкесской Республикой»'') (31. ligakuudu 2015) — ''arvoruadolois Karačajevo-Čerkessien tazavallan kanzalazien oigevuksien puolistamizes''; * Pyhän muokkuakestäjän Varvaran Patriarhan II astien merki (2025). === Arvonimet === * Ven'an Federacien arvostettu juristu (22. talvikuudu 2005) — ''arvoruadolois zakonalližuon lujittamizes da monivuodizes kunnollizes ruavos''; * Ven'an Federacien oigevuonhoijon kunnivoruadai; * Ven'an Federacien prokuratuuran kunnivoruadai. === Muu === 21. kezäkuudu vuvvennu 2017 eräs Čečeenien tazavallan Urus-Martanovskoin piirin Martan-Ču-kylän uuličču sai Parfenčikovan nimen. == Sankciet == 24. tuhukuudu vuvvennu 2023 Amierikan Yhtysvaldoin Valdivodepartuamentu pani Parfenčikovua amierikkalazeh sankcieloin luvetteluh. == Pesounalline elos == Artur Parfenčikov on tostu kerdua naizis. Enzimäine akkah, Natalja Aleksejevna Gul'ajeva, ruadoi Karjalan tazavallan Ylimäzen suvvon johtajan sijahizennu, vuvven 2020 kevätkuus on Piiterin yhtehizen zakonankäyttövallan toizen apel'aciisuvvon johtajan sijahizennuе. Anastasija-tytär — juristu, vuvvennu 2016 loppi Urualan valdivollizen oigevustiijon yliopiston. Poigah — Moskovan enzimäzen kadiettukorpusan kazvatti, sit loppi Moskovan valdivollizen oigevustiijon yliopiston. Toine akkah Jelena Vladimirovna on liečetiedotiedoloin douhturi, liäkäri-gastroenteroulogu, Moskovan A. S. Loginovan nimizen kliniekkutiedokeskuksen diagnostizen endoskopien ozaston johtai. Parfenčikov suvaiččou kon'kittua, matkustella da kalastella. [[Kategourii:Rodivunnuot 29. kylmykuudu]] [[Kategourii:Rodivunnuot vuovennu 1964]] [[Kategourii:Persounat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Rodivunnuot Petroskois]] [[Kategourii:Juristat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Ven'an juristat]] [[Kategourii:XX vuozisuan juristat]] [[Kategourii:XXI vuozisuan juristat]] [[Kategourii:Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse -IV astien kunnivomerkin kavalierat]] [[Kategourii:Aleksandr Nevskoin kunnivomerkin kavalierat (Ven'an Federacii)]] [[Kategourii:Kunnivon kunnivomerkin kavalierat]] [[Kategourii:Palkitut II astien kunnivomerkin medalil "Arvoruadolois Ižänmuan hyväkse"]] [[Kategourii:Palkitut Anatolii Konin medalil (Ven'an oigevusministerstvu)]] [[Kategourii:Palkitut medalil "Bojuyhtevyksen lujittamizes" (Ven'an puolustusministerstvu)]] [[Kategourii:Palkitut Za voinskuju doblest' -medalil (Ven'an syväinazieloin ministerstvu)]] [[Kategourii:Palkitut medalil "Yhtenäžyös pellastamizen hyväkse"]] [[Kategourii:Arvoruadolois Karacajevo-Čerkesien tazavallan hyväkse -kunnivomerkin kavalierat]] [[Kategourii:Ven'an Federacien arvostetut juristat]] [[Kategourii:Ahmat Kadirovan nimizen kunnivomerkin kavalierat]] [[Kategourii:Ven'an alovehien nygözet piämiehet]] [[Kategourii:Karjalan tazavallan piämiehet]] [[Kategourii:Piiterin valdivonyliopiston loppenuot]] [[Kategourii:Ven'an Federacien prokuratuuran kunnivoruadajat]] 1g8cud1hp4gfizgaam0rxa0r9tb4mp7 0 16517 53155 50220 2026-10-29T17:57:32Z Fembriha 8650 /* */ 53155 wikitext text/x-wiki [[Failu:Australia (orthographic projection).svg|thumb|300px|right|Australii]] '''Australii''' ({{K-la|australis}} — suvine) on [[Mua]]n manner, kudai on muan päivännouzupuoliškon liidehes. Se on ainavo alallizesti eletty manner, kudai on tävvelleh muan suvipuoliškos. Australien pinduala ilmai lähizii suarii da [[Okeanii|Okeaniedu]] on 7,659 mil. km² (kuivan muan 5%). Australien suarih liitetäh [[Tasmaanii]], [[Torresansalmen suaret]], [[Kengurusuari]], [[Tiwisuaret]], [[Furneauxansuaret]] da muga ielleh. Australien rahvahalisto on 27,8 mil. hengie, mi muailman rahvahaliston 0,33%. == Muantiedo == === Sijoitus === Australien päivänlaskus ollah [[Indien valdumeri]], pohjazes ollah [[Joseph Bonapartenlahti]], [[Carpentarianlahti]], [[Timoranmeri]], [[Arafuranmeri]] da [[Torresansalmi]], päivännouzus ollah [[Tyynimeri]], [[Korallumeri]] da [[Tasmananmeri]], suves ollah [[Suuri Australien lahti]], [[Spenceranlahti]], [[Saint Vincentanlahti]] da [[Bassansalmi]]. === Australien perimäzet kohtat === * Pohjaine – [[York (niemi)|York-niemi]] ({{coord|10|41|21|S|142|31|50|E|type:cape}}) * Suvine – [[South Point (niemi)|South Point -niemi]] ({{coord|39|08|20|S|146|22|26|E|type:cape}}) * Päivänlaskupuoline – [[Steep Point (niemi)|Steep Point -niemi]] ({{coord|26|09|05|S|113|09|18|E|type:cape}}) * Päivännouzupuoline – [[Byron (niemi)|Byron-niemi]] ({{coord|28|38|15|S|153|38|14|E|region:AU-NSW_type:cape}}) [[Kategourii:Muantiedo|A]] odvcf5mhjo72ka2l4hlludfdetmazdq 53156 53155 2026-10-29T17:57:55Z Fembriha 8650 /* */ 53156 wikitext text/x-wiki [[Failu:Australia (orthographic projection).svg|thumb|300px|right|Australii]] '''Australii''' ({{K-la|australis}} — suvine) on [[Mua]]n manner, kudai on muan päivännouzupuoliškon liidehes. Se on ainavo alallizesti eletty manner, kudai on tävvelleh muan suvipuoliškos. Australien pinduala ilmai lähizii suarii da [[Okeanii|Okeaniedu]] on 7,659 mil. km² (kuivan muan 5%). Australien suarih liitetäh [[Tasmaanii (suari)|Tasmaanii]], [[Torresansalmen suaret]], [[Kengurusuari]], [[Tiwisuaret]], [[Furneauxansuaret]] da muga ielleh. Australien rahvahalisto on 27,8 mil. hengie, mi muailman rahvahaliston 0,33%. == Muantiedo == === Sijoitus === Australien päivänlaskus ollah [[Indien valdumeri]], pohjazes ollah [[Joseph Bonapartenlahti]], [[Carpentarianlahti]], [[Timoranmeri]], [[Arafuranmeri]] da [[Torresansalmi]], päivännouzus ollah [[Tyynimeri]], [[Korallumeri]] da [[Tasmananmeri]], suves ollah [[Suuri Australien lahti]], [[Spenceranlahti]], [[Saint Vincentanlahti]] da [[Bassansalmi]]. === Australien perimäzet kohtat === * Pohjaine – [[York (niemi)|York-niemi]] ({{coord|10|41|21|S|142|31|50|E|type:cape}}) * Suvine – [[South Point (niemi)|South Point -niemi]] ({{coord|39|08|20|S|146|22|26|E|type:cape}}) * Päivänlaskupuoline – [[Steep Point (niemi)|Steep Point -niemi]] ({{coord|26|09|05|S|113|09|18|E|type:cape}}) * Päivännouzupuoline – [[Byron (niemi)|Byron-niemi]] ({{coord|28|38|15|S|153|38|14|E|region:AU-NSW_type:cape}}) [[Kategourii:Muantiedo|A]] 4do530t7e0p0dwbqt6grknitt5peq6l 3 16637 53145 52806 2026-10-29T17:29:20Z Onegaborg 144 53145 wikitext text/x-wiki == Pelit -> Kižat == Наверное, вариант tiedokonehkižat будет лучше. Вариант peli очень редко можно увидеть в ливвиковском. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 18.04 (MSK) :Pelata (играть в игру, матч) больше подходит по смыслу, kižat это про игры в живую, прятки догонялки и тому подобное, к компьютерным играм не думаю что применимо. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 18.09 (MSK) ::У ливвиков, судя по всему, игры все в одну категорию смешались, как в английском или русском. Kižata kartih - играть в карты, например. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 19.00 (MSK) ::: Ну почему же... Есть ещё elostua (существительное — elostus), ну и igraija (существительное — igru). Но для игр с правилами используется kižata (существительное — kiža). Поэтому играть в покер/преферанс и в компьютерную игру (конкретную) — kižata. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 20.51 (MSK) ::::Hyvä, пусть будет tiedokonehkižat [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 23.08 (MSK) == Викиданные == Ребятки, не забываем привязывать новые статьи к сущностям Викиданных. Во-первых, так контролируется отсутствие дублирующей статьи. Во-вторых, из Викиданных в карточку статьи можно автоматически подтягивать основные факты (даты, координаты, население и т.п.) — их не нужно вводить вручную, и они всегда актуальны на всех языках.<br> Если требуется помощь/пояснения — свистните. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 20.58 (MSK) :Terveh, добавьте интервики пожалуйста на эти статьи: :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Matfein_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Markan_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Lukan_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Apostoloin_ruavot :https://olo.wikipedia.org/wiki/Juakoin_kirjaine [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 01.48 (MSK) :: Luajin. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 12.29 (MSK) :::Suuri passibo! [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 17.58 (MSK) :Hyviä päiviä, сюда еще добавьте пожалуйста: :https://olo.wikipedia.org/wiki/Kallivosuaret :https://olo.wikipedia.org/wiki/Luadogan_kallivosuaret :https://olo.wikipedia.org/wiki/Pakkasukon_juna :https://olo.wikipedia.org/wiki/Kategourii:Ven%27alazien_starinoin_henget :https://olo.wikipedia.org/wiki/Vit%27azi :https://olo.wikipedia.org/wiki/Muailman_kniigoin_da_kirjuttajan_oigevuon_p%C3%A4ivy :https://olo.wikipedia.org/wiki/Pesn%27ari :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS_voiskien_diviizieloin_luvettelo :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_2._tankainedivizii_%C2%ABDas_Reich%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_3._tankainedivizii_%C2%ABTotenkopf%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_1._tankainedivizii_%C2%ABLeibstandarte_SS_Adolf_Hitler%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/Schutzstaffel [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 17. Ligakuuta 2026 kello 12.14 (MSK) :: Я не всегда успеваю всё быстро посмотреть. Делать это можно так. Открываете существующую статью в другом языковом разделе (в русском, английском или финском). В меню ищите ссылку "В других проектах: Элемент Викиданных" (если у вас тема оформления "старый" Вектор) либо "На других языках: править ссылки" (если у вас тема оформления "новый" Вектор). По этой ссылке открывается элемент Викиданных. В блоке Wikipedia выбираете "edit" (редактировать), внизу блока появляется форма для ввода новой страницы. Сначала указываете "olo" (название языкового раздела), потом название страницы (то, что в URL стоит после .../wiki/). Нажимаете "publish". Заодно можно сразу задать имя элементу Викиданных на ливвиковском. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 00.02 (MSK) :::Хорошо, спасибо! [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 11.01 (MSK) == Языковые шаблоны == Давайте использовать языковые шаблоны вместо одинаковых ссылок на статьи о языках. Например, русский язык - вместо [[Ven'an kieli|ven]] следует писать {{K-ru|русское_слово}}. Подобные шаблоны есть и для других языков. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.29 (MSK) sxiikj0yursc5fjzr8zm1lfbydtukuf 53152 53145 2026-10-29T17:53:18Z Miro Tuomi 8600 /* Языковые шаблоны */ Vastavus 53152 wikitext text/x-wiki == Pelit -> Kižat == Наверное, вариант tiedokonehkižat будет лучше. Вариант peli очень редко можно увидеть в ливвиковском. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 18.04 (MSK) :Pelata (играть в игру, матч) больше подходит по смыслу, kižat это про игры в живую, прятки догонялки и тому подобное, к компьютерным играм не думаю что применимо. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 18.09 (MSK) ::У ливвиков, судя по всему, игры все в одну категорию смешались, как в английском или русском. Kižata kartih - играть в карты, например. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 19.00 (MSK) ::: Ну почему же... Есть ещё elostua (существительное — elostus), ну и igraija (существительное — igru). Но для игр с правилами используется kižata (существительное — kiža). Поэтому играть в покер/преферанс и в компьютерную игру (конкретную) — kižata. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 20.51 (MSK) ::::Hyvä, пусть будет tiedokonehkižat [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 23.08 (MSK) == Викиданные == Ребятки, не забываем привязывать новые статьи к сущностям Викиданных. Во-первых, так контролируется отсутствие дублирующей статьи. Во-вторых, из Викиданных в карточку статьи можно автоматически подтягивать основные факты (даты, координаты, население и т.п.) — их не нужно вводить вручную, и они всегда актуальны на всех языках.<br> Если требуется помощь/пояснения — свистните. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 20.58 (MSK) :Terveh, добавьте интервики пожалуйста на эти статьи: :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Matfein_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Markan_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Lukan_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Apostoloin_ruavot :https://olo.wikipedia.org/wiki/Juakoin_kirjaine [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 01.48 (MSK) :: Luajin. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 12.29 (MSK) :::Suuri passibo! [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 17.58 (MSK) :Hyviä päiviä, сюда еще добавьте пожалуйста: :https://olo.wikipedia.org/wiki/Kallivosuaret :https://olo.wikipedia.org/wiki/Luadogan_kallivosuaret :https://olo.wikipedia.org/wiki/Pakkasukon_juna :https://olo.wikipedia.org/wiki/Kategourii:Ven%27alazien_starinoin_henget :https://olo.wikipedia.org/wiki/Vit%27azi :https://olo.wikipedia.org/wiki/Muailman_kniigoin_da_kirjuttajan_oigevuon_p%C3%A4ivy :https://olo.wikipedia.org/wiki/Pesn%27ari :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS_voiskien_diviizieloin_luvettelo :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_2._tankainedivizii_%C2%ABDas_Reich%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_3._tankainedivizii_%C2%ABTotenkopf%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_1._tankainedivizii_%C2%ABLeibstandarte_SS_Adolf_Hitler%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/Schutzstaffel [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 17. Ligakuuta 2026 kello 12.14 (MSK) :: Я не всегда успеваю всё быстро посмотреть. Делать это можно так. Открываете существующую статью в другом языковом разделе (в русском, английском или финском). В меню ищите ссылку "В других проектах: Элемент Викиданных" (если у вас тема оформления "старый" Вектор) либо "На других языках: править ссылки" (если у вас тема оформления "новый" Вектор). По этой ссылке открывается элемент Викиданных. В блоке Wikipedia выбираете "edit" (редактировать), внизу блока появляется форма для ввода новой страницы. Сначала указываете "olo" (название языкового раздела), потом название страницы (то, что в URL стоит после .../wiki/). Нажимаете "publish". Заодно можно сразу задать имя элементу Викиданных на ливвиковском. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 00.02 (MSK) :::Хорошо, спасибо! [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 11.01 (MSK) == Языковые шаблоны == Давайте использовать языковые шаблоны вместо одинаковых ссылок на статьи о языках. Например, русский язык - вместо [[Ven'an kieli|ven]] следует писать {{K-ru|русское_слово}}. Подобные шаблоны есть и для других языков. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.29 (MSK) :Хорошо [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.53 (MSK) nmqcfn3otisexeq8ha34wuorzxtlgbv 53153 53152 2026-10-29T17:55:15Z Fembriha 8650 /* Языковые шаблоны */ Vastavus 53153 wikitext text/x-wiki == Pelit -> Kižat == Наверное, вариант tiedokonehkižat будет лучше. Вариант peli очень редко можно увидеть в ливвиковском. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 18.04 (MSK) :Pelata (играть в игру, матч) больше подходит по смыслу, kižat это про игры в живую, прятки догонялки и тому подобное, к компьютерным играм не думаю что применимо. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 18.09 (MSK) ::У ливвиков, судя по всему, игры все в одну категорию смешались, как в английском или русском. Kižata kartih - играть в карты, например. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 19.00 (MSK) ::: Ну почему же... Есть ещё elostua (существительное — elostus), ну и igraija (существительное — igru). Но для игр с правилами используется kižata (существительное — kiža). Поэтому играть в покер/преферанс и в компьютерную игру (конкретную) — kižata. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 20.51 (MSK) ::::Hyvä, пусть будет tiedokonehkižat [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 23.08 (MSK) == Викиданные == Ребятки, не забываем привязывать новые статьи к сущностям Викиданных. Во-первых, так контролируется отсутствие дублирующей статьи. Во-вторых, из Викиданных в карточку статьи можно автоматически подтягивать основные факты (даты, координаты, население и т.п.) — их не нужно вводить вручную, и они всегда актуальны на всех языках.<br> Если требуется помощь/пояснения — свистните. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 21. Oraskuuta 2026 kello 20.58 (MSK) :Terveh, добавьте интервики пожалуйста на эти статьи: :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Matfein_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Markan_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Jevangelii_Lukan_mugah :https://olo.wikipedia.org/wiki/Apostoloin_ruavot :https://olo.wikipedia.org/wiki/Juakoin_kirjaine [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 01.48 (MSK) :: Luajin. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 12.29 (MSK) :::Suuri passibo! [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 18. Syvyskuuta 2026 kello 17.58 (MSK) :Hyviä päiviä, сюда еще добавьте пожалуйста: :https://olo.wikipedia.org/wiki/Kallivosuaret :https://olo.wikipedia.org/wiki/Luadogan_kallivosuaret :https://olo.wikipedia.org/wiki/Pakkasukon_juna :https://olo.wikipedia.org/wiki/Kategourii:Ven%27alazien_starinoin_henget :https://olo.wikipedia.org/wiki/Vit%27azi :https://olo.wikipedia.org/wiki/Muailman_kniigoin_da_kirjuttajan_oigevuon_p%C3%A4ivy :https://olo.wikipedia.org/wiki/Pesn%27ari :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS_voiskien_diviizieloin_luvettelo :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_2._tankainedivizii_%C2%ABDas_Reich%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_3._tankainedivizii_%C2%ABTotenkopf%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/SS-n_1._tankainedivizii_%C2%ABLeibstandarte_SS_Adolf_Hitler%C2%BB :https://olo.wikipedia.org/wiki/Schutzstaffel [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 17. Ligakuuta 2026 kello 12.14 (MSK) :: Я не всегда успеваю всё быстро посмотреть. Делать это можно так. Открываете существующую статью в другом языковом разделе (в русском, английском или финском). В меню ищите ссылку "В других проектах: Элемент Викиданных" (если у вас тема оформления "старый" Вектор) либо "На других языках: править ссылки" (если у вас тема оформления "новый" Вектор). По этой ссылке открывается элемент Викиданных. В блоке Wikipedia выбираете "edit" (редактировать), внизу блока появляется форма для ввода новой страницы. Сначала указываете "olo" (название языкового раздела), потом название страницы (то, что в URL стоит после .../wiki/). Нажимаете "publish". Заодно можно сразу задать имя элементу Викиданных на ливвиковском. [[Käyttäi:Olksolo|Olksolo]] ([[Käyttäi pagin:Olksolo|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 00.02 (MSK) :::Хорошо, спасибо! [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 19. Ligakuuta 2026 kello 11.01 (MSK) == Языковые шаблоны == Давайте использовать языковые шаблоны вместо одинаковых ссылок на статьи о языках. Например, русский язык - вместо [[Ven'an kieli|ven]] следует писать {{K-ru|русское_слово}}. Подобные шаблоны есть и для других языков. [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.29 (MSK) :Хорошо [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.53 (MSK) :Нужно что-то сделать с шаблонами, чтоб при переносе на строку ниже через <br> не образовывалась ещё одна чистая строка между ними. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.55 (MSK) 0imea0hgdnrv0exwk75iah5vfimg9zb 1 17415 53148 53113 2026-10-29T17:47:11Z Onegaborg 144 /* Содружество Австралия */ Vastavus 53148 wikitext text/x-wiki == Содружество Австралия == Не стоит ли поменять слово liitto в полном названии страны на yhtymy? Австралия это, всё же, никакой не союз, а содружество. [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 6. Ligakuuta 2026 kello 20.09 (MSK) :[[Käyttäi:Onegaborg|@Onegaborg]] [[Käyttäi:Fembriha|Fembriha]] ([[Käyttäi pagin:Fembriha|pagin]]) 28. Ligakuuta 2026 kello 18.54 (MSK) ::Да, это справедливо. Ведь даже и в словаре, например, Содружество наций переводится как "Rahvahien yhtymy". [[Käyttäi:Onegaborg|Onegaborg]] ([[Käyttäi pagin:Onegaborg|pagin]]) 29. Ligakuuta 2026 kello 20.47 (MSK) 6o9isqfoexb7le5gwsepc3tvrwques9 0 17555 53160 52928 2026-10-30T00:50:17Z InternetArchiveBot 5069 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 53160 wikitext text/x-wiki [[Failu:Jan_Brueghel_de_Oude_en_Peter_Paul_Rubens_-_Het_aards_paradijs_met_de_zondeval_van_Adam_en_Eva.jpg|pienoiskuva|[[Adam|Adaman]] da [[Eevan]] riähkän kuva (Jan Breigel 'Vahnemban da Peter Paul Rubensan" Edemskii sadu ristikanzan riähkänke")]] '''Riähky'''<ref>[https://web.archive.org/web/20261023165616/https://artolela.krc.karelia.ru/ru/dict/lemma/13969%3Fpage%3D3036%26search_gramset%3D59 VepKar]: Sanakirju "riähky" / / Vepsän da karjalan kielen avvonaine korpussu.</ref> on toimindu libo mieli, kudai tavan mugah liittyy oigies elaijas myöstyndäh, uskondollizien käskylöin (Jumalan nevvoloin da käskylöin) oigieh libo vällillizeh rikkomizeh; harvembah — yhteiskunnas azetettuloin morualu-eettizien siändölöin, normien da perindölöin rikkomizeh.<ref>[https://www.oed.com/dictionary/sin_n sin, n.¹] // Oxford English Dictionary. — Retrieved 16 September 2013.</ref> == Hristossah usko == [[Hristianskoi usko|Hristossah uskos]] riähky on sanankuulemattomus da uskomattomus Jumalah. [[Martin L'uter|Martin L'uteran]] mugah"kaiken riähkän algu da perusteh on vieravunnuh Jumalas da uskomattomuos häneh". Puavlan mugah "Kai, mi ei ole uskos, on riähky " (Riimu. 14: 23) tarkan riähkän opastuksen valmisti apostol Puavil. Kirikön Tuatto Augustin (354-430). Myöhembi riähkän opastus kehityi Augustinan da keskiaigazen jumalansanelijan Foma Akvinskoin opastandan pohjal (1225-1274). Augustinan Biblien sellitys äijäl vaikutti kaikkien konfessieloin kačondah riähkäh. Kirikön tuatto andoi moizen sellityksen, kudaman mugah riähky on ristikanzan piäruavon ozannu. Vahnas Sovus on kirjutettu, kui enzimäzet rahvas, Adam da Eva, luajittih enzimäzen riähkän, rikottih Jumalan tahtuo. Omis ruadolois kirikön tuatto šeikuiččou vällyön da alguperäzen riähkän yhtevytty. Augustinan sellityksen mugah ristikanzal oli välly tahto enne sidä, kui luadi enzimäzen riähkän. Gu rahvas omas syväimes oldih pahat luajitut, heil pidi ku kirikkö piästäs heidy ristindän kauti.