Wikipedii olowiki https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Medii Erikoine Pagin Käyttäi Käyttäi pagin Wikipedii Wikipedien paginat Failu Failu pagin MediiWiki MediiWiki pagin Šablonu Šablonu pagin Abu Abu pagin Kategourii Kategourii pagin TimedText TimedText talk Moduuli Keskustelu moduulista Event Event talk 0 3162 53303 25372 2026-11-04T09:48:44Z Miro Tuomi 8600 tävvendys 53303 wikitext text/x-wiki {{Imettäjät|kuva=2010-kodiak-bear-1.jpg|lahko=[[Pedoelätit]]|heimo=[[Kondien]]|sugu=[[Kondiet]]|laji=Muzavanruskei kondii|latin=Ursus arctos Linnaeus, 1758}} '''Muzavanruskei kondii''' ({{K-la|Ursus arctos}}) on kondien rodukunnan imettäi pedoelätti, yksi suurimis da varattavimis mual eläjis pedoelättilöis. == Levittämine == Nygöi muzavanruskei kondii on hävinnyh endizen olendualan suurembas puoles, toizis kohtis on vähäluguine. Päivänlaskuzes [[Wp/Jevrouppu|Jevroupas]] muzavanruskien kondien erikseh olijat joukot säilytäh Pyrenies, Kantabrian vuorois, Alpilois da Apenniinilois. Kondii on hyvin levinnyh [[Skandinavii|Skandinavies]] da [[Suomi|Suomes]], on Keski-Jevroupan meččis da [[Karpuatit]]-vuoril. Suomes kondii on kanzalline elätti. [[Aazii|Aazies]] se on levinnyh Ezi-Azies, pohjazes Irakas da Iranas Kitaih da Korean niemimuah. [[Japounii|Japounies]] kondii sattuu [[Hokkaido]]-suares. [[Pohjas-Amerikku|Pohjazes Amerikas]] muzavanruskiel kondiel on grizli-nimi (''grizzly''). Niidy on äijy Al’askas da [[Kanada]]n päivänlaskus. Muzavanruskien kondien olenduala [[Ven'a|Ven’al]] on läs kai meččyala, paiči sen suvialovehii. Kondien olendualan pohjaine raja da tundran suviraja ollah yhtenjyttyzet. == Ulgonägö == Muzavanruskiel kondiel on moni alalajii (muantiedoroduu), kudamil on eri suurus da väri. Pienimät kondiet eletäh [[Jevrouppu|Jevroupas]], suurimat – Al’askas da Kamčatkas, da net painetah 500 kiluo da enämbi. Tavalline jevrouppalaine muzavanruskei kondii on 1,2–2 metrin piduhus, läs yhten metrin korgevus säjäs da painau 300–400 kiluo. Grizli-kondii on äijiä suurembi, erähät grizlit, gu nostah tagakäbälih voijah olla 2,8–3 metrin korgevus. Ven’an keskialovehes eläjät kondiet painetah 400–600 kiluo. Täyziigäzet uročut ollah tavan mugah 1,6 kerdua suurembii emäččilöi. == Eländytaba da syömine == [[Failu:Ursus_arctos_range_map.svg|vasen|pienoiskuva|250x250px|Eländykohtu]] Muzavanruskei kondii on meččyelätti. Sen tavalline eländykohtat [[Ven'a|Ven’as]] ollah loppumattomat meččymassiivat kondožikonke da palatekset rigielöin lehtipuuloin, tuhjožikon da heinänke. Kondii sattuu tundras da korgeivuorumečisgi. Jevroupas se eläy tavan mugah vuorumečis, [[Pohjas-Amerikku|Pohjazes Ameriekas]] – avvonazis kohtis: tundras, Alpien niittylöis da rannikkolois. Muzanruskei kondii syöy kaikkie, ga sen syömizen ¾ oza on kazvisyömine: muarjat, tammin oriehat, oriehat, juuret da heinykorret. Kondii syöy sežo [[böbökköi]] ([[Kudžoi|kudžoloi]], [[Liipoilinduzet|liipoilinduzii]]), madozii, čičiliuškoi, [[Šlöpöi|šlöppölöi]], jyrzijii ([[Kodihiiri|hiirilöi]], murmeliloi, [[Susliekku|susliekkoi]], [[Siberinmuaorava|siberinmuaoravoi]]), [[Kalat|kalua]] da pedoelättilöi. Kondii on jallas kogo päivän, ga puaksumbah huondeksel da ehtäl. Talvekse kondii voi suaja nahkualahastu razvua (180 kiloh sah) da sygyzys menöy maguamah pezäh. Kondienpezä sijaiččou kuivis kohtis, enimyölleh havvois, kuduat ollah kondožikos libo puujuurien al. [[Kategourii:Elättimuailmu|K]] [[Kategourii:Imettäjät|K]] 9aoqkcccoozgcojuknihoowd77zra88 0 3456 53289 48707 2026-11-03T15:57:15Z Miro Tuomi 8600 tävvendys 53289 wikitext text/x-wiki {{UIC}}'''Oma Mua''' on vuvvennu 1990 perustettu karjalankieline yhteiskundupoliittine lehti. Sen haldivoiččijoinnu ollah Karjalan tazavallan Zakonoinluajindukerähmö, [[Karjalan tazavallan halličus]], [[Karjalan Rahvahan Liitto]] da [[Periodika-julguamo]]. Lehtie tilatah da lugietah [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]] da sen ulgopuolel, rajan taguagi: [[Suomi|Suomes]], [[Ruočči|Ruočis]] da toizis mualois. Lehten piätoimittajannu on [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]]. ==Histourii== "Oman Muan" enzimäine noumeru piäzi ilmah [[8. kezäkuudu]], vuvven peräs kui [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan]] Ministroin Nevvoston Prezidiumu oli hyväksynnyh karjalan kielen kirjaimikon latinalazel pohjal. "Oman Muan" toine noumeru piäzi ilmah vaste 1. syvyskuudu vuvvennu 1990, kolmas — 7. kylmykuudu, nelläs — talvikuun allus. Alalleh, joga nedälii, lehti rubei piäzemäh ilmah vuvves 1991 algajen. Lehten alguhpanijoinnu oldih kieliaktivistat [[Pekka Zaikov]], [[Tatjana Klejerova]] da [[Akilan Iivan]]. "Oman Muan" enzimäzekse piätoimittajakse rodih žurnalistu [[Viktor Makarov]], tundietun [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] tutkijan da karjalan kielen sanakniigan luadijan [[Grigorii Makarov|Grigorii Makarovan]] poigah. Vuvven peräs, vuvvennu 1991, lehten piätoimittajakse tuli Vladimir Kettunen, tundiettu lehtentoimittai, kudai enne sidä ruadoi [[Karjalan Sanomat]] -lehten toimitukses. Toimituksen enzimäzii ruadajii oldih [[Vera Hämäläinen]], [[Valentina Kiuru]], [[L'ubov' Arefjeva]] (Baltazar), [[Viktor Trošev]]. [[Failu:Переулок «Oма Mуа».jpg|vasen|pienoiskuva|"Oman Muan" kujo Petroskois]] Silloi lehten keskimäine painosmiäry oli puolitostu-kaksituhattu palua da se oli nellisivuine. Sit oli materjualua karjalan kielen livvin da vienankarjalan murdehel. Vuvvennu 2000 "Oman Muan" sijah rodih kaksi lehtie: vienankarjalan murdehel rubei piäzemäh ilmah [[Vienan Karjala]] -lehti, a "Omua Muadu" ruvettih luadimah [[Livvin kieli|livvin murdehel]]. Vuvvennu 2013 lehtet uvvessah yhtistettih, rodih yhtehine Oma Mua -lehti, kudai rubei piäzemäh ilmah kaikil karjalan kielen murdehil: livvikse, vienankarjalakse dai lyydikse. "Oman Muan" kujo [[Petroskoi|Petroskois]]. Lehten kunnivokse Petroskoin erähäle kujole on anettu "Oman Muan" kujo -nimi. Lehten painosmiäry on 440 palua. Toimitukses luajitah sežo lehten pdf-versiedy. == Formuattu == Allus Oma Mua -lehti piäzi ilmah nelläl sivul da oli mustuvalgei. Vuvves 2009 livvinkielizes Oma Mua -lehtes oli 8 sivuu da vuvven 2011 pakkaskuus sen pdf-versii on värilline. Vuvves 2013 algajen Vienan Karjala -lehtenke yhtistynnyh "Oma Mua" rubei piäzemäh ilmah 12 sivul. Vuvven 2016 oraskuus lehti on värilline. Vuvves 2025 lehti piäzöy ilmah kaheksal sivul mustuvalgiennu. Vuvven 2025 toizes puoliškos lehti uvvessah rodih värilline. == Piätoimittajat == * [[Vladimir Kettunen]] (1990—2000); * [[Larisa Nikitina]] (2000—2004); * [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]] (2004—2017); * [[Ol'ga Melentjeva]] (2017—2019); * [[Ol´ga Smotrova|Ol'ga Smotrova]] (2019—2025); * [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]] (vuvves 2025). == Toimittajat == === Endizet toimittajat === * [[Raisa Remšujeva]] * [[Vera Hämäläinen]] * [[Marina Mihailova]] * [[Nina Mihailova]] * [[Vladimir Romanov]] * [[Mihail Kallijev]] * [[Arina Timonen]] * [[Pavel Mihailov]] * [[Oleg Georgijevskii]] * [[Marina Viglijeva]] * [[Santtu Karhu]] * [[Galina Lettijeva]] * [[Jelena Migunova]] * [[Natalja Antonova|Natalja Antropova]] * [[Jelena Ruppijeva]] * [[Natalja Vorobei]] * [[Alina Čuburova]] * [[Ksenija Buravova]] * [[Ol'ga Dubitskaja]] * [[Elina Potapova]] * [[Natalja Kibrojeva]] === Nygöine toimitus === * [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]] * [[Ol´ga Smotrova|Ol'ga Smotrova]] * [[Marija Spicina]] * [[Uljana Tikkanen]] * [[Margarita Kemppainen]] * [[Aleksandra Lesonen]] * [[Irina Zaitseva]] * [[Valentina Mironova]] * [[Natalja Antonova]] * [[Ol'ga Ogneva]] * [[L'ubov' Baltazar]] * [[Nadežda Mičurova]] [[Kategourii:Kul'tuuru|O]] [[Kategourii:Karjal|O]] [[Kategourii:Karjalankielizet lehtet|O]] nri1n2euorgz8z83kj3zabgqbrzxhg5 53290 53289 2026-11-03T15:57:55Z Miro Tuomi 8600 53290 wikitext text/x-wiki {{UIC}}'''Oma Mua''' on vuvvennu 1990 perustettu karjalankieline yhteiskundupoliittine lehti. Sen haldivoiččijoinnu ollah Karjalan tazavallan Zakonoinluajindukerähmö, [[Karjalan tazavallan halličus]], [[Karjalan Rahvahan Liitto]] da [[Periodika-julguamo]]. Lehtie tilatah da lugietah [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]] da sen ulgopuolel, rajan taguagi: [[Suomi|Suomes]], [[Ruočči|Ruočis]] da toizis mualois. Lehten piätoimittajannu on [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]]. ==Histourii== "Oman Muan" enzimäine noumeru piäzi ilmah [[8. kezäkuudu]], vuvven peräs kui [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan]] Ministroin Nevvoston Prezidiumu oli hyväksynnyh karjalan kielen kirjaimikon latinalazel pohjal. "Oman Muan" toine noumeru piäzi ilmah vaste 1. syvyskuudu vuvvennu 1990, kolmas — 7. kylmykuudu, nelläs — talvikuun allus. Alalleh, joga nedälii, lehti rubei piäzemäh ilmah vuvves 1991 algajen. Lehten alguhpanijoinnu oldih kieliaktivistat [[Pekka Zaikov]], [[Tatjana Klejerova]] da [[Akilan Iivan]]. "Oman Muan" enzimäzekse piätoimittajakse rodih žurnalistu [[Viktor Makarov]], tundietun [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] tutkijan da karjalan kielen sanakniigan luadijan [[Grigorii Makarov|Grigorii Makarovan]] poigah. Vuvven peräs, vuvvennu 1991, lehten piätoimittajakse tuli Vladimir Kettunen, tundiettu lehtentoimittai, kudai enne sidä ruadoi [[Karjalan Sanomat]] -lehten toimitukses. Toimituksen enzimäzii ruadajii oldih [[Vera Hämäläinen]], [[Valentina Kiuru]], [[L'ubov' Arefjeva]] (Baltazar), [[Viktor Trošev]]. [[Failu:Переулок «Oма Mуа».jpg|vasen|pienoiskuva|"Oman Muan" kujo Petroskois]] Silloi lehten keskimäine painosmiäry oli puolitostu-kaksituhattu palua da se oli nellisivuine. Sit oli materjualua karjalan kielen livvin da vienankarjalan murdehel. Vuvvennu 2000 "Oman Muan" sijah rodih kaksi lehtie: vienankarjalan murdehel rubei piäzemäh ilmah [[Vienan Karjala]] -lehti, a "Omua Muadu" ruvettih luadimah [[Livvin kieli|livvin murdehel]]. Vuvvennu 2013 lehtet uvvessah yhtistettih, rodih yhtehine Oma Mua -lehti, kudai rubei piäzemäh ilmah kaikil karjalan kielen murdehil: livvikse, vienankarjalakse dai lyydikse. "Oman Muan" kujo [[Petroskoi|Petroskois]]. Lehten kunnivokse Petroskoin erähäle kujole on anettu "Oman Muan" kujo -nimi. Lehten painosmiäry on 440 palua. Toimitukses luajitah sežo lehten pdf-versiedy. == Formuattu == Allus Oma Mua -lehti piäzi ilmah nelläl sivul da oli mustuvalgei. Vuvves 2009 livvinkielizes Oma Mua -lehtes oli 8 sivuu da vuvven 2011 pakkaskuus sen pdf-versii on värilline. Vuvves 2013 algajen Vienan Karjala -lehtenke yhtistynnyh "Oma Mua" rubei piäzemäh ilmah 12 sivul. Vuvven 2016 oraskuus lehti on värilline. Vuvves 2025 lehti piäzöy ilmah kaheksal sivul mustuvalgiennu. Vuvven 2025 toizes puoliškos lehti uvvessah rodih värilline. == Piätoimittajat == * [[Vladimir Kettunen]] (1990—2000); * [[Larisa Nikitina]] (2000—2004); * [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]] (2004—2017); * [[Ol'ga Melentjeva]] (2017—2019); * [[Ol´ga Smotrova|Ol'ga Smotrova]] (2019—2025); * [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]] (vuvves 2025). == Toimittajat == === Endizet toimittajat === * [[Raisa Remšujeva]] * [[Vera Hämäläinen]] * [[Marina Mihailova]] * [[Nina Mihailova]] * [[Vladimir Romanov]] * [[Mihail Kallijev]] * [[Arina Timonen]] * [[Pavel Mihailov]] * [[Oleg Georgijevskii]] * [[Marina Viglijeva]] * [[Santtu Karhu]] * [[Galina Lettijeva]] * [[Jelena Migunova]] * [[Natalja Antonova|Natalja Antropova]] * [[Jelena Ruppijeva]] * [[Natalja Vorobei]] * [[Alina Čuburova]] * [[Ksenija Buravova]] * [[Ol'ga Dubitskaja]] * [[Elina Potapova]] * [[Natalja Kibrojeva]] === Nygöine toimitus === * [[Natalja Sinitskaja|Natalja Sinickaja]] * [[Ol´ga Smotrova|Ol'ga Smotrova]] * [[Marija Spicina]] * [[Uljana Tikkanen]] * [[Margarita Kemppainen]] * [[Aleksandra Lesonen]] * [[Irina Zaitseva]] * [[Valentina Mironova]] * [[Natalja Antonova]] * [[Ol'ga Ogneva]] * [[L'ubov' Baltazar]] * [[Nadežda Mičurova]] == Kirjalližus == * Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД "ПетроПресс", 2009. С. 319—464 с.: ил., карт. <nowiki>ISBN 978-5-8430-0125-4</nowiki> (т. 2) * "Oma Mua" — uvven sanaston luadii da livuttai // Taival. — 2020. — С. 77—82. [[Kategourii:Kul'tuuru|O]] [[Kategourii:Karjal|O]] [[Kategourii:Karjalankielizet lehtet|O]] krnsxsctuyi19yqp4j60z6csj7fixib 0 3609 53304 44818 2026-11-04T10:34:40Z Miro Tuomi 8600 53304 wikitext text/x-wiki {{Imettäjät|kuva=Fox - British Wildlife Centre (17429406401).jpg|lahko=[[Pedoelätit]]|heimo=[[Koirien]]|sugu=[[Reboit]]|laji=Tavalline reboi|latin=Vulpes vulpes (Linnaeus, 1758)}} '''Reboi''' tavalline libo ruskeikarvaine reboi ({{K-la|Vulpes vulpes}}) on pedoimettäjii koirueläimien ruodukundua, suurin reboin alalajis.Rungan piduhus on 60-90 sm, hännän — 40-60 sm, massan miäry on 6-10 kiluo. == Levittämine == Tavalline reboi eläy kogo [[Jevrouppu|Jevroupan]] alovehel, pohjazes [[Afriekku|Afrikas]] ([[Jegiptu]], [[Alžir|Alžiru]], [[Marokko]], pohjaine [[Tunisu]]), [[Aazii|Azias]] (pohjazeh [[Indii|Indiessah]], suvizeh [[Kitai|Kitaissah]] da Indokitaissah) da pohjazes [[Pohjas-Amerikku|Amerikas]] (Arktikan alovehes pohjazeh Meksikanan lahten rannikkoh sah). Reboidu viettih [[Avstrualii|Avstralieh]], kudamas se levitti kogo manderen alovehile, paiči pohjazii alovehii. Enne oli semmoine mieli, ku Amerikas eläy erikoine reboin laji, ga nygöi ajatellah, ku tämä on ruskien reboin alalaji. == Ulgonägö == Reboin suurus da karvan väri eri paikois ollah erilazet; on olemas 40-50 eläimen lajii, täh luguh ei kuuluta pienimmät muvvot. Pohjazil alovehil reboit ollah suurembii da valgiembii, migu suvialovehil. Pohjazil alovehil voibi vastata mustalasmuzavanruskieloi da toizii reboloi. Puaksumbi reboin selgy on ruskei, vačču on valgei, mustat käbälät. Puaksuh selläl ollah muzavanruskiet junot, eläimel ollah mustat korvat da valgei hännän n’okkaine. Reboi on keskisuuruttu, sil ollah hienosti kaunis rungu madaloil hoikil käbälil, venytty turbu, terävät korvat da pitky pehmikkäine händy. Reboi algau vaihtua karvua tuhukuus-kevätkuus da lopettau kezän keskel. Tämän jälles eläimel rubieu kazvamah talvikarvu, kudamah reboi tävvelleh šuorivuu kylmykuus da talvikuus. Kezäkarvu on harvu da lyhyt, talvikarvu vastakkai on turbei da pehmikkäine. Reboil on tarku korvu, sil ollah suuret korvat-lokatorat, kudamien avul eläin suau syömisty. [[Kategourii:Elättimuailmu|R]] [[Kategourii:Imettäjät|R]] n3a7aijwmf4v9p1zg9dudbycwbdowym 0 5023 53295 53028 2026-11-03T17:38:35Z Miro Tuomi 8600 53295 wikitext text/x-wiki [[Failu:Spiders Diversity.jpg|thumb|300.px|alt=Hämähäkit|Hämähäkit]] '''Hämähäkit''' ({{K-la|Araneae, Aranei}}) ollah ozajalgazii. Hämähäkkiluokis on syöjy tiedoloi myö toizen merkičys. Hämähäkit eletäh kaikkiel niidy kerävyy 42 tuhattu da vie läs 1,1 tuhattu jiänöksien löyttylöi. Tiedomerkičyksen nimi on apahnologija. == Midä syöy == Kogo hämähäkkilöin joukot ollah pedosyöjät. Syvväh enimyölleh syöii. Niidy tabaillah verkoloih. Enzimäi tavatun syöjän tappau myrkyl, työndäy syöjäh syömizensulattajua mehuu. Ajjan mendyy (voibi olla 2-3 čuassuu) hämähäkki imöy sen kaikkineh. == Merkit == Voijah olla hämähäkit ylen pienet vaiku milimetrin oza ihan 10 santimetrissah. Pienin hämähäkki – Patudigus voibi olla 0,37 milimetrii. Suurembat hämähäkit – pticeedi terafoza Blonda rungonpitkevys – 9 santimetrii, a jalloin pitkevys – 25 santimetrii. [[Kategourii:Elättimuailmu|H]] [[Kategourii:Hämähäkkielätit|H]] chfq3iztv68c6ly5vr15krh8emhxsp2 0 6001 53301 45034 2026-11-03T19:23:18Z Miro Tuomi 8600 53301 wikitext text/x-wiki '''Edvard Vilhelm Ahtia''' ([[12. kylmykuudu]] [[1867]] – [[15. kevätkuudu]] [[1953]]) oli [[Suomenruoččilazet|suomenruoččilaine]] kielentutkii, opastai, kirjuttai, [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] kehittäi da tutkii. == Eloskerdu == Ahtia oli roinnuhes Dragsvikas umbiruoččilazes perehes. Hänen tuattah, konsulu Edvard Vilhelm Stark oli Tammisaarespäi. Muamah Emma Constance Elodie Ljungberg oli Suvi-Ruočin Kristianstadaspäi rodužin. Tuatan kuoltuu Ahtial pidi jo školavuozinnu muuttua omahizien luo Viipurih, kus häi lähembä kiinnostui suomalažuoh da karjalažuoh. Tämä kiinnostus vai lujeni opastundan aigah Helsinkin yliopistos da Wiipurilazes Ozakunnas. == Opastundu da ruado == Ahtia piäzi opastumah Helsinkin yliopistoh vuvvennu 1886. Hänen opastundan piäainehennu oli histourii, sivuainehennu – [[Suomen kieli|suomen]] da ven’an kielet. Yliopiston loppiettuu vuvvennu 1892 händy miärättih ruadoh ven’an kielen opastajakse hänen endizeh školah, [[Viipuri|Viipurin]] ruoččilazeh klassizeh litseih. Viipuris Ahtia aktiivizesti ruadoi kul’tuurualal. Häi oli alguhpanemas Suvi-Karjalan Nuorižoseurua da rubei senaigazen karelianizman henges käymäh tutkimusmatkoih päivännouzupuoleh [[Karjal|Karjalah]] tuttavumah sen kieleh da rahvahah. Oman enzimäzen matkan aigah häi oli yödy [[Suojärvi|Suojärvel]] kauppumiehen Trofimovan perehes. Hänen tyttäres Irinjas Ahtia sit nai. Hänes rodih innostunnuh [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] suvaiččii da tutkii. Ahtiadu tundietah enne kaikkie karjalan kielen anuksenmurdehien tutkijannu. [[Suojärvi|Suojärven]] murdehen ližäkse, kudaman materjualoi häi rubei panemah tallele vuvvennu 1898, häi keräi tiedoloi sežo Ven’anpuolel olijois [[Karjalan kielen murdehet|karjalasmurdehis]]. Ga vuvven 1907 jälles Ahtiale ei annettu enämbiä matkustuslubua Ven’ale: ven’alazet virguniekat varattih suomelastu separatizmua levittäjiä miesty. Tämän jälgeh Ahtia syvendyi Suomen puolen karjalan kielen murdehien da rajan taguapäi Suomeh tulluzien pagolazien kielen tallendamizeh. [[Suojärvi|Suojärven]] da Ven’anpuolizien [[Siämärvi_(kylä)|Siämärven]] da Nekkula-Riipuškalan murdehis häi keräi 1930-luvun mennes ylen suuren sanastokeräilemän, kaikkiedah 256 000 sanalippuu. Ahtian kerätty sanasto on otettu vuozinnu 1968-2005 jullattuh [[Karjalan kieli|Karjalan kielen]] sanakirjah. Sanaston keriämizen ližäkse Ahtia valmisti karjalan kieliopit. Sen alguoza, iäni- da sanaoppi, nägi päivänvalgien vuvvennu 1938; juondo- da virkehoppi ei oldu painettu hänen eloksen aigah, kui Ahtiangi kerätty karjalan kielen sanakirju. Ahtia ei olluh vaiku tutkii, häi oli kirjuttai da karjalan kielen ezipuolistai. Hänen ruavon tarkoituksennu oli kehittiä karjalan kielele omua anuksenmurdehih pohjavujua kirjukieldy. Häi kiändi [[Karjalan kieli|karjalakse]] ”[[Uuzi sana|Uvven Sanan]]”, kudaman ozat jullattih vuozinnu 1907-1921. Häi kirjutti karjalakse runoloi da piästi ilmah karjalastu rahvahanrunohuttu. Ahtian aigah da vie myöhembigi karjalan kieldy piettih [[Suomi|Suomes]] [[Suomen kieli|suomen kielen]] murdehennu. Jälgivuozinnu, konzu [[Suomi|Suomes]] karjalan kielen tila muutui da kieli sai virrallizen stuatusan, Ahtian ruado [[Karjalan kieli|karjalan kielen]] hyväkse rodih tärgiekse da [[Karjalan Kielen Seura]] on jullannuh hänen tevoksii. == E. V. Ahtian tevokset == * ''Rahvahan kandeleh. Karjalan lauluo, virttä, soarnoa da tieduo.'' Azetelluh E. V. Ahtia. Viiburis: Karjalan kansalaisliiton Itä-Karjalan komitea, 1922. (Uusintapainos: Helsinki, Karjalan Kielen Seura, 2015.) * ''Vieronvirzie. Karjalankieleh keändänyh'' E. V. Ahtia. Helsinki: Suomen Lähetysseura, 1923. * ''Karjalan kielioppi: äänne- ja sanaoppi.'' Laatinut E. V. Ahtia. Suojärvi: Karjalan Kansalaisseura, 1936. * E. V. Ahtia: ''Karjalan kielioppi: 2. Johto-oppi. 3. Lauseoppi''. Toimitti i lad'd'ai Martti Penttonen. Helsinki: Karjalan Kielen Seura, 2014. == Kirjalližus == ''Martti Penttonen.'' Karjalazil očkil. — Karjalan Kielen Seura, 2014. [[Kategourii:Histourii|A]] [[Kategourii:Histouriellizet ristikanzat|A]] jni0cvcv8gh3cebihllhg86i0igx9l9 0 9742 53300 36563 2026-11-03T19:14:54Z Miro Tuomi 8600 53300 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu}} '''Nikolai Feofilaktovič Leskov''' (2[[9. ligakuudu]] [[1871]], [[Pyhärvi (järvi)|Pyhärvi]] – [[5. kylmykuudu]] [[1915|1915,]] [[Petroskoi]]) on [[Ven'a|Ven'an]] opastai, kodialovehentiedäi, etnogruaffu, kirjuttai. == Eloskerdu == Nikolai Feofilaktovič Leskov oli roinnuhes Pyhärves malittuloin lugijan perehes. Oli [[Karjalazet|karjalaine]]. Anuksen hengellizen seminuarien loppiettuu Nikolai Leskov piäzi opastumah [[Piiteri|Piiterin]] hengellizeh akadiemieh. Loppi sen vuvvennu 1896 da rodih teolougien kandiduatakse. Opastundan aigah Ven'an muantiedoliiton käskys Nikolai Leskov kävyi [[Anuksen gubernii|Anuksen gubernien]] kylih keriämäh rahvahanrunohuttu. Vuvves 1887 oli opastajannu Kargopolin hengellizes opistos. Vuvvennu 1893 Nikolai Leskov oli palkittu Ven'an muantiedoliiton hobjazel medalil "Hyövyllizis ruadolois". Vuvves 1908 Leskov oli [[Anuksenlinnu|Anuksen]] hengellizen seminuarien arifmietiekan, muantiijon da luonnontiijon opastajannu. Nikolai Feofilaktovič Leskovua tietäh kirjuttajannu, häi kirjutti karjalazien kylien elokses. Nikolai Leskovan kerdomuksii painettih N. Leskov – Karjalaine -peittonimel. == Pereh == * poigah Aleksandr Nikolajevič Leskov (roinnuhes 8. ligakuudu vuvvennu 1899) oli Nevvostoliiton valdivomies, oli otettu kiini valehilmiannos da ammuttu 7. kylmykuudu vuvvennu 1937. == Kirjutukset == * Лесков Н. Ф. Доклад о поездке в Олонецкую губернию летом 1892 г. // Живая старина. 1892. Вып. 3. Отд. 5 * Лесков Н. Ф. О влиянии карельского языка на русский в пределах Олонецкой губернии // Живая старина. 1892. Вып. 2 * Лесков Н. Ф. Отчёт о поездке к олонецким карелам летом 1893 г. // Живая старина. Вып. 1 * Лесков Н. Ф. Две репины. (Страничка из путешествия по нашему северу) // Исторический вестник. 1893. Т. 52. С. 690—699. * Лесков Н. Ф. Карельская песня // Живая старина. 1894. Вып. 3-4. Отд. 2. С. 499—511. * Лесков Н. Ф. «Умер натуральной смертью…» // Исторический вестник. 1894. Т. 55. С. 630—642. * Лесков Н. Ф. Поездка в Корелу // Живая старина. 1895. Вып. 3-4. отд. 1. С. 279—297. == Kirjalližus == * ''Крылов В. И.'' Н. Ф. Лесков <Некролог> // Известия общества изучения Олонецкой губернии. 1915. Т. 6. № 5-8. с. 121—126. * ''Суперанский Н.'' Кончина преподавателя Петрозаводского духовного училища Н. Ф. Лескова // Олонецкие епархиальные ведомости. 1915. № 32. с. 614. * ''Суперанский Н.'' Памяти почившего Николая Феофилактовича Лескова // Олонецкие епархиальные ведомости. 1915. № 33. С. 639—645; № 34. С.671—674; № 35. с.992—997. * ''Гордеев Н.'' Николай Лесков из Святозера // Северный курьер. 1992. 30 апреля. * ''Пашков А. М.'' Из истории краеведческого изучения Олонца // Олонец: Исторически-краеведческие очерки / ПетрГУ. КарНЦ РАН. Петрозаводск, 1999. ч. 2 * Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск, 2009. — 464 с. <nowiki>ISBN 978-5-8430-0125-4</nowiki> (т. 2) [[Kategourii:Karjalan_eläjät|L]] [[Kategourii:Kul'tuururistikanzat|L]] [[Kategourii:Karjalan kul'tuururistikanzat|L]] [[Kategourii:Karjalan_kirjalližus|L]] dkzs0iwfaqqn1elg00sq5tq1ehxee76 0 10487 53305 38409 2026-11-04T11:03:06Z Miro Tuomi 8600 53305 wikitext text/x-wiki {{UIC}} Jukagiri kielet ollah kielijoukko, sie oli äijy enämbi kielii kui tänäpäi, nygöi vai 2 jukagiri kieldy eletäh kuduat ollah [[Suvi-Jukagiri]] da [[Tundra-Jukagiri]]. Jukagiri kielii malttau paista vai 80-85 inehmisty da net kielet ollah kuolemas. On teurii ku Jukagiri kielet ollah suguu [[Suomelas-ugrilazet kielet|suomelas-ugrilaizien]] kielienke a se on vie vai teurii da myö emmö tiijä vie. [[Kategourii:Kielet]] nth4kpnd4vxjfajbcu9m8mhkwy0mm1h 0 17505 53299 52900 2026-11-03T17:46:26Z Miro Tuomi 8600 53299 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; padding: 5px; width: 300px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 5px;" | Sreiten'n'u |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Duccio di Buoninsegna 061.jpg|270px]] |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; width: 30%;" | Tiippu | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | Hristossah uskon pruazniekku |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px;" | Pandih alguh | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | sen mustopäivän kunnivokse, konzu vahnembat tuodih oman Iisus Hristos-lapsen Ierusaliman kirikköh |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px;" | Päivymiäry | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | [[ortodoksižus]] — 15. tuhukuudu<br>[[katolicizmu]] — 2. tuhukuudu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px;" | Liittyy | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | [[Rastavu]] |} '''Sreiten'n'u''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Сре́тение Госпо́дне'', [[Griekan kieli|griek]]. ''συνάντησις'' "vastavus"<ref>https://nashavera.com/media/books/%D0%94%D1%8C%D1%8F%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%93._%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C..pdf</ref>), [[Ven'an kieli|ven]]. ''Принесе́ние во Храм'' ([[Griekan kieli|griek]]. ''Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου'', [[Latinan kieli|lat]]. ''Praesentatio Domini'' "Jumalan ezittelendy") on [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] pruazniekku, kudamua pietäh histouriellizis kirikkölöis da protestantoin erähis kirikkökunnis. Se on omistettu jevangelien tapahtuman mustole, kudaman mugah [[Iisus|Iisus Hristos]]-yskyniekku tuvvah Ierusaliman kirikköh 40:ndel päiväl jällel Rastavua Toran miärävön mugah, kudai koskou kaikkien enzimäzien brihaččulapsien jiäksindiä Ižändäle. [[Ortodoksižus|Pravosluavies]] tämä pruazniekku kuuluu kahtentostu suuren pruazniekan joukkoh. Sreiten'n'ua pietäh 15. tuhukuudu libo 2. tuhukuudu, se rippuu sit, mittumua kirikkökalenduarua myö eläy tietty kundu libo paikalline kirikkö. Katolicizmas Sreiten'n'ua pietäh 2. tuhukuudu grigorianskoin kalenduaran mugah, [[Armienii|Armienien]] apostolukirikös — 14. tuhukuudu. == Jevangelien juondeh == Jevangelien Lukan 2:22-39 mugah, [[Iosif]] da [[Marija]] tuodih nellikymmen päiviä vahnan [[Iisus]]-lapsen [[Jerusalimu|Ierusaliman]] kirikköh da zakonanmugazii vuadimuksii