Wikipedii olowiki https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Medii Erikoine Pagin Käyttäi Käyttäi pagin Wikipedii Wikipedien paginat Failu Failu pagin MediiWiki MediiWiki pagin Šablonu Šablonu pagin Abu Abu pagin Kategourii Kategourii pagin TimedText TimedText talk Moduuli Keskustelu moduulista Event Event talk 0 2728 53221 23416 2026-11-01T19:52:25Z Miro Tuomi 8600 53221 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Baikal''' on tektonine muan syvin järvi, kudai sijoiččou Päivännouzu-Sibirien suviozas. Se on yksi suolattoman vien suurembis luondovarois.[[Failu:Olchon_Shaman_Rock.jpg|thumb|300px|alt=Baikal|Baikal]]Järvel da sen randualovehil on eriluaduine kazvi- da eläinmuailmu. Tavan mugah, paikallizet eläjät sanotah Baikalua merekse. Baikal sijaiččou Aazien keskukses Irkutskan alovehen da Bur’atien tazavallan välil Ven’al. Vezistön levevys on 24-79 km. Baikalan pohju on 1167 metrii alemba Muailman merdy. Baikalan vezipinduala on 31 722 km². Randuliniien piduhus on 2100 km.  Baikal on Muan syvin järvi. Nygyaigaine järven suurin syvys on 1642 m, keskimäine syvys on 744,4 m.  Baikalal on 27 suardu. Suurin suari on Ol’hon, kuduan pinduala on 729 km² (libo 700 km²). Suurin niemimua on Svjatoi Nos. Baikalah langieu 336 jogie da ojua. Täh luguh kuulutah vaigu alallizet jovet da ojat. Järves valuu vaigu yksi jogi – Angara. Baikalas eläy läs 2600 vezielättilöin lajii, läs puoli niilöis on endemikat (eletäh vaigu täs vezistös). Baikal on ainavoluaduine ekosistiemu.  Turizmu Baikualah on hyvin kehitetty. Täs on äijy luondo-, kul’tuuru-, histourii- da arheolouginähtävysty. Tavan mugah, turistat piästäh Baikalah lähizis suurilois linnois – Irkutskas, Ulan-Udes libo Severobaikal’skas. [[Kategourii:Muantiedo|B]] [[Kategourii:Järvet|B]] eit0bsfebgk3f7sc5yana914fytepye 0 2818 53227 40478 2026-11-02T00:30:28Z InternetArchiveBot 5069 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 53227 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu}} '''Ernest Miller Hemingway''' ([[21. heinykuudu]] [[1899]] [[Oak Park (Illinois)|Oak Park]], [[Illinois]] – [[2. heinykuudu]] [[1961]] [[Ketchum]], [[Idaho]])<ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/hemingway-facts.html Ernest Hemingway - Facts. Nobelprize.org. Nobel Media AB. Viitattu 30.3.2014</ref> oli [[1900-lugu|1900-luvun]] tärgevimii [[Yhtysvallat|yhtysvaldalazii]] [[kirjailii|kirjailijoi]]. Hemingway piästi ilmah moni [[romuanu|romuanoi]] da [[novellu]]kogomuksii da sai [[Nobelan kirjalližuspalkindo]]n vuvvennu 1954.<ref name="NP"> http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html The Nobel Prize in Literature 1954. The Official Web Site of the Nobel Foundation. Viitattu 18.12.2013</ref> Hemingway tapoi oman ičen [[2. heinykuudu]] [[1961]] ambujen iččiedäh oružal kärzittyy hätken vaigies [[alkogolizmu|alkogolizmas]] da [[depressii|depressies]].<ref name="KIRJ">[https://web.archive.org/web/20150114024014/http://www.kirjasto.sci.fi/hemingwa.htm Ernest (Miller) Hemingway (1899-1961)] Petri Liukkonen (author) & Ari Pesonen. Kuusankosken kaupunginkirjasto 2008</ref> Hemingwayn [[Florida]]n [[Key West]]as sijaiččii kodi on tänäpäi kirjailijan kodimuzei.<ref>[https://web.archive.org/web/20151121094421/http://www.hemingwayhome.com/HTML/main_menu.html Hemingway Home] Key West</ref> == Tärgevimät romuanat == * ''The Sun Also Rises'', 1926 * ''Farewell to Arms'', 1929 * ''To have and have not'', 1937 * ''For Whom the Bell Tolls'', 1940 * ''Across the river and into the trees'', 1950 * ''The Old Man and the Sea'', 1952 == Aihies muijal == * [http://www.timelesshemingway.com/ Timeless Hemingway] * [https://web.archive.org/web/20160110213658/http://lostgeneration.com/ Lostgeneration.com - leviehkö Hemingway-portualu] * [http://www.hemingwayhome.com/ Hemingwayn kodimuzei] == Lähtehet == [[Kategourii:Kirjalližus|H]] dbiw589om808twk8b8f8vf2uc5y6fb4 0 3103 53228 51229 2026-11-02T00:51:07Z InternetArchiveBot 5069 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 53228 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Kheopsan piramidu''' ('''Khufun piramidu''' libo '''Suuri piramidu''') on suurin da tundietuin Gizan egiptalazis piramidois. Nel'l'änden dinastien farao [[Khufu|Kheops]] (Khufu) nostatti piramidan omassah kalmakse n. 2560 eaa. Se oli muailman kaikkii korgevin rakendus enämbi 3800 vuvven aijan. Piramidan korgevus ammui oli n. 146,6 metrua da tänäpäi 138,8 metrua.<ref name=Gronblom>{{Kirjuviiteh | Kirjuttai = Rolf Grönblom | Tevos = Faaraoiden Egypti | Sivu = 62–67 | Suomentaja = Tuula Kojo | Ilmahpiästäi = Schildts | Vuozi = 2002 | Tunnusteh = ISBN 951-50-1259-7}}</ref> Sivun piduhus on vähä enämbi 230 metrua da pohjan ala 5,3 hehtuarua.<ref name="westwood">{{Kirjuviiteh |Kirjuttai = Westwood, Jennifer (toim.)|Tevos = Muinaisten kulttuurien arvoitukset|Selite = (The Atlas of Mysterious Places, 1987.) Suomentanut Heidi Järvenpää|Ilmahpiäständykohtu= Helsinki|Sivu = 62−65|Ilmahpiästäi = Otava|Vuosi = 1990|Tunnusteh = ISBN 951-1-17457-6}}</ref> Sivuloin kaldevus on 51°52&prime;.<ref name="eb">{{Verkoviiteh | Adressu = http://www.britannica.com/topic/Pyramids-of-Giza | Sivu =Pyramids of Giza | Ilmahpiästäi =Encyclopædia Britannica | Viitattu =2.3.2015 }}</ref> == Lähtehet == * {{Kirjuviiteh | Kirjuttai = Lehner, Mark | Tevos = The Complete Pyramids | Vuozi = 1997 | Ilmahpiästäi = Thames and Hudson | Tunnusteh = ISBN 0-500-05084-8 }} === Viittehet === {{Viittehet}} == Kirjalližuttu == * Wirsching, Armin, ''Die Pyramiden von Giza – Mathematik in Stein gebaut'', 2nd ed. 2009, BoD Norderstedt, ISBN 978-3-8370-2355-8 == Aihies muijal == * {{Verkoviiteh | Adressu = http://egyptsites.wordpress.com/2009/02/22/pyramid-of-khufu/| Sivu = Egyptian monuments | Luadii = Su Bayfield | Viitattu =23.7.2010| Kieli = {{k-en}} }} * Ilpo V. Salmi: [https://web.archive.org/web/20160304211806/http://www.skepsis.fi/lehti/2010/2010-5-salmi.html Pyramideilla jälleen]. Skeptikko 5/2010. [[Kategourii:Rakendukset]] 71wtrzh9e5ybneuqcgklynizgpplk2m 0 3115 53225 40188 2026-11-01T20:30:17Z Miro Tuomi 8600 53225 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Kipinä''' on lapsien žurnualu, kudai piäzöy ilmah joga kuudu [[Karjalan kieli|karjalan]], [[Vepsän kieli|vepsän]] da [[Suomen kieli|suomen kielel]] vuorokkai. Sen ilmahpiästäjänny on Periodika-julguamo. Vuvvennu 2015 "Kipinä" sai Sampo-palkindon. [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]] joga školah, kus opastetah karjalan, vepsän da suomen kieldy, suajah Kipinä-žurnualua. == Histourii == Žurnualua ruvettih luadimah Piiteris suomen kielel vie XX vuozisuan allus, vuvvennu 1932. Sen enzimäine nimi oli "Pioner". Ga sit nimes terväh kieldävyttih, sendäh ku lugiettih žurnualua ei vaiku pionierat. Nenga "Kipinä" sai oman nimen. [[Piiteri|Piiteris]] žurnualu piäzi ilmah kaksi kerdua kuus da luajittih sidä vaiku kaksi vuottu. Uvvessah "Kipinän" luadimizeh ottavuttih Karjalas vuvvennu 1986. Tämän ruavon alguhpanijannu oli kuulužu karjalaine kirjuttai [[Jaakko Rugojev]]. Sih aigah školien suomen kielen opastujile "Kipinän" tilavus oli vältämätöi. Vuvvennu 1989 žurnualal oli 8 000 tiluajua. "Kipiniä" lugiettih Karjalas da rajan tagua: [[Suomi|Suomes]] da [[Estounii|Estounies]]. Vuvvennu 2011 "Kipinä" rubei piäzemäh ilmah kolmel kielel erikseh: karjalan, vepsän da suomen kielel. Joga kielel vuvven aigua piäzöy ilmah nelli noumerua. Karjalankieline "Kipinä" piäzöy ilmah kahtel karjalan kielen murdehel: [[Livvin kieli|livvikse]] da [[Vienankarjalua|vienankarjalakse]] da se on 32-sivuhine. Vepsän- da suomenkielizes "Kipinäs" on 24 sivuu. == Yleistiijot == Toimitukses ruatah karjalan-, vepsän- da suomenkielizet toimittajat. "Kipinän" piätoimittajannu on Jana Filimonkova, taidoilijannu – Ol'ga Demidova. "Kipinäs" sanellah [[Karjalan tazavaldu|Karjalan]] kandurahvahien histouries da perindölöis. Sit on [[Karjalan kieli|karjalan]], [[Vepsän kieli|vepsän]] da [[Suomen kieli|suomen kielel]] kirjuttajien kerdomuksii, suarnoi da runoloi, sežo kiännettylöi literatuurutevoksii. Tämän ližäkse žurnualah painetah lapsien taidoruadoloi, sanaristakkoloi, kuva-arbaituksii da komiksoi lapsih nähte. Vuvvennu 2020 [[Periodika-julguamo]] luadi kanzallizen [[Oma Media]] -mediaportualan karjalan, vepsän, suomen, ven'an da anglien kielel, kudai yhtisti kaikkii julguamon joukkoviestimii, sit luvus Kipinängi. == Piätoimittajat == * [[Jyrjö Karppanen]] (1932, žurnualan enzimäine piätoimittai); * [[Viktor Husu]] (1986); * [[Galina Lettijeva]]; * [[Viktor Paaso]]; * [[Nina Rugojeva]] (1994—1997); * [[Irina Kurilo]] (1997—2004); * [[Jekaterina Zaharova]] (1997—2004); * [[Elina B'urkland]] (2005—2010); * [[Natalja Denisova]] (2010—2012); * [[Jana Filimonkova]] (vuvves 2012 algajen). == Palkindot da arvonimet == * Sampo-palkindo erinomazes panokses Karjalan tazavallan kanzallizen kul'tuuran säilyttämizeh da kehittämizes (2015). * Vuvvennu 2019 "Kipinä" rodih parahakse "Paras literatuurutaijolline julgavo" -kilvas nominacies. == Kirjalližus == * Ruppijeva, J. V. Livvin opastuskniigu : 7. kluassu : учебник для 7-го класса общеобразовательных организаций / J. V. Ruppijeva ; под редакцией Т. П. Бойко, О. А. Храмцовой ; художник Елена Агафонова. — Москва : Русское слово, 2020. — 1 файл (1,47 Мб) : цв. ил. [[Kategourii:Karjalankielizet žurnualat|K]] e0g1a9iye0n9xxttn7bngo01b77k8ny 0 3462 53219 51593 2026-11-01T17:09:36Z Miro Tuomi 8600 tävvendys 53219 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Oniegujärvi''' ({{Lang-ru|Оне́го}}, {{Lang-vep|Änine}}, {{Lang-fi|Ääninen}}'', Äänisjärvi'') on