<ref>[https://finugorbib.com/bible/livvi/46_1Pe03_ru.html Pedrin enzimäine kirjaine 3:21]</ref> == Lähtehet == [[Kategourii:Hristianskoi usko]] jelqv9wa9vt2mgdl7249g1hudebtmpg 0 17591 53144 53065 2026-10-29T14:25:57Z Jochen Burghardt 9001 [[Videl]] 53144 wikitext text/x-wiki [[File:T Boiko Round table 20230519b.jpg|thumb|Karjalan kielentutkii Tatjana Boiko pagizou pyöryžäl stolal terminolougien, oigiehkirjutuksen da paikannimistön kyzymyksis Karjalan kandurahvahien kielil.]] {{Ristikanzu |Nimi=Tatjana Boiko |Roindunimi=Tatjana Petrovna Boiko |Ammatti=kielentutkii, sanakniigoin luadii |Roinduaigu=9. kylmykuudu 1954 (72 vuozi) |Roindukohtu=[[Videl]], [[Anuksen piiri]],[[Karjalan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu]] |Kanzalližus=[[Nevvostoliitto]], [[Ven'a]]|palkindot=Vuvven 2017 laureattu Karjalan tazavallas, Ven'an tiedoakadiemien kunnivokirjazien suannuh}} '''Tatjana Boiko''' (roin. 9. kylmykuudu 1954, [[Videl]], Anuksen kanzalline piiri) on filoulogu, [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] tutkii, karjalan kielen opastus- da sanakniigoin luadii, redaktor, Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan tiedoruadai, Karjalan tazavallan piämiehen alazeh sanastokomissieh kuului. == Eloskerdu == Tatjana Petrovna Boiko on roinnuhes [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen piirin]] [[Videl|Videlen kyläs]]. Vuvvennu 1972 loppi Videlen keskiškolan. Sen jälles jatkoi opastundan Karjalan valdivollizes pedagouguinstituutas filolougizel tiedokunnal. Sen loppiettuu, vuozien 1976—1979 aigah, ruadoi ven'an kielen da literatuuran opastajannu Videlen keskiškolas. Vuvves 1984 Tatjana Boiko ruadau Ven'an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Vuozinnu 1993—2006 ruadoi ližäkse Karjalan valdivollizes pedagouguinstituutas, kus opasti karjalan kieldy valmistusozaston opastujile. Se oli algukursu niilöih abiturientoih nähte, kuduat ei voidu enzikerras piästä tutkindolois läbi da puuttuo opastumah pedagouguinstituuttah. Eläy [[Petroskoi|Petroskois]]. == Kieliruado == Jo 40 vuottu Tatjana Petrovna tutkiu da kehittäy karjalan kielen sanastuo. Tämän suuren ruavon tuloksennu roittih Suuret ven'a-karjalaine da karjal-ven'alaine sanakniigat. Niilöin jälles, vuvvennu 2022, piäzi ilmah Karjalan kielen grammuatiekku-orfogruafine sanakniigu. Se on karjalan kielen valmistettulois sanakniigois suurin: sih on otettu enämbi 23 tuhattu karjalankielisty sanua. Sit sanakniigas ollah enimät sanat Suures karjal-ven'alazes sanakniigaspäi da on ližätty äijy yhtyssanua, kudualoi ei olluh sie.<blockquote>Pidäy ku rahvas, kai lugijat ellendettäs da tundiettas uuzii sanoi, otettas vastah da ruvettas niilöi käyttämäh. Sentäh myö enzikse ečimmö sanoi vahnois kniigois da sanakniigois, ku löydiä niilöis kniigois perustat uuzil sanoil. Suuriman avun täs ruavos saimmo kuuziozazes Karjalan kielen sanakniigas. [[Suomi|Suomen]] tutkijat kerättih net materjualat da niilöin ezikuvat vie enne voinua, konzu käytös oli vie äijiä enämbi karjalastu sanua. Äijät niilöis sanois nygöi jo hävittih, ei olla käytös. Sanoi sanakniigoih valličimmo syväintunnol, enzikse panimmo kaikis enimäl käytösolijat sanat – kaikkienkäytettävät sanat.</blockquote>Tatjana Boiko on karjalan nuorikirjallizen kielen kirjalližuon tevoksien, opastusmaterjualoin da opastuskniigoin alallizennu korjailijannu. Vie oman ruadotaibalehen allus häi otti ozua Grigorii Makarovan Karjalan kielen sanakniigan da Vieno Fedotovan Karjalan kielen frazeolougizen sanakniigan korjailemizeh. Tutkii on opastuskniigoin luadijannu: vuvvennu 1993 nägi päivänvalgien hänen Oma sana -luvendukniigu da vuvvennu 1996 piästettih ilmah Karjalan kielen uardehet -kniigu. Täl aigua Tatjana Boiko on luadimas LiPaS-mul'timediisanakniigua — Livvin paginan sanat. == Palkindot == Tatjana Boiko on palkittu: * Ven'an tiedoakadiemien kahtel kunnivokirjazel (vuvvet 2004, 2012); * Karjalan tazavallan Opastusministerstvan kunnivokirjazel (vuozi 2005); * Karjalan tazavallan Kanzallizen poliitiekan ministerstvan kunnivokirjazel (vuozi 2000); * Karjalan tazavallan kunnivokirjazel (2015); * Karjalan tazavallan piämiehen kunnivomerkil "Panokses Karjalan tazavallan kehittämizeh" (2019); * Vuvvennu 2017 Tatjana Boiko rodih Vuvven laureatakse Karjalan tazavallas; * Vuvvennu 2024 Tatjana Boiko sai medalin "Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse". == Julgavot == * Бойко Татьяна Петровна Книги Boiko, T. Oma sana : luvendukniigu liugiläzii algukluasoin lapsii näh / Tatjana Boiko; [ред. Л. Ф. Маркианова; худож. Е. А. Агафонова]. — Petroskoi : Karjala, 1993. — 109, [1] с. : ил. ; 23 см. — Текст. карел. (ливвик. диалект). — В конце кн.: Родное слово : книга для чтения на карельском языке для начальных классов / Бойко Т. П. — <nowiki>ISBN 5-7545-0615-5</nowiki>. * Boiko, T. Karjalan kielen uardehet / Tatjana Boiko ; Министерство народного образования, Карельский институт повышения квалификации работников образования. — Petroskoi : Karjala, 1996. — 118 c. : ил. ; 17 см. — Текст карел. (ливвик. диалект). — В конце кн. авт. также на рус. яз.: Т. П. Бойко. — <nowiki>ISBN 5-7545-0694-5</nowiki>. * Markianova, L. Karjal-venalaine sanakniigu : läs 8000 sanua / Markianova Ludmila, Boiko Tatjana. — Petroskoi : Karjala, 1996. — 222 c. ; 21 cм. — Авт. также на рус. яз.: Л. Маркианова, Т. Бойко. — <nowiki>ISBN 5-7543-0695-3</nowiki>. * Федотова, В. П. Словарь собственно-карельских говоров Карелии : [около 22 тыс. слов. ст.] / В. П. Федотова, Т. П. Бойко ; Учреждение Рос. акад. наук Ин-т яз., лит. и истории Карел. науч. центра Рос. акад. наук. — Петрозаводск : [б. и.], 2009. (Ижевск : КнигоГрад. — 349 с. ; 30 см. — Текст карел., рус. * Бойко, Т. П. Большой русско-карельский словарь : (ливвиковское наречие) : [около 20 тысяч русских слов] / Бойко Т. П., Маркианова Л. Ф. ; Российская академия наук, Карельский научный центр, Институт языка, литературы и истории. — Изд. испр. и доп. — Петрозаводск : Verso, 2011. — 399, [1] с. ; 29 см. — На обл. авт. не указаны. — Авт. также на карел. яз.: Tatjana Boiko, L'udmila Markianova. — Текст рус., карел. — ISBN 978-5-91997-032- 3. * Бойко, Т. П. Большой русско-карельский словарь : (ливвиковское наречие) : [около 20 тысяч русских слов] / Бойко Т. П., Маркианова Л. Ф. ; Российская академия наук, Карельский научный центр, Институт языка, литературы и истории. — 2-е изд. перераб. и доп. — Петрозаводск : Periodika, 2016. — 399 с. ; 30 см. — На обложке авторы не указаны. — Авторы также на карельском языке: Tatjana Boiko, L'udmila Markianova. — ISBN 978-5- 88170-268-7. * Бойко, Т. П. Большой карельско-русский словарь : (ливвиковское наречие) : [около 18 тысяч слов] / Бойко Т. П. ; [ред.: С. В. Нагурная, О. В. Огнева] ; Российская академия наук, Карельский научный центр, Институт языка, литературы и истории. — Петрозаводск : Periodika, 2016. — 351 с. ; 30 см. — На обложке автор не указан. — Автор также на карельском языке: Tatjana Boiko. — <nowiki>ISBN 978-5-88170-277-9</nowiki>. * Бойко, Т. П. Большой русско-карельский словарь : (ливвиковское наречие) : [около 20 тысяч русских слов] / Бойко Т. П., Маркианова Л. Ф. ; Российская академия наук, Карельский научный центр, Институт языка, литературы и истории. — 3-е издание. — Петрозаводск : Periodika, 2018. — 399 с. ; 30 см. — На обложке авторы не указаны. — Авторы также на карельском языке: Tatjana Boiko, L'udmila Markianova. — <nowiki>ISBN 978-5-88170-328-8</nowiki>. * Бойко, Т. П. Грамматико-орфографический словарь карельского языка (ливвиковское наречие) = Karjalan kielen grammuatiekku-orfogruafine sanakniigu (livvin murreh) / Бойко Т. П. ; Институт языка, литературы и истории Карельского научного центра Российской академии наук. — Петрозаводск : Periodika, 2022. — 327 с. ; 30 см. — На обложке автор не указан. — Автор также на карельском языке: Tatjana Boiko.— Грамматические таблицы: с. 316—327.- Возрастные ограничения: 0+. — 500 экз. — ISBN 978- 5-88170-424-7. — Текст : непосредственный. Т. П. Бойко == Pereh == On miehel. Kazvatti tyttären. == Kirjalližus == * ''Ol'ga Kuzmina.'' Kielen tutkijal ruado ei loppei // Oma Mua.. — 2014. — 19. kylmykuudu (№ 44). — С. 8. * ''Ol'ga Dubitskaja.'' Uuzi sanakniigu: livvispäi ven'akse // Oma Mua. — 2016. — 2 kylmykuudu. — С. 3. * ''Jelena Ruppijeva.'' Kai livvin piämurdehen tärgiet sanakniigat ollah valmehet // Oma Mua. — 2022. — 17. elokuudu (№ 31). — С. 3. [[Kategourii:Rodivunnuot 9. kylmykuudu]] [[Kategourii:Rodivunnuot vuvvennu 1954]] [[Kategourii:Persounat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Rodivunnuot Anuksen piiris]] [[Kategourii:Anuksen piiris rodivunnuot]] [[Kategourii:Karjalan tiedomiehet]] [[Kategourii:Ven'an sanakirjanluadijat]] [[Kategourii:Ven'an tiedoakadiemien]] [[Kategourii:Karjalan tiedokeskuksen tiedomiehetKarjalan opastajat]] [[Kategourii:Karjalazet]] hvusm7y9370z4yair27prtt9pfrrxi3 0 17609 53149 53139 2026-10-29T17:48:14Z Onegaborg 144 53149 wikitext text/x-wiki '''Aleksandr Jevgenjevič Čepik''' ({{K-ru|Александр Евгеньевич Чепик}}; roin. 13. heinykuudu 1974, R'azanin aloveh) on [[Ven'a|Ven'an Federacien]] valdivomies, [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] piäministru (vuvves 2017 algajen). == Eloskerdu == Aleksandr Čepik on roinnuhes 13. heinykuudu vuvvennu 1974 R'azanin alovehen Ribnoje-linnas. Vuozinnu 1991—1996 opastui R'azanin valdivollizes muatalovusakadiemies Buhgalterin učottu da audittu, ekonomistu -opastusalal. Vuvvennu 2015 puolisti ekonoumiekkutiedoloin kandiduatan väitösruavon Moskovan talovuon, statistiekan da informuatiekan valdivonyliopistos. Opastui Moskovan valdivonyliopistos Anglien kieli -alal, anglien kielen maltandunero on "Upper intermediate". Vuvves 1996 ruadoi "Sberbankan" Ribnoje-linnan ozastos. Sit R'azanis rodih "Stankobankan" syväintarkastuksen da krediittufondan ozaston piälikökse. Vuvven 2001 syvyskuus ruadoi Moskovas piäjohtajan rahapuolen sijahizennu laitoksil ven. ''ЗАО «Скотт, Риггс и Флетчер (аудит) Лтд»'', vuvves 2003 algajen oli Polema-laitoksen piäjohtajannu. Vuvven 2006 sulakuus vuvven 2008 pakkaskuussah ruadoi Moskovas ven. ''«Дайрект Инвестментс Раша Лимитед»''-kompuanies. Vuvven 2008 pakkaskuus oli Bur'atien tazavallan halličuksen piämiehen talovuonpuolen sijahizennu. Vuvven 2017 kevätkuun 1. päiväs ruadau Karjalan tazavallan piämiehen stratiegizien kyzymyksien kehityksen sijahizennu . Vuvven 2017 ligakuun 28. päiväs Aleksandr Čepik on Karjalan tazavallan piäministrannu. Toizen kerran Aleksandr Čepik oli vallittu täh virgah 27. ligakuudu vuvvennu 2022 Artur Parfenčikovan toizen kerran Karjalan tazavallan piämiehekse vallittuu. 28. pakkaskuudu vuvvennu 2025 rodih Kurskan alovehen virras toimijakse gubernuattoran enzimäzekse varapiälikökse — halličuksen piämiehekse. == Palkindot da arvonimet == * Ven'an syväinazieloin 200-vuozipäivän medalil; * Medali "Arvoruadolois Bur'atien tazavallan hyväkse" panokses alovehen kehittämizeh; * Medali "Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse" (2021); * Karjalan tazavallan arvostettu ekonomistu (15. talvikuudu vuvvennu 2024). [[Kategourii:Rodivunnuot 13. heinykuudu]] [[Kategourii:Rodivunnuot vuovennu 1974]] [[Kategourii:Palkitut medalil "Ven'an syväinazieloin ministerstvan 200-vuozipäivy"]] [[Kategourii:Persounat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Rodivunnuot Nevvostoliitos]] [[Kategourii:Karjalan tazavallan piäministrat]] aha7ton1uf1yoj0vto1oz615ia053f4 14 17610 53141 2026-10-29T13:22:25Z Miro Tuomi 8600 On luajittu tyhjy sivu 53141 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 17611 53157 2026-10-29T18:49:09Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: CH.ZG.Walchwil Walchwilerberg Heumoosegg 2016-10-30 OrigX-R gp.jpg 53157 wikitext text/x-wiki CH.ZG.Walchwil Walchwilerberg Heumoosegg 2016-10-30 OrigX-R gp.jpg sv627qp5mo11l6gu9yicpjpn4cy1i5u 10 17612 53158 2026-10-29T18:55:12Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: Meet Lodewijk Gelauff - Wikimedian of the Year 2021 - 20th Year Honouree.webm 53158 wikitext text/x-wiki Meet Lodewijk Gelauff - Wikimedian of the Year 2021 - 20th Year Honouree.webm 0o6sqij8kvpjijlbzzjo89l975a7jwk 0 17613 53163 2026-10-30T09:11:12Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="width: 310px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Suuri Ižänmualline soda |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54... 53163 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 310px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Suuri Ižänmualline soda |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.2em 0;" | Piäkonfliktu: [[Toine muailmanvoinu|Toine muailmansoda]] |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Great Patriotic War collage.jpg|300px]] |- | colspan="2" style="font-size: 90%; padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: justify;" | '''Hurai puoli ylähänpäi alah:'''<br>1. Germuanilazien jalguvägi menöy palajas talois siiriči kyläs Pskovan lähäl (kezäkuu-heinykuu 1941). 2. Ruskei Armii ambumas vihollistu. Stalingruadu, sygyzy 1942. 3. Nevvostolazet artileristat Berlinan luo. Sulakuu 1945.<br>'''Oigei puoli ylähänpäi alah:'''<br>1. [[Moskovu|Moskovan]] saldatat suajah vintouhkoi (kezä 1941). 2. Saninstruktoru kiäriy ruanitun satateksii bojun aigah Kerčin čupul. Kriman piästämine, 1944. 3. Moskovalazet Voiton päivän piendän aigah Ruskiel lagevol. 9. oraskuudu 1945 |- ! style="vertical-align: top; width: 30%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Päivy | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | 22. kezäkuudu 1941 — 9. oraskuudu 1945<br><span style="color: #54595d; font-size: 90%;">(3 vuottu, 10 kuudu, 2 nedälii da 3 päiviä)</span> |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Syy | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | * Nacistu-Germuanien agressiivizen ekspansionistizen ideolougien hantuzis huavattih valloittua Päivännouzu * Gitler tavoitteli hävittiä Nevvostoliiton valdivuo kommunistizen ideolougien yhtistäjänny * Soda-stratiegielline huavuamine: jälles Yhtistynnyön Kuningaskunnan lykyttömiä valloitandua, nemsoin johtokundu huavai työndiä agressien päivännouzuh, ku suas Nevvostoliiton resursoin avul jatkua voinua muailman halličemizekse |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Tulos | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Nevvostoliiton voitto, Germuanien ehtotoi kapitul'acii |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Muutokset | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | * Nacistu-Germuanien hävittämine * Okkupacii da Germuanien jagamine päivänlaskun da päivännouzun ozih * Valdah monis Päivännouzu- da Keski-Jevroupan mualois tuldih pronevvostolazet halličukset * Yhtistynnyzien Kanzukundien perustandu * Kahten suurvaldivon perustandu |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #edeef0; padding: 0.2em 0; font-weight: bold;" | Vastustajat |- | style="vertical-align: top; width: 50%; padding: 0.4em; border-right: 1px dashed #a2a9b1;" | [[File:Flag of the Soviet Union.svg|22px|border]] '''[[Nevvostoliitto]]'''<br> [[File:Flag of the Tuvan People's Republic (1941-1943).svg|22px|border]] [[Tuvan rahvahan tazavaldu|Tuvan tazavaldu]] (1941–1944)<br> [[File:Flag of Poland.svg|22px|border]] [[Pol'šu]] (vuvves 1943)<br> [[File:Flag of Czechoslovakia.svg|22px|border]] [[Čehoslovuakii]]<br> [[File:Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg|22px|border]] [[Югославия|Jugosluavii]] (vuvves 1943)<br> [[File:Flag of Albania.svg|22px|border]] [[Albuanii|Albanii]] (vuvves 1944)<br> [[File:Flag of Free France (1940-1944).svg|22px|border]] [[Francii|Vojuiččii Francii]] (vuvves 1942) <span style="font-size:90%; color:#54595d;">(rajoitettu ozanotandu)</span><br> [[File:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|22px|border]] [[Bolguarii]] (vuvves 1944)<br> [[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Rumiinii]] (vuvves 1944)<br> [[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] [[Suomi]] (1944–1945) <div style="margin-top:0.5em; border-top:1px solid #edeef0; padding-top:0.3em;"> <div style="font-size:90%; padding-left:0.5em; margin-top:0.2em;"> * [[File:Flag of the Soviet Union.svg|16px]] Nevvostoliiton partizuanat * [[File:Flag of Yugoslavia.svg|16px]] Jugosluavien rahvahan piästäi armii * [[File:Flag of Poland.svg|16px]] Krajovan armii * [[File:Flag of Czechoslovakia.svg|16px]] Čehoslovuakien vastustusliikeh </div> </div> | style="vertical-align: top; width: 50%; padding: 0.4em;" | [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|22px|border]] '''[[Germuanii]]'''<br> * [[File:Flag of Slovakia (1939-1945).svg|18px|border]] [[Slovuakii]]<br> * [[File:Flag of Croatia.svg|18px|border]] [[Horvatii|Horvuatii]]<br> [[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] '''[[Itualien kuningaskundu]] (1941–1943)'''<br>[[File:Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg|20px]] <span style="font-size:95%;">[[Vengrien kuningaskundu]] (ligakuun 15. päivässäh 1944)</span> * <span style="font-size:95%;">Vengrien kanzallizen yhtenäžyön halličus (algajen 16. ligakuudu 1944)</span> [[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Rumiinii]] (vuodessah 1944)<br> [[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] [[Suomi]] (vuodessah 1944) <div style="margin-top:0.5em; border-top:1px solid #edeef0; padding-top:0.3em;"> Kollaboracionistizet soda-ozastot[скрыть]<div style="font-size:90%; padding-left:0.5em; margin-top:0.2em;"> * [[File:ROA chevron.svg|16px]] [[Ven'alaine piästäi armii]] (ROA) * [[File:Dyvizia Galychyna-rukav.svg|16px]] [[Diviizii SS «Galicija»]] * [[File:Bielaruskaja Krajovaja Abarona.svg|16px]] [[Valgoven'an reunupuolistus]] * [[File:Latvia.gif|16px]] Latvien legionu </div> </div> <div style="margin-top:0.5em; border-top:1px solid #edeef0; padding-top:0.3em; font-size:95%;"> '''Valdivot, kudamat kannatettih «os'»:'''<br> [[File:Flag of Spain (1938–1945).svg|18px|border]] [[Ispuanii]]<br> [[File:Flag of Sweden.svg|18px|border]] [[Ruočči]]<br> [[File:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|18px|border]] [[Bolguarii]] (vuodessah 1944) </div> |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #edeef0; padding: 0.2em 0; font-weight: bold;" | Ozapuolien väit |- | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; border-right: 1px dashed #a2a9b1; font-size:90%;" | '''Kaikkiedah mobilizuittih Ruskieh Armieh 1941—1945:'''<br>34 476 700 hengie | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; font-size:90%;" | '''Kaikkiedah mobilizuittih Päivännouzufrontale 1941—1945:'''<br>läs 19 000 000 hengie |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #edeef0; padding: 0.2em 0; font-weight: bold;" | Kaimavukset |- | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; border-right: 1px dashed #a2a9b1; font-size:90%; text-align: left;" | 26 600 000, niilöin luvus 8 668 400 sodamiesty<br> Igäzet kaimavukset — 11 444 100 hengie | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; font-size:90%; text-align: left;" | 11 900 000, sit luvus 5 076 700 sodamiesty<br> igäzet kaimavukset — 8 649 200 hengie <span style="font-size:90%; color:#54595d;">(luguh ottamattah 1,6 miljonua, kudamii otettih kiini jälles 9. oraskuudu 1945. Ei tietä Fol'kusšturman, policien, kollaboracionistoin da semmozien kaimavuksis)</span><br> |} '''Suuri Ižänmualline''' '''soda''' [[22. kezäkuudu|(22. kezäkuudu]] 1941 — [[9. oraskuudu]] 1945) on [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] piäständyvoinu [[Natsi-Germuanii|Natsistu-Germuaniedu]] da sen Jevroupan liittolazii vastah (Fašistu-Itualiedu, [[Vengrii|Vengriedy]], [[Rumiinii|Rumiiniedu]], [[Slovakii|Slovuakiedu]], [[Suomi|Suomie]] da [[Horvatii|Horvuatiedu]]). On II Muailman sodan tärgevin da piätöksellizin oza (1939—1945). Oman suuruon puoles rodih suurimakse da verenvalujimakse sodakonfliktakse muailman histouries. [[Natsi-Germuanii|Natsistu-Germuanien]] johtokundu rubei valmistamahes voinah [[Nevvostoliitto|Nevvostoliittuo]] vastah kerras jälles Francien kapitul’aciedu vuvvennu 1940. Germuanilazien valmistettu pluanu [[Nevvostoliitto|Nevvostoliittoh]] hyökkävymizekse sai Barbarossa-koudunimen. Sen pohjannu oli Päivänlasku-Jevroupas opittu blickrigan stratiegii («ylen rutto soda») da sen aigah huavattih hävittiä Ruskien Armien piävoimat "yhten lyhytaigazen kampuanien" aigah. Samal aigua valmisettih Ost-piäpluanua, sih reknailtih ottavuo hedi [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] valloittamizen jälles. Ost-pluanan mugah pidi kogonah hävittiä Nevvostoliiton valdivo, ottua da vediä iäre siepäi kai resursat da rikkahukset päivänlaskuh, "germuanivuttua" muan aloveh ihan Urualassah, hävittiä da vägehes ajua enimät paikallizet rahvas. Germuanii rikoi sobimuksen hyökkävymättömyös da 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 Natsistu-Germuanien da sen liittolazien voiskat sodua ilmoittamattah hyökkävyttih Nevvostoliittoh. Sodan allus (22. kezäkuudu 1941 — 18. kylmykuudu 1942) [[Nevvostoliitto|Nevvostoliitos]] oldih suuret rahvahan kaimavukset, viholline valloitti suuren alovehen muan päivänlaskus da [[Nevvostoliitto]] kaimai suuren vuitin resursoi. Ga Ruskien Armien urhollizen vastustamizen periä Germuanien "ylen ruton voinan" pluanu oli rikottu, Moskovan toras vermahtan hyökkävys oli azetettu. Sodatoimindan neroloin suaduu da talohuon sodallizekse muutettuu Ruskei Armii puolistustoimilois siirdyi hyökkävykseh. Sodan toizes ozas (kylmykuu 1942 — talvikuu 1943) Nevvostoliiton armii lähti stratiegiellizeh hyökkävykseh, voitti merkittävis toris Stalingruadan da Kurskan čupul da piästi suuren ozan Nevvostoliiton alovehii, se merkičči jyrkiä muutostu voinas da Germuanii hävitti stratiegiellizen alguhpanon voinas. Sodan kolmandes ozas (pakkaskuu 1944 — oraskuu 1945), jälles Nevvostoliiton kaikkien alovehien piäständiä, Ruskiel Armiel oldih lykykkähät rynnäkölotanduoperaciet Päivännouzu-Jevroupas da Balkanoil, se hävitti vermahtan piävoimat. Keviäl vuvvennu 1945 nevvostolazet voiskat otettih [[Berlin|Berlinan]], [[Natsi-Germuanii|Germuaniel]] pidi allekirjuttua vastustamatoi andavumine. Sodan aigah Nevvostoliitto Gitleranvastustahizeh liittoh kuulujannu luadi suurimii menetyksii Germuanien ammundutarbehil varustettuloile voimile da sen jevrouppalazile liittolazile, nenga Nevvostoliitol oli tärgevin rouli niilöin hävittämizes Jevroupas. Kolmen vuvven aigah (1941—1944) Nevvostoliittuo vastah vojuičči Germuanien läs 90 % kaikkii voimii. Gitleranvastustahizien liitolazien Normuandieh heittävyndiä jälles kezäkuul vuvvennu 1944 Päivännozufrontal jatkoi olendan ⅔ kaikkii germuanielazii voiskii. Nevvostoliitto voittajien mualoin joukos ezitti viärittäjii N'urnbergan tribunalas, kudai oigevuon mugah andoi arvosteluloi agressiivizele Germuanien alguh pannuole voinale, sodarikoksile da rikoksile ristikanzalližuttu vastah, kudamii oli luajittu nacistat voinan aigah, da se andoi suvvonpiätökset nacistoin piälimäzile pahanruadajile. Nevvostolazen rahvahan Suures Ižänmuallizes voinas voiton kunnivokse Nevvostoliiton Korgeviman Nevvoston Prezidiuman käskys 9. oraskuudu rodih kogo rahvahan pruazniekakse — Voiton päiväkse. == Soda-poliittine tila Jevroupas voinua vaste == Jälles Rapallon sobimuksen allekirjutandua vuvvennu 1922 Nevvostoliitol oldih ystävysvälit Veimaran Germuanienke. Ga konzu valdah tuldih nacistat A. Gitleran johtol vuvvennu 1933 nevvostoliitto-germuanielazet välit pahettih: nacionualu-socialistizel ideolougiel ihan allus algajen oli kommunistoin vastaine merkičys. Vuvvennu 1936 Germuanii da Japounii allekirjutettih Antikominternan paktan, kudaman tarkoituksennu oli kommunizman leviemizen vastustamine muailmas. Nämmis ololois Nevvostoliitto rubei kehittämääh välilöi Päivänlaskun mualoinke. Ulgoazieloin rahvahan komissuaru M. M. Litvinov oli kehittämäs kollektiivizen turvalližuon sistiemua taza-arvozien sobimuksien pohjal. Kaččomattah anglielazen da germuanielazen diplomuatien vastustukseh vuvvennu 1935 Nevvostoliitto allekirjutti sobimukset yhtehizeh abuh nähte Francien da Čehoslovuakienke. Vuvvennu 1938 Germuanii rubei tavoittelemah Čehoslovuakien Sudetskoidu alovehtu. Francii da Anglii tavoitettih vältyö voinas da kannatettih agressoran rauhoittajua poliitiekkua: M’unhenan sobimuksen mugah Germuaniel annettih luba anneksiiruija Sudetskoi aloveh, ku se ielleh vai ei rubies levendämäh omii alovehii. Ku Čeholovuakii rodih heikombakse, Pol’šu anneksiiruičči Tešinskoin alovehen. Jo vuvvennu 1939 Germuanii sobimuksen rikottuu okkupiiruičči kaiken Čehoslovuakien. Jevroupas kazvajan kriizisan aigah Nevvostoliito jatkoi tavoittelendan keskenäzen avun sobimuksien allekirjutandas Yhtistynnyön Kuningaskunnan da Francienke. Vuvvennu 1939 Moskovas algavuttih kolmen ozapuolen nevvottelut. Nevvostoliitto kehoitti yhtehizien toimiloin pluanan Germuanien agressiedu vastah, ga Pol’šu ei andanuh lubua tulla nevvostolazile voiskile omas alovehes poikki, ku algavunnou kogo Jevroupan voinu. Yhtistynnyh Kuningaskundu sežo ei tahtonuh allekirjuttua nimittumii sobimuksii Nevvostoliitonke. Ku päivänlaskun muat ei ruohtittu piättiä, nevvottelulois ei roinnuh tolkuu. Francien endine piäministru P. Reino jälles tunnusti, ku enne voinua sobimus keskenäzeh abuh nähte, kudaman kehoitti Nevvostoliitto, olis luonnollizennu tavannu azettua Germuanien tuliedu ekspansiedu. Ga Päivänlaskun muat ellendäjen kaimattih tämän mahton. Nevvostoliitto jäi yksinäh Germuanien mahtonalazen agressien ies da 23. elokuudu vuvvennu 1939 allekirjutti Germuanienke sobimuksen hyökkävymättömyös, kudamah liityi peittoprotokol eduvaikutuksien juandas Päivännozu-Jevroupas. Kui ozutettih tuliet tapahtumat, tämä sobimus rodih tärgiekse Nevvostoliiton Suures Ižänmuallizes voinas voittamizekse, se andoi sille kaksi vuottu valmistuakseh agressien vastustamizekse. === Jälles II muailman soda alguu === 1.syvyskuudu vuvvennu 1939 [[Natsi-Germuanii|Nacistu-Germuanii]] hyökkävyi [[Pol'šu|Pol'šah]], mi merkičči [[Toine muailmanvoinu|Toizen muailman]] [[Toine muailmanvoinu|sodan]] alguu. 