täyttäjen keräl tuodih köyhien lahjat — "kaksi meččykyyhköidy da kaksi kyyhköin poigastu" ([[Jevangelii Lukan mugah]]  2:24 mugah; vrd.: Levit-kniigan 12:8 mugah). Muga täytyi miärävö enzimäzien brihaččulapsien jiäksindäs Izändäle. Slavjuanoil pruazniekan nimi "sreiten'n'u" (vastavus) viittuau Pyhän perehen vastavukseh kirikös oigieheläjän da Julalua varuajan Simeonke, kudai otti lapsen Ižändän työtykse Messiekse (Piästäjäkse). Simeon virkoi sanat, kudamii nygöi ristittyzet käytetäh malitunnu "Nygöi piästät"<blockquote>Kaikenvaldaine, nygöi sina annat omale käskyläzele lähtie rauhas, muga kui uskaldit, minun silmät nähtih Piästäjän, kudaman sinä annoit kaikile rahvahile, valgiedu, kudai nouzou muailman rahvahile da tuou kunnivuo sinun Izrail’an rahvahile. — [[Jevangelii Lukan mugah|Lk]] 2:29-32</blockquote>Iisusan tuattah Iosif da muamah Marija diivittihes sidä, midä oli sanottu lapseh nähte. Simeon kiändyi Marijan puoleh da virkoi ennustuksen:<blockquote>Simeon blahoslovi heidy da sanoi Marijale, lapsen muamale: Tälle lapsele on lepitty tulla muaimah, gu äijät Izrail’as langettas da äijät nostas, händy on luajittu Jumalan tiähtekse, kudamah nähte kiistetäh, dai sinun sydämes läbi, Marija, menyö miekku, — nenga tullah nägevih äijien sydämih peitetyt mielet. — [[Jevangelii Lukan mugah|Lk]] 2:34-35</blockquote>Nämmä sanat roittih Jumaldoman Pahoin sydämien pehmendämine -obrazan pohjakse. Naispuoline Jumalan iänenkandai Annagi vastai sie Iisusan, sen jälgeh häi rubei ylistämäh Jumalua da sanelemah tuliedu välläle piäzendiä. Kirikköperindötiijon mugah Simeon on yksi "seiččemeskymmenes kahtes" kiändäjäs, ket kiännettih Pyhiä Kniigua grecien kieleh Ptolemei II:n Filadel’fan aigua; sit perindötiijosgi on sanottu Simeonan ebäilykses Messien roindan neičyös ennustukseh nähte sego Pyhän Hengen kohtinazih sanoih nähte, gu surmu ei ota händy enne, kuni häi ei nähne Ižändan työttyy Piästäjiä. Kerdomuksen algusanois jevangelistu merkiččou sen dielon, gu neičyt Marija da Iosif uskovazinnu iudeiloinnu olles tarkah täytetäh Moisein zakonanmugazii lapsen roindan vuadimuksii. Moizen tieman nostandu merkiččou, gu uuttu piäzendiä koskijua ilmoitustu ei varusteltu Vahnan testamentan kieldämizel, ga uskolližuol endisty zakonua kohti (vrd.: [[Jevangelii Matfein mugah|Jevangelii Matfein]] 5:17 mugah). Yhtelaigua kerdomukses ezile on nostettu alistumizen tiemu: Jumalan Muamo, kudai ylittäy zakonan hänel roindua myöte olijal puhtahuol, pokoittamattah hyväksyy Hänen miärävön da sil ozuttau jumalahuskojile alistumizen mallin. Omas puoles Hristos — Zakonoinluadii — täyttäy "zakonan mugah" sen, mi ylittäy zakonua, da säilyttäjen hengen vällytty ei hylgiä tarkua palveluu. Kolmekerdaine "zakon" sanan käyttö kerdomuksen algurunolois da sit sen merkičykselline vastustus Pyhän Hengen tiemale keskiozas (kudamas Hengi-sanua muanitah sežo kolme kerdua) voibi sellittiä ielpäi ajateltukse kompoziciikeinokse, kudai on tarkoitettu merkiččemäh siirdämisty "zakonan aigukavves" "hyväntahtožuon aigukaudeh". Iče sanelemine Sreiten'n'as on rakendettu rinnakkai toizen tarinanke sit samazes Jevangeliespäi — ymbärileikkundas, nimen panendas da lapsen tuomizes pyhän Ioann Ristijän kirikköh ([[Jevangelii Lukan mugah|Jevangelii Lukan]] 1:59-80 mugah). == Pruazniekan sluužban piendy == === Pruazniekan perustamine === Sreiten'n'an pruazniekku rodih Ierusalimas da tuli tämän linnan Hristossah uskon kirikkösluužbien kalenduarah IV vuozisual. Enziagjal se merkičči nellikymmen päiviä kestänyön sluužbusarjan loppuu Jumalan Jiävindän pruazniekan jälgeh, kudamannu musteltih Rastavan da Vieristän jevangeliitapahtumii.<ref>[https://azbyka.ru/days/prazdnik-sretenie-gospoda-boga-i-spasa-nashego-iisusa-hrista]</ref> Vahnin histourielline tovestus pruazniekas on "Egerien pyhilekävyndy ", kudamua aijoitetah IV vuozisual.<blockquote>Nellättykymmenetty päiviä Epifanies (Sreiten'n'ua) pietäh tiä suurel kunnivol. Sinäpiän pietäh kulguloi Anastasikseh (Pyhän Ruuhen kirikkö), da kaikin astutah, da kai ruatah järjestyksen mugah suuren ilonke, rounogu Äijänpäivänny. Kai papit lugietah uskonopin nevvoloi, jepiskoppu alalleh tolkuiččou sidä kohtua Jevangelies, kus nelländennykymmenendenny päivänny Iosif da Marija tuodih Iisusan kirikköh, kus Simeon da Jumalan iänenkandai Anna, Fanuilan tytär, nähtih Händy, da heijän sanois, kudamat hyö sanottih Jumalan nähtyy, daigi lahjois, kudamat tuodih keräl hänen vahnembat. Da sen jälgeh kai menöy tavallizen järjestyksen mugah, pietäh Liturgiisluužbu da sen loppiettuu kaikkii blahoslovitah.</blockquote>Pyrgimys levendiä Iisus Hristosan muallizen eloksen tapahtumien ylistämisty kirikkösluužbil lähti kehittymäh Halkidonan kirikkölöin ylehizen kerähmön jälgeh vuvvennu 451. Riiman kirikös Marijan puhtastuspruazniekkua ruvettih pruaznuiččemah V vuozisuan loppupuolel, а Konstantinopol’an Sreiten'n'an kirikös — VI vuozisuan enzimäzel puoliškol. === Pravosluavii === Ven'an pravoslavnois kirikös voimas olijan Ierusaliman ustuavan mugah Sreiten'n'u kuuluu kahtentostu suuren Iisusale omistetun pruazniekan joukkoh, yhtelläh sil on minto verran Jumaldoman pruazniekoile luondehellistu ominažuttu. Sreiten'n'an piendäh kuuluu yksi päivy "enne pruazniekkua" da seiččie päiviä "pruazniekan jällel". Ehtysluužbal lugietah Vahnan testamentan kolme premiedu: enzimäzeh kuuluu erilastu ozua testamentan viijes enzimäzes kniigaspäi, kuduat on omistettu enzimäzien lapsien lunnastusjärjestyksele (Ishod-kniigas 12:51— 13:3, 11-12, 14-16, 22-29; Levit-kniigas 12:2- 4, 6-8; Čisel-kniigas 8:14-18), toine — Isaijas 6:1-12 da kolmas — Isaijas 19:1, 3-5, 12, 16, 19-21 Jegiptas. Sreiten'n'an merkittävih gimnugruafizih tevoksih kuuluu Kosma Majumskoile kuulunuh kanonu da myöhembät toistosanat "ven. ''Богородице Дево, упование христианом''" -kanonan yheksäh pajoh, arvaten net konzulienne oldih iččenäzenny pruazniekkupajonnu. Pruazniekan stihirat kuulutah Ioann Damaskinale, Andrei Kritskoile da toizile vähembäl tundiettuloile gimnoin kirjuttajile. Liturgiel pajatetah kuvailuantifonua, sanotah piäruno, pajatetah pruazniekan troparii da kondakkua. Biblien lugemizet: Viesti jevrielöile 7:7-17, Jevangelii Lukan 2:22-40 mugah. L’vovan kirikkölöin ylehizen kerähmön jälgeh (1946), konzu Ven'an pravoslavnoin kirikköh liityi suuri miäry endizii griekkalaskatolizii kirikkökundii, käyttöh tuli latinan alguperiä olluh Sreiten'n'an tuohuksien blahoslovindutaba. Gu Sreiten'n'u piädynöy Suuren pyhän enzimäzen nedälin enzimässargeh, mi