järvi [[Ven'a|Ven'an]] luodehpuolel, toizekse suurin suolatoivezine järvi [[Luadogu|Luadogan]] jälles [[Jevrouppu|Jevroupas]] da kolmandekse suurin [[Ven'a|Ven'al]]. Vuvves 1951 on Ylä-Svirin tegojärven ozannu, se nosti järven pindua 0,3 metril. Läs 80 % järves on [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]], 20% — Leningruadan da Voulogdan alovehel. Kuuluu Atlantin valdumeren Baltiekkumeren vezistöalah. Järven pinduala ilmai suariloi on 9690 km², a suariloinke — 9720 km²; vien tilavus — 295 km³; piduhus suvespäi pohjazeh — 248 km, suurin levevys — 91,0 km. Keskimiäräine syvys on 30 m, a maksimualline — 120 m (toizien tiedoloin mugah — 127 m). Korgevus meren pinnaspäi on 33,3 m. Järven pohju on tektounistu alguperiä, se sijoittuu suurien geolougizien rakendehien rajal — [[Baltiekan meri|Baltiekan]] pohjus järven pohjazes ozas da Ven'an platformu suviozas. Oniegujärven rannoil ollah [[Petroskoi|Petroskoin linnu]], [[Kondupohju]] da [[Karhumägi]]. Oniegujärveh laskehes läs 50 jogie, järvespäi virduau Svirin-jogi. Aigazis ven'alazis kirjulähtehis järvie mainitah kui ''ven.'' Онего''''.''' Tarkah sen alguperäs ei tietä; paikannimi voi olla ezisuomelastu alguperiä. On olemas mondu nimen alguperän versiedy: * akadiemiekku A. M. Šögren sanou, ku järven nimen pohjannu on sana suom. ''ääni'' ("iäni"), järven vepsänkieline nimi (''Änine'' — sanas ''än''' "iäni" da deminutiivujuondeh ''-ine'') tarkoittau "iänytty"; sit rodieu — "iänekäs ("bauhui") järvi"; * A. L. Pogodin on sidä mieldy, ku paikannimi rodih saamelazis sanois ''agne'' "čuuru" + ''jegge'' "alangomua"; * professoru da filolougientiedoloin douhturi Irma Mullonen on sidä mieldy, ku nimi on tulluh saamelazes ''äne'' da baltiekkumerensuomelazes ''änine/äniz'', mi tarkoittau "suurdu, vägi suurdu". Hos duumaijahgi, ga järven nimi vouse ei ole kiini Onega-joves, kudai laskehes Vienanmereh. == Fiiziekku-muantiijollizet ominažuot == Syvyksien kartu Brokgauzan da Jefronan sanakniigaspäi === Tutkimizen histourii === Vuozinnu 1874—1894 ruadoi gidrogruaffine tutkimusmatku — "Oniegujärven erilline kuvavus", kudaman luadijannu oli Ven'an valdukunnan meriministerstvu, sen tarkoituksennu oli rannikon topogruaffine kuvavus, syvyön miäriämine, Oniegujärven pohjukerrostumien, virdoin da lämbö- da pindutazoloin tutkimine. Tutkimuksen tuloksennu rodih järven piäkartu, "Ohjiet Oniegujärvel sovvandah nähte". Navigacien kartat enzikerdua piästettih ilmah vuvvennu 1906. Jälles niilöi äijän kerdua tarkendettih da piästettih ilmah uvvessah. === Muvvostundan histourii === Oniegujärven pohju on jiätikkö-tektounistu alguperiä. Paleozoin aigah (300—400 miljonua vuottu tagaperin) kai nygözen Oniegujärven aloveh oli šel’fumeren vallas muinazen Baltiekan manderen ymbäristöl, kudai sežo oli ekvuattoran lähäzis levevysastielois. Sen aijan pohjujiännöksii ollah hiekkukerrostumat, hiekat, savet, izvestikivet, net peitetäh sangiel kerroksel (enämbi 200 metrii) kristallizen alustan, kudai on graniitas, gneisois da diabazois. Nygyaigaine muanpindu rodih jiätikön toimindan periä (jälgimäine, Valdain jiädymine loppih läs 12 tuhattu vuottu tagaperin). Jiätikön lähtiettyy rodih Litorinmeri, kudaman vien pinnan tazo oli 7—9 metrii korgiemba Baltiekkumeren nygyaigastu tazuo. === Rannat, pohjan reljeffu da gidrogruafii === Oniegujärven pinduala on 9720 km² (ilmai suariloi), suurin piduhus on 248 km, suurin levevys on 83 km (Petroskois Vodla-jovensuussah). Pohjazet rannat ollah kallivokkahat, äijäl leikatut, suvizet ollah enimyölleh alahazet, leikkuamattomat. Järven pohjazes puoles mandereh työnnytäh luguzet lahtet da on suurin Oniegantagavoine-niemimua. Niemimuaspäi suvemba on järven suurin suari — Suuri Klimeckii. Suarespäi päivänlaskuh päi on järven syvin kohtu (sadassah metrii da enämbi) — Suuri Oniegu -lahti Kondupohjan (syvys 78 metrissäh), Ilem-Gorskoin (42 metrii), Ližemskoin (82 metrii) da Unickoin lahtiloinke (44 metrii). Järven koillizes puoles työndyy pohjazeh päi suuri lahti, kudaman pohjasozua sanotah Povenčan lahtekse, keskiozua — Oniegantagavozen lahtekse, a suviozua — Pieni Oniegu -lahtekse, niilöin syvys on 40—50 metrii. Syvii kohtii tiä vaihtellah madalat da suariloin joukot, kudamat eroitetah lahten eri ozih. Järven piäozan — '''Keskus-Oniegan''' — pinduala on 5685 km², luguh ottajen Petroskoin da Svirin lahtet. Järves keskimiäräine syvys on 31 metrii, maksimualline syvys syvimäs pohjasozas voi olla 127 metrii. Keskimiäräine syvys keskusozas on 50—60 metrii, lähembä suvie pohju nouzou 20—30 metrissäh. Oniegujärven ominažuksinnu ollah pohjan luguzet ylenemizet da alenemizet. Järven pohjasozas on äijy kuurua, niilöi vaihtellah pohjan korgiet ylenemizet, kudamis rodieu vienalazii bankoi, niilöis puaksuh pyvvetäh kalua tevolližuslaivat. Pohjan suurin oza on muvan peitos. Tavallizinnu muodoloinnu ollah madalat kivikkähät pohjat, sellät (syvät pohjan ylenemizet kivikkähien da hiekkahizien pohjienke, järven suviozas), vienalazet harjat, sežo havvat da ojat. Tämänmoine reljeffu luadiu hyvii ololoi kaloin eländäle. Oniegujärven ominažuksih kuuluu keviälline viennouzu, kudai kestäy 1,5—2 kuudu, vuvven aigah vien pindu vaihteleh 0,9—1 metrissäh. Järvespäi virduamistu miäriäy Ylä-Svirin vezivoimalu. Jovet tuvvah vezivaroi 74 %:ssah (15,6 km³ vuvves), 25 % kuuluu vihmoile da lumiloile. 84 % vien kulutustu menöy järvespäi virduajas Svirispäi (keskimiärin 17,6 km³ vuvves), 16 % — hyöryöndäh vien pinnalpäi. Vien enin miäry on kezäkuul—elokuul, vähin — kevätkuul da sulakuul. Järvel puaksuh ollah bauhut, aldoloin korgevus voi olla 3,5 metrii. Järvi kylmäy keskusozas pakkaskuun puolivälis, rannikko-ozas da lahtilois — kylmykuun lopus — talvikuul. Sulakuun lopus jiä sulau sivujogiloin suulois, järven avvonazes ozas — oraskuul. Vezi järven avvonazis syvis ozis on läbinägyi, nägyy syvyöle 7—8 metrissäh. Lahtilois nägyy vähembä, yhteh metrissäh da vähembägi. Vezi on suolatoi, sen mineralizacii on 10 mg/l. === Vezistöala da suaret === Oniegujärven vezistöalan pinduala on 53 100 km². Järveh laskehes enämbi 1000 jogie da ojastu, niilöis 52 joven piduhus on enämbi 10 kilometrii da 8 — enämbi 100 kilometrii. Suurimat jovet ollah Vodla da Suunujogi. Järveh sežo virratah Kalajogi, Šoutjärven jogi, Šokša, Orzijogi, Lohijogi, Nengilnka, P'al'ma da äijät muut. Järven suviozas Svirin lahtes on järvespäi ainavon virduajan Svirin jovenladvu, sil vuvvennu 1953 nostettih Ylä-Svirin vezivoimalu. Vienanmeren-Baltiekkukanualu yhtistäy järven Vienanmerenke, a Volgu-Baltiekkuvezimatkan kauti Volganke, Kaspien da Mustanmerenke. Konzu vuozinnu 1951—1953 luajittih Ylä-Svirin tegojärvi, järvi rodih tegojärvekse (pinduala — 9720 km²). Oniegujärven suariloin kogonaine lugu on 1650, niilöin pinduala on 250 km² (toizien tiedoloin mugah, 224 km²). Oniegujärven kuulužin suari on Kiži, sil on samannimine muzei-zapovedniekku XVIII vuozisuan puuhizien kirikkölöinke: Spuasan da Pokrovan kirikönke. Suurin suari järvel on Suuri Klimeckii (147 km²). Sil on mondu kyläkundua, on škola. === Eläin- da kazvimuailmu === Oniegujärven madalat rannat ollah suodunuot da vezi, konzu nouzou, upottau niilöi. Järven rannoil da sen suariloil, kažl’u- da kordehheinis pezoitutah sorzat, hanhet da jouččenet. Rannikkomuat ollah koskemattomien meččien peitos. Oniegujärvel nähtih t’ulieniloi. Oniegujärves on erilazii kaloi da selgyrangattomii elättilöi, niilöin joukos on äijy reliktoi jiäkavves. Järves on sterl’adii, järvilohtu, järvitorpua, ojatorpua, paliedu, riäpöidy, siigua, harjustu, kuor'oidu, haugii, särgii, lahnua, karassii, kuhua, ahvendu, kiiškoidu, matikkua da muudu kalua. Kaikkiedah Oniegujärves on 47 lajii kalua, net kuulutah 13 perehkundah da 34 lajih. === Ekolougine tila === XX vuozisuan toizel puoliškol vaikutus Oniegujärven sistiemah kazvoi, semmite lijastandan periä. Suurin vaikutus oli järven luodeh- da pohjasozas, kus ollah Petroskoin, Kondupohjan da Karhumäin tevolližuskohtat. Sie eläy 80 % rahvastu da on vezistöalan enämbi migu 90 % tevolližuspotensiualu. Kirjoile pandu lijastamine kolmes tevolližuskohtas on läs 190 miljonua m³ viendy-ojitusvezii da 150 tuhattu tonnua piästyö ilmah vuvves. Tehnogenizien viendyvezien suurus Oniegujärven vezistöalal on läs 315 miljonua m³ vuvves, niilöis 46 % ollah tuotando-talovuollizii vezii, 25 % — puadariviendyvezii da 16 % — ojitus-meleoratiivuvezii. Järveh biogienizien ainehien viendy on: fosforua — 810 tonnua, yhtehizen azoutan — 17 tuhattu tonnua vuvves, а järvespäi Svirin joven vezienke menöy 280 tonnua fosforua da 11,8 tuhattu tonnua azotua, se tarkoittau, ku järveh jiäy 68 % fosforua da 31 % azouttua. Laivasto da motorvenehet (läs 8000 yksikkyö) lähtijöin guazuloinke, vilustussistiemois kuadamizienke, vuodamizienke lijastetah vezii enimyölleh neftituottehil (läs 830 tonnua navigacien aigah), fenoloil (0,5 tonnua), svinčal (0,1 tonnua), vaikun, azoutan da uglerodan oksidoil. Vuozien 1990 allus vuozien 2010 loppussah Karjalan ilmaston lämbenemizen periä järveh suatettih enämbi orguanizii ainehii da kazvettih moizet parametrit kui vien värižys, vzvesin (1,6:s 3:ssah mg/l), ravvan (0,12:s 0,42:ssah mg/l), fosforan (12:s 22:ssah mg/l) da hiilidioksiiduguazun lugu (1,2:s 3,0:ssah mg/l). Samal aigua vien happamus da kisloroudan miäry laskiettihes (jälletysti lugijen 7,22:s 7,12:ssah da 101:s 92:ssah %). Ravvan koncetracien jyrkäs nouzendas yläkerrokses rodih makrozoobentosan luvun vähenemine 6-7 kerdah. Sidä paiči vuvves 2007 vuodessah 2016 järven vezistöalah kohtulähtehis kuattih enämbi 80 tuhattu tonnua liga-ainehtu, enämbi