17. syvyskuudu [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] voiskat piästih pol'šan rajas poikki da otettih vallan sen päivännouzupuolizet alovehet. [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] da [[Ven'a|ven'an]] histouriogruafies nämmii toimiloi sellitetäh kanzallizen rahvahan<ref>Мельтюхов М. И. Советско-польские войны. Военно-политическое противостояние 1918—1939 гг. — М.: Вече, 2001. — ISBN 5-7838-0951-7.</ref>(etnillizien ukrainalazien da valgoven'alazien) puolistamizel pol'šan valdivon hajuondan aigah. Kanzoinvälizel tazol da Pol'šan histouriogruafies nämmii tapahtumii pietäh agressiennu da zakonattomannu valloituksennu alovehien<ref>Snyder, Timothy. Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin. — New York: Basic Books, 2010. — ISBN 978-0465002399. (Глава 4: «Molotov-Ribbentrop Europe»).</ref>, kudamat oli eroitettu Molotovan — Ribbentropan paktale peitollizen ližäprotokolan mugah. Nämmä muat kuuluttih Ukrainan da Valgoven'an nevvostoliiton tazavaldoih, a 28.syvyskuudu Germuanii da Nevvostoliitto allekirjutettih sobimus ystävyös da rajas.<ref>Roberts, Geoffrey. The Soviet Union and the Origins of the Second World War: Russo-German Relations and the Road to War, 1933–1941. — London: Macmillan, 1995. — ISBN 978-0333556979.</ref> Syvyskuul vuvvennu 1939 agavuttih paginat [[Suomi|Suomenke]] alovehien vaihtamizes, ku suas siirdiä valdivolline raja Leningruadaspäi. Paginoin katkuandan jälles rodih Mainilan tapahtumu, min periä [[Nevvostoliitto]] katkai vihamiehien paktan da 30.kylmykuudu rubei toruamah [[Suomi|Suomie]] vastah. [[Talvivoinu|Talvisoda]] (1939-1940) loppih Moskovan rauhansobimuksen allekirjuttamizel, kudaman mugah [[Karjalankannas]] da erähät toizet alovehet siirryttih [[Nevvostoliitto|Nevvostoliittoh]]. Tämän hyökkävyksen periä Kanzoin Liigu ajoi Iäre [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] omas joukos kui valdivo-agressoru<ref>League of Nations Official Journal. Report on the Appeal of the Finnish Government, December 1939. (Документ об исключении СССР от 14 декабря 1939 года).</ref>. Suomen histouriogruafies tädä voinua pietäh kuhkuttamattomannu agressiennu<ref>Trotter, William R. The Winter War: The Russo-Finnish War of 1939–1940. — London: Aurum Press, 2002. — ISBN 978-1854108814.</ref>, kuduan aigua [[Nevvostoliitto]] oppi kogonah valloittua muan<ref>Барышников Н. И. Вступление Финляндии во Вторую мировую войну. 1940—1941 гг. — СПб.: Изд-во ЛГУ, 1988.</ref>. Kezäkuul vuvvennu 1940 Nevvostoliitto ezitti romuanien ultimatuman, sen jälles Sai Bessarabien da Pohjazen Bukovinan alovehet, kudamat kuuluttih Moldovan da Ukrainan nevvostoliiton tazavaldoih. Sil aigua nevvostoliiton painamizen da voiskien viendän periä [[Estounii]], [[Latvii|Latviedu]] da [[Litvu|Litvua]] pandih nevvostoliiton valdivoh. [[Ven'a|Ven'an]] histouriellizen tiijon mugah se oli rauhalline oigevusyhtevys<ref>Mawdsley, Evan. Thunder in the East: The Nazi-Soviet War 1941–1945. — London: Bloomsbury Academic, 2016. (Раздел о расширении советских границ в 1940 году).</ref>, ga Baltiekan mualoin da päivänlaskupuolizien mualoin histouries nämmii tapahtumii pietäh zakonattomannu anneksiennu da okkupatsiennu<ref>Мялксоо Лаури. Советская аннексия и государственная континуительность прибалтийских стран. — Тарту: Изд-во Тартуского ун-та, 2005. — ISBN 9949-11-144-7.</ref> == Nacistu-Germuanien valmistandu sodah Nevvostoliittuo vastah == [[Failu:Second_world_war_europe_1941_map_de.png|oikea|pienoiskuva|313x313px|Geopoliittine tila Jevroupas kezäkuul vuvvennu 1941 enne operaciedu Barbarossa. Siniine väri merkiččou Germuaniedu, sen okkupiiruittuloi alovehii da liittolazii. Ruskei väri ezittäy Yhtistynnyh Kuningaskundua da sen alovehii, vihandu väri on Nevvostoliitto.]] Lopullizesti Nevvostoliitonke voinan algavundas A. Gitler piätti 31. heinykuudu 1940 sen jälles, kui Germuanii voitti Francien. 18. talvikuudu vuvvennu 1940 [[Adolf Hitler|Hitler]] kirjutti direktiivan № 21, kudai sai Barbarossa-pluanu-nimen. Se rodih piädokumentakse Germuanien voinas Nevvostoliittuo vastah. Barbarossa-pluanan piätavoittehennu oli "pergua [[Nevvostoliitto]] lyhytaigazen kampuanien aigah", ei andua Ruskien Armien sodaozastoloile siirdyö muan sydämeh. Hyökkävymizekse huavattih käyttiä Germuanien kaikkii muavoiskii luguh ottamattah niilöi, kel oli okkupacien funksii Jevroupas, sežo huavattih käyttiä kahtu kolmattu ozua Sodailmuvoimii (L’uftvaffe) da pienen ozan Merilaivastos (Krigsmarine). Nemsoin voiskil pidi tulla Astrahanissah da tarvittajes luadie sie germuanielazile sodailmuvoimile olot «nevvostolazien tevolližuskeskuksih vaikuttamizekse Urualal». Moskovah piäiškun luadimizikse Valgoven’an kauti perustettih Keskus-armieloin joukko (48 diviiziedy 500 kilometrin piduhizele frontale). Suvi-armieloin joukol (40 germuanielastu diviiziedy liittolazien kannatuksenke frontal 1250 kilometrii) pidi hyökkävyö Kijevah. Pohjaine-armieloin joukol (29 diviiziedy frontal 290 kilometrii) oli tarkoituksennu peittäjen Keskus-joukon puolii valloittua Baltiekanrannikko da luadie kontaktu suomelazien voiskienke. Kogonaine enzimäzen stratiegiellizen ešelonan lugu, luguh ottajen suomelazii, vengrieläzii da rumiinielazii voiskii, oli 157 diviiziedy da 18 briguadua. Kaheksakse päiväkse nemsat jo reknailtih tulla alovehele Kaunas — Baranoviči — L’vov — Mogil’ov-Podol’skii. Voinan kahteksekymmenekse päiväkse huavattih jo olla Dnepral (čupul Kijevua suvemba) — Mozir’ — Rogačov — Orša — Vitebsku — Velikije Luki — suvemba Pskovua — suvemba Pärnuu. Jälles tädä huovattih huogavuo 20 päivän aigah, ku suas yhtistiä da uvvistua ozastot. Voinan nelländeksekymmenendekse päiväkse huavattih algua hyökkävyksen toine oza, sen aigah pidi valloittua [[Moskovu]], [[Piiteri]] da Donbassu. Pluanan luadijes erillisty huomavuo kiinitettih vuottamattomah hyökkävykseh. Germuanii pidi dezinformacien kampuaniedu, ozutti, ku noudau sobimustu hyökkävymättömyös Nevvostoliitonke. Germuanien johtokundu oppi uskoittua Nevvostoliiton halličustu sit, ku Germuaniel ei ole alovehellizii tavoittelemizii nevvostoliittuo kohtah. Germuanien alguhpanos ruvettih kehittymäh Nevvostoliitto-germuanielazet kontaktat korgiel tazol erilazien kanzoinvälizien ongelmien sellittämizekse, min periä nevvostolazil diplomuatoil oli hyvä mieli Nevvostoliitto-germuanielazis välilöis. Sen sijah oružan, sodatehniekan da toizien sodatavaroin tuotandon kazvamistu da mobilizacien ližäpidoloin pidämisty sellitettih, ku pidäy algua voinu Yhtistynnyön Kuningaskunnanke. Hyökkävysty peittäi ruado sai tiettylöi tuloksii, se autoi vermahtale vuottamattah hyökkävyö da olla stratiegiellizen voitonke voinan alguvaihies. === Nacistupluanat Nevvostoliittuo kohtah === Paiči sodapluanoi iččenäh, vie vuozinnu 1930 Germuanii valmisti Ost-piäpluanua, kudaman mugah Nevvostoliiton valloitettulois alovehis pidi ajua iäre 75-85 % eläjii da panna elämäh sinne nemsoi. Erillisty huomavuo kiinitettih ven’alazen rahvahan eroitandah alovehellizen da haldivollizen juandan vuoh. Sulakuul vuvvennu 1941 hyväksytyn Ol’denburg-pluanan  (ven.)olo. mugah pidi talovuollizesti käyttiä valloitettuloi alovehii da muuttua Nevvostoliitto reihan muatalovus-vara-abukohtakse. Germuanielazien voiskien einehturvuamine Nevvostoliiton vuoh oli muga sanotun nällän pluanan pohjannu, sen mugah pidi olla siviilirahvahien joukkosurmat. Jo voinan allettuu, 16. heinykuudu vuvvennu 1941 года, nevvottelus valloitettuloin alovehien reorganizacien kyzymyksis Gitler ilmoitti: «Myö ilmoitammo, ku jovvummo okkupiiruimah, ohjuamah da suattamah rauhah, ku sidä luajimmo rahvahan hyväkse… Nikel ei sua arvata, ku myö valmistammo lopullistu rakendehtu, ga se ei rodei meile tiel tarvittavis miäris — rubiemmo ajamah iäre, ambumah, — da kaikkie tädä myö rubiemmo ruadamah. Myö rubiemmo ruadamah nenga, ku myö täs olemmo vaiku väliaigazesti. Ga myöhäi rubiemmo tiedämäh, ku myö nikonzu emmo lähte sit muaspäi iäre». === Germuanien puolel vojuiččijat === Vuvven 1941 kezäkuukse Germuanien puolel oldih [[Fašistu-Itualii]], [[Rumiinii]], [[Vengrii]], [[Suomi]], [[Slovakii|Slovuakii]], [[Horvatii|Horvuatii]]. [[Itualii]] työndi ekspediciikorpusan (jälles sit rodih armii, kudamah kuului läs 200 tuhattu hengie). [[Rumiinii]] tavoitteli suaja [[Mustumeri|Mustanmeren]] lähäzen rannikon da Kriman, sit oli 200 tuhattu saldattua, lendovoimii da laivastuo. [[Vengrii]] työndi ekspediciikorpusan, kudamas oli enämbi 500 tuhattu hengie. Suomi otti ozua kahtennu armiennu — sodalendovoimat da sodamerivoimat (läs 450 tuhattu hengie). [[Slovakii|Slovuakii]] andoi 42,5 tuhanden hengen väit. Ispuanii työndi omatahtozien Valpassinizen diviizien da lendoeskadriljan. Horvuatii andoi kolme omatahtozien legionua. Germuanien puolel vojuittih kollaboracionistoin ozastot: generualu A. Vlasovan Ven’alaine piästöarmii, ukrainalazien nacionalistoin Nahtigal’- da Roland-bataljonat. Voinan aigua ukrainalazis oli luajittu 201. vardoičuspolicien bataljounu, kudai luadi äijii rikoksii tavallizii eläjii vastah. Nacistu-Germuanien puolel sežo oldih Pohjas-Kavkuazas da Kazkuazan tagavos rodivunnuzien ozastot — bataljounu Bergman, Gruuzien legionu, Azerbaidžuanan legionu, Pohjas-Kavkuazan legionu da muut Germuanien puolel vojuičči Ven'an korpussu  (ven.)olo. da toizet valgielois emigrantois luajitut ozastot. == Nevvostoliiton varustundu puolistukseh == Pakotettu industrializacii ennevoinahizien p’atiletkoin aigah andoi Nevvostoliitole toizen sija muailmas tevolližustuotandon miärän puoles (Amierikan Yhtysvaldoin jälles). Puolistuskululoin miäry oli 32,5:ssah % valdivollistu b’udžiettua. Muan päivänlaskuozas luajittih muan 80 % kaikis tevolližustuottehis. Kogonah azettua muan talohus sodarel’soile Nevvostoliitol puutui vaste vuvvennu 1942, konzu päivännouzuh työttih evakkoh da rubei ruadamah sie 2593 laitostu. Vuozinnu 1927—1937 päivänlaskurajal nostettih 13 lujoitettuu piirii (muga sanottu Stalinan liinii), vuozinnu 1938—1939 ruvettih nostamah vie kaheksa 8 lujoitettuu piirii. Vuozinnu 1940—1941 Päivänlasku-Ukrainan da Päivänlasku-valgoven’an liitettyy ruvettih nostamah uvvel rajal vie 20 lujoitettuu piirii (muga sanottu Molotovan liinii). Loppie nostandu uvvel rajal huavattih vuvven 1941 heinykuun 1. päiväkse, vahnal rajal — vuvven 1941 ligakuun 1. päiväkse. Konzu Germuanii hyökkävyi Nevvostoliittoh enimät lujoitukset ei oldu kogonah valmehet puolistukseh. Vuvven 1941 kezäkuun 22. päiväkse Ruskies Armies oli 303 diviiziedy, voiskien kogonaine lugumiäry oli 5,3 miljonua hengie. Vermaht vuvven 1941 kezäkuukse oli kogonah mobilizuittu (7,3 miljonua hengie). Syvyskuul vuvvennu 1940 Piäštuabu pidi paginan Nevvostoliiton ammundutarbehil varustettuloin voimien stratiegillizes tilas vuozinnu 1940—1941, oigieh miäräi Germuanien piävoimat Sanua pohjazemba. Ga 5. ligakuudu piätettih sijoittua piäozasto suvemba Brestua L'ublin — Breslau -iškuh nähte, ku suas Germuanien hyökkävyjes eroittua sidä Balkuanan mualois niilöin resursoinke. Pluanan mugah pidi avvuttua Päivänlaskun frontan 4. armiedu sen piävoimien tulien vastahhyökkävyksenke Päivännouzu-Prussieh. Vuvven 1940 heinykuus vuvven 1941 oraskuussah stratiegiellizi pluanoi muuteltih ei vähembä viitty kerdua. Piäštuaban lappuzes 15. oraskuudu vuvvennu 1941 kirjutettih, ku Germuanii pidäy omua armiedu kogonah mobilizuitunnu, min periä oli varavo, ku Germuanii hyökkävyy. Laskulois reknailtih voiskien toimiloi kahten vastahiškun mugah Germuanien hyökkävyjes: yhten, piälimäzen — Krakovah, Katoviceh, da toizen — Varšavah, Dembšinah tulendanke operacien 30. päiväkse Lodz’an, Oppel’nan čupule. == Tila 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 == === Nacistu-Germuanii === Sodan allukse Nevvostoliiton rajal oli kolme armien joukkuo, niilöin kogonaine lugu oli 5,5 miljonua hengie, 3712 tankua, 47 260 oružulaitehtu da miinoinheittäjiä, 4950 bojulendokonehtu. * '''Armieloin joukko «Pohjaine»''' (29 diviiziedu, piälikkö V. Leeb) toimi Gol’dapan da Memel’an čupul. Sih kuuluttih 16. da 18. armiet, 4. tankujoukko. Niilöin tarkoituksennu oli hävittiä Ruadajien da muanruadajien Ruskien Armien voimat Baltiekkumeren rannikol, valloittua portat, luguh ottajen Leningruadu da Kronštadt. * '''Armieloin joukko «Keskus»''' (50 diviiziedy, piälikkö F. Bok) oli Goldapas Vlodavoissah. Sih kuuluttih 9. da 4.armiet, 2. da 3. tankujoukot. Sen tarkoituksennu oli ymbäröijä da hävittiä nevvostolazii voiskii Valgoven’al, tulla Smolenskalluo da yhtistyö Pohjaine-joukonke. * '''Armieloin joukko «Suvi»''' (44 nemsoin, 13 rumiinoin diviiziedy da 13 briguadua, piälikkö G. Rundšedt) toimii Polesjas Mustahmeressäh. Sih kuului 1. tankujoukko, 6., 11., 17. armiet, rumiinoin da vengroin ozastot. Piäišku pidi luadie Kijevah da ielleh siirdyö Dnepran luo da liideheh. Pohjas-Suomes toimi Norviegii-armii (piälikkö N. Fal’kenhorst), sen tarkoituksennu oli Murmanskan, Pol’arnoin da Kirovan raududorogan valloitandu. === Nevvostoliitto === 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 Ruadajien da muanruadajien Ruskies Armies oli 303 diviiziedy, rajaokrugois — 172 diviiziedy (sit luvus 40 tankudiviiziedy), 3,3 miljonua hengie, 59 787 oružulaitehtu da miinoinheittäjiä, 12 782 tankua (luguh ottajen 1475 uuttu Т-34 da КВ), 10 743 lendokonehtu (läs 20 % uuzii modeliloi). Laivastos oli 220 tuhattu hengie, 182 laivua, luguh ottajen 3 linkorua, 7 kreiserua, 45 esmincua da 127 vienalastu venehty. Rajavoiskis da NKVD:n ozastolois oli läs 100 tuhattu hengie. Rajua puolistamas oldih Leningruadan, Baltiekkumeren rannikon, Päivänlaskun, Kijevan da Odesan okrugat Pohjazen, Baltiekkumeren da Mustanmeren laivaston kannatuksel. * '''Baltiekkumeren rannikon okrugu''' (F. I. Kuznecov): 8., 11. armii, luadimas oldih 27. armiedu. Aloveh Baltiekkumeres Litvan suvirajassah (300 kilometrii). * '''Päivänlaskun okrugu''' (D. G. Pavlov): 3., 4., 10. armiet, luadimas oldih 13. armiedu. 44 diviiziedy (12 tankudiviiziedy), aloveh Litvan suvirajaspäi Prip’atissah (470 kilometrii). * '''Kijevan okrugu''' (M. P. Kirponos): 58 diviiziedy (16 tankudiviiziedy), 4,8 tuhattu tankua, 5., 6., 1., 26. armiet. Aloveh — Prip’atis Lipkanassah (860 kilometrii). * '''Odesan okrugu''' (J. T. Čerevičenko): 9. armii (22 diviiziedy, 4 tankudiviiziedy), vardoičči rajua Lipkanas Dunajassah (480 kilometrii). * '''Leningruadan okruguг''' (M. M. Popov): 7., 14,, 23. armii, Pohjaine laivasto. Aloveh — 1300 kilometrii muarajua da 380 kilometrii merirajua. Ruadajien da muanruadajien Ruskien Armien toizeh ešelonah kuului 7 armiedu (77 diviiziedy). 32 diviizies, kudamien tarkoitus oli siirdyö päivänlaskuokrugoih, 16 tuldih kezäkuun 22. päiväkse. === Voimien ero === Armieloin joukko «Keskus» oli Päivänlaskufrontua kahteh kerdah suurembi luvun puoles, ga oli jällel tankois da lendovoimis. Lounasfrontu Suvi-joukkuo iel tehniekan puoles: seiččemeh kerdah tankoi puoles, 2,6 kerdah — lendokonehien puoles, 1,7 kerdah — artillierien puoles. Kaččomattah Nevvostoliiton voittoh tehniekan luvus, piäiškuloin suunnil Germuanii voitti eläväs voimas da kunnon ruavos. Läs 70 % l’uftvaffes oli tarkoitettu Nevvostoliittuo vastah. Germuanien lendäjien lendovalmistus keskimiärin oli 450 čuassuu, Nevvostoliitol — 30-180, min periä nemsoil oli luavulline edu ilmas. {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+ style="font-weight: bold; text-align: left; padding-bottom: 0.5em;" | Voimien ero Päivänlaskun sodatanderil 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 |- ! ! Vermaht ! Ruskei Armii ! Ero |- | Diviiziet | 166 | 190 | 1: 1,1 |- | Hengie | 4 329 500 | 3 262 851 | 1,3: 1 |- | Oružulaittehet da miinoinheittäjät | 42 601 | 59 787 | 1: 1,4 |- | Tanku da rynnäkölotanduoružat | 4364 | 15 687 | 1: 3,6 |- | Lendokonehet | 4795 | 10 743 | 1: 2,2 |} {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+ style="font-weight: bold; text-align: left; padding-bottom: 0.5em;" | Nevvostoliiton ammundutarbehil varustettuloin voimien boju- da lugukogonažus Suuren Ižänmuallizen voinan aigah (1941) |- ! ! Hengie ! Ammunduoružu ! Art. sodajoukot ! Tankat ! Lendokonehet ! Bujulaivat ! Meh. transportu |- | Kaikkie | 5 434 729 | 7 983 119 | 117 581 | 23 106 | 24 488 | 910 | 528 571 |- | Kunnolleh | | | | 18 691 | 21 030 | | |} == Suuren Ižänmuallizen voinan piäkavvet == Histourienkirjutukses tavan mugah eroitetah Suuren Ižänmuallizen voinan kolme piäkauttu: * '''Enzimäine kauzi''' (22. kezäkuudu vuvvennu 1941 — 18. kylmykuudu vuvvennu 1942). Germuanien hyökkävyndy Nevvostoliittoh. Voinan algukauzi. Blickrigan hajuomine. Tora Moskovas. Vuvven 1942 kezän ozattomuot da voitetukse jiändät. * '''Toine kauzi''' (19. kylmykuudu 1942 — talvikuu 1943). Jyrky muutos voinas. Ruskien Armien voitot Stalingruadan da Kurskan toras, Dnepran toras. * '''Kolmas kauzi''' (pakkaskuu 1944 — 9. oraskuudu vuvvennu 1945). Vihollizen iäreajandu Nevvostoliiton rajoin tuakse. Jevroupan mualoin piästämine. Fašistubloukan hajuomine. Berlinan operacii. Germuanien ehtotoi kapitul’acii. Nevvostoliitto-japounielastu voinua pietäh Suuren Ižänmuallizen voinan lougillizennu jatkonnu. == Voinan enzimäine kauzi (22. kezäkuudu vuvvennu 1941 — 18. kylmykuudu vuvvennu 1942) == 8. kezäkuudu vuvvennu 1941 Nevvostoliiton rajasodaokrugoin ozastot pandih sodavalmistukseh. 13.—15. kezäkuudu päivänlaskuokrugoih työttih derektiivat Puolistuksen rahvahan komissuariatas da Piäštuabas («Bojuvalmistuksen parandamizes…») enzimäzen da toizen ešelonan ozastoloin rajalluo siirrändäh nähte "opastuksien" peittoaziennu. Tämän okrugan ammunduozastoloil pidi olla puolistukses 5—10 kilometrii rajaspäi; toizen ešelonan ozastoloil, ammundu- da mehaniziiruitun kompleksan, pidi olla puolistamas 30—40 kilometrii rajaspäi. Illal 21. kezäkuudu vuvvennu 1941 nemsoin miinoinheittäjät laivat azetettih miinupellot Suomen lahtes, ku suas rajoittua Nevvostoliiton Baltiekkulaivaston toimiloi. 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 3:06 aigah Mustanmeren laivaston piälikkö kontr-admirualu Ivan Jelisejev käski ambuo germuanielazii lendokonehii, kudamat tungiettihes Nevvostoliiton ilmah: se oli enzimäine käsky vastustua Nevvostoliittoh hyökkävynnyzii nemsoin voiskii Suures Ižänmuallizes voinas. 3:07 aigah 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 maršalu G. K. Žukov sai enzimäzen viestin bojutoimiloin algavundas. Terväh artilierien- da lendovalmsituksen jälles huondeksel nellän čuasun mail nemsoin voiskat hyökkävyttih Nevvostoliittoh. 5:30 aigah Germuanien poslu Nevvostoliitos V. Šelenburg andoi V. M. Molotovale noutan, kudamas lujoitettih, ku Nevvostoliitto «pidäy poliitiekkua Germuaniedu vastah», da pani rajale sodah valmehet voiskat. Samannu piän Nevvostoliitole ilmoitettih voinas Itualii da Rumiinii, Slovuakii — 23. kezäkuudu. Voinan enzimäzinny päivinny nemsoin da rumiinoin voiskat ylitettih Prut-joven da opittih piästä Dunais poikki, ga nevvostolazet voiskat voidih väliaijakse azettua heidy. 22. kezäkuudu keskipäivän aigah V. M. Molotov ruadivon kauti kiändyi Nevvostoliiton kanzalazien puoleh da ilmoitti Germuanien Nevvostoliittoh hyökkävyndäs. Nevvostoliiton Korgeviman Nevvoston Prezidiuman käskys 22. kezäkuudu kezäkuun 23. päiväs algavui armiivellallizien mobilizacii 14 ijän mugah (1905—1918 roinduvuozien mugah) 14 sodaokrugas. [[Failu:RIAN_archive_+662733_Recruits_leave_for_front_during_mobilization.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|Nevvostolazien jalguväit lähtietäh frontale, 23. kezäkuudu vuvvennu 1941, voinan toine päivy.]] 23. kezäkuudu perustettih Piäjohtoštuabu (elokuun 8. päiväs — Ylimäine piäjohtoštuabu), а 30. kezäkuudu — Valdivolline puolistuskomitiettu, kudaman piälikökse rodih I. V. Stalin. Kezäkuus ruvettih keriämäh rahvahan armiedu. 26. kezäkuudu enzikerdua ezitettih ven. ''«Священная война»''-pajuo, kudai rodih Suuren Ižänmuallizen voinan gimnakse. Vuvven 1941 elokuukse mobilizuittih enämbi 14 miljonua hengie. Sil aigua nemsoin voiskat suadih stratiegiellizen iniciatiivan da valloitettih ilman da rajatoris voitettih nevvostolazii voiskii, enimite päivänlaskučural (Baltiekkumeren rannikko da Valgoven’a). Lounasčural (Ukrainu) da luodehčural (Leningruadu) blickrig  (ven.)olo. ei lykistynnyh. === Vuvven 1941 Kezä-sygyzylline kampuanii === Voinan algukavvennu Nevvostoliiton rajapiirilöis Litvan alovehel, Latvien suviozas, Valgoven’al da Päivänslasku-Ukrainal 22.—29. kezäkuudu vuvvennu 1941 (rajatorien lopundan aigu on ehtolline), mendih suojavuksenvoiskien da rajavoiskien bujut. Net roittih kolmen stratiegiellizen operacien ozikse: Baltiekkumeren rannikon (22. kezäkuudu — 9. heinykuudu), Valgoven'an (22. kezäkuudu — 9. heinykuudu) da L’vov-Černigovan (22. kezäkuudu — 6. heinykuudu). Voinan allus Ruskei Armii noudi suojavuksen ennevoinahizii pluanoi, kudamien mugah pidi azettua viholline rajal da sit mennä vastahhyökkävykseh da siirdiä bojutoimet vihollizen alovehele. Nämmä pluanat ei roittu aktualizikse jo voinan enzipäivis, konzu vermahtu katkai nevvostolazen puolistuksen. Hyökkävyksen vastustamine liittyy toziazies erähien rajakohtien puolistamizeh da erillizih vastahiškuloih. Urholližuon da kestävyön simvolakse rodih Brestan linnoituksen garnizonu, kudai ei andanuh katkata puolistustu kuun aigah (22. kezäkuudu — 23. heinykuudu). Verellizet bojut 9.