olettelou harvah, pruazniekkukirikkösluužbu ustuavan mugah siirretäh iellizele päiväle — 1. tuhukuudu, kudai on Prosken’n’upäivy. === Katolicizmu === Katolizes kirikös Sreiten'n'al (lat. ''Praesentatio Domini'', toizin Jumalan ezittelendy kirikös) on pruazniekan stuatussu (''festum''), se on alembi, migu verrata "suureh pruazniekkah"; sidä pietäh 2. tuhukuudu. Enne Pavel VI:n uvvistuksii XX vuozisuan puolivälil pruazniekal oli nimi Marijan puhtastus. Rahvahan annettu nimi: "tuohuksien päivy", sendäh gu sinäpiän VI vuozisualpäi peräzen tavan mugah järjestetäh kulgu tuohuksienke da tuohuksien sv’atindupido. Pappiloin liturgiisovat Sreiten'n'u-pruazniekannu ollah valgiet, kuigi toizinnu Piästäjäle da Jumaldomale omistettuloinnu pruazniekkupäivinny. Sreiten'n'annu liturgiisluužbua vaste sv’atitäh tuohuksii da pietäh tuohuskulguu. Tuohuksien blahoslovindu alguau sit, gu kai sluužbale tulluzet antifonua pajatandan aigua viritetäh tuohukset. Pappi avavussanoin jälgeh astuu kirikkyö myö da brizguttau malittuloi panijoi tuohukset käzis sv’atinviel. Sen jälgeh pappigi ottau hänekse varustetun tuohuksen da alguau ristukierron  (ven.)olo. sanoine: "Läkkiä rauhanke Jumalale vastah". Ristukierron aigua pajatetah Simeonan pajuo. Kierron loppiettuu uskovazet mennäh järilleh kirikköh da seizatutah omile sijoile, sammutetah tuohukset, da sluužbu jatkuu endizeh tabah. === Obrazoin kuvailemistaido === [[Hristianskoi usko|Hristossah uskon]] aigazen kavven taijos Sreiten'n'u-kohtu on ezitetty Santa-Marija-Madžore -voittoveriän mozuajikas Riimas (432—440), kudamas se kuuluu Iisus Hristosan lapsusaigu -sarjah da liittyy Marijan kunnivoiččemizen lujittamizeh Jumaldomannu. Piähengilölöin (Marija yskyniekanke, Iosif, Simeon, Ennustai Anna) ližäkse kuvatah anhelii, pappiloi altarilluo da kyyhköipuarua lahjoittamizekse. IX vuozisuan puolivälis Sreiten'n'an obrazois puaksumbah ollah Hristossu Simeonan sebäiltävänny libo se kohtu, konzu Marija andau lapsen Simeonale, da samal on korrostettu kuvan liturgiimerkičus lunnastettavannu žertvannu. XI—XII vuozisualoil Sreiten'n'u kuuluu kahtentostu suuren pruazniekan sarjah (Osios-Lukas, Nea-Moni, Dafni). Serbien alguperiä olii ebäsimmetrine kuvakompozicii, kudamas on kuvattu vastavus kirikön kynnyksellyö, levii muinasven’alastu taiduo myö, XVI—XVII vuozisuan loppupuolel juondeh kazvoi lainattuloil tarkukohtil Četji-Minei -kogomukses da pajoloispäi. XII vuozisuas lähtijen Päivänlasku-Jevroupan perindöh syväh juurdui tuohuskulgu-motiivu, pruazniekkukohtua puaksuh kuvatah gotiekan puortualuvestokuvan muvvosgi. == Lähtehet == [[Kategourii:Pruazniekat kirjaimikon mugah]] [[Kategourii:Hristossah uskon pruazniekat]] [[Kategourii:Kaksitostu suurdu pruazniekkua]] [[Kategourii:Siirdymättömät pruazniekat]] [[Kategourii:Tuhukuun 15. päivän pruazniekat]] [[Kategourii:Jevangelii Lukan mugah]] [[Kategourii:Iisus Hristosan elaigutarin]] [[Kategourii:Pravosluavizet pruazniekat]] [[Kategourii:Hristianskoi usko]] n8eppumhr251ykiubrd40xi6ka18s3r 0 17654 53288 53285 2026-11-03T15:25:19Z Miro Tuomi 8600 53288 wikitext text/x-wiki {{Böbökät|kuva=Insects collage smaller.jpg|latin=Insecta Linnaeus, 1758}} '''Böbökät''' ({{K-la|insecta}}) on suurin biolougine kategourii lajiloin mugah. Tietäh enämbi miljounua böbökkiä, se on enämbi puoldu kuulužua lajii. On sidä mieldy, ku on vie äijy tundemattomua böbökkiä, sen periä täl aigua eläjien lajiloin kogonaine lugu on kuuzi-kymmendy miljonua.<ref>Chapman, A. D. (2006): Numbers of living species in Australia and the World. Canberra: Australian Biological Resources Study. ISBN 978-0-642-56850-2 [https://biodiversitylibrary.org verkkoversio]</ref> Böbökät kuulutah niveltajalgazien luaduh. == Anatoumii == === Rungu === Böbökän ominažus on se, ku heijän rungat on juattu kolmeh ozah. Rungan ozinnu ollah piä, keskučču da vačču. Piäs on usat da kolme puarua suun ozua, ryndähäs on kolme segmentua, a vačču enziallus oli 12 segmentua, ga erähil lajiloil vačan segmentat oldih huonot kehitynnyöt, atrofiiruittihes libo kogonah hävittih. Piä hyvin nägyy ryndähän tagan da puaksuh on ylen liikkui. Piäs on silmiä, kuduat tavan mugah ollah verkot, puaru usua da kolme puarua suun ozua, toizin sanojen ylimäine da alahaine leugupahkat da alahaine huulu. Suun ozien toimindu rippuu syömizen suandutaba da net voijah olla purijoinnu, nuolijannu, n'okkuajannu-imijänny libo imijänny. Verkkosilmät ollah piän bokis. Kaččomattah sih, ku net ollah liikkumattomat, silmien nägöala on leviembi migu selgypiinägyzil, silmien muodon da rakendehen periä. Silmät ollah puolisferizet, moniluguzil pienil silmäzil, kudamat mustoitetah niegloi, pinnal. Joga nägöala on erilline elementu buuristunnuon hiitinan linzanke da nelli linzua boulingah niškoi sen ual. On olemas äijy eriluadustu mieldy: Pselaphus-rovun böbökköil niidy on kaikkiedah 20, migu 25 000 mordella-lajilois. Sen ližäkse böbökät puaksuh ollah Pistesilmä, kudamii tavan mugah on kolme. Habenet ollah sektsielois. Niilöin lugu da muodo ollah eriluaduzet. Bazal'noi ozasto tavan mugah on sangiembi da pitkembi, migu toizet segmentat. Puaksumbah usis ollah tundoloin da duuhun elimet. Keskimäine rungu on juattu kolmeh ozah. Enzimäzes ollah ezisormet, toizes - keskimäzet jallat da siivien ezi - siivet, a kolmandes-tagajallat da siivet. Segmentat kehityttih eri luaduh da erotah suurus. Jallat enimyölleh ollah landehes, landehes, landehes, siäres, siäres da hambahis. Ezi-da tagajallat puaksuh erotah eriže eruondas: ezisivuloi käytetäh, ezimerkikse, sualehen pidämizekse libo kaivandakse, a tagajalloi, ezimerkikse, hyppävyksih libo uidelemah. == Lähtiet == [[Kategourii:Böbökät|*]] ca7egv28nxgie95srejsltxclux5lj0 10 17655 53286 2026-11-03T12:46:59Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: Swing into books, Book week, November 1-7, 1964.jpg 53286 wikitext text/x-wiki Swing into books, Book week, November 1-7, 1964.jpg levejqwzuhy50735krr2r3qnlzrm6fa 10 17656 53287 2026-11-03T12:53:06Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: Манул Тимофей на разжировке.webm 53287 wikitext text/x-wiki Манул Тимофей на разжировке.webm okngf5jpr6b22h2dafj7es5b6bvvpc5 10 17657 53291 2026-11-03T16:16:17Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; font-size: 115%; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | {{{nimi|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{kuva|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px; background: #... 