migu puolet kuadolois ollah Petroskois da Kondupohjas. Yhtelläh järven vezi on korgiedu luaduu da kuuluu kluassah 2 ("vähäl lijastettu") libo 3 "а" ("lijastettu"). Vies löytys 28 liga-ainehes vaiku kuvvel oli vagavu antropogienine alguperä Vuvven 2018 tutkimus ozutti, ku yhtehine lajiloin kogonažus da zooplanktonan vuozikauziliikundat Petroskoin lahtes ollah muuttumattomat vuozis 1960. == Talovuolline merkičys == Oniegujärven rannoil on Petroskoin, Kondupohjan, Karhumäin linnat, linnanjyttyine pos’olu Povenča. Järvel kulgietah laivat, se on Volgu-Baltiekkumeren vezitien da Vienanmeri-Baltiekan kanualan ozii, se yhtistäy Baltiekkumeren, Kaspien meren da pohjazien merien vezistöalat. Kanualoin da jogiloin sistieman kauti gruuzuloi Petroskoispäi voibi työndiä hos mittumih rannikomerialovehen mualoih: Germuaniespäi Iruanassah. Järven suvirandua pitkin Svirin jovespäi Vitegra-jogessah on kaivettu Oniegan laivoinkullendukanualu. Oniegujärven rannoil on kaksi portua (Petroskoin portu da Karhumäin portu, viizi valgamuo (Kondupohjan, Povenčan, Šalan, Vitegran da Voznesenjen) da mondu azetuspunktua. Alallistu transportuyhtevysty järvie myöte ei ole, ga navigacien aigah siännöllizesti mondu kerdua päiväs Petroskoi — Kiži da Petroskoi — Velikaja Guba reissuloil kävväh matkustajien laivat da meteorat. Кроме того, пассажирские суда ходят по маршруту Петрозаводск — Шала. Oniegujärvel vuvves 1972 joga vuottu pietäh Ven’al suurimua "Oniegan purjehvenehien reguattua", se on Ven'an purjehsportan avvonaine čempionuattu kreiserupurjehvenehien keskes. Järvel on kehitynnyh kalan pyvvändy. Pyvvändän puoles tärgiet ollah kaloin 17 lajii: riäpöi, kuor'oi, siigu, matikku, kuha, särgi, kiiškoi, ahven, lahnu, haugi, lohi da palii; vähembäl — jazi, harjus, korbijaine, ängerjäs da karassi. == Matkailuresursat == === Linnat === Pedri I:n mustopačas Petroskois Petroskoi on Karjalan tazavallan piälinnu, se on suurin Oniegujärven rannal olii linnu. Sen perusti vuvvennu 1703 Pedri I. Petroskois on äijy arhitektuuran mustomerkii. Kuulužimat niilöis ollah: XVIII vuozisuan lopun Pyöryžän lagevon arhitektuuruansambl'u, endizen vuvven 1790 gubernien miesgimnuazien taloi, vuozien 1950—1960 Karl Marksan prospektan arhitektuuruansambl'u, Oniegujärven randupiha luguzien vestokuvienke — velleslinnoin lahjoinke da toizienke. Kondupohjas tietäh vuvves 1495. Linnan piänähtävyksenny oli Uspen’n’an kirikkö, puuarhitektuuran mustomerki. Kirikkö nostettih vuvvennu 1774. Se oli 42 metrii korgei da oli Ven’an pohjazen korgevimii puuhizii kirikkölöi. Elokuul vuvvennu 2018 kirikkö paloi. Linnas on kaksi kariljonua 23 da 18 kellos, Jiädvorču da Taidodvorču orguanuzualanke. Karhumägi perustettih vuvvennu 1916. Vuvves 1931 se oli Vienanmeren-Baltiekkumeren kanualan rakendamizen piälinnannu. Karhumäispäi 15 kilometrii piäs on Sandarmoh — NKVD:n joukkotappoloin da kiiniotettuloin kanualal ruadanuzien kalmuandukohtu. === Kiži-suari === Kižin pogostu Suaren piänähtävyksenny on Kižin suari samannimizen Valdivollizen histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekanke. Sen alovehel on XV—XX vuozisualoin 89 puuhizen arhitektuuran mustomerkii. Suaren keskuksennu on Kižin pogostan XVIII vuozisuan arhitektuuruansambl'u, kudamah kuuluu Spuasan kirikkö 22 kupolanke, Pokrovan kirikkö yheksän kupolanke da kellojallat. Vuvvennu 1990 Kižin pogostu rubei kuulumah UNESCON Muailman perindön luvetteluh. === Onieganrannikon kallivopiirrokset === Tarkembah kačo Onieganrannikon kallivopiirrokset Onieganrannikon kallivopiirrokset ollah Oniegujärven päivännouzurannal. Niilöi luajittih 4. vuozituhandel enne meijäna aijanluguu — 2. vuozituhandel enne meijän aijanluguu. Kallivopiirrokset ollah erillizinny joukkoloinnu Besov Nos-, Kladovec-, Gažii-, Peri Nos -niemien kallivoloil da Gurii-suarel. Oniegujärven kallivopiirrokset ollah järvirannal, kudai on 20,5 kilometrii piduhuttu, sie on läs 1200 figuurua da merkii. Heinykuul vuvvennu 2021 Onieganrannikon kallivopiirrokset (yhtes Vienanmeren kallivopiirroksienke) ruvettih kuulumah UNESCON kul’tuuruperindön objektoih. 3. oraskuudu vuvvennu 2024 Ven’an UNESCOH liityndän 70-vuozipäiväkse piästettih ilmah Onieganrannikon da Vienanmeren kallivopiirroksile omistettu poštubloukku. Markat: Onieganrannikon da Vienanmeren kallivopiirrokset == Eriže suojeltavat luonnon alovehet == Oniegujärven randoi myöte ollah moizet luonnonkompleksat da objektat, kudamis on erilline suojelutaba: * "'''Oniegujärven'''" — suojeltavu luonnonkompeleksu alovehellizen merkičyksenke, on Oniegujärven luodehrannikol Vitegran piiris. Kompleksan rajois on kaksi luonnon mustomerkii: Andom-mägi da Piätteniččän kangas. * "'''Muroman suojelualoveh'''" on kompleksusuojelualoveh alovehellizen merkičyksenke, kudai on Oniegujärven päivännouzurannal Puudogan piiris, sih kuuluu kolme erikseh olijua alovehtu (klasterua): klasteru № 1 "Muroman", klasteru № 2 "Kočkovnavolokan niemimua" da klasteru № 3 "Suarine". Suojelualovehen suvipuoles on Karjalah nähte ei tavalline rannikko hyvin kehitynnyzien d'uunoinke. Suojelualovehen pohjasozas (pohjazemba Mustujovensuudu) ollah kallivot Baranji lbi  (ven.)olo. — niilöi muovai jiätikkö. Sie on arheolougizien mustomerkilöin kompleksu: luguzet muinazet kalmat, azetuskohtat, kallivopiirrokset. Suojelualovehel on ainavoluaduine jätikön jälgehine luonnon mustomerki — Muroman järvi-laguunu, kudai on Oniegujärvespäi kilometrin piduhizel mual, sie on kul’tuuruperindön mustomerki XIV vuozisual perustettu Muroman Uspen’n’an miesmanasteri. * '''Čolmužin niemykky''' on geolougine luonnon mustomerki alovehellizen merkičyksenke, kudai on Oniegujärven koillisozas Oniegantagavozen lahtes Karhumäin piirin alovehel, se on kaunis hiekkuniemi, kudai työndyy koillizeh päi 13 kilometrile, se rodih Nevskoin jiävyndän aigah. * '''Orovskii niemimua''' (Orovnavolok) on luonnonkompleksu stuatusanke "muat histourii-kul’tuurizen tarkoituksenke", se on Oniegujärven Povenčan lahtes Karhumäin piirin alovehel. Niemimuan levevys on 2,5 kilometrissäh da piduhus 8 kilometrii, se on fl'uviogl'aciualine suusto (toizin sanoin roittu jiätikön virduajien sulamisvezien toimindas) da sit on čuuruu da vierinkivie da čärii sellis korgevuol 90 metrissäh meren pinnaspäi. Niemimuan alovehel on enämbi 30 arheolougistu mustomerkii federuallizen merkičyksenke — mezolitan aijas aigazeh Keskiaigassah. * '''Klim-mägi''' (Klim-niemimua) on luonnon mustomerki alovehellizen merkičyksenke, se on Oniegujärven pohjasozas Povenčan da Oniegantagavozen lahten välis Karhumäin piirin alovehel. Suojeltavannu on Klim-niemimua Klim-mäinke (86,0 m) da hiekku-čärikezoirannoinke, niilöin piduhus on 2,5 kilometrii Klim Nos -niemen lähäl niemimuan päivännouzurannal. Klim Nos -niemi on fl'uviogl'aciualine suusto nelländen jiäkavven loppumorienoinke suurien loukkohavvoinke, kudamien syvys on 20 metrissäh, net roittih jiämöhkälehien sulettuu čuurujiännöksien al. * "'''Kižin suojelualoveh'''" on zoolougine suojelualoveh federuallizen merkičyksenke Oniegujärven luodehpuolen kallivosuariloil Karhumäin piirin alovehel, sih kuulutah suaret Suuri Klimeckii da Kiži da niilöih kuului yksikilometrihine vezialoveh. Niilöil on stuatussu "muat histourii-kul’tuurizen perindön tarkoituksenke". * "'''Järventagaine luonnonsuojelualoveh'''" on kompleksusuojelualoveh alovehellizen merkičyksenke, kudai on Oniegujärven luodehozas Petroskoin lahten koillisozan rannal da Baranii Bereg -niemimuan alovehel Petroskoin linnukunnas da ozittain Onieganrannikon piiris. Suojelualovehel on järviterrassoi rannikkuo pitkin. Suojelualovehen luodehozas on Čortov stul -kohtu, geolougine luonnon mustomerki, kudamas on tulimäin luajittuloi kerrostumii, niilöil on läs 2 miljardua vuottu. * '''Oniegujärven rannikko''' on luondo-rekriaciialoveh Onieganrannikon piiris Oniegujärven päivänlaskurannal 10 kilometrii suveh päi Petroskoispäi, sih kuuluu kaksi klasterua: № 1 "Hiekkahine" (N’oluksan jovensuusdu lähäl) da № 2 "Orzijoven" (Orzijovensuun lähäl). * '''Ščeleiki''' on luonnon geolougine mustomerki alovehellizen merkičyksenke Oniegujärven lounasrannikol Podporožjan piiris, se on Šokšan sellän suvin’okan kallivopal’l’astumii, net on roittu proterizoin gabbro-diabazois da kvarcitois, net jyrkäh loppietahes rannalluo. Tämä reljefan oza on erinomaine toizien Sviri-Lovatskoin alovehen muvvostumizien kohtah. Tiä voibi nähtä morienoi, fl'uviogl'aciualizii čuuruloi, hiekkukezoirandukerrostumii. Suojeltavannu sežo on kallivopaltieloin, jyrkändehien da karniizoin kazvimuailmu, kudamua ezitetäh igivahnat pedäjät da kadajat. == Lähtehet == <references/> [[Kategourii:Muantiedo|O]] [[Kategourii:Karjal|O]] [[Kategourii:Järvet|O]] [[Kategourii:Karjalan järvet|O]] s8c9ydpfh4rw38ebp58zcmg5zkh6k8j 0 3723 53232 48495 2026-11-02T11:41:41Z Miro Tuomi 8600 tävvendys 53232 wikitext text/x-wiki [[Failu:Sultsina.png|pienoiskuva|oikea|'''Sulčinat''']] '''Sul’činat''' ([[Vienankarjalua|vienankarjalakse]] ''šulččinat'', [[Lyydin kieli|lyydikse]] ''sulčinad'', [[Vepsän kieli|veps]]. ''sul'činad'', [[Suomen kieli|suom]]. ''sultsinat'', [[Ven'an kieli|ven]]. ''сканцы, сульчины'') on perindölline [[Karjalazet|karjalaine]] da vepsäläine pastos. Se on ruisjauhos pastettu val'l'oi, kudaman syväimekse pannah pudruo. Piälepäi se voijellah hyväzesti voil. Sul'činoi piettih pruazniekkusyömizenny. == Pastandu == [[Karjalazet]] ammuzis aijois pastettih sul'činua. Niilöin pastajes sevoitetah riesku sagei tahtas. Sul'cinoi pastettih ruis- libo ozrujuahos, nygöi ližätäh nižujauhuogi keskeh. Taigin sevoitetah vedeh, hapainmaidoh libo