-10. heinykuudu Lugan, Smolenskan, Kijevan da Kišen’ovan lähäl merkittih voinan rajakavven lopundua. Sit aijas algavuttih uvvet stratiegiellizet puolistusoperaciet, kudamih otettih ozua toizen stratiegiellizen ešelonan ozastot. Hätkembän kestäjänny oli stratiegielline puolistusopercii Karjalas da pol’arnoin kruugan tagan (29. kezäkuudu — 10. ligakuudu), kudaman aigah mendih bojut Murmanskan, Kandalehten da Petroskoin čural. Bojuloin kolmes nedälis nemsoin voiskat valloitettih Baltiekkumeren rannikon, Valgoven'an socialistizen nevvostotazavallan, suuren oza Ukrainan da Moldouvien socialistizis nevvostotazavallois, eistyttih sydämeh läs 600 kilometrile. Hyökkävyksen vauhti oli keskimiärin 15-30 kilometrii suutkis. Raja- da puolistusbojulois kogonah hävitettih Ruadajien da muanruadajien Ruskien Armien 28 diviiziedy, enämbi 70:s niilöis oldih kaimavukset 50 % da enämbi. Ruskien Armien kaimavukset 30. heinykuudu oldih 651 065 hengie (447 015 igäzet, 204 050 sanituarizet). Hävitettih läs 6 tuhattu tankua, läs 9,5 tuhattu oružulaitehtu, 12 tuhattu miinoinheittäjiä, 3468 lendokonehtu. Tehniekan suurin vuitti hävitettih myöstyjes rikkomizien periä da ku ei olluh poltoainehtu. Tankoin ylen suuren hävittämizen da zavodoin evakon täh ei ruvennuh täydymäh tankoi. Heinykuus Piäjohtoštuabu luadi frontien joukon puolistusoperacien, sih otti ozua mondu frontua, lendovoimat, ilmupuolistus, Primorskan čural laivastogi. Piäoperacieloinnu oldih: Leningruadan (10. heinykuudu — 30. syvyskuudu), Smolenskan (10. heinykuudu — 10. syvyskuudu), Kijevan (7. heinykuudu — 26. syvyskuudu), Donbassu-Rostovan (29. syvyskuudu — 16. kylmykuudu), Moskovan (30. syvyskuudu — 5. talvikuudu) da Tulan (24. ligakuudu — 5. talvikuudu) puolistusoperciet. Keskus -armieloin joukon hyökkävys Moskovah (Taifun-operacii) algavui 30. syvyskuudu. Jälles jygielöi bojuloi nemsat valloitettih V’az’man, Br’anskan, Orlan, Rževan da toizii linnoi. 10. ligakuudu Päivänlasku- da Rezervufrontat yhtistettih G. K. Žukovan johtol, se algoi kiirehellizen Možaiskan puolistusliinien lujoittamizen da kiirehel työndi frontale rezervuozastoloi. Ligakuun 30. päiväkse vihollizen hyökkävys Moskovan čupul azetettih. Samal aigua nämmien tapahtumienke frontan suvipuolel Ruskei Armii pidi puolistusoperacieloi Molduavies, Odesas (5. elokuudu — 16. ligakuudu), Krimas (ligakuun 18. päiväs algejen), algavui Sevastoupolin puolistus (ligakuun 30. päiväs). Vuvven 1941 kezä-sygyzyllizen kampuanien aigah kaččomattah suurih suavutuksih Kijevan lähäl vermaht ei voinnuh täyttiä Barbarossa-pluanan stratiegiellizii tavoittehii. Germuanien generualu H. Guderian pani merkile, ku aigu, kudamua tarvittih Moskovah hyökkävyjes, oli kaimattu. Talvikuukse Germuanien voiskat eistyttih 850—1200 kilometrile, ga verhmatan besprecendentnoit kaimavukset oldih 740 tuhattu hengie (230 tuhattu tapettuloinnu). Безвозвратные потери РККА превысили 3,1 млн человек. Nevvostoliitto kaimai tärgielöi tevolližuspiirilöi da linnoi — Minskan, Kijevan, Har’kovan, Smolenksan, Odesan, Dnepropetrovskan. Leningruadu oli ymbäröitty. Okkupiiruittih suurii alovehii miljonoi eläjienke, sadoi tuhanzii kuoli da oli vietty Germuanieh. === Vuozien 1941—1942 talvikampuanii === 15.-16. kylmykuudu vuvvennu 1941 germuanielazet voiskat allettih Moskovah hyökkävymizen toizen kavven, net opittih ymbäröijä linnan luodehespäi da lounahaspäi. Dmitrosvkoil čural net piästih kanualassah Moskovu-Volga, valloitettih Klinan, Solnečnogrskan da Krasnoin Pol’anan; lounahas 2. tankuarmii piäzi Kaširassah. Yhtelläh kylmykuun lopus hyökkävys azetettih kaikil čuril. 5. talvikuudu vuvvennu 1941 algavui Nevvostoliiton vastahhyökkävys Moskovan čupul, sih yhtyttih Päivänalskun (G. K. Žukov), Kalininan (I. S. Konev) da Lounahan (S. K. Timošenko) frontat. Vuvven 1942 pakkaskuun 7. päiväkse viholline ajettih iäre 80-250 kilometrile. Piästettih Moskovan da Tulan aloveh, Kalininan da Smolenskan alovehen suurembi vuitti. Varavuo piälinnale ei roinnuh. Hävitettih varavukset piälinnua kohtah. Samal aigua operacienke Moskovan čupul kylmykuun 10. päiväs kylmykuun 30. päivässäh meni Tihvinän stratiegielline operacii. Ruskiel Armiel puutui ajua iäre nemsoin voiskat, piästiä Tihvin da suaja endizeh kundoh raududorogan yhtevys Leningruadanke. Viholline kaimai edupoziciet luodehčural. Suves 17. kylmykuudu nemsat allettih hyökkävyksen Rostov-na-Donu-linnah. Linnu valloitettih 21. kylmykuudu, ga 29. kylmykuudu nevvostolazet voiskat piästettih sen. Vihollistu ajettih iäre 60-80 kilometrile da frontu rodih Miusan rajal. Nenga vuvven 1941 lopukse rodih selgei, ku Barbarossa-pluanan stratiegiellizet tarkoitukset ei oldu tavoitettu. Vermaht ei voinnuh valloittua nigo Moskovua, nigo Leningruadua, nigo Kavkuazua. Germuanielaine histourientutkii K. Reingardt kirjutti, ku Moskovan luo Gitleran stratiegii romahtihes da jo talvel vuvvennu 1941/42 germuanielazes johtokunnas ellendettih, ku voinu rodieu pitky. 5. pakkaskuudu vuvvennu 1942 piettih nevvottelu Piäjohtoštuabas, kudamas piätettih suuris rynnäkkölöis kaikil frontil. Sidä kannatettih L. P. Berija da G. M. Malenkov. Vastah oli G. K. Žukov da N. A. Voznesenskii, kudamat sanottih, ku ei tävvy tehniekkua, transportua da opastunnuzii rezervoi. Yhtelläh Stalin hyväksyi pluanan, ilmoitti sit, ku vihollistu pidäy terväh keviässäh ajua iäre. Pakkaskuus sulakuussah vuvvennu 1942 Ruskei Armii pidi Ržev-V’azemskoin stratiegiellizen rynnäkköoperacien da Kerči-Feodousien desantuoperacien. Kaččomattah Ruskien Armien erillizih suavutuksih, nemsoin voiskat säilytettih omii pozicieloi. Enimite suuret kaimavukset nevvostolazil voiskil oldih Rževan luo, kus rodih vistuppu, kudai säilyi vuvven 1943 kevätkuussah. 20. sulakuudu Ruskei Armii siirdyi puolistukseh. 18. pakkaskuudu algavui Barvenkovo-Lozovskoi operacii. Hirvielöin bojuloin jälles nevvostolazil voiskil puutui katkata nemsoin puolistuksen frontal levevyöl 100 kilometrissäh, siirdyö 90-100 kilometrile da valloittua suuri placdarmu Severnoin Doncan oigiel rannal, se rodih perustannu keviän Har'kovan hyökkävykseh nähte. === Vuvven 1942 kezä — sygyzy === Nevvostoliiton johtokundu huavai vuvven 1942 kezän aigua ajua iäre vihollistu da piästiä sit kai Nevvostoliiton muat. Ga vermahtan vägilöin väheksimine toi suurih kaimavuksih. Oraskuul nevvostolazii voiskii hävitettih Har’kovan operacies, Kriman frontu sežo oli voitettu. Germuanien johtokundu Blau-pluanan hantuzis pani tavoittehekse valloittua Kavkuazu, Donbassu, Kubani, Stalingruadu da piästä Volgale. Suvi-armieloin joukko juattih armieloin A-joukkoh (piäišku Kavkuazah) da armieloin B-joukkoh (abuišku Stalingruadah). 28. kezäkuudu algavui Voronežu-Vorošilovgradan puolistusoperacii. Nemsoin voiskat siirryttih 500—650 kilometrile da piästih Volgale. Vastah 28. heinykuudu vuvvennu 1942 piästettih ilmah käsky № 227 {{K-ru|Ни шагу назад}}, kudaman mugah kuri rodih kovembakse, luajittih štruaffuozastoloi da zagradjoukkoloi. 17. heinykuudu algavui Stalingruadan stratiegielline puolistusoperacii. Kuun aigah 62. (V. I. Čuikov) da 64. (M. S. Šumilov) armiet puolistettih Donan izlučinan čupul. 23. elokuudu Paul’usan 6. armii piäzi Volgalluo. Samannu piän oli kova Stalingruadan bombitus. 13. syvyskuudu algavuttih uuliččubojut, kudamt mendih kylmykuussah. Kavkuazal nemsoin voiskil puutui valloittua erähii Kavkuazan piämägiharjandehen ylityskohtii, ga ei puuttunuh piästä neftin olopaikkoih. Keskus- da luodehpuolil sežo mendih suuret operaciet. Ržev-Sičovskoi operacies (30. heinykuudu — 23. elokuudu) da operacies Suhiničin da Kozel’skan čupul (22.-29. elokuudu) kaimavuksii oli 228 tuhattu hengie. L’ubanskois operacies (pakkaskuu — heinykuu) da operacies 2. iškuarmien ymbäröičykses piäzemizekse kaimavuksii oli 403 tuhattu hengie. Germuanien tila sygyzykse paheni. Kaččomattah pienembih kaimavuksih Ruskieh Armieh verratunnu, germuanielaine talohus ei voinnuh kompensiiruija tehniekan kaimavuksii. Vermahtan bojuroutis Stalingruadan puolel puaksuh oli vähembä 30 hengie štuattuolijois 180. Päivännouzun frontu levii, puolistuksen tihevys väheni. Frontan merkittävii ozii valloitettih Germuanien armien liittolazet — Rumiinien, Vengrien, Itualien voiskat, kudamat oli pahoi varustunnuot da ei tarbehekse oružanke. Kavven lopukse lujeni kanzoinväline yhtehine ruado nacistoin agressien vastustamizeks: vuozien 1941—1942 sobimuksien tuloksennu rodih Gitleranvastahizen koalicien ydin — Nevvostoliitto, Yhtistynnyh Kuningaskundu da Amierikan Yhtysvallat. == Talovuolline vastustus == Nevvostoliitos voinan enzipäivis meni rahvahan, laitoksien, virrastoloin da ainehellizien resursoin joukkoevakko. Vuvven 1941 lopukse päivännouzuh viettih läs 2600 laitostu da 2,3 miljonua žiivattoin piädy. Vuvvennu 1942 Nevvostoliitto valmisti 5,91 miljonua yksikkyö ammunduoružua (pistoliettoittah da revel’veroittah), 287 tuhattu oružua da miinoinheittäjiä, 24,5 tuhattu tankua da ičeksehliikkujua artilieriilaitehtu, 25,4 tuhattu lendokonehtu (niilöin luvus 21,7 tuhattu bojulendokonehtu). Tehniekan valmistandu vuvven toizel puoliškol merkittäväh kazvoi. Vuvven 1942 kezäkse loppih Nevvostoliiton talohuon siirrändy sodaraiživoloile. Tuondat lend-lizan mugah oldih 4 % nevvostolazes tuotandos, ga tankoin da lendokonehien mugah — 10 % и 12 % jälletysti lugijen; eniten suurin miäry oli ulgomuan mašinois, net äijäh kerdah ylitettih ižänmuan tuotanduo. Sen sijah piägruuzutuondu lend-lizan mugah rodih muah jo jyrkän muutoksen jälles. Nevvostolazen talohuon ominažuksii oli militarizacien korgei tazo. Nenga vuvvennu 1943, kaččomattah nelläh kerdah Germuanies jällele jiändäs teräsravvan valandas, Nevvostoliitto valmisti 2,5 kerdah enämbän tankua. == Okupacii da sen vastustus == Nemsoin okupacies oldih Valgoven’an, Ukrainan, Estounien, Latvien, Litvan socialistizet nevvostotazavallat, 13 Ven’an federatiivizen socialistizen nevvostotazavallan alovehtu. Molduavien socialistine nevvostotazavaldu da erähät Ukrainan socialistizen nevvostotazavallan alovehet oldih Rumiinien vallas, Karjal-suomelazen socialistizen nevvostotazavallan oza oli suomelazien valloitetunnu. Okupacies meni joukkoterroru. Vuvven 1941 oraskuun 13. päivän käskyn mugah Gitleran johtokundu piästi vermahtua vastuolližuos siviilirahvastu kohtah. Hyökkävys oli työtty ei vaiku Nevvostoliiton sodavoimii vastah, ga sen rahvahiigi vastah, enne kaikkie jevreilöin da slavjuanoin kohtah, kudamii sanottih alimakse rahvasrovukse. Okkupiiruittuloil mualoil otettih käyttöh uuzii haldivollizii struktuuroi, paikallizii ičehaldivoloi da policii. Kaikkiel meni propagandu, meni rahvahan ideolougien opastus, kiellettih histourien opastandu, hävitettih kniigoi. Okkupantat luajittih ruadokurin 18-45-igäzih kanzalazih nähte (jevreilöih — igih 60), ruadopäivy kesti 16 čuassussah. Ku ei kuunneltu, sit oldih kovat repressiet. Siviilirahvahien joukkotappamizet roittih jogapäiväzekse aziekse. Yhtes vai Babii Jar -eländykohtas ammuttih enämbi 100 tuhattu hengie. Voinan aigah kuoli Valgoven’an joga nelläs eläi. Kaikkiedah valloitettuloil alovehil kuoli enämbi 7,4 miljonua siviilirahvastu. Enämbi 5,2 miljonua nevvostolastu kanzalastu työttih Germuanieh pakotettuloih ruadoloih. Jälles voinua sai järilleh kiännyttiä läs 2,65 miljonua hengie; 451 tuhattu jäi rajan tuakse, enämbi 2,1 miljonua kuoli vangittuloinnu. Voinan enzipäivis Nevvostoliiton johtokundu rubei valmistamah peitollistu toimindua vihollizen tagavos. Ga nemsoin rutto hyökkävys ei andanuh loppie vastustuksen verkon luajindua. Äijät peitollizen toimindan joukot roittihes spontuanizesti. Merkittävänny ezimerkinny oli nuorižoyhtistys "Nuori gvardii", kudai perustettih Krasnodonal. Peitollizeh toimindah kuulujat oldih tiijusteluruadolois, levitettih tiedoloi da agitacieloi, luajittih diversielöi, hävitettih kollaboracionistoi. Kaikkiedah vuozinnu 1941—1944 valloitettuloil alovehil toimi läs 6,2 tuhattu partizuanoin joukkuo da yhtymiä, niilöis oli läs 1 miljonua hengie. Vuvvennu 1942 luajittih Partizuanoin liikkehen keskusštuabu (piälikkö P. K. Ponomarenko). Partizuanat kiinitettih iččeh päi 10:ssäh % vihollizen vägilöi. Semmite effektiivizimat oldih operaciet «Rel’suvoinu» da «Konsertu», kudamii piettih vuvvennu 1943. Partizuanoin da peitollizeh toimindah kuulujien ruavos oli suuri panos nevvostolazien alovehien okkupantois piäständäs. == Voinan toine oza (jyrky muutos) == === Vuozien 1942—1943 talvikampuanii === 19. kylmykuudu vuvvennu 1942 algavui nevvostolazien voiskien vastahhyökkävys Uran-operacien hantuzis, 23. kylmykuudu Stalingruadan da Lounasfrontan ozastot yhtistyttih Kalač-na-Donu-linnalluo da ymbäröittih vihollizen 22 diviiziedy. 16. talvikuudu algavunnuon Malii Saturn -operacien aigah vagavah kärzi Don-armieloin joukko Manšteinan johtol, se ei voinnuh deblokiiruija nemsoin ymbäröittyy joukkuo Stalingruadas. Rengas-operacien hantuzis (10. pakkskuudu — 2. tuhukuudu vuvvennu 1943) Donan frontan väil algavui ymbäröityn 6. armien hävittämine. 31. pakkaskuudu vuvvennu 1943 nemsoin voiskien joukon piälikkö blokiiruitus Stalingruadas generualu-fel’dmaršalu F. Paul’us suostui plenah 38. motoammundubriguadan vahnembale leitenantale F. Il’čenkole. Se oli enzimäine nemsoin oficieran kiiniotandu kaiken II Muailman voinan aigah. 2. tuhukuudu kapituliiruittihes nemsoin 6. armien loput. Kiini otettih läs 90 tuhattu nemsoin saldattua da oficierua. Nevvostoliito-germuanielazel frontal keskusozas pietyt hyökkävysoperaciet hos oldih lykyttömät, ga lykky suvipuolel andoi lykyn nevvostolazien voiskien talvikampuaniele kogonah — yksi nemsoin da nelli Germuanien liittolazien armiedu oli hävitetty. Toizekse talvikampuanien tärgiekse tapahtumakse rodih Pohjas-Kavkuazan hyökkävysoperacii da Leningruadan blokuadan katkuamine (18. pakkaskuudu vuvvennu 1943). 13. pakkskuudu — 3. kevätkuudu vuvvennu 1943 nevvostolazet voiskat todevutettih Voronežu-Har’kovan stratiegiellistu hyökkävysoperaciedu. Sen tuloksennu rodih nemsoin B-armieloin joukon voittamine, kogonah hävitettih sih joukkoh kuulujat 8. Itualien armii da 2. Vengrien armii, piästettih Voronežu, Kursku, Belgorodu, Har'kovu. 19. tuhukuudu vuvvennu 1943 Suvi-armieloin joukkoloin voiskat Manšteinan johtol lähtiettih vastahhyökkävykseh suvičural da uvvessah valloitettih Har’kovu, mi avvutti lykätä nevvostolazii voiskii päivännouzuh (erähil puolil 150—200 kilometrile). Pieni oza nevvostolazii voiskii oli ymbäröitty. Ga nevvostolazen johtokunnan käyttöh otetut ruadomiärät avvutettih azettua nemsoi da stabiliziiruija frontu. Talvel vuvvennu 1943 nemsoin Val’ter Model’an 9. armiel pidi jättiä Ržev-V’azman vistuppu. Kalininan da Päivänlaskun frontan voiskat ajettih peräh vihollizii. Sen Ržev-V’azman operacien aigah (2. — 31. kevätkuudu vuvvennu 1943) nevvostolazet voiskat siirrettih frontan liinien Moskovaspäi vie 130—160 kilometrile da piästettih Rževan da V’azman. Tuhukuul—sulakuul vuvvennu 1943 Luodehfrontan, generualu-polkovniekan M. S. Hozinan erillizen joukon, Leningruadan da Volhovan frontan voiskat todevutettih Pohjaine Tiähti -operaciedu, ku suas ymbäröijä da kogonah hävittiä Pohjaine-armieloin joukon, piästiä Leningruadu da luadie olot Baltiekkumeren rannikole lykykkähäh hyökkävyndäh nähte. Ga se operacii ei olluh lykykäs — niyksi tavoittehis ei olluh suavutettu. === Vuvven 1943 kezä-sygyzylline kampuanii === Stratiegielline väliaigu, kudai rodih vuozien 1942—1943 talvikampuanien jälles, andoi mahton varustuakseh tulieloih torih. 12. sulakuudu Piäjohtoštuabu kačoi frontien sodanevvostoloin kehoituksii da Piäjohtoštuaban mielii; sen jälles hyväksyttih pluanu vuvven 1943 kezäkse da sygyzykse. Piätapahtumil pidi olla Kurskan stratiegiellizen placdarman čupul, kuspäi pidi luadie flanguiškuloi vihollizen Orlovan da Belgoros-Har’kovan joukkoloi vastah. Išku Kurskan vistupaspäi avuas dorogan Kijevale da avvuttas nemsoin Suvi-armieloin joukon hävitändäs da tulies Ukrainan huruan rannan piäständäs. Kezä-sygyzyllizen kampuanien piätapahtumikse roittih Kurskan tora da Tora Dnepras. Kurskan toran aigah vermahtu pidi jälgimäzen stratiegiellizen hyökkävysopercien Päivännouzufrontal (koudunimi «Citadel’»), oppi roita ielolijakse voinas. Ga ei lykystynnyh da nevvostolazien voiskien vastahhyökkävyksen aigah nemsoin voiskii hävitettih. Kurskan toran aigah 12. heinykuudu vuvvennu 1943 tapahtui muailman histouries suurin yksipäivähine tankutora Prohorovkan luo. Kutuzov- da Polkovodec Rum’ancev-operacieloin aigah 5. elokuudu Ruskei Armii piästi Orlovan da Belgorodan, 23. elokuudu piästettih Har’kovu. 7. elokuudu — 2. ligakuudu vuvvennu 1943 nevvostolazet voiskat todevutettih Smolenskan stratiegiellizen operacien, sen aigah 25. syvyskuudu piästettih Smolensku, nevvostolazet voiskat siirryttih päivänlaskuh päi 200—250 kilometrile. 13. elokuudu — 22. syvyskuudu vuvvennu 1943 nevvostolazet voiskat todevutettih Donbasan operacii, sen tuloksennu rodih kogonaine Donbasan hiilibasseinan piäständy. Tulien hyökkävyksen aigah Ruskei Armii voitti nemsoin voiskii da piästi alovehen Dnepraspäi päivännouzuh päi, da Dnepran piävänlaskurannale piästyy 6. kylmykuudu vuvvennu 1943 piästi Kijevan. 9. syvyskuudu — 9. ligakuudu vuvvennu 1943 todevutettih Novorossiisku-Tamanskoi operacii, sen aigah piästettih Tamanskoin niemimua, nevvostolazet voiskat tuldih piästämäh Kriman niemimuadu. Melitopolin (26. syvyskuudu — 5. kylmykuudu vuvvennu 1943) da Kerči-El’tigenskoin operacieloin aigah (31. ligakuudu — 11. kylmykuudu vuvvennu 1943) nevvostolazet voiskat piästih Turcien vualas läbi Perekopskoil kannaksel, valloitettih placdarmu Sivašan suvirannal da Kerčin niemimual, ga piästiä kerras Krimu ei puuttunuh — ei olluh tarbehekse vägilöi. Kampuanien aigah Ruskiel Armiel puutui eistyö päivänlaskuh 500:s 1300:ssah kilometrii, piästiä läs 2/3 valloitettuloi alovehii, niilöin luvus tärgielöi talovuolliizi (Donbassu, Har'kovu) da muatalovuallizii alovehii (Černozemje, Kubani, Ukrainan päivännouzu). Nevvostoliiton da Germuanien väit vuvven 1943 kezä-sygyzyllizen kampuanien lopukse oldih monien tunnuksien mugah samal tazol, ga tankoin da ičeksehliikkujien artilieriioružien mugah Ruskei Armii kaimai oman edun, kudai oli Kurskan torua enne (10,1 tuhattu vastah nemsoin 5,8 tuhattu). Vuvven 1943 toizes puoliškos Ruskei Armii kaimai enämbän 18 000 tankua da ičeksehliikkujua artilieriioružua, nemsat enämbän 3 000 tankua da šturmuoružua, ga lendokonehien puoles enzikerdua voinan aigua kaimavukset oldih vihollistu vähembä — läs 6 500 nevvostolastu da läs 10 000 nemsoin lendokonehtu. 28. kylmykuudu — 1. talvikuudu piettih I. Stalinan, U. Čerčillän da F. D. Ruzvel’tan Tegeranan konferensii. Sil piäkyzymyksenny oli toizen frontan avuamine. == Voinan kolmas kauzi == Voinan kolmandel kavvel (1944 — vuvven 1945 algu) merkittäväh ližettih nemsoin ammundutarbehil varustetut voimat, semmite tehniellizes puoles. Nenga tankoin da ičeksehliikkujan artilieriioružan lugu vermahtas 1. pakkaskuudu vuvvennu 1945 oli 12 990 yksikkyö, verratunnu vuodeh enne oli 9149 yksikkyö. Se rodih Germuanien tevolližuon mobilizacien hyvyös. Ga kaimavuksien periä Päivännouzufrontal da poltoainehien vähyös voiskien luadutazo aleni. Samal aigua Ruskei Armii sikse aigua oli suannuh vagavan bojuneron. '''Vuvven 1944 talvi-keviälline kampuanii''' Kampuanii algavui Ukrainan oigiel rannal hyökkävyndäs (24. talvikuudu vuvvennu 1943 — 17. sulakuudu vuvvennu 1944), sen aigah todevutettih Žitomiru-Berdičevskoi, Kirovogruadan, Korsun’-Ševčenkovskoi, Lucko-Rovnenskoi, Nikopol’sko-Krivorožskoi, Proskurovsko-Černovickoi, Umansko-Botašanskoi, Bereznegovato-Snigir’ovskoi da Odesan operaciet. Hävitettih Suvi- da A-armieloin joukot, piästettih Ukrainan oigei randu, voiskat tuldih Karpuatoilluo da Rumiinien alovehele. Otettih ozua 1.-4. Ukrainan frontu, 2. Valgoven'an frontu, Mustanmeren laivasto, Azovan laivasto da partizuanat. Vihollistu ajettih 250—450 kilometrile. Ruskien Armien kaimavukset oldih läs 1,1 miljonua hengie, niilöis igäzet — enämbi 270 tuhattu. Samal aigua piettih Leningruadu-Novgorodan operacii (14. pakkaskuudu — 1. kevätkuudu). Sih otettih ozua Leningruadan, Volhovan, 2. Baltiekkumeren rannikon frontan ozastot, Baltiekan laivasto, loitokse ambujat lendovoimat da partizuanat. Operacien aigah Leningruadan blokuadu oli hävitetty (27. pakkaskuudu vuvvennu 1944), piästettih läs kai Leningruadan, Novgorodan aloveh, suurin oza Kalininan alovehtu, Estounien oza. Nevvostolazet voiskat siirryttih 220—280 kilometrile. Kaimattih enämbi 300 tuhattu hengie, niilöis ijäkse 75 tuhattu. Sulakuul — oraskuul todevutettih Kriman hyökkävysoperacii (8. sulakuudu — 12. oraskuudu). Perekopsko-Sevastoupolin da Kerč-Sevastoupolin operacien aigah piästettih kai Krimu, hävitettih nemsoin 17. armii. Mustanmeren laivasto kiändyi järilleh Sevastoupolih. Otettih ozua 4. Ukrainan frontu, Erilline Primorjan armii, Mustanmeren laivasto da Azovan laivasto. Kaimavukset — vähembi 85 tuhattu hengie, igäzet — läs 17 tuhattu. Oršan da Vitebskan operaciet ei oldu lykykkähät — nemsat lujah pieteltih Valgoven’ua. '''Vuvven 1944 kezä-sygyzylline kampuanii''' Vuvven 1944 kezäkuus liittolazet avattih toine frontu Jevroupas, min periä Germuanien tila paheni. Nevvostoliitto todevutti mondu hyökkävysoperaciedu: Valgoven’an, Viiborgu-Petroskoin, L’vov-Sandomirskoin, Jassko-Kišen'ovan, Baltiekkumeren rannikon. Piästettih Valgoven’a, Ukrainu, enin oza Baltiekkumeren rannikos, oza Čehoslovuakiedu, pohjaine Zapol’arje da Norviegien pohjaine. Rumiinii da Bolguarii kapituliiruittih. 5. syvyskuudu Nevvostoliitto ilmoitti voinan Bolguariele da piäzi sen alovehile, vastustustu ei suannuh. Nevvostolazet voiskat piästih Pol’šan alovehile. Päivänlasku-Ukrainal, Valgoven’al da Litvas net vastavuttih Krijovoin armienke, kudai oli Pol’šan emigrantoin halličuksen vallanalazennu. Se tavoitteli valloittua piästettylöi alovehii enne Ruskien Armien tulendua. Enzimäi se otti ozua Ruskien Armien operacieh, ga sit nevvostolazet vallasolijat ruvettih ottamah pol’šalazii oficieroi kiini da otettih oružat heil. 21. heinykuudu perustettih pronevvostolaine Pol’šan kanzallizen piästämizen komitiettu. 1. elokuudu Krijovoin armii luadi Varšavan vastahnouzun. Vastahnossuot kahten kuun aigah vojuittih nemsoin voiskienke, ga 2. ligakuudu kapituliiruittih. 1. Valgoven’an frontu ei voinnuh avvuttua, ku vastai suuren vastustuksen da rubei puolistamah Varšavua. 30. elokuudu algavui Slovuakien kanzalline vastahnouzu. 8. syvyskuudu nevvostolazet voiskat allettih Karpato-Dukel’skoin operacien, ga kylmykuukse vastahnouzu oli hävitetty. 25. ligakuudu ilmoitettih jälgimäine armiehotandu — 1,16 miljonua hengie 1927 roinduvuottu. Ligakuul piettih Debrecenskoi operacii, sit algavui Budapeštan operacii. 28. talvikuudu vuvvennu 1944 luajittih Vengrien väliaigaine halličus, 20. pakkaskuudu vuvvennu 1945 kirjutettih rauhusobimus. Budapeštu suadih piästiä vaiku 13. tuhukuudu vuvvennu 1945. '''Vuvven 1945 talvi-keviälline kampuanii''' Pakkaskuul vuvvennu 1945 Ruskei Armii uvvessah algoi hyökkävyksen. 12. pakkaskuudu algavui Visla-Oderan operacii. 1. Valgoven’an da 1. Ukrainan frontan voiskat piästettih Pol’šan Vislaspäi päivänlaskuh päi da 3. tuhukuudu tuldih Oderale, valloitettih K’ustrinskoi placdarmu, kudamua jälles käytettih Berlinua ottajes. 13. pakkaskuudu algavui Päivännouzu-Prussien operacii. 3. Valgoven’an frontan voskat siirryttih 130:ssah kilometrii, hävitettih vihollizen piävoimat da luajittih olot operacien lykykkähäkse lopukse yhtes 2. Valgoven’an frontanke. Oli piästetty Pohjaine Pol’šu da oza Päivännouzun Prussiedu, blokiiruittu vihollizen suurin joukko (Insterburgu-K’onigsbergan operacii). 10. tuhukuudu — 4. sulakuudu piettih Päivännouzu-Pomeranskoi operacii Visla-armieloin joukkuo vastah. Päivännouzu-Prussies mendih bojut Königsbergas. Linnu oli valloitettu, a Pohjaine-armieloin joukon väit oli blokiiruittu Kurl’andies, kus hyö opittih vastustua kapitul’aciessah. Suvi-Pol’šas da Čehoslovuakies 4. Ukrainan frontan voiskat ylitettih Päivänlaskun Karpuattoi da piästih Vislan ylävirralluo. 