53291 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; font-size: 115%; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | {{{nimi|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{kuva|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px; background: #fff; border: 1px solid #a2a9b1;" {{!}} [[File:{{{kuva}}}|275px|{{{kuvan_selitys|}}}]] {{#if:{{{kuvan_selitys|}}}|<br><div style="font-size: 90%; color: #54595d; padding-top: 3px;">{{{kuvan_selitys}}}</div>}} }} |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Tiijolline luokitus |- | style="padding: 3px; font-weight: bold; width: 35%;" | Domeeni: | style="padding: 3px;" | [[Eukaryotat]] (Eukaryota) |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Kundu: | style="padding: 3px;" | [[Elätit|Elätit]] (Animalia) |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Luadu: | style="padding: 3px;" | [[Niveltalgajazet]] (Arthropoda) |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Kluassu: | style="padding: 3px;" | [[Hämähäkkielätit]] (Arachnida) |- {{#if:{{{orderi|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Orderi: {{!}} style="padding: 3px;" {{!}} {{{orderi}}} {{!-}} }} {{#if:{{{lahko|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Lahko: {{!}} style="padding: 3px;" {{!}} {{{lahko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{alalahko|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Alalahko: {{!}} style="padding: 3px;" {{!}} {{{alalahko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{heimo|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Heimo: {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} {{{heimo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{sugu|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Sugu: {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} {{{sugu}}} {{!-}} }} {{#if:{{{laji|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Laji: {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} {{{laji}}} {{!-}} }} |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Kanzoinväline tiijolline nimi |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 6px; font-family: sans-serif;" | <div style="font-weight: bold; font-size: 105%; font-style: italic;">{{{latin|}}}</div> <span style="font-variant: small-caps; font-size: 90%;">{{{avtora|}}}</span> |} f3a59lou6ukdy8rugjynrkaxaa1mrb8 0 17658 53292 2026-11-03T16:22:25Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {{Hämähäkkielätit|nimi=Telifonat|kuva=Mastigoproctus giganteus 0001 L.D.jpg|latin=Thelyphonida|lahko=Telifonat}} '''Telifonat''' on tropillizien da subtropiellizien hämähäkkilöin joukko ({{K-la|Arachnida}}). On enämbi 100 nygyaigastu lajii, kudamii käytetäh vähilleh vaiku Indo-Tyynen muan alovehel da Uvves Muailmas. Kaivanduruadolois tietäh karbonaspäi. Hil'l'azet jägäläzet omaluaduzen nägözenke, kudamua heile annetah vägevästi kehitynnyöt pedipal'pat da pi... 53292 wikitext text/x-wiki {{Hämähäkkielätit|nimi=Telifonat|kuva=Mastigoproctus giganteus 0001 L.D.jpg|latin=Thelyphonida|lahko=Telifonat}} '''Telifonat''' on tropillizien da subtropiellizien hämähäkkilöin joukko ({{K-la|Arachnida}}). On enämbi 100 nygyaigastu lajii, kudamii käytetäh vähilleh vaiku Indo-Tyynen muan alovehel da Uvves Muailmas. Kaivanduruadolois tietäh karbonaspäi. Hil'l'azet jägäläzet omaluaduzen nägözenke, kudamua heile annetah vägevästi kehitynnyöt pedipal'pat da pitky hännän puristussivetty, kudai loittonsah mustoittau skorpionoin metasomua. Voijah olla 8 santimetrua. [[Kategourii:Telifonat|*]] [[Kategourii:Hämähäkkielätit]] c6sx9chfidzgmhhlga4va3gjasyo8vw 53293 53292 2026-11-03T16:25:28Z Miro Tuomi 8600 53293 wikitext text/x-wiki {{Hämähäkkielätit|nimi=Telifonat|kuva=Mastigoproctus giganteus 0001 L.D.jpg|latin=Thelyphonida|lahko=Telifonat}} '''Telifonat''' on tropillizien da subtropiellizien hämähäkkilöin joukko ({{K-la|Arachnida}}). On enämbi 100 nygyaigastu lajii, kudamii käytetäh vähilleh vaiku Indo-Tyynen muan alovehel da Uvves Muailmas. Kaivanduruadolois tietäh karbonaspäi. Hil'l'azet [[niveltalgajazet]] omaluaduzen nägözenke, kudamua heile annetah vägevästi kehitynnyöt pedipal'pat da pitky hännän puristussivetty, kudai loittonsah mustoittau skorpionoin metasomua. Voijah olla 8 santimetrua. [[Kategourii:Telifonat|*]] [[Kategourii:Hämähäkkielätit]] dvn13xqc4nzc6c0v0vups27c6axdwi9 53294 53293 2026-11-03T16:28:04Z Miro Tuomi 8600 53294 wikitext text/x-wiki {{Hämähäkkielätit|nimi=Telifonat|kuva=Mastigoproctus giganteus 0001 L.D.jpg|latin=Thelyphonida|lahko=Telifonat}} '''Telifonat''' on tropillizien da subtropiellizien hämähäkkilöin lahko ({{K-la|Arachnida}}). On enämbi 100 nygyaigastu lajii, kudamii käytetäh vähilleh vaiku Indo-Tyynen muan alovehel da Uvves Muailmas. Kaivanduruadolois tietäh karbonaspäi. Hil'l'azet [[niveltalgajazet]] omaluaduzen nägözenke, kudamua heile annetah vägevästi kehitynnyöt pedipal'pat da pitky hännän puristussivetty, kudai loittonsah mustoittau skorpionoin metasomua. Voijah olla 8 santimetrua. [[Kategourii:Telifonat|*]] [[Kategourii:Hämähäkkielätit]] bxz1mr8pqcil2vz287412a8eppr7gl7 14 17659 53296 2026-11-03T17:38:47Z Miro Tuomi 8600 On luajittu tyhjy sivu 53296 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 17660 53297 2026-11-03T17:43:47Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {{Hämähäkkielätit|kuva=Arachnid collage.jpg|latin=Arachnida}}Hämähäkinmuodozet ollah [[Nivelienjalgazet|nivelienjalgazien]] kluassu ({{K-la|Arthropoda}}). Hämähäkärilöin latinalaine nimi on roinnuhes [[Griekan kieli|griekan]] ''ἀράχνη'' "hämähäkki" (on olemas sežo miffu Arahnah näh, kudaman Afina-jumal muutti hämähäkikse). Hämähäkkilöin tieduo sanotah arahnolougiekse. Hämähäkkielätit ollah kaikkiel da enimyölleh mual eläjät, hos kägöintä... 