maidoh. Pannah näppine suolua da jauhuo. Tahtahas ajellah kuoret, kui šipainiekkoih niškoi. Kuori pidäy ajella moine hoikkaine, konzu puhut sih, ku se stolan piälpäi yläh nouzis. Enne sul'cinoi pastettih hiilien piäl päčinsuun ies libo päčinpohjal hiilien otettuu. Nygöi pastetah riehtiläl puoles dai toizes, siemenvoidu riehtiläle ei panna. Pastettuu sul'činat voijellah yhtes puoles sulatetul voil da lad’d’atah piälekkäi. Voijah lad'd'ata voijetut puolet vastakkai. Syvves kuoren piäle pannah pudruo, rannat kiätäh, enzimäi yksi, sit toine sydämeh päi, sit vie kerdu kiätäh puolekkai libo kiäritäh sul'čin trubazelleh. Syväimekse keitetäh ei sagiedu mannoidu pudruo, brossu-, ozru- libo riissupudruo, kartohkupudruogi. [[Karjalazet]] tavan mugah syvves sul’činoi katkattih puolekkai, sidä, ken tädä ei ruadanuh, sanottih ahnahakse. Syvves sul'činoi painettih sulatettuh voih libo lämmäh kannatekseh. Syödih sul’činua vilun maijon libo ruahtomaijonke. Sul'cinat oldih pruazniekkusyömizenny. [[Karjalazet]] ei pastettu sul'činua, sego šipainiekkua [[Äijypäivy|Äijäksepäiväkse]], ei pyöritetty värtinästy sidä päiviä vaste. Piiraivärtinäine kai tavoiteltih peittiä loitomba, ku ei puuttus silmih, uskottih, ku puuttunou, sit kezäl maduo rubiet nägemäh. == Kirjalližus == * Народы Карелии : историко-этнографические очерки / Российская академия наук, Карельский научный центр, Институт языка, литературы и истории; редакционная коллегия: И. Ю. Винокурова (ответственный редактор) [и др.]. — Петрозаводск : Периодика, 2019. — 752 с. * ''Кольчурина, С. Н''. Вкусная Карелия : путевые заметки коми-пермячки о карельской кухне / Светлана Кольчурина; [переводчики: Н. Н. Антонова, М. А. Спицына; фотограф С. Ю. Тиятявяйнен] ; Ассоциация этнокультурных центров и организаций по сохранению наследия "Эхо". — 2-е издание. — Петрозаводск : Кольчурина С. Н. : ЭХО, 2023. — 255 с. : ил. — Текст на русском и карельском языках. — <nowiki>ISBN 978-5-6043948-4-7</nowiki> * ''Никольская Р.Ф.'' Сканцы // Карельская кухня. — Петрозаводск: Карелия, 1989. — С. 83—84. — 175 с. * ''Pirkko Sallinen-Gimpl.'' Karjalainen keittokirja. — Helsinki: Kustannusosakeyhtiö Tammi, 2009. — 344 с. [[Category:Syömizet|S]] [[Kategourii:Karjalan_syömizet|S]] 1uxgs7he8t5txbkib91ebca3txhhdqi 0 4227 53218 52988 2026-11-01T16:46:15Z Miro Tuomi 8600 53218 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu|Nimi=Pakkaine|Ammatti=Karjalan suarnalline talvitiedoiniekku}} '''Pakkaine''' on karjalaine suarnalline talvitiedoiniekku, ven'alazen [[Pakkasuko|Pakkasukon]] vastineh. Karjalaine Pakkaine ei ole, kui toizet Pakkasukot, vahnu parrakas mies. Häi on nuori, ravei da iloniekku. Pakkazen kodi on [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]]. Joga vuottu sie talvel pietäh Pakkazien kižoi. Pakkastu auttau hänen ystävy [[Luminaine]]. == Tarin == Tarin Pakkazes ei ole vahnu. Sen keksittih [[Anuksen kanzallizen livvinkarjalazien muzei|Anuksen kanzallizen livvinkarjalazien muzein]] ruadajat omas linnas talvimatkailun kehittämizekse. Tarinan mugah Pakkaine rodivui 1. talvikuudu kauppumiehien pereheh. Häi rodivui matkas, konzu hänen tuattah da muamah ajettih jarmankaspäi kodih [[Anuksenlinnu|Anukseh]]. Pihal oli kova pakkaine, ga brihačču oli terveh da luja, matkas ei kylmänyh, sendäh hänele pandih nimi Pakkaine. Pakkaine, kui hänen tuattah da muamah, rodih kauppumiehekse, rubei šalgu selläs ajelemah linnoi da kylii myöte. Joga taloih, kunne häi azettelih da kačahtih zirkaloh, jäi hänen kuvahaine. Hänen lähtiettyy kuvahaine elavui da rodih vie yksi Pakkaine. A konzu Pakkaine huogavui kois [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]], sen kuvahazet loittozis mualois da linnoispäi lennettih hänellyö. Kauppumiehen roindumual hyö piettih kilboi da kižoi, kačottih, ken heis on ravei da vägevy. Iče Pakkaine kačoi kaikkeh, kummua saneli da nagroi. Häi varmah tiezi, ken on tovelline Pakkaine. Tämä nygyaigaine tarin rodih vuvvennu 1999 Anuksen Pakkazien kižoin piendän pohjakse. Sit aijas lähtijen joga vuottu Anuksenlinnah tulou ozuttamah omua neruo da vägie Pakkasukkuo Ven'an eri kolkispäi da ulgomualoispäi. == Ulgonägö == Vuvvennu 2005 rodivui Pakkazen obrazu. Jälles pitkii eččimizii sidä rubei ozuttamah Valerii Kucabov, kudai vie enzimäzien Pakkazien kižoin aigua oli sen roulis. Pakkazen sovat ombeli petroskoilaine dizaineru Irina Porošina, kudamua tundietah karjalazien perindöllizien sobien tiedäjänny da ombelijannu. Sobien pohjakse dizaineru otti kauppumiehen vuozisualoin XI—XII ruskiet sovat. Karjalaine talvitiedoiniekku rodih čoma da omaperäine. Pakkaine äijäl eruou toizis Pakkasukkolois. Net ollah harmaipardudied'oit, a Pakkaine on nuori mies. Hänen "kolliegat" pietäh turkiloi da šuapkoi, Pakkazelhäi on lämmin kauhtanu piäl da movvakas kartuuzu piäs. Pakkaine äijän matkustelou Ven'ua myöte, ottau ozua eri pruazniekkoih da pidoloih. Yhtes oman abuniekan Luminaizenke kävyy lapsien da sociualulaitoksih. Kävyigi Ven'an Pakkasukon roindupäiväle Velikii Ust'ug -linnah. == Anuksen Pakkazien kižat == Joga vuottu Pakkazen roindupäivänny [[Anuksenlinnu|Anuksenlinnas]] pietäh Pakkazien kižoi. Eri vuozinnu niilöih käydih Ven'an piälimäine Pakkasukko Velikii Ust'ug –linnaspäi, Baikalan Pakkasukko, Santa Klaus Lapispäi, [[Talviukko]] Karjalaspäi da toizet. Pakkazien kižois eri alovehis da mualoispäi tulluot Pakkasukot kilbaillah eri kilvois, vastavutah lapsienke. Kižoin aigah pietäh moizii pidoloi kui "Pakkazien jalgumiäččy" da "Pakkazien kezoinkylvendät", kudamii suvaijah kaččojat. == Rezidencii == Pakkazen rezidenciennu on kauppumiehen piha Anuksen kanzallizen muzein luo. Se avattih vuvvennu 2014 da sit on kaksi piähuonustu: kauppumiehen laukku da uvvenvuvven aittu. Pakkazen kauppumiehen pihas on regyt, kudamas häi on roinnuhes. On Pakkazen puuhine pyöry da oma tiedovoittu dengaine – Aino diivo, se tuou lykkyy sille, ken pidäy sidä käis. Rezidencies Pakkazen abuniekannu on rahmannoi Luminaine. Häi sanelou Pakkazeh nähte, pidäy ekskursieloi rezidenciedu myöte. Luminaine tuttavuttau gostii kauppumiehen ruadoh da tiedovoittuloin vehkehien peittožuksih. == Kirjalližus == * ''J. V. Ruppijeva, J. V. Pankratjeva.'' Livvin opastuskniigu: 6. kluassu. — Петрозаводск: Verso, 2018. — С. 49-50. — 2018 с. — <nowiki>ISBN 978-5-91997-294-5</nowiki>. * ''Яковенко И.М., Якубова Ф.А.'' Мифологические ресурсы и направления их исследования для целей туризма // Ученые записки Крымского федерального университета имени В. И. Вернадского. География. Геология. — 2016. — № 2. * ''Дьяконова Мария Владимировна, Родионова Александра Павловна.'' Язык и культура карел как бренд развития малых территорий (на примере этнолокальной группы карел-людиков) // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2018. — № 4. — doi:10.24411/1995-0411-2018-10411. == Linkit == https://web.archive.org/web/20161103081552/http://www.pakkaine.karelia.su/ [[Kategourii:Piähenget kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Mifolougizet piähenget kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Karjalaine kul'tuuru]] [[Kategourii:Uvven vuvven piähenget]] [[Kategourii:Anuksenlinnu]] [[Kategourii:Kul'tuuru]] [[Kategourii:Karjal]] q6h0i5ch2jd8emokdu3nyt471os5eqe 0 9914 53230 51719 2026-11-02T08:10:57Z Miro Tuomi 8600 tävvendys 53230 wikitext text/x-wiki {{UIC}} '''Lyydin''' '''kieli''' on [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] eräs [[Karjalan kielen murdehet|kolmes piämurdehes]]. Se on [[Lyydiläzet|lyydiläzien]] omannu kielenny. Lyydikse pagizijat eletäh [[Oniegujärvi|Oniegujärvie]] pitkin kaijal 220 kilometrin piduhizel alovehel pohjazespäi suveh — nygözien [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän]], [[Kondupohjan piiri|Kondupohjan]], [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon]] da [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen piirin]] alovehel. == Histourii da alguperä == Kielen alguperä vie ei ole tarkah tutkittu, piälimäzenny pietäh versiedy sit, ku se oli roinnuh keskiaijan [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] pohjal [[Vepsän kieli|vepsän kielen]] suures vaikutukses. Lyydin piämurreh kuuluu suomi-ugrilazien kielien baltiekkumerensuomelazien kielien joukkoh, se on aggl'utinatiivine kieli  (ven.)olo.. Kieles on äijy vahnua vepsänkielisty laihinsanua. Vuvves 2008, kodvazen aigua, [[Petroskoi|Petroskois]] ilmah piästettih Lyydilaine-lehtie lyydin piämurdehel da [[Ven'an kieli|ven'an kielel]]. Kirjutustu da runuo lyydin piämurdehel suau lugie karjalankielizes [[Oma Mua]] -lehtes. Vuvves 2020 lyydii virrallizesti opastetah ilmazil kursiloil Petroskois Karjalazien, vepsäläzien da suomelazien resursukielikeskukses. Sidä enne kaksi vuottu kursiloin järjestäjinny oldih innostunnuot omatahtozet. == Kirjukieli == Tarkua tieduo lyydin kirjukielen rodivundas ei ole, XIX vuozisual se oli [[Kirillizet kirjaimet|kiriillizel]] pohjal, vuozinnu 1930 otettih käyttöh latinalaine kirjaimikko. Vuvvennu 2007 [[Karjalan tazavallan halličus]] hyväksyi [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] uvven kirjaimikon. Se on yhtehine kaikile murdehile. 