10. kevätkuudu algavui Moravsko-Ostravskoi operacii. Bojut Ostrabois loppiettihes vaiku 30. sulakuudu. 16. kevätkuudu algavui Venan operacii. 13. sulakuudu valloitettih Vena. 15. sulakuudu algavui Gracko-Anštettenskoi operacii, kudai loppih 8. oraskuudu liittolazien vastavundah. Sulakuun puolivälikse 1. Valgoven’an da 1. Ukrainan frontat piästih Oderan da Neisan luo. K’ustrinas Berlinassah jäi 60 kilometrii. Liittolazet voiskat hävitettih Rurskoin joukon da piästih El’balluo. Germuanii kaimai varapiirit, sil ei olluh tarbehekse vägie da ainehellizii resursoi, ga se jatkoi vastustandan. Tiijustelun tiedoloin mugah vermahtas jäi 223 diviiziedy da briguadua. 16. sulakuudu algavui Berlinan hyökkävysoperacii. 25. sulakuudu Berlin oli ymbäröitty. Samannu piän El’bal Targaulluo vastavuttih nevvostolazet da amierikkalazet voiskat. 30. sulakuudu bunkeras tapoi iččie A. Gitleru. 2. oraskuudu Berlinan garnizonu kapituliiruičči. Yöl 1. oraskuudu reihstagan piäl azetettih Voiton Flagu. 6.-11. oraskuudu Ruskei Armii todevutti Pragan operaciedu — voinan jälgimästy stratiegiellistu operaciedu. Hävitettih keskus-armieloin joukko, otettih kiini enämbi 800 tuhattu nemsoin saldattua da oficierua. 9. oraskuudu nevvostolaine desantu valloitti Daanien Bornhol’m-suaren, 10. oraskuudu kapituliiruičči Kurl’andien joukko. 4.-11. tuhukuudu vuvvennu 1945 Jaltas piettih I. Stalinan, U. Čerčillän da F. Ruzvel’tan konferensii. Paginal oldih Jevroupan voinan jälgehizen aijan rakendeh, Germuanien oza, Pol’šan rajat, iččenäžyön järilleh suandu Keski- da Päivännouzu-Jevroupas, Yhtistynnyzien Kanzukundien perustandu, sežo Nevvostoliiton yhtyndy voinah Japounienke. == Sodan loppu == Voinu Jevroupas loppih Germuanien ammundutarbehil varustettuloin voimien ehtottomah kapitul’acieh 8. oraskuudu 22.43 čuasun aigah keskus-jevrouppalazen aijan mugah (9. oraskuudu 0.43 čuasun aigua Moskovan aijan mugah). 24. kezäkuudu Moskovas oli Voiton paruadu. Нeinykuul — elokuul vuvvennu 1945 Potsdaman konferensiel Nevvostoliiton, Yhtistynnyön Kuningaskunnan da Amierikan Yhtysvaldoin johtajat sovittih Jevroupan voinan jälgehizes rakendehes. == Suuren Ižänmuallizen voinan tulokset == Kaččomattah Ven’an da päivänlaskun histourientutkijoin eri arvosteluloih Nevvostoliiton roulis II Muailman voinas, hyö ollah samal kannal, ku Suuri Ižänmualline voinu loppih Nevvostoliiton tävvellizeh soda-poliittizeh, talovuollizeh da ideolougizeh voittoh, se miäräi II Muailman voinan lopun kogonah. Voinan piätuloksekse rodih nacistu-Germuanien voittamine da valloitettuloin alovehien da Jevroupan mualoin piästämine nacizmas. === Nevvostoliiton alovehellizet muutokset === Ligakuul vuvvennu 1944 referenduman tuloksien mugah, kudai piettih Tuvan Rahvahan tazavallas, se omas tahtos liityi Ven’an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah Tuvan avtonoumizennu alovehennu (vuvvennu 1961 sit rodih Tuvan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu). Syvyskuul vuvvennu 1944 allekirjutettih rauhusobimus Suomenke, sen mugah Nevvostoliitto sai Petsamon čupun (Pečengan piiri Murmanskan alovehel), sen periä Nevvostoliitol rodih raja Norviegienke. Liittolazienke sovittuu Nevvostoliitol roittih oigevukset Baltiekkumeren rannikkoh, Päivänlasku-Ukrainah da Päivänlasku-Valgoven’ah, Bessarabieh, Pohjazeh Bukovinah, net oli liitetty Suurdu Ižänmuallistu voinua vaste. Potsdaman konferensien piätöksien mugah vuvvennu 1945 nemsoin provincien Päivänouzu-Prussien pohjaine oza yhtes sen piälinnanke Königsberganke annettih Nevvostoliitole (rodih Kaliningruadan aloveh Ven’an federatiivizes socialistizes nevvostotazavallas). Litvan socialistizeh nevvostotazavaldah yhtyi Klaipeda. Kezäkuul vuvvennu 1945 sovittih Čehoslovuakienke Podkarpatskoin Ven’an alovehien Nevvostoliitole annandas (rodih Zakarpatskoi aloveh Ukrainan socialistizes nevvostotazavallas). === Rahvaskaimavukset === Vuvvennu 1993 ilmoitetun virrallizen versien mugah Nevvostoliiton igäzet kaimavukset oldih 11 444 100 hengie: surman sai sodamiesty — 8 668 400 hengie (6 818 300 saldattua kuoli bojulois, gospitalilois da toizis ololois, а 1 850 100 hengie ei tuldu plenaspäi), kaimavukset siviilirahvahien keskes okkupacien alovehil — 13 684 700 hengie (heis piädykauti tapettih 7 420 400 hengie, kuoli pakollizis ruadolois Germuanies 2 164 300 hengie, kuoli nälgäh, taudiloih da liečeavun olemattomuoh 4 100 000 hengie). Sih luvetteluh ei ole otettu vaigieh lugiettavat kaimavukset siivilirahvahien keskes vastustajien puolien bojutomiloin periä frontan lähäzis alovehis, blokuadu- da ymbäröittylöis linnois. Nenga Leningruadan blokuadan aigah kuoli 658 tuhattu hengie, Stalingruadan bombitukseh surman sai enämbi 40 tuhattu hengie. Kymmenii tuhanzii kuoli Sevastoupolin, Odesan, Kerčin, Novorossiiskan, Smolenskan, Tulan, Har’kovan, Minskan da Murmanskan bombittajes. Gitleran nälgypluanan mugah pidi ottua iäre einehet läs 30 miljonal hengie Nevvostoliiton valloitettuloil alovehil, semmite suuris linnois. Vuvvennu 2015 Ven’an Federacien Puolistusministerstvu julgai nengomat tiijot: ''igäzet sodakaimavukset — '''läs 12 miljonua hengie''', Nevvostoliiton rahvaskaimavukset — sodamiehii da siviilirahvastu — '''26,6 miljonua hengie'''''. Nevvostoliiton eläjien lugu väheni (sit luvus roinduluvun väheneminegi) voinan vuozis 42 miljonal hengie. Ven'an Federacien ammundutarbehil varustettuloin voimien komissien tiedoloin mugah vermahtan igäzet kaimavukset oldih 7 181 100 hengie. Germuanien liittolazien igäzet kaimavukset oldih 1 468 145 miljonua hengie. Surman suannuzien saldattoin lugu on 4 270 700 da 806 000 hengie jälletysti lugijen. Germuanien, Vengrien, Itualien, Rumiinien, Suomen da Slovuakien kogonazet demogruaffizet kaimavukset oldih 11,9 miljonua hengie. Nevvostoliiton ammundutarbehil varustettuloin voimien da Os'-mualoin igäzet kaimavukset päivännouzufrontal oldih 11 444 100 hengie da 8 649 200 hengie jälletysti lugijen. Väli igäzien kaimavuksien välil on läs 1,3:1. Igäzih kaimavuksih lugiettih saldattoi, kudamat ei tuldu plenaspäi: voinuvuozis läs yhtenmoizen kiiniotettuloin miäränke (4 559 000 nevvostolastu saldattua da 4 376 300 nemsoin saldattua) Nevvostoliiton plenaspäi kiändyi roindumuale 90,4 % libo 3 956 300 saldattua, nemsoin plenaspäi — 45,2 % libo 2 059 000 saldattua. === Ainehelline vahingo === Ainehelline vahingo oli läs kolmas vuitti Nevvostoliiton kaikes kanzallizes rikkahukses. Voinan aigah oli rikottu Nevvostoliiton 1710 linnua, enämbi 70 tuhattu pos’olkua da kyliä, läs 32 tuhattu zavodua da fuabrikkua, 84 tuhattu školua, ammatillistu da korgeiškolan opastuslaitostu, 65 tuhattu kilometrii raududorogua, läs 16 tuhattu paravozua, 428 tuhattu raududoroguvagonua; hävitettih 36,8 miljonua gektuarua kylvömuadu, 267 tuhattu muatalohustehniekkua, kymmenii miljonoi poččiloi, lambahii, kozii, kodilinduloi, sarvipiäžiivattoi. Sidä paiči suuri, toiči igäzekse roinnuhgi vahingo oli luajittu kul’tuuran mustomerkilöile, kudamat oldih valloitettuloil alovehil. Oli hävitetty libo vietty Germuanieh 1 miljonu 177 tuhattu kul’tuuran mustomerkii, niilöin luvus: kiškottu 427 muzeidu; hävitetty 1670 kirikkyö, 44 tuhattu kul’tuurudvorčua da kirjastuo; kaimattu enämbi 564 tuhattu taidotevostu. Nacistoin kuulužin taidotevoksien varrastus oli meripihkuperti, kudai ligakuul vuvvennu 1941 viettih Jekaterinan dvorčas Carskoije Seloh. === Voinan piästöluonneh === Suuren Ižänmuallizen voinan piästöluonneh oli sit: * Nevvostolazil rahvahil oli merkittävy rouli Germuanien nacizman hävittämizes, kudai oli kaikele muailmale varavonnu; * Nevvostolazet rahvas puolistettih oma oigevus rippumattomah da iččenäzeh kehitykseh; * Ruskien Armien sodatoimet avvutettih Jevroupan mualoin fašizmas piäständäs da miljonoin hengien eloksen pellastamizes; * Voiton tulokset — Jaltu-Potsadaman sistiemu da Yhtistynnyöt Kanzukunnat tarkoitettih rahvaskunnan piästämisty voinan absol’utizacies kanzoinvälizien välilöin ohjuandan universualizennu tavannu. Rahvahien fašizmas piästämine voinan enzipäivis oli tärgevimii. N’urnbergan tribunualu viäritti 19 hengie sodarikoksis (suudi 12 heis kuolemah, а 3 — igäzeh vangičukseh) da muailman tazol viäritti nacizmua da fašizmua ilmivönny. Muailman piäständy nacizmas rodih XX vuozisuan tärgiekse soda-poliittizekse tapahtumakse. == Abu Nevvostoliitole liittolazien puoles == Jo 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 Yhtistynnyön Kuningaskunnan piäministru U. Čerčill ilmoitti kannatukses Nevvostoliitole yhtehisty vihollistu vastah. 12. heinykuudu allekirjutettih Nevvostoliitto-brituanielaine sobimus yhtehizis toimilois Germauniedu vastah. Heinykuul-elokuul vuvvennu 1941 samanmoizet sobimukset oli allekirjutettu Čehoslovuakien da Pol’šan emigrantuhalličuksienke. Pol’šan halličuksenke sovittih pol’šalazien kanzalazien, kudamat puututtih plenah jälles 1939 vuottu, armien luajindas Nevvostoliiton alovehel. 24. syvyskuudu vuvvennu 1941 Nevvostoliitto liityi Atlantin hartieh, ilmoitti erillizen mielen eri kyzymyksis. 29. syvyskuudu — 1. ligakuudu vuvvennu 1941 Moskovas piettih Nevvostoliiton, Yhtistynnyzien Kanzukundien da Amierikan Yhtysvaldoin ezittäjien nevvottelu, kudai loppih sobimuksen allekirjutandah tehniekan, oružan da muuloin tavaroin tuondas. Liittolazien abu meni enimyölleh lend-lizan ohjelman hantuzis. [[Amerikan Yhtysvallat|Amierikan Yhtysvallat]] da [[Yhtistynnyh kuningaskundu|Yhtistynnyh Kuningaskundu]] työttih Nevvostoliittoh oružua, einehty, ainehtu, rohtuu da trasportua. Amierikan tiedoloin mugah vuvven 1945 syvyskuukse Nevvostoliittoh työttih 14 795 lendokonehtu, 7056 tankua, 8218 zeniittuoružua, 131 600 pulem’outtua daigi sadoi tuhanzii mašinoi, lokomotiivoi, vagonoi da merkittävy miäry einehty da rahvahan käyttötavarua. [[Yhtistynnyh kuningaskundu|Yhtistynnyh Kuningaskundu]] työndi 3384 lendokonehtu da 4292 tankua, Kanuadu — 1188 tankua. Erähät konvoit oli hävitetty nemsoin vienalazien venehien avul. Tuondan miäry lend-lizan mugah oli vähin vuvvennu 1941 (0,5% kogonazes miäräs), kazvoi vuvvennu 1942 (7:ssäh %) da oli suurin vuozinnu 1944—1945. Senke yhtes Nevvostoliitto äijän kerdua pani merkile sen, ku voinan piäjygevyöt Päivännouzufrontal kuuluttih Nevvostoliitole. Amierikan ezittäi G. Gopkins pani merkile, ku Nevvostoliiton voitto oli suadu «ven’alazen armien urholližuon da veren vuoh». Nägyvästi Nevvostoliittuo avvutti Mongoulii: andoi läs 500 tuhattu hebuo (20% kaikis Ruskies Armies käytettylöis), enämbän 500 tuhattu tonnua lihua, ylen äijän villua, lyhytty turkii da toizii tavaroi. Läs 30 tuhattu hebuo ostettih omih dengoih [[Mongoulii|Mongoulien]] eläjät da annettih sit net [[Nevvostoliitto|Nevvostoliitole]]. == Lähtehet == [[Kategourii:Suuri Ižänmualline soda]] ffs5zvwn21j35mvj4h0nixs7ppehsf0 53164 53163 2026-10-30T09:18:04Z Miro Tuomi 8600 53164 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 310px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Suuri Ižänmualline soda |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.2em 0;" | Piäkonfliktu: [[Toine muailmanvoinu|Toine muailmansoda]] |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Great Patriotic War collage.jpg|300px]] |- | colspan="2" style="font-size: 90%; padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: justify;" | '''Hurai puoli ylähänpäi alah:'''<br>1. Germuanilazien jalguvägi menöy palajas talois siiriči kyläs Pskovan lähäl (kezäkuu-heinykuu 1941). 2. Ruskei Armii ambumas vihollistu. Stalingruadu, sygyzy 1942. 3. Nevvostolazet artileristat Berlinan luo. Sulakuu 1945.<br>'''Oigei puoli ylähänpäi alah:'''<br>1. [[Moskovu|Moskovan]] saldatat suajah vintouhkoi (kezä 1941). 2. Saninstruktoru kiäriy ruanitun satateksii bojun aigah Kerčin čupul. Kriman piästämine, 1944. 3. Moskovalazet Voiton päivän piendän aigah Ruskiel lagevol. 9. oraskuudu 1945 |- ! style="vertical-align: top; width: 30%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Päivy | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | 22. kezäkuudu 1941 — 9. oraskuudu 1945<br><span style="color: #54595d; font-size: 90%;">(3 vuottu, 10 kuudu, 2 nedälii da 3 päiviä)</span> |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Syy | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | * Nacistu-Germuanien agressiivizen ekspansionistizen ideolougien hantuzis huavattih valloittua Päivännouzu * Gitler tavoitteli hävittiä Nevvostoliiton valdivuo kommunistizen ideolougien yhtistäjänny * Soda-stratiegielline huavuamine: jälles Yhtistynnyön Kuningaskunnan lykyttömiä valloitandua, nemsoin johtokundu huavai työndiä agressien päivännouzuh, ku suas Nevvostoliiton resursoin avul jatkua voinua muailman halličemizekse |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Tulos | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | Nevvostoliiton voitto, Germuanien ehtotoi kapitul'acii |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.4em 0;" | Muutokset | style="vertical-align: top; padding: 0.4em 0;" | * Nacistu-Germuanien hävittämine * Okkupacii da Germuanien jagamine päivänlaskun da päivännouzun ozih * Valdah monis Päivännouzu- da Keski-Jevroupan mualois tuldih pronevvostolazet halličukset * Yhtistynnyzien Kanzukundien perustandu * Kahten suurvaldivon perustandu |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #edeef0; padding: 0.2em 0; font-weight: bold;" | Vastustajat |- | style="vertical-align: top; width: 50%; padding: 0.4em; border-right: 1px dashed #a2a9b1;" | [[File:Flag of the Soviet Union.svg|22px|border]] '''[[Nevvostoliitto]]'''<br> [[File:Flag of the Tuvan People's Republic (1941-1943).svg|22px|border]] [[Tuvan rahvahan tazavaldu|Tuvan tazavaldu]] (1941–1944)<br> [[File:Flag of Poland.svg|22px|border]] [[Pol'šu]] (vuvves 1943)<br> [[File:Flag of Czechoslovakia.svg|22px|border]] [[Čehoslovuakii]]<br> [[File:Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg|22px|border]] [[Югославия|Jugosluavii]] (vuvves 1943)<br> [[File:Flag of Albania.svg|22px|border]] [[Albuanii|Albanii]] (vuvves 1944)<br> [[File:Flag of Free France (1940-1944).svg|22px|border]] [[Francii|Vojuiččii Francii]] (vuvves 1942) <span style="font-size:90%; color:#54595d;">(rajoitettu ozanotandu)</span><br> [[File:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|22px|border]] [[Bolguarii]] (vuvves 1944)<br> [[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Rumiinii]] (vuvves 1944)<br> [[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] [[Suomi]] (1944–1945) <div style="margin-top:0.5em; border-top:1px solid #edeef0; padding-top:0.3em;"> <div style="font-size:90%; padding-left:0.5em; margin-top:0.2em;"> * [[File:Flag of the Soviet Union.svg|16px]] Nevvostoliiton partizuanat * [[File:Flag of Yugoslavia.svg|16px]] Jugosluavien rahvahan piästäi armii * [[File:Flag of Poland.svg|16px]] Krajovan armii * [[File:Flag of Czechoslovakia.svg|16px]] Čehoslovuakien vastustusliikeh </div> </div> | style="vertical-align: top; width: 50%; padding: 0.4em;" | [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|22px|border]] '''[[Germuanii]]'''<br> * [[File:Flag of Slovakia (1939-1945).svg|18px|border]] [[Slovuakii]]<br> * [[File:Flag of Croatia.svg|18px|border]] [[Horvatii|Horvuatii]]<br> [[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] '''[[Itualien kuningaskundu]] (1941–1943)'''<br>[[File:Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg|20px]] <span style="font-size:95%;">[[Vengrien kuningaskundu]] (ligakuun 15. päivässäh 1944)</span> * <span style="font-size:95%;">Vengrien kanzallizen yhtenäžyön halličus (algajen 16. ligakuudu 1944)</span> [[File:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Rumiinii]] (vuodessah 1944)<br> [[File:Flag of Finland.svg|22px|border]] [[Suomi]] (vuodessah 1944) <div style="margin-top:0.5em; border-top:1px solid #edeef0; padding-top:0.3em;"> Kollaboracionistizet soda-ozastot<div style="font-size:90%; padding-left:0.5em; margin-top:0.2em;"> * [[File:ROA chevron.svg|16px]] [[Ven'alaine piästäi armii]] (ROA) * [[File:Dyvizia Galychyna-rukav.svg|16px]] [[Diviizii SS «Galicija»]] * [[File:Bielaruskaja Krajovaja Abarona.svg|16px]] [[Valgoven'an reunupuolistus]] * [[File:Latvia.gif|16px]] Latvien legionu </div> </div> <div style="margin-top:0.5em; border-top:1px solid #edeef0; padding-top:0.3em; font-size:95%;"> '''Valdivot, kudamat kannatettih «os'»:'''<br> [[File:Flag of Spain (1938–1945).svg|18px|border]] [[Ispuanii]]<br> [[File:Flag of Sweden.svg|18px|border]] [[Ruočči]]<br> [[File:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|18px|border]] [[Bolguarii]] (vuodessah 1944) </div> |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #edeef0; padding: 0.2em 0; font-weight: bold;" | Ozapuolien väit |- | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; border-right: 1px dashed #a2a9b1; font-size:90%;" | '''Kaikkiedah mobilizuittih Ruskieh Armieh 1941—1945:'''<br>34 476 700 hengie | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; font-size:90%;" | '''Kaikkiedah mobilizuittih Päivännouzufrontale 1941—1945:'''<br>läs 19 000 000 hengie |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; text-transform: uppercase; color: #54595d; border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #edeef0; padding: 0.2em 0; font-weight: bold;" | Kaimavukset |- | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; border-right: 1px dashed #a2a9b1; font-size:90%; text-align: left;" | 26 600 000, niilöin luvus 8 668 400 sodamiesty<br> Igäzet kaimavukset — 11 444 100 hengie | style="vertical-align: top; padding: 0.4em; font-size:90%; text-align: left;" | 11 900 000, sit luvus 5 076 700 sodamiesty<br> igäzet kaimavukset — 8 649 200 hengie <span style="font-size:90%; color:#54595d;">(luguh ottamattah 1,6 miljonua, kudamii otettih kiini jälles 9. oraskuudu 1945. Ei tietä Fol'kusšturman, policien, kollaboracionistoin da semmozien kaimavuksis)</span><br> |} '''Suuri Ižänmualline''' '''soda''' [[22. kezäkuudu|(22. kezäkuudu]] 1941 — [[9. oraskuudu]] 1945) on [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] piäständyvoinu [[Natsi-Germuanii|Natsistu-Germuaniedu]] da sen Jevroupan liittolazii vastah (Fašistu-Itualiedu, [[Vengrii|Vengriedy]], [[Rumiinii|Rumiiniedu]], [[Slovakii|Slovuakiedu]], [[Suomi|Suomie]] da [[Horvatii|Horvuatiedu]]). On II Muailman sodan tärgevin da piätöksellizin oza (1939—1945). Oman suuruon puoles rodih suurimakse da verenvalujimakse sodakonfliktakse muailman histouries. [[Natsi-Germuanii|Natsistu-Germuanien]] johtokundu rubei valmistamahes voinah [[Nevvostoliitto|Nevvostoliittuo]] vastah kerras jälles Francien kapitul’aciedu vuvvennu 1940. Germuanilazien valmistettu pluanu [[Nevvostoliitto|Nevvostoliittoh]] hyökkävymizekse sai Barbarossa-koudunimen. Sen pohjannu oli Päivänlasku-Jevroupas opittu blickrigan stratiegii («ylen rutto soda») da sen aigah huavattih hävittiä Ruskien Armien piävoimat "yhten lyhytaigazen kampuanien" aigah. Samal aigua valmisettih Ost-piäpluanua, sih reknailtih ottavuo hedi [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] valloittamizen jälles. Ost-pluanan mugah pidi kogonah hävittiä Nevvostoliiton valdivo, ottua da vediä iäre siepäi kai resursat da rikkahukset päivänlaskuh, "germuanivuttua" muan aloveh ihan Urualassah, hävittiä da vägehes ajua enimät paikallizet rahvas. Germuanii rikoi sobimuksen hyökkävymättömyös da 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 Natsistu-Germuanien da sen liittolazien voiskat sodua ilmoittamattah hyökkävyttih Nevvostoliittoh. Sodan allus (22. kezäkuudu 1941 — 18. kylmykuudu 1942) [[Nevvostoliitto|Nevvostoliitos]] oldih suuret rahvahan kaimavukset, viholline valloitti suuren alovehen muan päivänlaskus da [[Nevvostoliitto]] kaimai suuren vuitin resursoi. Ga Ruskien Armien urhollizen vastustamizen periä Germuanien "ylen ruton voinan" pluanu oli rikottu, Moskovan toras vermahtan hyökkävys oli azetettu. Sodatoimindan neroloin suaduu da talohuon sodallizekse muutettuu Ruskei Armii puolistustoimilois siirdyi hyökkävykseh. Sodan toizes ozas (kylmykuu 1942 — talvikuu 1943) Nevvostoliiton armii lähti stratiegiellizeh hyökkävykseh, voitti merkittävis toris Stalingruadan da Kurskan čupul da piästi suuren ozan Nevvostoliiton alovehii, se merkičči jyrkiä muutostu voinas da Germuanii hävitti stratiegiellizen alguhpanon voinas. Sodan kolmandes ozas (pakkaskuu 1944 — oraskuu 1945), jälles Nevvostoliiton kaikkien alovehien piäständiä, Ruskiel Armiel oldih lykykkähät rynnäkölotanduoperaciet Päivännouzu-Jevroupas da Balkanoil, se hävitti vermahtan piävoimat. Keviäl vuvvennu 1945 nevvostolazet voiskat otettih [[Berlin|Berlinan]], [[Natsi-Germuanii|Germuaniel]] pidi allekirjuttua vastustamatoi andavumine. Sodan aigah Nevvostoliitto Gitleranvastustahizeh liittoh kuulujannu luadi suurimii menetyksii Germuanien ammundutarbehil varustettuloile voimile da sen jevrouppalazile liittolazile, nenga Nevvostoliitol oli tärgevin rouli niilöin hävittämizes Jevroupas. Kolmen vuvven aigah (1941—1944) Nevvostoliittuo vastah vojuičči Germuanien läs 90 % kaikkii voimii. Gitleranvastustahizien liitolazien Normuandieh heittävyndiä jälles kezäkuul vuvvennu 1944 Päivännozufrontal jatkoi olendan ⅔ kaikkii germuanielazii voiskii. Nevvostoliitto voittajien mualoin joukos ezitti viärittäjii N'urnbergan tribunalas, kudai oigevuon mugah andoi arvosteluloi agressiivizele Germuanien alguh pannuole voinale, sodarikoksile da rikoksile ristikanzalližuttu vastah, kudamii oli luajittu nacistat voinan aigah, da se andoi suvvonpiätökset nacistoin piälimäzile pahanruadajile. Nevvostolazen rahvahan Suures Ižänmuallizes voinas voiton kunnivokse Nevvostoliiton Korgeviman Nevvoston Prezidiuman käskys 9. oraskuudu rodih kogo rahvahan pruazniekakse — Voiton päiväkse. == Soda-poliittine tila Jevroupas sodua vaste == Jälles Rapallon sobimuksen allekirjutandua vuvvennu 1922 Nevvostoliitol oldih ystävysvälit Veimaran Germuanienke. Ga konzu valdah tuldih nacistat A. Gitleran johtol vuvvennu 1933 nevvostoliitto-germuanielazet välit pahettih: nacionualu-socialistizel ideolougiel ihan allus algajen oli kommunistoin vastaine merkičys. Vuvvennu 1936 Germuanii da Japounii allekirjutettih Antikominternan paktan, kudaman tarkoituksennu oli kommunizman leviemizen vastustamine muailmas. Nämmis ololois Nevvostoliitto rubei kehittämääh välilöi Päivänlaskun mualoinke. Ulgoazieloin rahvahan komissuaru M. M. Litvinov oli kehittämäs kollektiivizen turvalližuon sistiemua taza-arvozien sobimuksien pohjal. Kaččomattah anglielazen da germuanielazen diplomuatien vastustukseh vuvvennu 1935 Nevvostoliitto allekirjutti sobimukset yhtehizeh abuh nähte Francien da Čehoslovuakienke. Vuvvennu 1938 Germuanii rubei tavoittelemah Čehoslovuakien Sudetskoidu alovehtu. Francii da Anglii tavoitettih vältyö voinas da kannatettih agressoran rauhoittajua poliitiekkua: M’unhenan sobimuksen mugah Germuaniel annettih luba anneksiiruija Sudetskoi aloveh, ku se ielleh vai ei rubies levendämäh omii alovehii. Ku Čeholovuakii rodih heikombakse, Pol’šu anneksiiruičči Tešinskoin alovehen. Jo vuvvennu 1939 Germuanii sobimuksen rikottuu okkupiiruičči kaiken Čehoslovuakien. Jevroupas kazvajan kriizisan aigah Nevvostoliito jatkoi tavoittelendan keskenäzen avun sobimuksien allekirjutandas Yhtistynnyön Kuningaskunnan da Francienke. Vuvvennu 1939 Moskovas algavuttih kolmen ozapuolen nevvottelut. Nevvostoliitto kehoitti yhtehizien toimiloin pluanan Germuanien agressiedu vastah, ga Pol’šu ei andanuh lubua tulla nevvostolazile voiskile omas alovehes poikki, ku algavunnou kogo Jevroupan voinu. Yhtistynnyh Kuningaskundu sežo ei tahtonuh allekirjuttua nimittumii sobimuksii Nevvostoliitonke. Ku päivänlaskun muat ei ruohtittu piättiä, nevvottelulois ei roinnuh tolkuu. Francien endine piäministru P. Reino jälles tunnusti, ku enne voinua sobimus keskenäzeh abuh nähte, kudaman kehoitti Nevvostoliitto, olis luonnollizennu tavannu azettua Germuanien tuliedu ekspansiedu. Ga Päivänlaskun muat ellendäjen kaimattih tämän mahton. Nevvostoliitto jäi yksinäh Germuanien mahtonalazen agressien ies da 23. elokuudu vuvvennu 1939 allekirjutti Germuanienke sobimuksen hyökkävymättömyös, kudamah liityi peittoprotokol eduvaikutuksien juandas Päivännozu-Jevroupas. Kui ozutettih tuliet tapahtumat, tämä sobimus rodih tärgiekse Nevvostoliiton Suures Ižänmuallizes voinas voittamizekse, se andoi sille kaksi vuottu valmistuakseh agressien vastustamizekse. === Jälles II muailman soda alguu === 1.syvyskuudu vuvvennu 1939 [[Natsi-Germuanii|Nacistu-Germuanii]] hyökkävyi [[Pol'šu|Pol'šah]], mi merkičči [[Toine muailmanvoinu|Toizen muailman]] [[Toine muailmanvoinu|sodan]] alguu. 