29. oraskuudu vuvvennu 2014 uudeh kirjaimikkoh hyväksyttih muutokset, sih ližättih c-kirjain. Kirjaimikko rodih moine: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a [aa] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b [bee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c [cee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č [čee] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d [dee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e [ee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f [ef] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g [gee] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h [hoo] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i<br /> [ii] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j<br /> [jii] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k [koo] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l<br /> [el] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m [em] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n [en] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o [oo] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p [pee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r [er] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s [es] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š [šee] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z [zee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž [žee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t [tee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u [uu] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v [vee] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y [yy] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä [ää] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö [öö] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ’ |}<ref> https://web.archive.org/web/20171124114853/https://gov.karelia.ru/News/2007/04/0417_06_e.html </ref> [[Ven'a|Ven'al]] enzimäzenny lyydin murdehen opastajannu da enzimäzen lyydin murdehen ABC kird' -opastuskniigan luadijannu oli kuujärveläine [[Lidija Potašova]]. Vuvvennu 2023 Kuujärvel azetettih mustolaudu hänen kunnivokse. == Murdehet == [[Failu:Vepsamaa 2017 (91).jpg|pienoiskuva|vasen]]Lyydin piämurdehes eroitetah moizet murdehet: * pohjaslyydi; * keskilyydi; * suvilyydi; * kuujärven murreh. Lyydikse pagizijat eletäh [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Kondupohjan piiri|Kondupohjan piiris]], [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän kanzallizes piiris]], [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piiris]] da [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen kanzallizen piirin]] [[Kuujärvi|Kuujärven kyläs.]] Ven'an kielittiijos on tavannu pidiä lyydii karjalan kielen piämurdehennu, suomelazethäi kielimiehet pietäh sidä iččenäzenny kielenny. [[UNESCO|UNESCON]] julatus Muailman varavonalazien kielien atlasas ({{K-en|Atlas of the World’s Languages in Danger}}) lyydii sežo azetetah iččenäzien kielien joukkoh. == Lyydin murdehen tutkijat == * [[Juho Kujola]]; * [[Aimo Turunen]]; * [[Pertti Virtaranta]]; * [[Eino Leskinen]]; * [[Aleksandr Barancev]]; * [[Aleksandra Rodionova]]. == Lyydin piämurrehtu akkiloiččijat yhtistykset == * Suomes toimii Lyydiläine seuru; * "Karjalan lyydiläzet" Petroskois; * Pyhärves toimii Pyhärven juuret -yhtistys; * Lyydin taloi Petroskois. == Lyydikse kirjuttajat == * [[Miikul Pahomov]]; * [[Aleksandra Rodionova]]. == Huomavukset == {{Template:Suomi-ugrilazet kielet}} [[Kategourii:Karjalan kieli]] [[Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet]] fazunaslzmxewghfcyefibpph6g6zp5 0 9932 53229 50340 2026-11-02T08:00:48Z Miro Tuomi 8600 53229 wikitext text/x-wiki [[Failu:Ludic flag.svg|pienoiskuva|lyydin flagu]] '''Lyydiläzet''' ([[Lyydin kieli|lyyd]]. ''Lüüdilaižed'') ollah [[Karjalazet|karjalaine]] rahvas, kudai pagizou [[Lyydin kieli|lyydikse]]. == Yleistiijot == Lyydiläzii on läs 10 000 hengie da vai 3 000-3 300 heis maltau paista lyydikse. Suomelazien mugah lyydi on iččenäine kieli da rahvas, [[Ven'a|Ven'al]] lyydiläzet ollah [[Karjalazet|karjalaine]] rahvas da lyydin kieli on karjalan kielen piämurdehennu. Enimät lyydiläzis eletäh [[Ven'a|Ven'al]] - [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Kondupohjan piiri|Kondupohjan]], [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen]] da [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän piirilöis]]. Eläy lyydilästy [[Suomi|Suomes]] dai [[Ruočči|Ruočisgi]]. [[Suomi|Suomes]] ruadau "Lüüdilaine siebr", kudai kannattau lyydilästy kul'tuurua [[Suomi|Suomes]] da [[Ven'a|Ven'al]]. Lyydiläzet paistah [[Lyydin kieli|lyydikse]], [[Ven'an kieli|ven'akse]], [[Suomen kieli|suomekse]] da [[Ruočin kieli|ruočikse]]. Enimät lyydiläzis ollah [[Ortodoksižus|pravosluavizeh uskoh]] kuulujat. == Tieduo ližäkse == * Lyydiläzien päiviä pietäh 23. oraskuudu. * Lyydiläzien etnokul'tuurukeskus avattih [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]] [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon piirin]] Solomannih vuvvennu 2018. * Lyydiläzien päivänny 23. oraskuudu vuvvennu 2025 [[Petroskoi|Petroskois]] avattih Lyydiläzien etnokul'tuurukeskuksen uuzi perti [[Leo Tolstoi|Lev Tolstoin]] uuličal. Sie on lyydiläzien da tulilinnun muzei, sego kuulužale lyydiläzele kuldusepäle [[Mihail Perhin|Mihail Perhinale]] omistetu muzei. [[Kategourii:Rahvahat]] a9p09jynu97t2z0odwek40390b5ra35 10 17628 53216 2026-11-01T16:35:15Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: Saint-Charles Cemetery 05.jpg 53216 wikitext text/x-wiki Saint-Charles Cemetery 05.jpg hmvqjdxcbex4wwmn3mpf7xbm69djibu 10 17629 53217 2026-11-01T16:38:40Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: Allerseelensingen.webm 53217 wikitext text/x-wiki Allerseelensingen.webm m2h3eaau5bb1qkps8amvly23ebkvjyd 0 17630 53220 2026-11-01T19:49:26Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="width: 290px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | N'orpanpoigazen päivvy |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Белёк 1.jpg|250px]] |-... 53220 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 290px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; text-align: left;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | N'orpanpoigazen päivvy |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.2em 0;" | [[File:Белёк 1.jpg|250px]] |- ! style="vertical-align: top; width: 35%; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Merkičys | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0; text-align: left; -moz-text-align-last: left; text-align-last: left;" | Yhteiskunnan huomavon kiinnittämine n'orpanpoigazien peitočisualistandan ongelmah. Lapsien opastandu huolekkahah kosketukseh elättilöih da luondoh. |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Pandih alguh | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | vuozi 2003 |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Alguhpanii | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | Omatahtoine Irkutskaspäi [[Tatjana Karelina]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Pietäh | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[File:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Ven'a]] |- ! style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 0.3em 0;" | Päivymiäry | style="vertical-align: top; padding: 0.3em 0;" | [[25. oraskuudu]] |} '''N'orpanpoigazen päivy''' on mualline ekolougine pruazniekku, kuduadu joga vuottu pietäh Ven'al 25. oraskuudu vuvves 2003. == Histourii == Vuvvennu 2003 Irkutskan linnas omatahtoine Tatjana Karelina keksi da järjesti N’orpanpoigaine -projektan lapsih da nuorih niškoi.<blockquote>Projektu algavui sähköpoštuviestilöis, gu kevätkuus pidi tulla n’orpanpoigazien vie erähän iškun aigu: «…N’orpanpoigazien suuret mustusilmät kačotah meihpäi plakuatois da tele-ekruanois. Tiijollizis ohjelmis kai mieron lapset tiijustetah t’ulieniloin eländäs, sit, kui aigazel keviäl t’ulienimuamat kannetah kaunehii valgeikarvazii olendoloi. Lapset ei vai tietä, gu jällel nämmis lapsis azutah hattuloi, turkiloi, hiemattomii paidoi, vergoi dubl’onkoih niškoi…». Minä työnnin prezidentale telegramman t’ulieniloin tapandan kieldämizes, kudamah kai sain kummakkahan vastavuksen. Yhtes mamanke azuimmo listovkat, kudamis kehoitimmo toizii kirjuttamah kirjazii da työndämäh telegrammoi, minä riputtelin net yliopistolois.</blockquote>Nuorien johtajien školan kerähmöl algavui enzimäzeh N’orpanpoigazien päivy -pruazniekkah varustundu, enzikerdua päivy piettih 25. oraskuudu vuvvennu 2003 Irkutskas. Pruazniekkua piettih alovehellizel tazol Siberis (Irkutskan alovehel, Bur’aties). Myöhembi sidä ruvettih pidämäh ymbäri Ven’anmuadu. Tämän pruazniekan perustandan tarkoituksih kuuluu yhteiskunnan huomavon kiinittämine peitočisualistandan ongelmah, enin kaikkie Baikalan n'orpanpoigazien peitočisualistandah sego lapsien opastandu huolekkahah kosketukseh elättilöih da luondoh. N’orpan lugumiärän vähenemizeh vaikutetah moizet šeikat: * pedoelätit tabaillah da syvväh n’orpanpogazii, * aigaine da lämmin kevät (lumipezien muuttumine), * peitočisualistandu, * Baikal-järven lijastandu. == Pivot == 14. päiväs 30. päivässäh sulakuudu vuvvennu 2003 Irkutskan Utkinan nimizes kirjastos N’orpanpoigazen pävän piendän hantuzis otettih vastah lapsien kilvan ruadoloi — kuvii da käzinluajittuloi veššilöi (kaikkiedah kilbah oli työtty enämbän kahtusadua ruaduo). Niilöin ozuttelu oli Irkutskan alovehellizes V. P. Sukač’ovan nimizes taidomuzeis, Irkutskan alovehellizes valdivollizes I. I. Molčanovan — Sibirskoin nimizes tiedokirjastos, Hudožestvennii — konoteatras. Piettih moizii pidoloi: * Ful’man ozutandu n’orpanpoigazes (Ven’an Grinpisu); * Zabava -nimizen teatru-stuudien pikkaraine spektakli; * Kulgu plakuattoin da transparantoinke (sih otti ozua enämbi kolmiesadua lastu); * Lapsien joukkoloin ezittelyt; * Kuvien da käzinluajittuloin veššilöin ozuttelun ozanottajien palkičendupido. * Vuvvennu 