17. syvyskuudu [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] voiskat piästih pol'šan rajas poikki da otettih vallan sen päivännouzupuolizet alovehet. [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] da [[Ven'a|ven'an]] histouriogruafies nämmii toimiloi sellitetäh kanzallizen rahvahan<ref>Мельтюхов М. И. Советско-польские войны. Военно-политическое противостояние 1918—1939 гг. — М.: Вече, 2001. — ISBN 5-7838-0951-7.</ref>(etnillizien ukrainalazien da valgoven'alazien) puolistamizel pol'šan valdivon hajuondan aigah. Kanzoinvälizel tazol da Pol'šan histouriogruafies nämmii tapahtumii pietäh agressiennu da zakonattomannu valloituksennu alovehien<ref>Snyder, Timothy. Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin. — New York: Basic Books, 2010. — ISBN 978-0465002399. (Глава 4: «Molotov-Ribbentrop Europe»).</ref>, kudamat oli eroitettu Molotovan — Ribbentropan paktale peitollizen ližäprotokolan mugah. Nämmä muat kuuluttih Ukrainan da Valgoven'an nevvostoliiton tazavaldoih, a 28.syvyskuudu Germuanii da Nevvostoliitto allekirjutettih sobimus ystävyös da rajas.<ref>Roberts, Geoffrey. The Soviet Union and the Origins of the Second World War: Russo-German Relations and the Road to War, 1933–1941. — London: Macmillan, 1995. — ISBN 978-0333556979.</ref> Syvyskuul vuvvennu 1939 agavuttih paginat [[Suomi|Suomenke]] alovehien vaihtamizes, ku suas siirdiä valdivolline raja Leningruadaspäi. Paginoin katkuandan jälles rodih Mainilan tapahtumu, min periä [[Nevvostoliitto]] katkai vihamiehien paktan da 30.kylmykuudu rubei toruamah [[Suomi|Suomie]] vastah. [[Talvivoinu|Talvisoda]] (1939-1940) loppih Moskovan rauhansobimuksen allekirjuttamizel, kudaman mugah [[Karjalankannas]] da erähät toizet alovehet siirryttih [[Nevvostoliitto|Nevvostoliittoh]]. Tämän hyökkävyksen periä Kanzoin Liigu ajoi Iäre [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] omas joukos kui valdivo-agressoru<ref>League of Nations Official Journal. Report on the Appeal of the Finnish Government, December 1939. (Документ об исключении СССР от 14 декабря 1939 года).</ref>. Suomen histouriogruafies tädä voinua pietäh kuhkuttamattomannu agressiennu<ref>Trotter, William R. The Winter War: The Russo-Finnish War of 1939–1940. — London: Aurum Press, 2002. — ISBN 978-1854108814.</ref>, kuduan aigua [[Nevvostoliitto]] oppi kogonah valloittua muan<ref>Барышников Н. И. Вступление Финляндии во Вторую мировую войну. 1940—1941 гг. — СПб.: Изд-во ЛГУ, 1988.</ref>. Kezäkuul vuvvennu 1940 Nevvostoliitto ezitti romuanien ultimatuman, sen jälles Sai Bessarabien da Pohjazen Bukovinan alovehet, kudamat kuuluttih Moldovan da Ukrainan nevvostoliiton tazavaldoih. Sil aigua nevvostoliiton painamizen da voiskien viendän periä [[Estounii]], [[Latvii|Latviedu]] da [[Litvu|Litvua]] pandih nevvostoliiton valdivoh. [[Ven'a|Ven'an]] histouriellizen tiijon mugah se oli rauhalline oigevusyhtevys<ref>Mawdsley, Evan. Thunder in the East: The Nazi-Soviet War 1941–1945. — London: Bloomsbury Academic, 2016. (Раздел о расширении советских границ в 1940 году).</ref>, ga Baltiekan mualoin da päivänlaskupuolizien mualoin histouries nämmii tapahtumii pietäh zakonattomannu anneksiennu da okkupatsiennu<ref>Мялксоо Лаури. Советская аннексия и государственная континуительность прибалтийских стран. — Тарту: Изд-во Тартуского ун-та, 2005. — ISBN 9949-11-144-7.</ref> == Nacistu-Germuanien valmistandu sodah Nevvostoliittuo vastah == [[Failu:Second_world_war_europe_1941_map_de.png|oikea|pienoiskuva|313x313px|Geopoliittine tila Jevroupas kezäkuul vuvvennu 1941 enne operaciedu Barbarossa. Siniine väri merkiččou Germuaniedu, sen okkupiiruittuloi alovehii da liittolazii. Ruskei väri ezittäy Yhtistynnyh Kuningaskundua da sen alovehii, vihandu väri on Nevvostoliitto.]] Lopullizesti Nevvostoliitonke voinan algavundas A. Gitler piätti 31. heinykuudu 1940 sen jälles, kui Germuanii voitti Francien. 18. talvikuudu vuvvennu 1940 [[Adolf Hitler|Hitler]] kirjutti direktiivan № 21, kudai sai Barbarossa-pluanu-nimen. Se rodih piädokumentakse Germuanien voinas Nevvostoliittuo vastah. Barbarossa-pluanan piätavoittehennu oli "pergua [[Nevvostoliitto]] lyhytaigazen kampuanien aigah", ei andua Ruskien Armien sodaozastoloile siirdyö muan sydämeh. Hyökkävymizekse huavattih käyttiä Germuanien kaikkii muavoiskii luguh ottamattah niilöi, kel oli okkupacien funksii Jevroupas, sežo huavattih käyttiä kahtu kolmattu ozua Sodailmuvoimii (L’uftvaffe) da pienen ozan Merilaivastos (Krigsmarine). Nemsoin voiskil pidi tulla Astrahanissah da tarvittajes luadie sie germuanielazile sodailmuvoimile olot «nevvostolazien tevolližuskeskuksih vaikuttamizekse Urualal». Moskovah piäiškun luadimizikse Valgoven’an kauti perustettih Keskus-armieloin joukko (48 diviiziedy 500 kilometrin piduhizele frontale). Suvi-armieloin joukol (40 germuanielastu diviiziedy liittolazien kannatuksenke frontal 1250 kilometrii) pidi hyökkävyö Kijevah. Pohjaine-armieloin joukol (29 diviiziedy frontal 290 kilometrii) oli tarkoituksennu peittäjen Keskus-joukon puolii valloittua Baltiekanrannikko da luadie kontaktu suomelazien voiskienke. Kogonaine enzimäzen stratiegiellizen ešelonan lugu, luguh ottajen suomelazii, vengrieläzii da rumiinielazii voiskii, oli 157 diviiziedy da 18 briguadua. Kaheksakse päiväkse nemsat jo reknailtih tulla alovehele Kaunas — Baranoviči — L’vov — Mogil’ov-Podol’skii. Voinan kahteksekymmenekse päiväkse huavattih jo olla Dnepral (čupul Kijevua suvemba) — Mozir’ — Rogačov — Orša — Vitebsku — Velikije Luki — suvemba Pskovua — suvemba Pärnuu. Jälles tädä huovattih huogavuo 20 päivän aigah, ku suas yhtistiä da uvvistua ozastot. Voinan nelländeksekymmenendekse päiväkse huavattih algua hyökkävyksen toine oza, sen aigah pidi valloittua [[Moskovu]], [[Piiteri]] da Donbassu. Pluanan luadijes erillisty huomavuo kiinitettih vuottamattomah hyökkävykseh. Germuanii pidi dezinformacien kampuaniedu, ozutti, ku noudau sobimustu hyökkävymättömyös Nevvostoliitonke. Germuanien johtokundu oppi uskoittua Nevvostoliiton halličustu sit, ku Germuaniel ei ole alovehellizii tavoittelemizii nevvostoliittuo kohtah. Germuanien alguhpanos ruvettih kehittymäh Nevvostoliitto-germuanielazet kontaktat korgiel tazol erilazien kanzoinvälizien ongelmien sellittämizekse, min periä nevvostolazil diplomuatoil oli hyvä mieli Nevvostoliitto-germuanielazis välilöis. Sen sijah oružan, sodatehniekan da toizien sodatavaroin tuotandon kazvamistu da mobilizacien ližäpidoloin pidämisty sellitettih, ku pidäy algua voinu Yhtistynnyön Kuningaskunnanke. Hyökkävysty peittäi ruado sai tiettylöi tuloksii, se autoi vermahtale vuottamattah hyökkävyö da olla stratiegiellizen voitonke voinan alguvaihies. === Nacistupluanat Nevvostoliittuo kohtah === Paiči sodapluanoi iččenäh, vie vuozinnu 1930 Germuanii valmisti Ost-piäpluanua, kudaman mugah Nevvostoliiton valloitettulois alovehis pidi ajua iäre 75-85 % eläjii da panna elämäh sinne nemsoi. Erillisty huomavuo kiinitettih ven’alazen rahvahan eroitandah alovehellizen da haldivollizen juandan vuoh. Sulakuul vuvvennu 1941 hyväksytyn Ol’denburg-pluanan  (ven.)olo. mugah pidi talovuollizesti käyttiä valloitettuloi alovehii da muuttua Nevvostoliitto reihan muatalovus-vara-abukohtakse. Germuanielazien voiskien einehturvuamine Nevvostoliiton vuoh oli muga sanotun nällän pluanan pohjannu, sen mugah pidi olla siviilirahvahien joukkosurmat. Jo voinan allettuu, 16. heinykuudu vuvvennu 1941 года, nevvottelus valloitettuloin alovehien reorganizacien kyzymyksis Gitler ilmoitti: «Myö ilmoitammo, ku jovvummo okkupiiruimah, ohjuamah da suattamah rauhah, ku sidä luajimmo rahvahan hyväkse… Nikel ei sua arvata, ku myö valmistammo lopullistu rakendehtu, ga se ei rodei meile tiel tarvittavis miäris — rubiemmo ajamah iäre, ambumah, — da kaikkie tädä myö rubiemmo ruadamah. Myö rubiemmo ruadamah nenga, ku myö täs olemmo vaiku väliaigazesti. Ga myöhäi rubiemmo tiedämäh, ku myö nikonzu emmo lähte sit muaspäi iäre». === Germuanien puolel vojuiččijat === Vuvven 1941 kezäkuukse Germuanien puolel oldih [[Fašistu-Itualii]], [[Rumiinii]], [[Vengrii]], [[Suomi]], [[Slovakii|Slovuakii]], [[Horvatii|Horvuatii]]. [[Itualii]] työndi ekspediciikorpusan (jälles sit rodih armii, kudamah kuului läs 200 tuhattu hengie). [[Rumiinii]] tavoitteli suaja [[Mustumeri|Mustanmeren]] lähäzen rannikon da Kriman, sit oli 200 tuhattu saldattua, lendovoimii da laivastuo. [[Vengrii]] työndi ekspediciikorpusan, kudamas oli enämbi 500 tuhattu hengie. Suomi otti ozua kahtennu armiennu — sodalendovoimat da sodamerivoimat (läs 450 tuhattu hengie). [[Slovakii|Slovuakii]] andoi 42,5 tuhanden hengen väit. Ispuanii työndi omatahtozien Valpassinizen diviizien da lendoeskadriljan. Horvuatii andoi kolme omatahtozien legionua. Germuanien puolel vojuittih kollaboracionistoin ozastot: generualu A. Vlasovan Ven’alaine piästöarmii, ukrainalazien nacionalistoin Nahtigal’- da Roland-bataljonat. Voinan aigua ukrainalazis oli luajittu 201. vardoičuspolicien bataljounu, kudai luadi äijii rikoksii tavallizii eläjii vastah. Nacistu-Germuanien puolel sežo oldih Pohjas-Kavkuazas da Kazkuazan tagavos rodivunnuzien ozastot — bataljounu Bergman, Gruuzien legionu, Azerbaidžuanan legionu, Pohjas-Kavkuazan legionu da muut Germuanien puolel vojuičči Ven'an korpussu  (ven.)olo. da toizet valgielois emigrantois luajitut ozastot. == Nevvostoliiton varustundu puolistukseh == Pakotettu industrializacii ennevoinahizien p’atiletkoin aigah andoi Nevvostoliitole toizen sija muailmas tevolližustuotandon miärän puoles (Amierikan Yhtysvaldoin jälles). Puolistuskululoin miäry oli 32,5:ssah % valdivollistu b’udžiettua. Muan päivänlaskuozas luajittih muan 80 % kaikis tevolližustuottehis. Kogonah azettua muan talohus sodarel’soile Nevvostoliitol puutui vaste vuvvennu 1942, konzu päivännouzuh työttih evakkoh da rubei ruadamah sie 2593 laitostu. Vuozinnu 1927—1937 päivänlaskurajal nostettih 13 lujoitettuu piirii (muga sanottu Stalinan liinii), vuozinnu 1938—1939 ruvettih nostamah vie kaheksa 8 lujoitettuu piirii. Vuozinnu 1940—1941 Päivänlasku-Ukrainan da Päivänlasku-valgoven’an liitettyy ruvettih nostamah uvvel rajal vie 20 lujoitettuu piirii (muga sanottu Molotovan liinii). Loppie nostandu uvvel rajal huavattih vuvven 1941 heinykuun 1. päiväkse, vahnal rajal — vuvven 1941 ligakuun 1. päiväkse. Konzu Germuanii hyökkävyi Nevvostoliittoh enimät lujoitukset ei oldu kogonah valmehet puolistukseh. Vuvven 1941 kezäkuun 22. päiväkse Ruskies Armies oli 303 diviiziedy, voiskien kogonaine lugumiäry oli 5,3 miljonua hengie. Vermaht vuvven 1941 kezäkuukse oli kogonah mobilizuittu (7,3 miljonua hengie). Syvyskuul vuvvennu 1940 Piäštuabu pidi paginan Nevvostoliiton ammundutarbehil varustettuloin voimien stratiegillizes tilas vuozinnu 1940—1941, oigieh miäräi Germuanien piävoimat Sanua pohjazemba. Ga 5. ligakuudu piätettih sijoittua piäozasto suvemba Brestua L'ublin — Breslau -iškuh nähte, ku suas Germuanien hyökkävyjes eroittua sidä Balkuanan mualois niilöin resursoinke. Pluanan mugah pidi avvuttua Päivänlaskun frontan 4. armiedu sen piävoimien tulien vastahhyökkävyksenke Päivännouzu-Prussieh. Vuvven 1940 heinykuus vuvven 1941 oraskuussah stratiegiellizi pluanoi muuteltih ei vähembä viitty kerdua. Piäštuaban lappuzes 15. oraskuudu vuvvennu 1941 kirjutettih, ku Germuanii pidäy omua armiedu kogonah mobilizuitunnu, min periä oli varavo, ku Germuanii hyökkävyy. Laskulois reknailtih voiskien toimiloi kahten vastahiškun mugah Germuanien hyökkävyjes: yhten, piälimäzen — Krakovah, Katoviceh, da toizen — Varšavah, Dembšinah tulendanke operacien 30. päiväkse Lodz’an, Oppel’nan čupule. == Tila 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 == === Nacistu-Germuanii === Sodan allukse Nevvostoliiton rajal oli kolme armien joukkuo, niilöin kogonaine lugu oli 5,5 miljonua hengie, 3712 tankua, 47 260 oružulaitehtu da miinoinheittäjiä, 4950 bojulendokonehtu. * '''Armieloin joukko «Pohjaine»''' (29 diviiziedu, piälikkö V. Leeb) toimi Gol’dapan da Memel’an čupul. Sih kuuluttih 16. da 18. armiet, 4. tankujoukko. Niilöin tarkoituksennu oli hävittiä Ruadajien da muanruadajien Ruskien Armien voimat Baltiekkumeren rannikol, valloittua portat, luguh ottajen Leningruadu da Kronštadt. * '''Armieloin joukko «Keskus»''' (50 diviiziedy, piälikkö F. Bok) oli Goldapas Vlodavoissah. Sih kuuluttih 9. da 4.armiet, 2. da 3. tankujoukot. Sen tarkoituksennu oli ymbäröijä da hävittiä nevvostolazii voiskii Valgoven’al, tulla Smolenskalluo da yhtistyö Pohjaine-joukonke. * '''Armieloin joukko «Suvi»''' (44 nemsoin, 13 rumiinoin diviiziedy da 13 briguadua, piälikkö G. Rundšedt) toimii Polesjas Mustahmeressäh. Sih kuului 1. tankujoukko, 6., 11., 17. armiet, rumiinoin da vengroin ozastot. Piäišku pidi luadie Kijevah da ielleh siirdyö Dnepran luo da liideheh. Pohjas-Suomes toimi Norviegii-armii (piälikkö N. Fal’kenhorst), sen tarkoituksennu oli Murmanskan, Pol’arnoin da Kirovan raududorogan valloitandu. === Nevvostoliitto === 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 Ruadajien da muanruadajien Ruskies Armies oli 303 diviiziedy, rajaokrugois — 172 diviiziedy (sit luvus 40 tankudiviiziedy), 3,3 miljonua hengie, 59 787 oružulaitehtu da miinoinheittäjiä, 12 782 tankua (luguh ottajen 1475 uuttu Т-34 da КВ), 10 743 lendokonehtu (läs 20 % uuzii modeliloi). Laivastos oli 220 tuhattu hengie, 182 laivua, luguh ottajen 3 linkorua, 7 kreiserua, 45 esmincua da 127 vienalastu venehty. Rajavoiskis da NKVD:n ozastolois oli läs 100 tuhattu hengie. Rajua puolistamas oldih Leningruadan, Baltiekkumeren rannikon, Päivänlaskun, Kijevan da Odesan okrugat Pohjazen, Baltiekkumeren da Mustanmeren laivaston kannatuksel. * '''Baltiekkumeren rannikon okrugu''' (F. I. Kuznecov): 8., 11. armii, luadimas oldih 27. armiedu. Aloveh Baltiekkumeres Litvan suvirajassah (300 kilometrii). * '''Päivänlaskun okrugu''' (D. G. Pavlov): 3., 4., 10. armiet, luadimas oldih 13. armiedu. 44 diviiziedy (12 tankudiviiziedy), aloveh Litvan suvirajaspäi Prip’atissah (470 kilometrii). * '''Kijevan okrugu''' (M. P. Kirponos): 58 diviiziedy (16 tankudiviiziedy), 4,8 tuhattu tankua, 5., 6., 1., 26. armiet. Aloveh — Prip’atis Lipkanassah (860 kilometrii). * '''Odesan okrugu''' (J. T. Čerevičenko): 9. armii (22 diviiziedy, 4 tankudiviiziedy), vardoičči rajua Lipkanas Dunajassah (480 kilometrii). * '''Leningruadan okruguг''' (M. M. Popov): 7., 14,, 23. armii, Pohjaine laivasto. Aloveh — 1300 kilometrii muarajua da 380 kilometrii merirajua. Ruadajien da muanruadajien Ruskien Armien toizeh ešelonah kuului 7 armiedu (77 diviiziedy). 32 diviizies, kudamien tarkoitus oli siirdyö päivänlaskuokrugoih, 16 tuldih kezäkuun 22. päiväkse. === Voimien ero === Armieloin joukko «Keskus» oli Päivänlaskufrontua kahteh kerdah suurembi luvun puoles, ga oli jällel tankois da lendovoimis. Lounasfrontu Suvi-joukkuo iel tehniekan puoles: seiččemeh kerdah tankoi puoles, 2,6 kerdah — lendokonehien puoles, 1,7 kerdah — artillierien puoles. Kaččomattah Nevvostoliiton voittoh tehniekan luvus, piäiškuloin suunnil Germuanii voitti eläväs voimas da kunnon ruavos. Läs 70 % l’uftvaffes oli tarkoitettu Nevvostoliittuo vastah. Germuanien lendäjien lendovalmistus keskimiärin oli 450 čuassuu, Nevvostoliitol — 30-180, min periä nemsoil oli luavulline edu ilmas. {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+ style="font-weight: bold; text-align: left; padding-bottom: 0.5em;" | Voimien ero Päivänlaskun sodatanderil 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 |- ! ! Vermaht ! Ruskei Armii ! Ero |- | Diviiziet | 166 | 190 | 1: 1,1 |- | Hengie | 4 329 500 | 3 262 851 | 1,3: 1 |- | Oružulaittehet da miinoinheittäjät | 42 601 | 59 787 | 1: 1,4 |- | Tanku da rynnäkölotanduoružat | 4364 | 15 687 | 1: 3,6 |- | Lendokonehet | 4795 | 10 743 | 1: 2,2 |} {| class="wikitable" style="text-align: left;" |+ style="font-weight: bold; text-align: left; padding-bottom: 0.5em;" | Nevvostoliiton ammundutarbehil varustettuloin voimien boju- da lugukogonažus Suuren Ižänmuallizen voinan aigah (1941) |- ! ! Hengie ! Ammunduoružu ! Art. sodajoukot ! Tankat ! Lendokonehet ! Bujulaivat ! Meh. transportu |- | Kaikkie | 5 434 729 | 7 983 119 | 117 581 | 23 106 | 24 488 | 910 | 528 571 |- | Kunnolleh | | | | 18 691 | 21 030 | | |} == Suuren Ižänmuallizen voinan piäkavvet == Histourienkirjutukses tavan mugah eroitetah Suuren Ižänmuallizen voinan kolme piäkauttu: * '''Enzimäine kauzi''' (22. kezäkuudu vuvvennu 1941 — 18. kylmykuudu vuvvennu 1942). Germuanien hyökkävyndy Nevvostoliittoh. Voinan algukauzi. Blickrigan hajuomine. Tora Moskovas. Vuvven 1942 kezän ozattomuot da voitetukse jiändät. * '''Toine kauzi''' (19. kylmykuudu 1942 — talvikuu 1943). Jyrky muutos voinas. Ruskien Armien voitot Stalingruadan da Kurskan toras, Dnepran toras. * '''Kolmas kauzi''' (pakkaskuu 1944 — 9. oraskuudu vuvvennu 1945). Vihollizen iäreajandu Nevvostoliiton rajoin tuakse. Jevroupan mualoin piästämine. Fašistubloukan hajuomine. Berlinan operacii. Germuanien ehtotoi kapitul’acii. Nevvostoliitto-japounielastu voinua pietäh Suuren Ižänmuallizen voinan lougillizennu jatkonnu. == Voinan enzimäine kauzi (22. kezäkuudu vuvvennu 1941 — 18. kylmykuudu vuvvennu 1942) == 8. kezäkuudu vuvvennu 1941 Nevvostoliiton rajasodaokrugoin ozastot pandih sodavalmistukseh. 13.—15. kezäkuudu päivänlaskuokrugoih työttih derektiivat Puolistuksen rahvahan komissuariatas da Piäštuabas («Bojuvalmistuksen parandamizes…») enzimäzen da toizen ešelonan ozastoloin rajalluo siirrändäh nähte "opastuksien" peittoaziennu. Tämän okrugan ammunduozastoloil pidi olla puolistukses 5—10 kilometrii rajaspäi; toizen ešelonan ozastoloil, ammundu- da mehaniziiruitun kompleksan, pidi olla puolistamas 30—40 kilometrii rajaspäi. Illal 21. kezäkuudu vuvvennu 1941 nemsoin miinoinheittäjät laivat azetettih miinupellot Suomen lahtes, ku suas rajoittua Nevvostoliiton Baltiekkulaivaston toimiloi. 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 3:06 aigah Mustanmeren laivaston piälikkö kontr-admirualu Ivan Jelisejev käski ambuo germuanielazii lendokonehii, kudamat tungiettihes Nevvostoliiton ilmah: se oli enzimäine käsky vastustua Nevvostoliittoh hyökkävynnyzii nemsoin voiskii Suures Ižänmuallizes voinas. 3:07 aigah 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 maršalu G. K. Žukov sai enzimäzen viestin bojutoimiloin algavundas. Terväh artilierien- da lendovalmsituksen jälles huondeksel nellän čuasun mail nemsoin voiskat hyökkävyttih Nevvostoliittoh. 5:30 aigah Germuanien poslu Nevvostoliitos V. Šelenburg andoi V. M. Molotovale noutan, kudamas lujoitettih, ku Nevvostoliitto «pidäy poliitiekkua Germuaniedu vastah», da pani rajale sodah valmehet voiskat. Samannu piän Nevvostoliitole ilmoitettih voinas Itualii da Rumiinii, Slovuakii — 23. kezäkuudu. Voinan enzimäzinny päivinny nemsoin da rumiinoin voiskat ylitettih Prut-joven da opittih piästä Dunais poikki, ga nevvostolazet voiskat voidih väliaijakse azettua heidy. 22. kezäkuudu keskipäivän aigah V. M. Molotov ruadivon kauti kiändyi Nevvostoliiton kanzalazien puoleh da ilmoitti Germuanien Nevvostoliittoh hyökkävyndäs. Nevvostoliiton Korgeviman Nevvoston Prezidiuman käskys 22. kezäkuudu kezäkuun 23. päiväs algavui armiivellallizien mobilizacii 14 ijän mugah (1905—1918 roinduvuozien mugah) 14 sodaokrugas. [[Failu:RIAN_archive_+662733_Recruits_leave_for_front_during_mobilization.jpg|vasen|pienoiskuva|250x250px|Nevvostolazien jalguväit lähtietäh frontale, 23. kezäkuudu vuvvennu 1941, voinan toine päivy.]] 23. kezäkuudu perustettih Piäjohtoštuabu (elokuun 8. päiväs — Ylimäine piäjohtoštuabu), а 30. kezäkuudu — Valdivolline puolistuskomitiettu, kudaman piälikökse rodih I. V. Stalin. Kezäkuus ruvettih keriämäh rahvahan armiedu. 26. kezäkuudu enzikerdua ezitettih ven. ''«Священная война»''-pajuo, kudai rodih Suuren Ižänmuallizen voinan gimnakse. Vuvven 1941 elokuukse mobilizuittih enämbi 14 miljonua hengie. Sil aigua nemsoin voiskat suadih stratiegiellizen iniciatiivan da valloitettih ilman da rajatoris voitettih nevvostolazii voiskii, enimite päivänlaskučural (Baltiekkumeren rannikko da Valgoven’a). Lounasčural (Ukrainu) da luodehčural (Leningruadu) blickrig  (ven.)olo. ei lykistynnyh. === Vuvven 1941 Kezä-sygyzylline kampuanii === Voinan algukavvennu Nevvostoliiton rajapiirilöis Litvan alovehel, Latvien suviozas, Valgoven’al da Päivänslasku-Ukrainal 22.—29. kezäkuudu vuvvennu 1941 (rajatorien lopundan aigu on ehtolline), mendih suojavuksenvoiskien da rajavoiskien bujut. Net roittih kolmen stratiegiellizen operacien ozikse: Baltiekkumeren rannikon (22. kezäkuudu — 9. heinykuudu), Valgoven'an (22. kezäkuudu — 9. heinykuudu) da L’vov-Černigovan (22. kezäkuudu — 6. heinykuudu). Voinan allus Ruskei Armii noudi suojavuksen ennevoinahizii pluanoi, kudamien mugah pidi azettua viholline rajal da sit mennä vastahhyökkävykseh da siirdiä bojutoimet vihollizen alovehele. Nämmä pluanat ei roittu aktualizikse jo voinan enzipäivis, konzu vermahtu katkai nevvostolazen puolistuksen. Hyökkävyksen vastustamine liittyy toziazies erähien rajakohtien puolistamizeh da erillizih vastahiškuloih. Urholližuon da kestävyön simvolakse rodih Brestan linnoituksen garnizonu, kudai ei andanuh katkata puolistustu kuun aigah (22. kezäkuudu — 23. heinykuudu). Verellizet bojut 9.-10. heinykuudu Lugan, Smolenskan, Kijevan da Kišen’ovan lähäl merkittih voinan rajakavven lopundua. Sit aijas algavuttih uvvet stratiegiellizet puolistusoperaciet, kudamih otettih ozua toizen stratiegiellizen ešelonan ozastot. Hätkembän kestäjänny oli stratiegielline puolistusopercii Karjalas da pol’arnoin kruugan tagan (29. kezäkuudu — 10. ligakuudu), kudaman aigah mendih bojut Murmanskan, Kandalehten da Petroskoin čural. Bojuloin kolmes nedälis nemsoin voiskat valloitettih Baltiekkumeren rannikon, Valgoven'an socialistizen nevvostotazavallan, suuren oza Ukrainan da Moldouvien socialistizis nevvostotazavallois, eistyttih sydämeh läs 600 kilometrile. Hyökkävyksen vauhti oli keskimiärin 15-30 kilometrii suutkis. Raja- da puolistusbojulois kogonah hävitettih Ruadajien da muanruadajien Ruskien Armien 28 diviiziedy, enämbi 70:s niilöis oldih kaimavukset 50 % da enämbi. Ruskien Armien kaimavukset 30. heinykuudu oldih 651 065 hengie (447 015 igäzet, 204 050 sanituarizet). Hävitettih läs 6 tuhattu tankua, läs 9,5 tuhattu oružulaitehtu, 12 tuhattu miinoinheittäjiä, 3468 lendokonehtu. Tehniekan suurin vuitti hävitettih myöstyjes rikkomizien periä da ku ei olluh poltoainehtu. Tankoin ylen suuren hävittämizen da zavodoin evakon täh ei ruvennuh täydymäh tankoi. Heinykuus Piäjohtoštuabu luadi frontien joukon puolistusoperacien, sih otti ozua mondu frontua, lendovoimat, ilmupuolistus, Primorskan čural laivastogi. Piäoperacieloinnu oldih: Leningruadan (10. heinykuudu — 30. syvyskuudu), Smolenskan (10. heinykuudu — 10. syvyskuudu), Kijevan (7. heinykuudu — 26. syvyskuudu), Donbassu-Rostovan (29. syvyskuudu — 16. kylmykuudu), Moskovan (30. syvyskuudu — 5. talvikuudu) da Tulan (24. ligakuudu — 5. talvikuudu) puolistusoperciet. Keskus -armieloin joukon hyökkävys Moskovah (Taifun-operacii) algavui 30. syvyskuudu. Jälles jygielöi bojuloi nemsat valloitettih V’az’man, Br’anskan, Orlan, Rževan da toizii linnoi. 