2008 Bur’atien luonnon muzeis N’orpanpoigazen päivän nimeh ruadoi siirdyi Baikalan No’rpanpoigaine -ozuttelu (kanzoinväline [[Ven'an kieli|ven]]. ''Нерпа в фокусе'' -projektu. Vuvvennu 2017 Irkutskan alovehellizes lapsien Mark Sergejevan nimizes kirjastos piettih literatuuru-teatrualline ekolougine Gostih n’orpanpoigazelluo — matku: ** Irkutskan runoilijoin runoloin lugemizet — V. P. Skif, T. G. Dolbunova. Irkutskan kirjuttajan M. D. Sergejevan [[Ven'an kieli|ven]]. ''Глоток океана''" -suarnan lugemine; ** Pienen tyttispektaklin ozuttelu Mih niškoi n’orpanpoigazel kynnet ollah -kerdomuksen mugah (Irkutskan ekolougu da kirjuttai S. N. Buntovskaja); ** Ekskursii ven. ''Ластоногая красавица Байкала'' -kirju- da ezinehozutteluu myö. Vuvvennu 2021 Moskvarium-keskukses VDNH-ozuttelus oli pietty temuattine N’orpanpoigazen pävy -pruazniekku lapsih da aiguzih niškoi: ** Okeanariuman ammattimiehien luvendot Baikalan n’orpanpoigazis; ** Avvonaine vastavus ven. ''Байкал. Удивительные приключения Юмы'' -nimizen fil’man luadijoinke; ** Temuattine tiedokilbu Baikal-järves; ** Baikalan n’orpanpoigazien avvonaine harjaitandu (Akvariuman ozuttelus). Vuvvennu 2023 N’orpanpoigazen päivän nimeh järjestettih pidoloi Moskovan zooparkas. Sinävuongi Vladimiran linnan keskuskirjastos tämä päivy piettih [[Ven'an kieli|ven]]. ''О, да, вторсырьё!'' -nimizel ozuttelul. Vuvvennu 2024 Jaroslavl’an zooparkas piettih ekskursii da Baikalan čuudo -tiedokilbu. Novosibirskan alovehellizes lapsien A. M. Gor’koin nimizes kirjastos oli Baikalan čuudo. N’orpanpoigazen päivy -pido. [[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Baikalan ekolougii]] [[Kategourii:Ekolougizet pruazniekat]] elhzjvi9wzli0j7hxbmi2ee32kdyytk 0 17631 53222 2026-11-01T20:00:39Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: [[Failu:Cotton.JPG|pienoiskuva|Aineh puuvilluvuatan luadimizeh — puuvillukazvin vakkaine]] '''Vuattu''' ({{K-de|Watte}}) on pörhäkkö kuiduaineh, kudamua suajah puhtahis (puuvillu, villu da pelvas) libo sinteetiekkukuidulois. Sidä käytetäh liečetiijos, rakedamizes, hiimii- da kuvondutevolližuos. Liečetiijos käytetäh puuvillu- da pelvasvuattua, rakendamizes — minerualuvuattua, kuvondutevolližuos — kleittyy vuattua, kudamua käytetäh sobien aluskangahannu da od'd... 53222 wikitext text/x-wiki [[Failu:Cotton.JPG|pienoiskuva|Aineh puuvilluvuatan luadimizeh — puuvillukazvin vakkaine]] '''Vuattu''' ({{K-de|Watte}}) on pörhäkkö kuiduaineh, kudamua suajah puhtahis (puuvillu, villu da pelvas) libo sinteetiekkukuidulois. Sidä käytetäh liečetiijos, rakedamizes, hiimii- da kuvondutevolližuos. Liečetiijos käytetäh puuvillu- da pelvasvuattua, rakendamizes — minerualuvuattua, kuvondutevolližuos — kleittyy vuattua, kudamua käytetäh sobien aluskangahannu da od'd'ualoin täyttienny. Imuainehennu vuottua ruvettih käyttämäh sodahirurgies XIX vuozisuan lopus. Enzimästy kerdua gigroskouppizii kiärimizii puuvilluvuatan pohjal kehoitti käyttiä hirurgu Dž. S. Gemdži vuvvennu 1880. == Histourii == Vuattu-sana on tulluh germuanien kielespäi (''Watte''), kudamah se tuli aruabien kielespäi (laihinsana ''wáḍḍa)''. Ven'an kieles vierahan sanan assimil'aciessah vuattua sanottih puuvillubumuagakse (ven. ''хлопчатая бумага''). Vuvvennu 2012 ehoitettih moine versii, ku sana tuli ven'an kieleh japounien kielespäi XVII vuozisual. XIX vuozisuan enzimäzen puoliškon aigah zemstvon liäkärit nevvottih panemah puuvillubumuagua (vuattua) korvih korvan, keroin da nenän voimattomuksien estämizekse. XX vuozisuan puolivälissäh liečetiijos enimälleh käytettih puuvilluvuattua, sit senke yhtes ruvettih ottamah käyttöh viskouzuvuattua. Vuvvennu 2011 Ven'al uvvessah ruvettih luadimah pelvasvuattua, liečetiijon tarkoituksihgi (hirurgii, kosmetolougii, tervehyönhuoldo). Vuozisuan XX lopus roittih uvvet oman ičen gigijienan vehkehet vuatas — vuattupuikkozet (vuattu, kudai on sivottu puikkozien n'okkih; vuvven 1927 patentu), vuattudiskat (diskoikse pressuittu vuattu; vuvven 1937 patentu), naizien gigijienusidiet (kerdukäyttöine imuvalmisteh; vuvven 1971 patentu). == Luavut == Vuatan luajindan mugah on vuattu puhtahis ainehis — luonnolline vuattu (villu-, šulku-, puuvillu-, pelvas-, höyhen-, liinuvuattu da muut) da vuattu tegoainehis — (sel'ulouzu-, asbestu-, st'oklu-, metallu-, šluakku-, bazal'tuvuattu). Tarkoituksen mugah vuattu voi olla: liečetiedovuattu (käytetäh hirurgies, kosmetolougies, tervehyönhuollos da muut), kuvonduvuattu (käytetäh lämmänpidäjänny da alusainehennu sobih niškoi da täyteainehennu od'd'ualoih, sobih niškoi, pertilomuvuattu (käytetäh kaunistuspieluksien täyteainehennu da m.i.), minerualuvuattu (käytetäh tulenkestäjien ainehien, lämmänpidäjien, termoizol'acien, gidroizol'acien, hiimiitevolližuon fil'troin luajindas da muus). Minerualuvuattu == Luajindu == [[Failu:Glass_wool_insulation.jpg|pienoiskuva|Minerualuvuattu]] Luonnollizen vuatan luajindas käytetäh moizii hiimiellizii reagentoi kui väitettyy natrien gidroksidua, pinduaktiivistu ainehtu, rikkuhappamehtu da toizii hiimielliziii reagentoi. Liečetiedopuuvilluvuatan tehnolougien piäprocessoih kuulutah keittämine, valguomine, muigenemine, monikerdazet huuhtondat da kuivandu. Puuvilluainehtu keitetäh poros painien alazennu da sit muokatah sidä natrien giposul'fital. Sen jälles kuidu suau valgien värin da tarvittavat ominažuot — kyvyn terväh kastuo da imie nestehty. Lopus kazvikuijut irdavutah, pehmetäh da puhtastutah ližäainehis, a suavus kuidumasas luajitah paltimii pehmendysloukkuandukonehis; muovailematoi kuidumuassu, kuduas rodieu paltin, harjuandukonehel muuttuu otettavakse vuatakse tietyn sangevuonke. Piävaigevuksennu vuatan luajindas on kuijun valguomine. Enne sidä muokattih hloranke olijoil hiimiellizil reaktiivoil, vuvves 2005 algajen valguomizes ruvettih käyttämäh vodorouduperoksiidan pohjazii ainehii. Enzimäine moine tuatando avattih Ven'al vuvvennu 2011. Minerualuvuatan luadimizen pohjannu ollah tulimägialguperiä olijat kivet, enzikse, bazal'tu da gabbro, asbestu da sintiettizet sidiet (fenolformal'degiidutervat). Šluakkuvuattua suajah sulatetus domnušluakas, а st'okluvuattua — st'oklan sulattuu. == Käytändy == === Liečetiijos === Erinomazen imukyvyn hyvyös vuattu rodih vältämättömäkse ainehekse sivondu-, hoido- da hirurgiiozastolois, hammasliečetiijos, fizioterapien da oftal'molougien ruadopertilöis. Tämän ližäkse puuvillu- da pelvasvuattua käytetäh leviesti kosmetolougies (erilazien kosmetolougien hoidoloin azujes da tervehyönhoijos (vuattupuikkozet, diskat, gigijienusidiet da tamponat). === Rakendamizes === Minerualuvuatan erilazet lajit ollah suurien temperatuuroin da hiimiellizien ainehien kestäjät, niilöil on sežo hyvä lämmänpidäi da iäneneristäi kygy. Tämän periä sidä käytetäh leviesti lämmänpidäjien da iäneneristäjien valmistehien luajindas taloloin da transportan mašinoin rakendamizen tarbehih. Bazal'tu da asbestupohjastu minerualuvuattu käytetäh lämmänpidäjänny ainehennu erähien tevolližusobjektoin nostamizes pinnoin eristämizekse lämbötilanke +500 gruadussissah. === Kuvondutevolližuos === Saldattoin talvisovat (vuattumekot, leviet štanit, kauhtanat), kudamas lämmänpidäjänny ainehennu käytettih tiettyy luaduu vuattua, oldih kuulužu vie mennyöl vuozisual. Ga vuvven 2000 jälles vuatan sijah tuldih nygyaigazembat lämmänpidäjät ainehet. Erillisty vuattua, kudamah on levitetty kleiemul'sii (vatiliinu), käytetäh aluskangahannu sobien luajindas, sežo od'd'ualoin täytehainehennu. Leviesti käytettih vuattua pehmielöin pertilomuloin täytehainehennu. == Kačo ližäkse == * [[Puuvillu]] * [[Pelvas]] == Kirjalližus == * ''Тысский А. В.'' Современные методы производства шлаковой ваты и изделий из нее в СССР и за границей. — <abbr>М.</abbr>: Всесоюзный институт научной и технической информации, 1959. * ''Атаханов А. А., Тихоновецкая А. Д., Набиев Д. С., Рашидова С. Ш.'' Возможность получения хлопковой целлюлозы способом совмещенной варки и отбелки // Химия растительного сырья. — <abbr>М.</abbr>: Всесоюзный институт научной и технической информации, 2004. [[Kategourii:Ainehet]] [[Kategourii:Sivonduainehet]] [[Kategourii:Oman ičen gigijienan vehkehet]] l8euu7q3qt6v6s6zo4qa1q86byjec1b 0 17632 53223 2026-11-01T20:18:01Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: '''Defoltu''' ({{K-en|default}}— täyttämättömät velvolližuot, maksamattomus<ref>[[mwod:default|default]]. Merriam-Webster Dictionary. Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>) on tila, konzu talovuolline subjektu (velguniekku libo debiittoru) ei voi täyttiä omii rahavelvolližuksii roittuloin ololoin periä<ref>[https://neftegaz.ru/tech-library/economy/146767-defolt/ ДЕФОЛТ]. [https://neftegaz.ru/ Neftegaz.ru.] Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.<... 53223 wikitext text/x-wiki '''Defoltu''' ({{K-en|default}}— täyttämättömät velvolližuot, maksamattomus<ref>[[mwod:default|default]]. Merriam-Webster Dictionary. Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>) on tila, konzu talovuolline subjektu (velguniekku libo debiittoru) ei voi täyttiä omii rahavelvolližuksii roittuloin ololoin periä<ref>[https://neftegaz.ru/tech-library/economy/146767-defolt/ ДЕФОЛТ]. [https://neftegaz.ru/ Neftegaz.ru.] Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>. Niilöih voijah kuuluo laihinsobimus, prosentat libo piälaihinsummu velguvelvolližuksien mugah libo obligaciilaihinan ilmahpiäständän sobimuksen mugah<ref>Ольга Копытина. [https://www.rbc.ru/quote/news/article/62220b579a794722899106c8 Что такое дефолт — в том числе по внешнему долгу. РБК] (27. kezäkuudu 2022). Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>. Täs merkičykses terminiä enzikerdua käytettih XIV vuozisual. Defoltan objektannu voi olla laitos, valdivo libo tavalline ristikanzu, ga velguvelvolližuksien objektannu voijah olla vellat, veksel'at, obligaciet, pantihpanemizet, čiekat.<ref>Дефолт: причины и следствия. Сравни.ру. Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref> Defoltu voi olla kaupalline (sit ilmoitetah juriidizet yksiköt libo fiizizet persounat) da ylivaldaine (sit ilmoitetah valdivot). === Defoltan syyt === Defoltu rodieu silloi, konzu vellanottai ei voi maksua velgoi. Se tapahtuu eri syylöin periä: * Kova kilbailu laitoksien välil; * Uvvistukset ruado-, tavar- da palvelumarkinoil daigi rahamarkinoil; * Logistizen sistieman, tavaroin tuondan da viendän ruavon rikkomine; * Infl'acii; * Ebäeffektiivine johto; * Reknailematoi talovuolline stratiegii; * Poliittizen kursan muutandu; * B'udžietan ebätazapaino. == Kaupalline defoltu == Kaupallistu defoltua juatah yksinkerdazeh (varanhävitändy, tehnielline defoltu) da kross-defoltah (ristakkaine). === Yksinkerdaine defoltu (varanhävitändy) === Yksinkerdaine libo lopulline defoltu merkiččöy sidä, ku vellanottai ei voi kogonah täyttiä omii velvolližuksii da se vedäy vellanottajan varanhavitändäh. Varanhävitändän procesan voi algua kui iče vellanottai, mugai sen vellanandajat libo verovirrasto. Procesan aigah miärätäh vellanannandan toimet, sen kogonaine libo tävvelline maksamine. Ku se ollou laitos (juriidine yksikkö]]), sit hyväksytäh välisuudojohtai, kudai miäriäy tulieloi toimiloi (laitoksen myöndy kogonah, laitoksen myöndy vuittin da muga ielleh). Ku defoltas ilmoitannou fiizine persounu, sit defoltan ilmoittamizen jälles toimiloi vellanottajan kohtah miärätäh kanzallizien zakonoin mugah, ga puaksumbah tavallizet ristikanzat ollah zakonoin suojeltavinnu. === Tehnielline defoltu === Tehnielline defoltu tapahtuu silloi, konzu vellanottai ei täytä laihinsobimuksen ehtoloi, ga fiizizesti häi voi täyttiä niilöi tuliel aigua. Sobimuksen ehtoloin täyttämättömys voi tarkoittua kui kieldävymisty maksamah prosentoi libo vellan piäozua, mugai kieldävymisty tarvittavien dokumentoin annandas (ezimerkikse, vuoziselvitysty) libo mittumuatahto tostu laihinsobimuksen ozan rikkomistu. Defoltas voi ilmoittua ei vaiku iče vellanottai, ga vellanandaigi, ku vellanottai ei maksanuh hos mittumas syys velgua maksoloin aigulistan mugah. Defoltu ei tarkoita vellan vuitillistu libo kogonastu olemattomakse suatandua. Vellanottajan da vellanandajan tulii oza rippuu defoltan syylöis da mahtolois sellittiä vellanandamistu zakonoin mugah tuliel aigua. Tehnielline defoltu voi suattua varanhävitändäh, ga ei vastukavai. Ga varanhävitändäs voi vältyö, ku precendentu sellitetäh ozapuolien sobimuksen mugah: ezimerkikse, vellanottai suau sobie vellanandajanke maksoloin siirdämizes. Ku velvolližuot roijah täytetty, defoltua jälles tehniellisty defoltua ei rodei. Histouries moizii defoltoi oli puaksuh. Äijät halličukset da muailman suuret biznessulaitokset konzutah oldih tehniellizen defoltan tilas, ezimerkikse, [[Amerikan Yhtysvallat|Amierikan Yhtysvaldoin]] defoltat vuozinnu 1933 da 1971. [[Gretsii|Grecies]] 1. heinykuudu vuvvennu 2015 tapahtui tehnielline defoltu. Brituanielazen BBC-korporacien mielen mugah vuvvennu 2021 Amierikan Yhtysvallat sežo oldih tehniellizen defoltan ilmoittamizen pardahal. Vuvven 2023 allus Amierikan Yhtysvaldoin rahavaraministerstvu otti käyttöh ylimiäräzii toimiloi defoltan varavon periä. === Kross-defoltu (ristakkaine) === Kross-defoltu libo ristakkaine defoltu on tila, konzu velvolližuksien täyttämättömys yhten laihinsobimuksen mugah suattau velvolližuksien täyttämättömyöh toizien velgahannanduprogrammoin mugah. Yhten vellan maksamattomus sit tarkoittau velvolližuksien täyttämättömytty kaikkien velgoin mugah, hos juriidizel yksiköl libo fiizizel persounal ei ole velgoi toizien laihinsobimuksien mugah. Kross-defoltu algavuu silloi, konzu laihinsobimus allekirjutetah tiettylöin ehtoloin mugah, se ei tapahtu avtomuattizesti. Ristakkazen defoltan ehtot voijah koskie ei vaiku vellanottajua, ga hänen tytäryksikkölöi. Ku täs tapahtukses nämmä yksiköt ei täytetä omii velguvelvolližuksii, vellanandai voi ilmoittua kross-defoltan velguniekale, kudamanke on allekirjutettu sobimus. Moizen defoltan roindan syylöinny voijah olla moizet ongelmat: * vaigevukset vellan hoidopalvelus; * maksoloin myöhästynnyh maksamine (veroloin, maksoloin, materjualoin maksoloin maksamine da muu); * muutokset laitoksen struktuuras; * dengoin vähenemine bankutilil vähembä sobimukses miärättyy rajua. == Ylivaldaine defoltu == Ylivaldaine defoltu on valdivon kyvyttömys libo kieldävymine maksamah aigoinaijal syväin- libo ulgopuolizen vellan mugah. Sih kuuluu vuitilline libo kogonaine vellan maksamattomus. Vellat da kiistat ollah kanzoinvälizel tazol sellitettävät. Ulgopuoline velgu tavan mugah on valdivollizis obligacielois valdivoloin, kanzoinvälizien fondoin, ulgomualazien korporacieloin ies. Syväinpuoline velgu voi olla krediittu, valdivolline laihin, kudai todevutettih kallehien bumuagoin ilmahpiästämizen avul ižänmuan bankoin, fondoin, investoroin da eläjien (penzielöin, abudengoin, palkan maksamine virguniekoile) ies. Ylivaldaine defoltu voi suattua talovuollizeh kriizissah, kudamale on tavallistu: * kanzallizen val'uutan hinnan menettämine ulgomualastu val'uuttua kohtah (deval'vacii); * infl'acii; * kanzalazien elaijantazon pahenemine. Ylivaldazien defoltoin ezimerkit: defoltu Meksiekas vuvvennu 1982, Braziilies vuvvennu 1987, Ven'an defoltu vuvvennu 1998 (syväinpuolizien velgoin mugah), defoltu Ekvadoras vuvvennu 1999, Argentiinan defoltu vuvvennu 2001, defoltu Urugvais vuvvennu 2003, Ukrainal vuvvennu 2016, Venesuelas vuvvennu 2017, Livanas vuvvennu 2020, Šri-Lankas vuvvennu 2022. == Kirjalližus == * Дефолт / Б. А. Хейфец // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — <abbr>М.</abbr> : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. == Lähtiet == 75mkgvn06urse40p7av4znrczc4b01q 53224 53223 2026-11-01T20:18:39Z Miro Tuomi 8600 53224 wikitext text/x-wiki '''Defoltu''' ({{K-en|default}}— täyttämättömät velvolližuot, maksamattomus<ref>[[mwod:default|default]]. Merriam-Webster Dictionary. Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>) on tila, konzu talovuolline subjektu (velguniekku libo debiittoru) ei voi täyttiä omii rahavelvolližuksii roittuloin ololoin periä<ref>[https://neftegaz.ru/tech-library/economy/146767-defolt/ ДЕФОЛТ]. [https://neftegaz.ru/ Neftegaz.ru.] Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>. Niilöih voijah kuuluo laihinsobimus, prosentat libo piälaihinsummu velguvelvolližuksien mugah libo obligaciilaihinan ilmahpiäständän sobimuksen mugah<ref>Ольга Копытина. [https://www.rbc.ru/quote/news/article/62220b579a794722899106c8 Что такое дефолт — в том числе по внешнему долгу. РБК] (27. kezäkuudu 2022). Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref>. Täs merkičykses terminiä enzikerdua käytettih XIV vuozisual. Defoltan objektannu voi olla laitos, valdivo libo tavalline ristikanzu, ga velguvelvolližuksien objektannu voijah olla vellat, veksel'at, obligaciet, pantihpanemizet, čiekat.<ref>Дефолт: причины и следствия. Сравни.ру. Kačondan päivymiäry: 5. syvyskuudu 2023.</ref> Defoltu voi olla kaupalline (sit ilmoitetah juriidizet yksiköt libo fiizizet persounat) da ylivaldaine (sit ilmoitetah valdivot). === Defoltan syyt === Defoltu rodieu silloi, konzu vellanottai ei voi maksua velgoi. Se tapahtuu eri syylöin periä: * Kova kilbailu laitoksien välil; * Uvvistukset ruado-, tavar- da palvelumarkinoil daigi rahamarkinoil; * Logistizen sistieman, tavaroin tuondan da viendän ruavon rikkomine; * Infl'acii; * Ebäeffektiivine johto; * Reknailematoi talovuolline stratiegii; * Poliittizen kursan muutandu; * B'udžietan ebätazapaino. == Kaupalline defoltu == Kaupallistu defoltua juatah yksinkerdazeh (varanhävitändy, tehnielline defoltu) da kross-defoltah (ristakkaine). === Yksinkerdaine defoltu (varanhävitändy) === Yksinkerdaine libo lopulline defoltu merkiččöy sidä, ku vellanottai ei voi kogonah täyttiä omii velvolližuksii da se vedäy vellanottajan varanhavitändäh. Varanhävitändän procesan voi algua kui iče vellanottai, mugai sen vellanandajat libo verovirrasto. Procesan aigah miärätäh vellanannandan toimet, sen kogonaine libo tävvelline maksamine. Ku se ollou laitos (juriidine yksikkö]]), sit hyväksytäh välisuudojohtai, kudai miäriäy tulieloi toimiloi (laitoksen myöndy kogonah, laitoksen myöndy vuittin da muga ielleh). Ku defoltas ilmoitannou fiizine persounu, sit defoltan ilmoittamizen jälles toimiloi vellanottajan kohtah miärätäh kanzallizien zakonoin mugah, ga puaksumbah tavallizet ristikanzat ollah zakonoin suojeltavinnu. === Tehnielline defoltu === Tehnielline defoltu tapahtuu silloi, konzu vellanottai ei täytä laihinsobimuksen ehtoloi, ga fiizizesti häi voi täyttiä niilöi tuliel aigua. Sobimuksen ehtoloin täyttämättömys voi tarkoittua kui kieldävymisty maksamah prosentoi libo vellan piäozua, mugai kieldävymisty tarvittavien dokumentoin annandas (ezimerkikse, vuoziselvitysty) libo mittumuatahto tostu laihinsobimuksen ozan rikkomistu. Defoltas voi ilmoittua ei vaiku iče vellanottai, ga vellanandaigi, ku vellanottai ei maksanuh hos mittumas syys velgua maksoloin aigulistan mugah. Defoltu ei tarkoita vellan vuitillistu libo kogonastu olemattomakse suatandua. Vellanottajan da vellanandajan tulii oza rippuu defoltan syylöis da mahtolois sellittiä vellanandamistu zakonoin mugah tuliel aigua. Tehnielline defoltu voi suattua varanhävitändäh, ga ei vastukavai. Ga varanhävitändäs voi vältyö, ku precendentu sellitetäh ozapuolien sobimuksen mugah: ezimerkikse, vellanottai suau sobie vellanandajanke maksoloin siirdämizes. Ku velvolližuot roijah täytetty, defoltua jälles tehniellisty defoltua ei rodei. Histouries moizii defoltoi oli puaksuh. Äijät halličukset da muailman suuret biznessulaitokset konzutah oldih tehniellizen defoltan tilas, ezimerkikse, [[Amerikan Yhtysvallat|Amierikan Yhtysvaldoin]] defoltat vuozinnu 1933 da 1971. [[Gretsii|Grecies]] 1. heinykuudu vuvvennu 2015 tapahtui tehnielline defoltu. Brituanielazen BBC-korporacien mielen mugah vuvvennu 2021 Amierikan Yhtysvallat sežo oldih tehniellizen defoltan ilmoittamizen pardahal. Vuvven 2023 allus Amierikan Yhtysvaldoin rahavaraministerstvu otti käyttöh ylimiäräzii toimiloi defoltan varavon periä. === Kross-defoltu (ristakkaine) === Kross-defoltu libo ristakkaine defoltu on tila, konzu velvolližuksien täyttämättömys yhten laihinsobimuksen mugah suattau velvolližuksien täyttämättömyöh toizien velgahannanduprogrammoin mugah. Yhten vellan maksamattomus sit tarkoittau velvolližuksien täyttämättömytty kaikkien velgoin mugah, hos juriidizel yksiköl libo fiizizel persounal ei ole velgoi toizien laihinsobimuksien mugah. Kross-defoltu algavuu silloi, konzu laihinsobimus allekirjutetah tiettylöin ehtoloin mugah, se ei tapahtu avtomuattizesti. Ristakkazen defoltan ehtot voijah koskie ei vaiku vellanottajua, ga hänen tytäryksikkölöi. Ku täs tapahtukses nämmä yksiköt ei täytetä omii velguvelvolližuksii, vellanandai voi ilmoittua kross-defoltan velguniekale, kudamanke on allekirjutettu sobimus. Moizen defoltan roindan syylöinny voijah olla moizet ongelmat: * vaigevukset vellan hoidopalvelus; * maksoloin myöhästynnyh maksamine (veroloin, maksoloin, materjualoin maksoloin maksamine da muu); * muutokset laitoksen struktuuras; * dengoin vähenemine bankutilil vähembä sobimukses miärättyy rajua. == Ylivaldaine defoltu == Ylivaldaine defoltu on valdivon kyvyttömys libo kieldävymine maksamah aigoinaijal syväin- libo ulgopuolizen vellan mugah. Sih kuuluu vuitilline libo kogonaine vellan maksamattomus. Vellat da kiistat ollah kanzoinvälizel tazol sellitettävät. Ulgopuoline velgu tavan mugah on valdivollizis obligacielois valdivoloin, kanzoinvälizien fondoin, ulgomualazien korporacieloin ies. Syväinpuoline velgu voi olla krediittu, valdivolline laihin, kudai todevutettih kallehien bumuagoin ilmahpiästämizen avul ižänmuan bankoin, fondoin, investoroin da eläjien (penzielöin, abudengoin, palkan maksamine virguniekoile) ies. Ylivaldaine defoltu voi suattua talovuollizeh kriizissah, kudamale on tavallistu: * kanzallizen val'uutan hinnan menettämine ulgomualastu val'uuttua kohtah (deval'vacii); * infl'acii; * kanzalazien elaijantazon pahenemine. Ylivaldazien defoltoin ezimerkit: defoltu Meksiekas vuvvennu 1982, Braziilies vuvvennu 1987, Ven'an defoltu vuvvennu 1998 (syväinpuolizien velgoin mugah), defoltu Ekvadoras vuvvennu 1999, Argentiinan defoltu vuvvennu 2001, defoltu Urugvais vuvvennu 2003, Ukrainal vuvvennu 2016, Venesuelas vuvvennu 2017, Livanas vuvvennu 2020, Šri-Lankas vuvvennu 2022. == Kirjalližus == * Дефолт / Б. А. Хейфец // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — <abbr>М.</abbr> : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. == Lähtiet == [[Kategourii:Talovuollizet terminät]] cxdtn5j8hyffm0mjjp90qsbb973dgy8 0 17633 53226 2026-11-01T20:46:39Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: [[Failu:Romeo_and_juliet_brown.jpg|pienoiskuva|Romeo da Džulietta. Samuel and Mary R. Bancroft Memorial, 1935]] '''Francielaine galdari''' ({{Lang-fr|balconnet}}, {{K-en|Juliet balconies}}) on galdariloin eräs laji, kudaman ominažuonnu on kentyalustan kogonaine olemattomus libo sen olendu, ga rajoitetun alanke (vähembi 50 santimetrua). Käytetäh sežo nimie portfnetru ({{Lang-fr|porte-fenêtre}}). == Histourii == On olemas mondu versiedy tämän rakendehen alguperäs. Enzim... 53226 wikitext text/x-wiki [[Failu:Romeo_and_juliet_brown.jpg|pienoiskuva|Romeo da Džulietta. Samuel and Mary R. Bancroft Memorial, 1935]] '''Francielaine galdari''' ({{Lang-fr|balconnet}}, {{K-en|Juliet balconies}}) on galdariloin eräs laji, kudaman ominažuonnu on kentyalustan kogonaine olemattomus libo sen olendu, ga rajoitetun alanke (vähembi 50 santimetrua). Käytetäh sežo nimie portfnetru ({{Lang-fr|porte-fenêtre}}). == Histourii == On olemas mondu versiedy tämän rakendehen alguperäs. Enzimäzen mugah se rodih Jevroupas Keskiaigoih nygyaigazen tualietan vaihtokse. Toizen versien mugah francielazet galdarit oli luajittu käytöndöllizis syylöis: sendäh ku kaijat uuličat ei annettu nostua kodiloi levielöin ulgorakendehienke, piätettih luadie kompaktnoloi variantoi, kudamis sai istuttua kukkazii. Samah aigah on olemas mieli, ku nygyaigazet francielazet galdarit enzikerdua roittih Ispuanies libo Itualies. Suuren ikkunan hyvyös pertilöis oli äijiä valgiembi, helpombigi oli tuulettua pertilöi. On olemas mieli, ku vie yksi levennyzis nimis — ''Juliet balcony —'' on roinnuh arhitektuururakendehel jälles Viljam Šekspiiran Romeo da Džuljetta -ozutelmua. Sit se on paikannu, kus piähengi pagizou oman mielespiettävänke. == Lajit da niilöin eričykset == Francielazii galdariloi voi olla kahtu luaduu: * kentyalustattah; * pienen kentyalustanke. Toine laji voi erota ezin puoles. Se voi olla puolekse pyöryžy da kohtikulmikon muodoine. Enzimästy variantua pietäh perindöllizenny, toine puaksumbah on nygyaigazis talolois. On GOSTu, kudai miäriäy francielazien galdariloin luajindueričyksii. Sit on oma ohjavo sit, ku suojeluaidaine pidäy azettua nenga, ku ristikanzu ei pakkus siepäi. Francielaizien galdariloin aidazet erotah käytettylöin materjualoin mugah. Ezimerkikse, sit voi olla tavottu ristakko. Sih niškoi sežo käytetäh proufilitrupkii: raudahizii, teräsraudahizii da al'umiinizii. Toiči aidazien luajindas käytetäh betonua — sit luajitah kolonnoi da toizii tämänmoizii čomenduksen ozii. Voijah käyttiä st'okluagi, ga sit sil pidäy olla iškunkestäjänny. On olemas sežo tavallizen da francielazen galdarin yhtisteh. Se on standartusuuruhizele galdarile ikkunoin panendu kaiken korgevuon myödäh. Ga moizen arhitektuururakendehen azetandu francielazen galdarin lajiloin joukkoh ei ole kogonah hyvä: sih niškoi on oma terminy — "francielazet ikkunat". == Hyvät da pahat puolet == Ebäilemättäh francielazen galdarin hyvih puolih kuulutah: * sähkön siästämine sendäh, ku sen ikkunoin hyvyös päivänvalgei piäzöy pertih äijiä parembi; * suuri pinduala tuuletandah nähte, kudamas hyödyy on äijiä enämbi; * pienen fatieran vizualine levendämine; * käyttämine dekoratiivizennu ozannu. Pahois puolis on pandavat merkile moizet: * perti, kudamaspäi piäzet galdarile, voi kezän aigua olla ylen räkki; * erähät materjualat voijah olla ylen kallehet; * ei kaikis talolois ole mahto azettua moizii rakendehii; * erähis tapahtuksis pidäy suaja luba luajindah; * st'oklien puhtahinnu piendy voi tarvita ližäponnistuksii. == Gallerei == <gallery> File:Fenêtre dun immeuble art nouveau (4819878619).jpg | Francielaine galdari modernan stiilin mugah File:Ribérac mairie lucarne (5).JPG | Francielaine galdari [[Pariižu|Pariižas]] File:Wien9 Pramergasse 12.JPG | Francielaine galdari [[Vena|Venas]] ([[Avstrii]]) File:Wuppertal, Sattlerstr. 54, Ecke Marienstr., Eckfenster.jpg | Francielaine galdari Vuppertalis ([[Germuanii]]) </gallery> [[Kategourii:Arhitektuuruelementat]] 1xo1pl20xpys2mw2wytoq9h6z9m6f1b 0 17634 53231 2026-11-02T11:01:36Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 3px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; font-size: 115%; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Elätit |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 2px; border: 1px solid #a2a9b1; background: #fff;" | File:Ani... 53231 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 3px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-spacing: 3px;" |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; font-size: 115%; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Elätit |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 2px; border: 1px solid #a2a9b1; background: #fff;" | [[File:Animal diversity.jpg|275px]] |- ! colspan="2" style="background-color: #ffe4e1; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1; color: #0000cd;" | Tiijolline luokitus |- | style="padding: 3px; font-weight: bold; width: 35%;" | Domeeni: | style="padding: 3px;" | [[Eukaryotat]] |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Kundu: | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Elätit |- ! colspan="2" style="background-color: #ffe4e1; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Kanzoinväline tiijolline nimi |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px; font-family: sans-serif;" | <div style="font-weight: bold; font-size: 105%;">Animalia</div> <span style="font-variant: small-caps; font-size: 90%;">[[Карл Линней|Linnaeus]], 1758</span> |- ! colspan="2" style="background-color: #ffe4e1; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Joukot |- | colspan="2" style="padding: 5px 10px; text-align: left;" | * Ala-kundu [[Parazoa]] ** [[Sienielätit]] ** [[Luakkoelätit]] * Ala-kundu [[Eumetazoa]] ** [[Sugaelätit]] ** [[Poltuaelätit]] ** [[Bilateria]] *** [[Xenacoelomorpha]] *** [[Algusuiset]] *** [[Jälgisuiset]] |} '''Elätit''' ({{K-la|Animalia}}) on suuri taksonomine monisuolizien eukaryotoin rodu. [[Kategourii:Elätit|*]] 5y1njowob6sdli6143kxr6grr5dqm89