10. ligakuudu Päivänlasku- da Rezervufrontat yhtistettih G. K. Žukovan johtol, se algoi kiirehellizen Možaiskan puolistusliinien lujoittamizen da kiirehel työndi frontale rezervuozastoloi. Ligakuun 30. päiväkse vihollizen hyökkävys Moskovan čupul azetettih. Samal aigua nämmien tapahtumienke frontan suvipuolel Ruskei Armii pidi puolistusoperacieloi Molduavies, Odesas (5. elokuudu — 16. ligakuudu), Krimas (ligakuun 18. päiväs algejen), algavui Sevastoupolin puolistus (ligakuun 30. päiväs). Vuvven 1941 kezä-sygyzyllizen kampuanien aigah kaččomattah suurih suavutuksih Kijevan lähäl vermaht ei voinnuh täyttiä Barbarossa-pluanan stratiegiellizii tavoittehii. Germuanien generualu H. Guderian pani merkile, ku aigu, kudamua tarvittih Moskovah hyökkävyjes, oli kaimattu. Talvikuukse Germuanien voiskat eistyttih 850—1200 kilometrile, ga verhmatan besprecendentnoit kaimavukset oldih 740 tuhattu hengie (230 tuhattu tapettuloinnu). Безвозвратные потери РККА превысили 3,1 млн человек. Nevvostoliitto kaimai tärgielöi tevolližuspiirilöi da linnoi — Minskan, Kijevan, Har’kovan, Smolenksan, Odesan, Dnepropetrovskan. Leningruadu oli ymbäröitty. Okkupiiruittih suurii alovehii miljonoi eläjienke, sadoi tuhanzii kuoli da oli vietty Germuanieh. === Vuozien 1941—1942 talvikampuanii === 15.-16. kylmykuudu vuvvennu 1941 germuanielazet voiskat allettih Moskovah hyökkävymizen toizen kavven, net opittih ymbäröijä linnan luodehespäi da lounahaspäi. Dmitrosvkoil čural net piästih kanualassah Moskovu-Volga, valloitettih Klinan, Solnečnogrskan da Krasnoin Pol’anan; lounahas 2. tankuarmii piäzi Kaširassah. Yhtelläh kylmykuun lopus hyökkävys azetettih kaikil čuril. 5. talvikuudu vuvvennu 1941 algavui Nevvostoliiton vastahhyökkävys Moskovan čupul, sih yhtyttih Päivänalskun (G. K. Žukov), Kalininan (I. S. Konev) da Lounahan (S. K. Timošenko) frontat. Vuvven 1942 pakkaskuun 7. päiväkse viholline ajettih iäre 80-250 kilometrile. Piästettih Moskovan da Tulan aloveh, Kalininan da Smolenskan alovehen suurembi vuitti. Varavuo piälinnale ei roinnuh. Hävitettih varavukset piälinnua kohtah. Samal aigua operacienke Moskovan čupul kylmykuun 10. päiväs kylmykuun 30. päivässäh meni Tihvinän stratiegielline operacii. Ruskiel Armiel puutui ajua iäre nemsoin voiskat, piästiä Tihvin da suaja endizeh kundoh raududorogan yhtevys Leningruadanke. Viholline kaimai edupoziciet luodehčural. Suves 17. kylmykuudu nemsat allettih hyökkävyksen Rostov-na-Donu-linnah. Linnu valloitettih 21. kylmykuudu, ga 29. kylmykuudu nevvostolazet voiskat piästettih sen. Vihollistu ajettih iäre 60-80 kilometrile da frontu rodih Miusan rajal. Nenga vuvven 1941 lopukse rodih selgei, ku Barbarossa-pluanan stratiegiellizet tarkoitukset ei oldu tavoitettu. Vermaht ei voinnuh valloittua nigo Moskovua, nigo Leningruadua, nigo Kavkuazua. Germuanielaine histourientutkii K. Reingardt kirjutti, ku Moskovan luo Gitleran stratiegii romahtihes da jo talvel vuvvennu 1941/42 germuanielazes johtokunnas ellendettih, ku voinu rodieu pitky. 5. pakkaskuudu vuvvennu 1942 piettih nevvottelu Piäjohtoštuabas, kudamas piätettih suuris rynnäkkölöis kaikil frontil. Sidä kannatettih L. P. Berija da G. M. Malenkov. Vastah oli G. K. Žukov da N. A. Voznesenskii, kudamat sanottih, ku ei tävvy tehniekkua, transportua da opastunnuzii rezervoi. Yhtelläh Stalin hyväksyi pluanan, ilmoitti sit, ku vihollistu pidäy terväh keviässäh ajua iäre. Pakkaskuus sulakuussah vuvvennu 1942 Ruskei Armii pidi Ržev-V’azemskoin stratiegiellizen rynnäkköoperacien da Kerči-Feodousien desantuoperacien. Kaččomattah Ruskien Armien erillizih suavutuksih, nemsoin voiskat säilytettih omii pozicieloi. Enimite suuret kaimavukset nevvostolazil voiskil oldih Rževan luo, kus rodih vistuppu, kudai säilyi vuvven 1943 kevätkuussah. 20. sulakuudu Ruskei Armii siirdyi puolistukseh. 18. pakkaskuudu algavui Barvenkovo-Lozovskoi operacii. Hirvielöin bojuloin jälles nevvostolazil voiskil puutui katkata nemsoin puolistuksen frontal levevyöl 100 kilometrissäh, siirdyö 90-100 kilometrile da valloittua suuri placdarmu Severnoin Doncan oigiel rannal, se rodih perustannu keviän Har'kovan hyökkävykseh nähte. === Vuvven 1942 kezä — sygyzy === Nevvostoliiton johtokundu huavai vuvven 1942 kezän aigua ajua iäre vihollistu da piästiä sit kai Nevvostoliiton muat. Ga vermahtan vägilöin väheksimine toi suurih kaimavuksih. Oraskuul nevvostolazii voiskii hävitettih Har’kovan operacies, Kriman frontu sežo oli voitettu. Germuanien johtokundu Blau-pluanan hantuzis pani tavoittehekse valloittua Kavkuazu, Donbassu, Kubani, Stalingruadu da piästä Volgale. Suvi-armieloin joukko juattih armieloin A-joukkoh (piäišku Kavkuazah) da armieloin B-joukkoh (abuišku Stalingruadah). 28. kezäkuudu algavui Voronežu-Vorošilovgradan puolistusoperacii. Nemsoin voiskat siirryttih 500—650 kilometrile da piästih Volgale. Vastah 28. heinykuudu vuvvennu 1942 piästettih ilmah käsky № 227 {{K-ru|Ни шагу назад}}, kudaman mugah kuri rodih kovembakse, luajittih štruaffuozastoloi da zagradjoukkoloi. 17. heinykuudu algavui Stalingruadan stratiegielline puolistusoperacii. Kuun aigah 62. (V. I. Čuikov) da 64. (M. S. Šumilov) armiet puolistettih Donan izlučinan čupul. 23. elokuudu Paul’usan 6. armii piäzi Volgalluo. Samannu piän oli kova Stalingruadan bombitus. 13. syvyskuudu algavuttih uuliččubojut, kudamt mendih kylmykuussah. Kavkuazal nemsoin voiskil puutui valloittua erähii Kavkuazan piämägiharjandehen ylityskohtii, ga ei puuttunuh piästä neftin olopaikkoih. Keskus- da luodehpuolil sežo mendih suuret operaciet. Ržev-Sičovskoi operacies (30. heinykuudu — 23. elokuudu) da operacies Suhiničin da Kozel’skan čupul (22.-29. elokuudu) kaimavuksii oli 228 tuhattu hengie. L’ubanskois operacies (pakkaskuu — heinykuu) da operacies 2. iškuarmien ymbäröičykses piäzemizekse kaimavuksii oli 403 tuhattu hengie. Germuanien tila sygyzykse paheni. Kaččomattah pienembih kaimavuksih Ruskieh Armieh verratunnu, germuanielaine talohus ei voinnuh kompensiiruija tehniekan kaimavuksii. Vermahtan bojuroutis Stalingruadan puolel puaksuh oli vähembä 30 hengie štuattuolijois 180. Päivännouzun frontu levii, puolistuksen tihevys väheni. Frontan merkittävii ozii valloitettih Germuanien armien liittolazet — Rumiinien, Vengrien, Itualien voiskat, kudamat oli pahoi varustunnuot da ei tarbehekse oružanke. Kavven lopukse lujeni kanzoinväline yhtehine ruado nacistoin agressien vastustamizeks: vuozien 1941—1942 sobimuksien tuloksennu rodih Gitleranvastahizen koalicien ydin — Nevvostoliitto, Yhtistynnyh Kuningaskundu da Amierikan Yhtysvallat. == Talovuolline vastustus == Nevvostoliitos voinan enzipäivis meni rahvahan, laitoksien, virrastoloin da ainehellizien resursoin joukkoevakko. Vuvven 1941 lopukse päivännouzuh viettih läs 2600 laitostu da 2,3 miljonua žiivattoin piädy. Vuvvennu 1942 Nevvostoliitto valmisti 5,91 miljonua yksikkyö ammunduoružua (pistoliettoittah da revel’veroittah), 287 tuhattu oružua da miinoinheittäjiä, 24,5 tuhattu tankua da ičeksehliikkujua artilieriilaitehtu, 25,4 tuhattu lendokonehtu (niilöin luvus 21,7 tuhattu bojulendokonehtu). Tehniekan valmistandu vuvven toizel puoliškol merkittäväh kazvoi. Vuvven 1942 kezäkse loppih Nevvostoliiton talohuon siirrändy sodaraiživoloile. Tuondat lend-lizan mugah oldih 4 % nevvostolazes tuotandos, ga tankoin da lendokonehien mugah — 10 % и 12 % jälletysti lugijen; eniten suurin miäry oli ulgomuan mašinois, net äijäh kerdah ylitettih ižänmuan tuotanduo. Sen sijah piägruuzutuondu lend-lizan mugah rodih muah jo jyrkän muutoksen jälles. Nevvostolazen talohuon ominažuksii oli militarizacien korgei tazo. Nenga vuvvennu 1943, kaččomattah nelläh kerdah Germuanies jällele jiändäs teräsravvan valandas, Nevvostoliitto valmisti 2,5 kerdah enämbän tankua. == Okupacii da sen vastustus == Nemsoin okupacies oldih Valgoven’an, Ukrainan, Estounien, Latvien, Litvan socialistizet nevvostotazavallat, 13 Ven’an federatiivizen socialistizen nevvostotazavallan alovehtu. Molduavien socialistine nevvostotazavaldu da erähät Ukrainan socialistizen nevvostotazavallan alovehet oldih Rumiinien vallas, Karjal-suomelazen socialistizen nevvostotazavallan oza oli suomelazien valloitetunnu. Okupacies meni joukkoterroru. Vuvven 1941 oraskuun 13. päivän käskyn mugah Gitleran johtokundu piästi vermahtua vastuolližuos siviilirahvastu kohtah. Hyökkävys oli työtty ei vaiku Nevvostoliiton sodavoimii vastah, ga sen rahvahiigi vastah, enne kaikkie jevreilöin da slavjuanoin kohtah, kudamii sanottih alimakse rahvasrovukse. Okkupiiruittuloil mualoil otettih käyttöh uuzii haldivollizii struktuuroi, paikallizii ičehaldivoloi da policii. Kaikkiel meni propagandu, meni rahvahan ideolougien opastus, kiellettih histourien opastandu, hävitettih kniigoi. Okkupantat luajittih ruadokurin 18-45-igäzih kanzalazih nähte (jevreilöih — igih 60), ruadopäivy kesti 16 čuassussah. Ku ei kuunneltu, sit oldih kovat repressiet. Siviilirahvahien joukkotappamizet roittih jogapäiväzekse aziekse. Yhtes vai Babii Jar -eländykohtas ammuttih enämbi 100 tuhattu hengie. Voinan aigah kuoli Valgoven’an joga nelläs eläi. Kaikkiedah valloitettuloil alovehil kuoli enämbi 7,4 miljonua siviilirahvastu. Enämbi 5,2 miljonua nevvostolastu kanzalastu työttih Germuanieh pakotettuloih ruadoloih. Jälles voinua sai järilleh kiännyttiä läs 2,65 miljonua hengie; 451 tuhattu jäi rajan tuakse, enämbi 2,1 miljonua kuoli vangittuloinnu. Voinan enzipäivis Nevvostoliiton johtokundu rubei valmistamah peitollistu toimindua vihollizen tagavos. Ga nemsoin rutto hyökkävys ei andanuh loppie vastustuksen verkon luajindua. Äijät peitollizen toimindan joukot roittihes spontuanizesti. Merkittävänny ezimerkinny oli nuorižoyhtistys "Nuori gvardii", kudai perustettih Krasnodonal. Peitollizeh toimindah kuulujat oldih tiijusteluruadolois, levitettih tiedoloi da agitacieloi, luajittih diversielöi, hävitettih kollaboracionistoi. Kaikkiedah vuozinnu 1941—1944 valloitettuloil alovehil toimi läs 6,2 tuhattu partizuanoin joukkuo da yhtymiä, niilöis oli läs 1 miljonua hengie. Vuvvennu 1942 luajittih Partizuanoin liikkehen keskusštuabu (piälikkö P. K. Ponomarenko). Partizuanat kiinitettih iččeh päi 10:ssäh % vihollizen vägilöi. Semmite effektiivizimat oldih operaciet «Rel’suvoinu» da «Konsertu», kudamii piettih vuvvennu 1943. Partizuanoin da peitollizeh toimindah kuulujien ruavos oli suuri panos nevvostolazien alovehien okkupantois piäständäs. == Voinan toine oza (jyrky muutos) == === Vuozien 1942—1943 talvikampuanii === 19. kylmykuudu vuvvennu 1942 algavui nevvostolazien voiskien vastahhyökkävys Uran-operacien hantuzis, 23. kylmykuudu Stalingruadan da Lounasfrontan ozastot yhtistyttih Kalač-na-Donu-linnalluo da ymbäröittih vihollizen 22 diviiziedy. 16. talvikuudu algavunnuon Malii Saturn -operacien aigah vagavah kärzi Don-armieloin joukko Manšteinan johtol, se ei voinnuh deblokiiruija nemsoin ymbäröittyy joukkuo Stalingruadas. Rengas-operacien hantuzis (10. pakkskuudu — 2. tuhukuudu vuvvennu 1943) Donan frontan väil algavui ymbäröityn 6. armien hävittämine. 31. pakkaskuudu vuvvennu 1943 nemsoin voiskien joukon piälikkö blokiiruitus Stalingruadas generualu-fel’dmaršalu F. Paul’us suostui plenah 38. motoammundubriguadan vahnembale leitenantale F. Il’čenkole. Se oli enzimäine nemsoin oficieran kiiniotandu kaiken II Muailman voinan aigah. 2. tuhukuudu kapituliiruittihes nemsoin 6. armien loput. Kiini otettih läs 90 tuhattu nemsoin saldattua da oficierua. Nevvostoliito-germuanielazel frontal keskusozas pietyt hyökkävysoperaciet hos oldih lykyttömät, ga lykky suvipuolel andoi lykyn nevvostolazien voiskien talvikampuaniele kogonah — yksi nemsoin da nelli Germuanien liittolazien armiedu oli hävitetty. Toizekse talvikampuanien tärgiekse tapahtumakse rodih Pohjas-Kavkuazan hyökkävysoperacii da Leningruadan blokuadan katkuamine (18. pakkaskuudu vuvvennu 1943). 13. pakkskuudu — 3. kevätkuudu vuvvennu 1943 nevvostolazet voiskat todevutettih Voronežu-Har’kovan stratiegiellistu hyökkävysoperaciedu. Sen tuloksennu rodih nemsoin B-armieloin joukon voittamine, kogonah hävitettih sih joukkoh kuulujat 8. Itualien armii da 2. Vengrien armii, piästettih Voronežu, Kursku, Belgorodu, Har'kovu. 19. tuhukuudu vuvvennu 1943 Suvi-armieloin joukkoloin voiskat Manšteinan johtol lähtiettih vastahhyökkävykseh suvičural da uvvessah valloitettih Har’kovu, mi avvutti lykätä nevvostolazii voiskii päivännouzuh (erähil puolil 150—200 kilometrile). Pieni oza nevvostolazii voiskii oli ymbäröitty. Ga nevvostolazen johtokunnan käyttöh otetut ruadomiärät avvutettih azettua nemsoi da stabiliziiruija frontu. Talvel vuvvennu 1943 nemsoin Val’ter Model’an 9. armiel pidi jättiä Ržev-V’azman vistuppu. Kalininan da Päivänlaskun frontan voiskat ajettih peräh vihollizii. Sen Ržev-V’azman operacien aigah (2. — 31. kevätkuudu vuvvennu 1943) nevvostolazet voiskat siirrettih frontan liinien Moskovaspäi vie 130—160 kilometrile da piästettih Rževan da V’azman. Tuhukuul—sulakuul vuvvennu 1943 Luodehfrontan, generualu-polkovniekan M. S. Hozinan erillizen joukon, Leningruadan da Volhovan frontan voiskat todevutettih Pohjaine Tiähti -operaciedu, ku suas ymbäröijä da kogonah hävittiä Pohjaine-armieloin joukon, piästiä Leningruadu da luadie olot Baltiekkumeren rannikole lykykkähäh hyökkävyndäh nähte. Ga se operacii ei olluh lykykäs — niyksi tavoittehis ei olluh suavutettu. === Vuvven 1943 kezä-sygyzylline kampuanii === Stratiegielline väliaigu, kudai rodih vuozien 1942—1943 talvikampuanien jälles, andoi mahton varustuakseh tulieloih torih. 12. sulakuudu Piäjohtoštuabu kačoi frontien sodanevvostoloin kehoituksii da Piäjohtoštuaban mielii; sen jälles hyväksyttih pluanu vuvven 1943 kezäkse da sygyzykse. Piätapahtumil pidi olla Kurskan stratiegiellizen placdarman čupul, kuspäi pidi luadie flanguiškuloi vihollizen Orlovan da Belgoros-Har’kovan joukkoloi vastah. Išku Kurskan vistupaspäi avuas dorogan Kijevale da avvuttas nemsoin Suvi-armieloin joukon hävitändäs da tulies Ukrainan huruan rannan piäständäs. Kezä-sygyzyllizen kampuanien piätapahtumikse roittih Kurskan tora da Tora Dnepras. Kurskan toran aigah vermahtu pidi jälgimäzen stratiegiellizen hyökkävysopercien Päivännouzufrontal (koudunimi «Citadel’»), oppi roita ielolijakse voinas. Ga ei lykystynnyh da nevvostolazien voiskien vastahhyökkävyksen aigah nemsoin voiskii hävitettih. Kurskan toran aigah 12. heinykuudu vuvvennu 1943 tapahtui muailman histouries suurin yksipäivähine tankutora Prohorovkan luo. Kutuzov- da Polkovodec Rum’ancev-operacieloin aigah 5. elokuudu Ruskei Armii piästi Orlovan da Belgorodan, 23. elokuudu piästettih Har’kovu. 7. elokuudu — 2. ligakuudu vuvvennu 1943 nevvostolazet voiskat todevutettih Smolenskan stratiegiellizen operacien, sen aigah 25. syvyskuudu piästettih Smolensku, nevvostolazet voiskat siirryttih päivänlaskuh päi 200—250 kilometrile. 13. elokuudu — 22. syvyskuudu vuvvennu 1943 nevvostolazet voiskat todevutettih Donbasan operacii, sen tuloksennu rodih kogonaine Donbasan hiilibasseinan piäständy. Tulien hyökkävyksen aigah Ruskei Armii voitti nemsoin voiskii da piästi alovehen Dnepraspäi päivännouzuh päi, da Dnepran piävänlaskurannale piästyy 6. kylmykuudu vuvvennu 1943 piästi Kijevan. 9. syvyskuudu — 9. ligakuudu vuvvennu 1943 todevutettih Novorossiisku-Tamanskoi operacii, sen aigah piästettih Tamanskoin niemimua, nevvostolazet voiskat tuldih piästämäh Kriman niemimuadu. Melitopolin (26. syvyskuudu — 5. kylmykuudu vuvvennu 1943) da Kerči-El’tigenskoin operacieloin aigah (31. ligakuudu — 11. kylmykuudu vuvvennu 1943) nevvostolazet voiskat piästih Turcien vualas läbi Perekopskoil kannaksel, valloitettih placdarmu Sivašan suvirannal da Kerčin niemimual, ga piästiä kerras Krimu ei puuttunuh — ei olluh tarbehekse vägilöi. Kampuanien aigah Ruskiel Armiel puutui eistyö päivänlaskuh 500:s 1300:ssah kilometrii, piästiä läs 2/3 valloitettuloi alovehii, niilöin luvus tärgielöi talovuolliizi (Donbassu, Har'kovu) da muatalovuallizii alovehii (Černozemje, Kubani, Ukrainan päivännouzu). Nevvostoliiton da Germuanien väit vuvven 1943 kezä-sygyzyllizen kampuanien lopukse oldih monien tunnuksien mugah samal tazol, ga tankoin da ičeksehliikkujien artilieriioružien mugah Ruskei Armii kaimai oman edun, kudai oli Kurskan torua enne (10,1 tuhattu vastah nemsoin 5,8 tuhattu). Vuvven 1943 toizes puoliškos Ruskei Armii kaimai enämbän 18 000 tankua da ičeksehliikkujua artilieriioružua, nemsat enämbän 3 000 tankua da šturmuoružua, ga lendokonehien puoles enzikerdua voinan aigua kaimavukset oldih vihollistu vähembä — läs 6 500 nevvostolastu da läs 10 000 nemsoin lendokonehtu. 28. kylmykuudu — 1. talvikuudu piettih I. Stalinan, U. Čerčillän da F. D. Ruzvel’tan Tegeranan konferensii. Sil piäkyzymyksenny oli toizen frontan avuamine. == Voinan kolmas kauzi == Voinan kolmandel kavvel (1944 — vuvven 1945 algu) merkittäväh ližettih nemsoin ammundutarbehil varustetut voimat, semmite tehniellizes puoles. Nenga tankoin da ičeksehliikkujan artilieriioružan lugu vermahtas 1. pakkaskuudu vuvvennu 1945 oli 12 990 yksikkyö, verratunnu vuodeh enne oli 9149 yksikkyö. Se rodih Germuanien tevolližuon mobilizacien hyvyös. Ga kaimavuksien periä Päivännouzufrontal da poltoainehien vähyös voiskien luadutazo aleni. Samal aigua Ruskei Armii sikse aigua oli suannuh vagavan bojuneron. '''Vuvven 1944 talvi-keviälline kampuanii''' Kampuanii algavui Ukrainan oigiel rannal hyökkävyndäs (24. talvikuudu vuvvennu 1943 — 17. sulakuudu vuvvennu 1944), sen aigah todevutettih Žitomiru-Berdičevskoi, Kirovogruadan, Korsun’-Ševčenkovskoi, Lucko-Rovnenskoi, Nikopol’sko-Krivorožskoi, Proskurovsko-Černovickoi, Umansko-Botašanskoi, Bereznegovato-Snigir’ovskoi da Odesan operaciet. Hävitettih Suvi- da A-armieloin joukot, piästettih Ukrainan oigei randu, voiskat tuldih Karpuatoilluo da Rumiinien alovehele. Otettih ozua 1.-4. Ukrainan frontu, 2. Valgoven'an frontu, Mustanmeren laivasto, Azovan laivasto da partizuanat. Vihollistu ajettih 250—450 kilometrile. Ruskien Armien kaimavukset oldih läs 1,1 miljonua hengie, niilöis igäzet — enämbi 270 tuhattu. Samal aigua piettih Leningruadu-Novgorodan operacii (14. pakkaskuudu — 1. kevätkuudu). Sih otettih ozua Leningruadan, Volhovan, 2. Baltiekkumeren rannikon frontan ozastot, Baltiekan laivasto, loitokse ambujat lendovoimat da partizuanat. Operacien aigah Leningruadan blokuadu oli hävitetty (27. pakkaskuudu vuvvennu 1944), piästettih läs kai Leningruadan, Novgorodan aloveh, suurin oza Kalininan alovehtu, Estounien oza. Nevvostolazet voiskat siirryttih 220—280 kilometrile. Kaimattih enämbi 300 tuhattu hengie, niilöis ijäkse 75 tuhattu. Sulakuul — oraskuul todevutettih Kriman hyökkävysoperacii (8. sulakuudu — 12. oraskuudu). Perekopsko-Sevastoupolin da Kerč-Sevastoupolin operacien aigah piästettih kai Krimu, hävitettih nemsoin 17. armii. Mustanmeren laivasto kiändyi järilleh Sevastoupolih. Otettih ozua 4. Ukrainan frontu, Erilline Primorjan armii, Mustanmeren laivasto da Azovan laivasto. Kaimavukset — vähembi 85 tuhattu hengie, igäzet — läs 17 tuhattu. Oršan da Vitebskan operaciet ei oldu lykykkähät — nemsat lujah pieteltih Valgoven’ua. '''Vuvven 1944 kezä-sygyzylline kampuanii''' Vuvven 1944 kezäkuus liittolazet avattih toine frontu Jevroupas, min periä Germuanien tila paheni. Nevvostoliitto todevutti mondu hyökkävysoperaciedu: Valgoven’an, Viiborgu-Petroskoin, L’vov-Sandomirskoin, Jassko-Kišen'ovan, Baltiekkumeren rannikon. Piästettih Valgoven’a, Ukrainu, enin oza Baltiekkumeren rannikos, oza Čehoslovuakiedu, pohjaine Zapol’arje da Norviegien pohjaine. Rumiinii da Bolguarii kapituliiruittih. 5. syvyskuudu Nevvostoliitto ilmoitti voinan Bolguariele da piäzi sen alovehile, vastustustu ei suannuh. Nevvostolazet voiskat piästih Pol’šan alovehile. Päivänlasku-Ukrainal, Valgoven’al da Litvas net vastavuttih Krijovoin armienke, kudai oli Pol’šan emigrantoin halličuksen vallanalazennu. Se tavoitteli valloittua piästettylöi alovehii enne Ruskien Armien tulendua. Enzimäi se otti ozua Ruskien Armien operacieh, ga sit nevvostolazet vallasolijat ruvettih ottamah pol’šalazii oficieroi kiini da otettih oružat heil. 21. heinykuudu perustettih pronevvostolaine Pol’šan kanzallizen piästämizen komitiettu. 1. elokuudu Krijovoin armii luadi Varšavan vastahnouzun. Vastahnossuot kahten kuun aigah vojuittih nemsoin voiskienke, ga 2. ligakuudu kapituliiruittih. 1. Valgoven’an frontu ei voinnuh avvuttua, ku vastai suuren vastustuksen da rubei puolistamah Varšavua. 30. elokuudu algavui Slovuakien kanzalline vastahnouzu. 8. syvyskuudu nevvostolazet voiskat allettih Karpato-Dukel’skoin operacien, ga kylmykuukse vastahnouzu oli hävitetty. 25. ligakuudu ilmoitettih jälgimäine armiehotandu — 1,16 miljonua hengie 1927 roinduvuottu. Ligakuul piettih Debrecenskoi operacii, sit algavui Budapeštan operacii. 28. talvikuudu vuvvennu 1944 luajittih Vengrien väliaigaine halličus, 20. pakkaskuudu vuvvennu 1945 kirjutettih rauhusobimus. Budapeštu suadih piästiä vaiku 13. tuhukuudu vuvvennu 1945. '''Vuvven 1945 talvi-keviälline kampuanii''' Pakkaskuul vuvvennu 1945 Ruskei Armii uvvessah algoi hyökkävyksen. 12. pakkaskuudu algavui Visla-Oderan operacii. 1. Valgoven’an da 1. Ukrainan frontan voiskat piästettih Pol’šan Vislaspäi päivänlaskuh päi da 3. tuhukuudu tuldih Oderale, valloitettih K’ustrinskoi placdarmu, kudamua jälles käytettih Berlinua ottajes. 13. pakkaskuudu algavui Päivännouzu-Prussien operacii. 3. Valgoven’an frontan voskat siirryttih 130:ssah kilometrii, hävitettih vihollizen piävoimat da luajittih olot operacien lykykkähäkse lopukse yhtes 2. Valgoven’an frontanke. Oli piästetty Pohjaine Pol’šu da oza Päivännouzun Prussiedu, blokiiruittu vihollizen suurin joukko (Insterburgu-K’onigsbergan operacii). 10. tuhukuudu — 4. sulakuudu piettih Päivännouzu-Pomeranskoi operacii Visla-armieloin joukkuo vastah. Päivännouzu-Prussies mendih bojut Königsbergas. Linnu oli valloitettu, a Pohjaine-armieloin joukon väit oli blokiiruittu Kurl’andies, kus hyö opittih vastustua kapitul’aciessah. Suvi-Pol’šas da Čehoslovuakies 4. Ukrainan frontan voiskat ylitettih Päivänlaskun Karpuattoi da piästih Vislan ylävirralluo. 10. kevätkuudu algavui Moravsko-Ostravskoi operacii. Bojut Ostrabois loppiettihes vaiku 30. sulakuudu. 16. kevätkuudu algavui Venan operacii. 13. sulakuudu valloitettih Vena. 15. sulakuudu algavui Gracko-Anštettenskoi operacii, kudai loppih 8. oraskuudu liittolazien vastavundah. Sulakuun puolivälikse 1. Valgoven’an da 1. Ukrainan frontat piästih Oderan da Neisan luo. K’ustrinas Berlinassah jäi 60 kilometrii. Liittolazet voiskat hävitettih Rurskoin joukon da piästih El’balluo. Germuanii kaimai varapiirit, sil ei olluh tarbehekse vägie da ainehellizii resursoi, ga se jatkoi vastustandan. Tiijustelun tiedoloin mugah vermahtas jäi 223 diviiziedy da briguadua. 16. sulakuudu algavui Berlinan hyökkävysoperacii. 25. sulakuudu Berlin oli ymbäröitty. Samannu piän El’bal Targaulluo vastavuttih nevvostolazet da amierikkalazet voiskat. 30. sulakuudu bunkeras tapoi iččie A. Gitleru. 2. oraskuudu Berlinan garnizonu kapituliiruičči. Yöl 1. oraskuudu reihstagan piäl azetettih Voiton Flagu. 6.-11. oraskuudu Ruskei Armii todevutti Pragan operaciedu — voinan jälgimästy stratiegiellistu operaciedu. Hävitettih keskus-armieloin joukko, otettih kiini enämbi 800 tuhattu nemsoin saldattua da oficierua. 9. oraskuudu nevvostolaine desantu valloitti Daanien Bornhol’m-suaren, 10. oraskuudu kapituliiruičči Kurl’andien joukko. 4.-11. tuhukuudu vuvvennu 1945 Jaltas piettih I. Stalinan, U. Čerčillän da F. Ruzvel’tan konferensii. Paginal oldih Jevroupan voinan jälgehizen aijan rakendeh, Germuanien oza, Pol’šan rajat, iččenäžyön järilleh suandu Keski- da Päivännouzu-Jevroupas, Yhtistynnyzien Kanzukundien perustandu, sežo Nevvostoliiton yhtyndy voinah Japounienke. == Sodan loppu == Voinu Jevroupas loppih Germuanien ammundutarbehil varustettuloin voimien ehtottomah kapitul’acieh 8. oraskuudu 22.43 čuasun aigah keskus-jevrouppalazen aijan mugah (9. oraskuudu 0.43 čuasun aigua Moskovan aijan mugah). 24. kezäkuudu Moskovas oli Voiton paruadu. Нeinykuul — elokuul vuvvennu 1945 Potsdaman konferensiel Nevvostoliiton, Yhtistynnyön Kuningaskunnan da Amierikan Yhtysvaldoin johtajat sovittih Jevroupan voinan jälgehizes rakendehes. == Suuren Ižänmuallizen voinan tulokset == Kaččomattah Ven’an da päivänlaskun histourientutkijoin eri arvosteluloih Nevvostoliiton roulis II Muailman voinas, hyö ollah samal kannal, ku Suuri Ižänmualline voinu loppih Nevvostoliiton tävvellizeh soda-poliittizeh, talovuollizeh da ideolougizeh voittoh, se miäräi II Muailman voinan lopun kogonah. Voinan piätuloksekse rodih nacistu-Germuanien voittamine da valloitettuloin alovehien da Jevroupan mualoin piästämine nacizmas. === Nevvostoliiton alovehellizet muutokset === Ligakuul vuvvennu 1944 referenduman tuloksien mugah, kudai piettih Tuvan Rahvahan tazavallas, se omas tahtos liityi Ven’an federatiivizeh socialistizeh nevvostotazavaldah Tuvan avtonoumizennu alovehennu (vuvvennu 1961 sit rodih Tuvan avtonoumine socialistine nevvostotazavaldu). Syvyskuul vuvvennu 1944 allekirjutettih rauhusobimus Suomenke, sen mugah Nevvostoliitto sai Petsamon čupun (Pečengan piiri Murmanskan alovehel), sen periä Nevvostoliitol rodih raja Norviegienke. Liittolazienke sovittuu Nevvostoliitol roittih oigevukset Baltiekkumeren rannikkoh, Päivänlasku-Ukrainah da Päivänlasku-Valgoven’ah, Bessarabieh, Pohjazeh Bukovinah, net oli liitetty Suurdu Ižänmuallistu voinua vaste. Potsdaman konferensien piätöksien mugah vuvvennu 1945 nemsoin provincien Päivänouzu-Prussien pohjaine oza yhtes sen piälinnanke Königsberganke annettih Nevvostoliitole (rodih Kaliningruadan aloveh Ven’an federatiivizes socialistizes nevvostotazavallas). Litvan socialistizeh nevvostotazavaldah yhtyi Klaipeda. Kezäkuul vuvvennu 1945 sovittih Čehoslovuakienke Podkarpatskoin Ven’an alovehien Nevvostoliitole annandas (rodih Zakarpatskoi aloveh Ukrainan socialistizes nevvostotazavallas). === Rahvaskaimavukset === Vuvvennu 1993 ilmoitetun virrallizen versien mugah Nevvostoliiton igäzet kaimavukset oldih 11 444 100 hengie: surman sai sodamiesty — 8 668 400 hengie (6 818 300 saldattua kuoli bojulois, gospitalilois da toizis ololois, а 1 850 100 hengie ei tuldu plenaspäi), kaimavukset siviilirahvahien keskes okkupacien alovehil — 13 684 700 hengie (heis piädykauti tapettih 7 420 400 hengie, kuoli pakollizis ruadolois Germuanies 2 164 300 hengie, kuoli nälgäh, taudiloih da liečeavun olemattomuoh 4 100 000 hengie). Sih luvetteluh ei ole otettu vaigieh lugiettavat kaimavukset siivilirahvahien keskes vastustajien puolien bojutomiloin periä frontan lähäzis alovehis, blokuadu- da ymbäröittylöis linnois. Nenga Leningruadan blokuadan aigah kuoli 658 tuhattu hengie, Stalingruadan bombitukseh surman sai enämbi 40 tuhattu hengie. Kymmenii tuhanzii kuoli Sevastoupolin, Odesan, Kerčin, Novorossiiskan, Smolenskan, Tulan, Har’kovan, Minskan da Murmanskan bombittajes. Gitleran nälgypluanan mugah pidi ottua iäre einehet läs 30 miljonal hengie Nevvostoliiton valloitettuloil alovehil, semmite suuris linnois. Vuvvennu 2015 Ven’an Federacien Puolistusministerstvu julgai nengomat tiijot: ''igäzet sodakaimavukset — '''läs 12 miljonua hengie''', Nevvostoliiton rahvaskaimavukset — sodamiehii da siviilirahvastu — '''26,6 miljonua hengie'''''. Nevvostoliiton eläjien lugu väheni (sit luvus roinduluvun väheneminegi) voinan vuozis 42 miljonal hengie. Ven'an Federacien ammundutarbehil varustettuloin voimien komissien tiedoloin mugah vermahtan igäzet kaimavukset oldih 7 181 100 hengie. Germuanien liittolazien igäzet kaimavukset oldih 1 468 145 miljonua hengie. Surman suannuzien saldattoin lugu on 4 270 700 da 806 000 hengie jälletysti lugijen. Germuanien, Vengrien, Itualien, Rumiinien, Suomen da Slovuakien kogonazet demogruaffizet kaimavukset oldih 11,9 miljonua hengie. Nevvostoliiton ammundutarbehil varustettuloin voimien da Os'-mualoin igäzet kaimavukset päivännouzufrontal oldih 11 444 100 hengie da 8 649 200 hengie jälletysti lugijen. Väli igäzien kaimavuksien välil on läs 1,3:1. Igäzih kaimavuksih lugiettih saldattoi, kudamat ei tuldu plenaspäi: voinuvuozis läs yhtenmoizen kiiniotettuloin miäränke (4 559 000 nevvostolastu saldattua da 4 376 300 nemsoin saldattua) Nevvostoliiton plenaspäi kiändyi roindumuale 90,4 % libo 3 956 300 saldattua, nemsoin plenaspäi — 45,2 % libo 2 059 000 saldattua. === Ainehelline vahingo === Ainehelline vahingo oli läs kolmas vuitti Nevvostoliiton kaikes kanzallizes rikkahukses. Voinan aigah oli rikottu Nevvostoliiton 1710 linnua, enämbi 70 tuhattu pos’olkua da kyliä, läs 32 tuhattu zavodua da fuabrikkua, 84 tuhattu školua, ammatillistu da korgeiškolan opastuslaitostu, 65 tuhattu kilometrii raududorogua, läs 16 tuhattu paravozua, 428 tuhattu raududoroguvagonua; hävitettih 36,8 miljonua gektuarua kylvömuadu, 267 tuhattu muatalohustehniekkua, kymmenii miljonoi poččiloi, lambahii, kozii, kodilinduloi, sarvipiäžiivattoi. Sidä paiči suuri, toiči igäzekse roinnuhgi vahingo oli luajittu kul’tuuran mustomerkilöile, kudamat oldih valloitettuloil alovehil. Oli hävitetty libo vietty Germuanieh 1 miljonu 177 tuhattu kul’tuuran mustomerkii, niilöin luvus: kiškottu 427 muzeidu; hävitetty 1670 kirikkyö, 44 tuhattu kul’tuurudvorčua da kirjastuo; kaimattu enämbi 564 tuhattu taidotevostu. Nacistoin kuulužin taidotevoksien varrastus oli meripihkuperti, kudai ligakuul vuvvennu 1941 viettih Jekaterinan dvorčas Carskoije Seloh. === Voinan piästöluonneh === Suuren Ižänmuallizen voinan piästöluonneh oli sit: * Nevvostolazil rahvahil oli merkittävy rouli Germuanien nacizman hävittämizes, kudai oli kaikele muailmale varavonnu; * Nevvostolazet rahvas puolistettih oma oigevus rippumattomah da iččenäzeh kehitykseh; * Ruskien Armien sodatoimet avvutettih Jevroupan mualoin fašizmas piäständäs da miljonoin hengien eloksen pellastamizes; * Voiton tulokset — Jaltu-Potsadaman sistiemu da Yhtistynnyöt Kanzukunnat tarkoitettih rahvaskunnan piästämisty voinan absol’utizacies kanzoinvälizien välilöin ohjuandan universualizennu tavannu. Rahvahien fašizmas piästämine voinan enzipäivis oli tärgevimii. N’urnbergan tribunualu viäritti 19 hengie sodarikoksis (suudi 12 heis kuolemah, а 3 — igäzeh vangičukseh) da muailman tazol viäritti nacizmua da fašizmua ilmivönny. Muailman piäständy nacizmas rodih XX vuozisuan tärgiekse soda-poliittizekse tapahtumakse. == Abu Nevvostoliitole liittolazien puoles == Jo 22. kezäkuudu vuvvennu 1941 Yhtistynnyön Kuningaskunnan piäministru U. Čerčill ilmoitti kannatukses Nevvostoliitole yhtehisty vihollistu vastah. 12. heinykuudu allekirjutettih Nevvostoliitto-brituanielaine sobimus yhtehizis toimilois Germauniedu vastah. Heinykuul-elokuul vuvvennu 1941 samanmoizet sobimukset oli allekirjutettu Čehoslovuakien da Pol’šan emigrantuhalličuksienke. Pol’šan halličuksenke sovittih pol’šalazien kanzalazien, kudamat puututtih plenah jälles 1939 vuottu, armien luajindas Nevvostoliiton alovehel. 24. syvyskuudu vuvvennu 1941 Nevvostoliitto liityi Atlantin hartieh, ilmoitti erillizen mielen eri kyzymyksis. 29. syvyskuudu — 1. ligakuudu vuvvennu 1941 Moskovas piettih Nevvostoliiton, Yhtistynnyzien Kanzukundien da Amierikan Yhtysvaldoin ezittäjien nevvottelu, kudai loppih sobimuksen allekirjutandah tehniekan, oružan da muuloin tavaroin tuondas. Liittolazien abu meni enimyölleh lend-lizan ohjelman hantuzis. [[Amerikan Yhtysvallat|Amierikan Yhtysvallat]] da [[Yhtistynnyh kuningaskundu|Yhtistynnyh Kuningaskundu]] työttih Nevvostoliittoh oružua, einehty, ainehtu, rohtuu da trasportua. Amierikan tiedoloin mugah vuvven 1945 syvyskuukse Nevvostoliittoh työttih 14 795 lendokonehtu, 7056 tankua, 8218 zeniittuoružua, 131 600 pulem’outtua daigi sadoi tuhanzii mašinoi, lokomotiivoi, vagonoi da merkittävy miäry einehty da rahvahan käyttötavarua. [[Yhtistynnyh kuningaskundu|Yhtistynnyh Kuningaskundu]] työndi 3384 lendokonehtu da 4292 tankua, Kanuadu — 1188 tankua. Erähät konvoit oli hävitetty nemsoin vienalazien venehien avul. Tuondan miäry lend-lizan mugah oli vähin vuvvennu 1941 (0,5% kogonazes miäräs), kazvoi vuvvennu 1942 (7:ssäh %) da oli suurin vuozinnu 1944—1945. Senke yhtes Nevvostoliitto äijän kerdua pani merkile sen, ku voinan piäjygevyöt Päivännouzufrontal kuuluttih Nevvostoliitole. Amierikan ezittäi G. Gopkins pani merkile, ku Nevvostoliiton voitto oli suadu «ven’alazen armien urholližuon da veren vuoh». Nägyvästi Nevvostoliittuo avvutti Mongoulii: andoi läs 500 tuhattu hebuo (20% kaikis Ruskies Armies käytettylöis), enämbän 500 tuhattu tonnua lihua, ylen äijän villua, lyhytty turkii da toizii tavaroi. Läs 30 tuhattu hebuo ostettih omih dengoih [[Mongoulii|Mongoulien]] eläjät da annettih sit net [[Nevvostoliitto|Nevvostoliitole]]. == Lähtehet == [[Kategourii:Suuri Ižänmualline soda]] oqy240q86abtk89qc8u5n0fgx6zopgy 0 17614 53165 2026-10-30T10:42:28Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="width: 280px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Pyhän Jumaldoman Uspen'an kirikkö |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | File:Dormition Churc... 53165 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 280px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | Pyhän Jumaldoman Uspen'an kirikkö |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Dormition Church (Kondopoga).jpg|250px]]<br><span style="font-size: 90%;">Kirikkö vuvvennu 1989</span> |- ! style="vertical-align: top; width: 45%; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Mua | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[Ven'a]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Linnu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[Kondupohju]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Konfessii | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[Ven'an pravosluavine kirikkö]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Jeparhii | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[Petroskoin da Karjalan jeparhii]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Rakendalaji | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[kupolukirikkö]]; [[kaheksikko nelliköl]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Perustandan päivymiäry | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | 1774 |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Rakendamine | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | 1774 |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Salbuandan päivymiäry | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | 2018 |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Stuatussu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | OKH № 1010013000 |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Materjualu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | puuaines |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Tila | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | elävytettävänny |} '''Pyhän Jumaldoman Uspen'n'an kirikkö''' on palanuh pravosluavine kirikkö [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Kondupohju|Kondupohjan linnas]], Oniegantagavuon puuhizen arhitektuuran mustomerki, kul'tuuruperindön objektu federuallizen merkičyksenke. Paloi elokuul vuvvennu 2018. Oli linnan histouriellizes kohtas (endine Kondupohjan kylä), [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] [[Kondupohju|Kondupohjan]] lahten rannal, Čupan lahteh työndyjäl niemel. 2020-luvul allettih palanuon kirikön elävytändy. Kevätkuul vuvvennu 2025 valmehennu oli kolme jarussii. == Histourii == Uspen'n'an kirikös sen histouriellizes paikas enzikerdua mainitah vuvvennu 1563. Jälgimäine — nelläs puuhine kirikkö nostettih vuvvennu 1774 — jo puuhizen arhitektuuran loppukavvennu. Kuuluu paikallizeh Onieganrannikon kupoluarhitektuuran školah, kudaman ominažuksinnu ollah frontonuvyö kaheksikol da keskistolpan ylähpäi leviemine.<blockquote>Kondupohjan prihodas, Petrovskoi-Povenčan poštutraktal on puuhine Jumaldoman Usepen’n’an kirikkö, sit on yksi kupolu, se on nostettu vuvvennu 1774. Altarin piäl on piduličču levo, kirikönpordahien piäl — levon kaksi rinnehty. Piäzy kirikönpordahih on kahtes puoles — pohjazespäi da suvespäi, krinčois on 18 porrastu. Niilöin piduhus on 12 sylii, levevys — 5 sylii, altari on 11/2 sylii. ''ЦГИА, ф.789. оп.7. д.8''.</blockquote>Vuvven 1918 pakkaskuun 23. päivän dekrietän mugah "Kirikön eroitandas valdivospäi" da vuvven 1920 Oigevustiijon rahvahan komissuariatan da muzeiloin azieloin ozaston nevvoloin mugah kai kirikön omažus siirdyi Opastuksen rahvahan komissuariatan muzeiloin azieloin, taijon da muinažuon mustomerkilöin suojelun ozaston hantuzih. Elokuul vuvvennu 1926 kirikkyö kačoi Oniegan tutkimusmatkukundu I. E. Grabar’an johtol, sih yhtyi arhitektoru P. D. Baranovskii, restauroiččii G. O. Čirikov  (ven.)olo., N. N. Pomerancev da fotokuvuaju A. V. L’adov. Vuvvennu 1930 Uspen’n’an kirikös loppiettihes sluužbat. Jälgimäine ižä Ioann L’adinskoi ammuttih vuvvennu 1937. Kezäl vuvvennu 1960 Ven’an federatiivizen socialistizen nevvostotazavallan Ministroin Nevvoston käskys kirikkö rodih valdivon suojeltavannu. Se oli Kondupohjan kodialovehmuzein ozastonnu. 2000-luvul pravosluavizien pruazniekkoin aigah kirikös piettih sluužbii enimyölleh kezän aigua. == Arhitektuuru == === Ulgopuoli === On puuhine kupolukirikkö. Piärakendehinnu ollah kaksi kaheksikkuo povalanke, on azetettu nellikkölöile, on altarin kohtikulmikkomuodozen ližäsalvoksenke da kahten rippujan krinčanke. Kirikön korgevus on 42 metrii, se oli Karjalan korgevin puuhine rakendus. Kupolan da bašn’an salvoksen, kahten kaheksikon da nellikön sego nellikön korgevus da sen levevys oldih välis 1:2.<blockquote>Tämänverdastu puuhistu kirikkyö ei ole olemas, hos ei ole sit perinpohjaziigi eroloi niilöis. Ainavoluaduine da ainavo, se kirikkö on rahvahan puuhizen arhitektuuran "joučenpajonnu", kudai pajatettih moizel väil, kudaman jälles joga iäni ozuttahes heikombakse da väittömembäkse.</blockquote> === Syväinpuoli === Tulipalossah vuvvennu 2018 kirikös säilyi ikonostuassu barokon stiilin mugah da obrazulagi taivas  (ven.)olo.. Kondupohjan Uspen’n’an kirikkö on Jumalan liturgien kompozicien ainavo malli toimijas kirikös. Taivahan keskikohtas on Hristosan Suuren Arhijerein obrazu. Hristosas ymbäri, keskirengahan kehykses, da 16 sivul, ollah heruvimat serafimoinke da anhelit djakonan ruutis liturgiiatribuutanke käzis, net liikutah kruugua myöte päivänlaskus päivännouzuh. == Kavonnuot rakendukset == Vuozinnu 1829—1831 Uspen'n'an kirikön rinnal uskovazien varoih nostettih puuhizet kellojallat, a vuvvennu 1857 — talvikirikkö Jumaldoman rodivundan nimeh. Kellojallat riičittih vuvvennu 1930, a talvikirikkö — 1960-luvul. Palanuon kirikön kohtu 10. elokuudu vuvvennu 2018 Uspen’n’an kirikkö paloi kogonah, sit jiädih vaiku puuhizet kuadumizet. Smietitäh, ku kirikkö poltettih. Yhtes puuhizen arhitektuuran mustomerkinke tulipalos hävittih kai obrazat, niilöin joukos oli ylen kallistugi. Huavatah elävyttiä mustomerki, sen restauracii oli lähivuozien pluanois, sih niškoi varustettih kai tarvittavat arhiivutiijot da piirrokset. Vuvven 2020 oraskuun tiedoloin mugah valmistettih palanuon kirikön elävytysmakiettu, sen hyväksyttih puuhizen arhitektuuran mustomerkilöin da ulgoilmuzuzeiloin säilytändän ammattimiehet da pozitiivizisti arvosti valdivolline histourii- da kult’tuuran azientiedäjien kundu. == Uspen'n'an kirikön elävytändy == Kirikkyö elävytetäh Ven’an Federacien Kul’tuuran kehitys -valdivollizen ohjelman hantuzis. Ruadoloih ottavunnuonnu on Moskovan. Tämä laitos ennepäi valmisti projektan, segi rubieu vastuamah tiijollizes ohjuandas da tarkastamah luajittuloi ruadoloi. Tehniellizes valvondas on laitoksen restauraciiruadoloin departuamentu. Ruadoloih iččenäh sobimuksen mugah on ottavunuh Vladimiraspäi. Jatkuu varoin keriändy Pohjaine hengelline taival -hyvyönluadijan fondan avul Uspen’n’an kirikön ikonostuasan tulipalos hävinnyzien obrazoin elävyttämizekse. Vuvven 2025 kevätkuukse Pravosluavizen Pyhän Tihonan gumanituarizen yliopiston Kirikkötaidoloin tiedokunnan Taidopajan ammattimiehet luajittih Dejisusan  (ven.)olo. da pruazniekkuriävyn obrazat. == Kriminualudielo Uspen’n’an kirikön hävittämizes == Karjalan tazavallan tutkindokomitiettu otti ruattavakse kriminualudielon Ven’an Federacien kanzoin kul’tuuruperindön objektoin yhtehizeh valdivollizeh luvetteluh kuulujan Pyhän Jumaldoman Uspen'n'an kirikön hävittämizes 10. elokuudu vuvvennu 2018, se pandih rattahile Ven’an Federacien Kriminualukoudeksan 1. ozan 243. pygälän mugah (kul’tuuruperindön objektan hävittämine). Tutkindon mugah Uspen’n’an kirikön polti 15-vuodine keskikazvuine. Händy pandih Karjalan tazavallan Syväinazieloin ministerstvan alaigäzien pahanluadijoin väliaigazen olendan keskukseh. Hänen psiihisty tervehytty tutkitah. Kondupohjan linnan suudo 24. kezäkuudu vuvvennu 2019 hyväksyi azetuksen, kudaman mugah alaigäine piästettih kriminualuvastuolližuos pahas ruavos, kudamas sanotah Ven’an Federacien Kriminualukoudeksan 2. ozan 167. pygäläs (nareko vierahan omažuon hävittämine poltajes), da händy pakoitetah lieččimähes psihiatrizes liečindylaitokses stacionuaruololois. == Pappilisto == * Kirikön ižändy — protojirei Lev Bol’šakov; * Pappi Sergei Sobolev; * Pappi Aleksei Šeikin; * Diakon Artur Arsentjev. [[Kategourii:Karjalan kiriköt]] [[Kategourii:Ven'an puuhizet kiriköt]] [[Kategourii:Kondupohju]] [[Kategourii:Ven'an palanuot kiriköt]] qzoqywp8miov64hn290ejisuftm9f5w 0 17615 53166 2026-10-30T11:16:52Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="width: 290px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #cee0f8; padding: 0.2em 0.4em;" | Syväin |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; font-style: italic; padding:... 53166 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 290px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #cee0f8; padding: 0.2em 0.4em;" | Syväin |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; font-style: italic; padding: 0.1em 0;" | [[Latinan kieli|lat]]. cor |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Heart numlabels.svg|250px]]<br>Ristikanzan syväin (shemuattine kuva, frontan leikkavus) |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Four chamber cardiovascular magnetic resonance imaging.gif|250px]]<br>Syväinkierdo — syväin ruado |- ! style="vertical-align: top; width: 35%; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Sistiemu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[Verenkierdo]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Verenhommuandu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | Oigei koronarnoi hengisuoni, hurai koronarnoi hengisuoni |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Suonenlähtö | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | syväin suuri suoni, syväin keskimäine suoni, syväin pieni suoni, syväin ezisuonet, pienet suonet, huruan keldujuuren tagapuoli, huruan ezi-ižän viäry |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Иннервация | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | simpuattine innervatsii on kaglan simpuattine ganglii, ryndähän simpuattine ganglii; parasimpuattine innervatsii — yöksyjän hermon kovat ylähäzet da alahazet oksat |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Limfu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | alahazet traheobronhial'noit limfusolmet, eziseinäzet keskiseinäzet limfusolmet |} '''Syväin''' ({{K-la|cor}}) - se on elin, kudai liččuau verdy suureh da pieneh verisuonih. Kaikil kehitynnyzil elättilöil on syväin. Imettäjien syväin on ryndähän sydämes keuhkoloin välis keskisuomelazes. Ristikanzan syväin on vähäzel kaldavunnuh huruah puoleh da suurin oza sen massas on rungan hurual puolel. Ruavahan ristikanzan syväin painau läs 250-350 g, ga tervehen sportumiehen syväin voi painua enämbi. [[Kategourii:Ryndähän elimet]] [[Kategourii:Verenkierdoelimistö]] fpbqijv12acgjjdi5eiocqp0y1xtwrt 53167 53166 2026-10-30T11:19:39Z Miro Tuomi 8600 53167 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 290px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #cee0f8; padding: 0.2em 0.4em;" | Syväin |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; font-style: italic; padding: 0.1em 0;" | [[Latinan kieli|lat]]. cor |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Heart numlabels.svg|250px]]<br>Ristikanzan syväin (shemuattine kuva, frontan leikkavus) |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Four chamber cardiovascular magnetic resonance imaging.gif|250px]]<br>Syväinkierdo — syväin ruado |- ! style="vertical-align: top; width: 35%; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Sistiemu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[Verenkierdo]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Verenhommuandu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | Oigei koronarnoi hengisuoni, hurai koronarnoi hengisuoni |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Suonenlähtö | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | syväin suuri suoni, syväin keskimäine suoni, syväin pieni suoni, syväin ezisuonet, pienet suonet, huruan keldujuuren tagapuoli, huruan ezi-ižän viäry |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Innervatsii | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | simpuattine innervatsii on kaglan simpuattine ganglii, ryndähän simpuattine ganglii; parasimpuattine innervatsii — yöksyjän hermon kovat ylähäzet da alahazet oksat |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Limfu | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | alahazet traheobronhial'noit limfusolmet, eziseinäzet keskiseinäzet limfusolmet |} '''Syväin''' ({{K-la|cor}}) - se on elin, kudai liččuau verdy suureh da pieneh verisuonih. Kaikil kehitynnyzil elättilöil on syväin. Imettäjien syväin on ryndähän sydämes keuhkoloin välis keskisuomelazes. Ristikanzan syväin on vähäzel kaldavunnuh huruah puoleh da suurin oza sen massas on rungan hurual puolel. Ruavahan ristikanzan syväin painau läs 250-350 g, ga tervehen sportumiehen syväin voi painua enämbi. [[Kategourii:Ryndähän elimet]] [[Kategourii:Verenkierdoelimistö]] 3bij8mnuj8dvfhdnrfx8xcmwe6aqz6h