53297 wikitext text/x-wiki {{Hämähäkkielätit|kuva=Arachnid collage.jpg|latin=Arachnida}}Hämähäkinmuodozet ollah [[Nivelienjalgazet|nivelienjalgazien]] kluassu ({{K-la|Arthropoda}}). Hämähäkärilöin latinalaine nimi on roinnuhes [[Griekan kieli|griekan]] ''ἀράχνη'' "hämähäkki" (on olemas sežo miffu Arahnah näh, kudaman Afina-jumal muutti hämähäkikse). Hämähäkkilöin tieduo sanotah arahnolougiekse. Hämähäkkielätit ollah kaikkiel da enimyölleh mual eläjät, hos kägöintäilöin keskes leviesti löydyy lajii, kuduat eletäh kui magielois vezistölöis, mugai merilöis da valdumerilöis. Syömizen lajii myöte enimyölleh kuulutah pedoelättilöih. [[Kategourii:Hämähäkkielätit]] 45ldn28ev0si82wq0l7g40paxip1mkm 53298 53297 2026-11-03T17:44:23Z Miro Tuomi 8600 53298 wikitext text/x-wiki {{Hämähäkkielätit|kuva=Arachnid collage.jpg|latin=Arachnida}}Hämähäkinmuodozet ollah [[Nivelienjalgazet|nivelienjalgazien]] kluassu ({{K-la|Arthropoda}}). Hämähäkärilöin latinalaine nimi on roinnuhes [[Griekan kieli|griekan]] ''ἀράχνη'' "hämähäkki" (on olemas sežo miffu Arahnah näh, kudaman Afina-jumal muutti hämähäkikse). Hämähäkkilöin tieduo sanotah arahnolougiekse. Hämähäkkielätit ollah kaikkiel da enimyölleh mual eläjät, hos kägöintäilöin keskes leviesti löydyy lajii, kuduat eletäh kui magielois vezistölöis, mugai merilöis da valdumerilöis. Syömizen lajii myöte enimyölleh kuulutah pedoelättilöih. [[Kategourii:Hämähäkkielätit|*]] 4874hnmcqh0uhrzgv9cq899h24rg2su 10 17661 53302 2026-11-04T09:40:31Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; font-size: 115%; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | {{{nimi|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{kuva|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px; background: #... 53302 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; font-size: 115%; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | {{{nimi|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{kuva|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px; background: #fff; border: 1px solid #a2a9b1;" {{!}} [[File:{{{kuva}}}|275px|{{{kuvan_selitys|}}}]] {{#if:{{{kuvan_selitys|}}}|<br><div style="font-size: 90%; color: #54595d; padding-top: 3px;">{{{kuvan_selitys}}}</div>}} }} |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Tiijolline luokitus |- | style="padding: 3px; font-weight: bold; width: 35%;" | Domeeni: | style="padding: 3px;" | [[Eukaryotat]] (Eukaryota) |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Kundu: | style="padding: 3px;" | [[Elätit|Elätit]] (Animalia) |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Luadu: | style="padding: 3px;" | [[Selkäjänteiset]] (Chordata) |- | style="padding: 3px; font-weight: bold;" | Kluassu: | style="padding: 3px;" | [[Imettäjät]] (Mammalia) |- {{#if:{{{orderi|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Orderi: {{!}} style="padding: 3px;" {{!}} {{{orderi}}} {{!-}} }} {{#if:{{{lahko|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Lahko: {{!}} style="padding: 3px;" {{!}} {{{lahko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{alalahko|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Alalahko: {{!}} style="padding: 3px;" {{!}} {{{alalahko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{heimo|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Heimo: {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} {{{heimo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{sugu|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Sugu: {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} {{{sugu}}} {{!-}} }} {{#if:{{{laji|}}}| {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} Laji: {{!}} style="padding: 3px; font-weight: bold;" {{!}} {{{laji}}} {{!-}} }} |- ! colspan="2" style="background-color: #ffc0cb; text-align: center; padding: 4px; font-weight: bold; border: 1px solid #a2a9b1;" | Kanzoinväline tiijolline nimi |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 6px; font-family: sans-serif;" | <div style="font-weight: bold; font-size: 105%; font-style: italic;">{{{latin|}}}</div> <span style="font-variant: small-caps; font-size: 90%;">{{{avtora|}}}</span> |} d6k27ku8h47jh7adny7jtk0xhpy58h4 0 17662 53306 2026-11-04T11:12:44Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px 4px 0 4px; font-size: 95%; color: #54595d;" | Pravosluavine kirikkö |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 110%; padding: 4px; font-weight: bold;" | Lazarin ylähnouzemizen kirikkö |- | colspan... 53306 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px 4px 0 4px; font-size: 95%; color: #54595d;" | Pravosluavine kirikkö |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 110%; padding: 4px; font-weight: bold;" | Lazarin ylähnouzemizen kirikkö |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Kizhi 06-2017 img11 Lazarus Resurrection Church.jpg|275px|Lazarin ylähnouzemizen kirikkö]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top; width: 35%;" | Mua | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | [[Ven'a]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Sijoittumine | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | [[Karjalan tazavaldu]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Jeparhii | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | [[Petroskoin jeparhii]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Perustai | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | Muuroman Lazari |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Perustandan päivymiäry | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | XIV |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Stuatussu | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | OKH № [https://toolforge.org 1010021062] |} '''Lazarin ylähnouzemizen kirikkö''' (ven. ''Церковь Воскрешения Лазаря'') on pravosluavine kirikkö Kižin suarel Karjalan tazavallas. On Kiži-muzei-zapodevniekan Oniegantagavozen ven’alazet -ozastos. Yhtes Borodava-kyläs olijan Rizan kirikönke on Ven'an vahnimii säilynyzii puukirikkölöi. Kuuluu Spuasan da Kižin kirikkömualoih. == Histourii == Tarinan mugah kirikön nosti Muuroman manasterin  (ven.)olo. alguhpanii prepodobnoi Muuroman Lazari  (ven.)olo. XIV vuozisuan toizel puoliškol. Prepodobnoi Lazari kuoli 104-vuodizennu vuvvennu 1391, händy pandih muah kirikön altarin luo. Vuvvennu 1811 hänen kalmale azuttih časounu. Tiedotutkimuksien mugah kirikkö on XIV—XVI vuozisualoin aigaine. Toizen versien mugah XIV vuozisual nostettih piä- da altarihuonukset, a karkassuseinät liitettih XVI vuozisual. Kižin-muzei-zapodevniekan verkosivustol nostanduaijannu mainitah XV vuozisadua. Aijan mendyy Muuroman manasteris nostettih Uspen'n'an kirikkö da Ioannan kirikkö, a Lazarin ylähnouzemizen kirikkö jäi kalmužimale. XV vuozisuan puolivälis mainitah, ku igumen Afanasii, prepodobnoin Lazarin ruavon jatkai, "ei ole pandu muah ylähnouzemizen kirikön luo, a manasteris". Kirikös mainitah Jurii Saburovan vuvven 1496, Andrei Pleščejevan vuvven 1583, kniäzi Iivan Dolgorukoin da podjačnoin Posnikan Rakovan vuvven 1628 verokniigois. Jälgimäzekse mainitus verokniigas on kirjutettu, ku kirikkö on kletinluaduine da enzikerdua sie kuvatah sen syväinpuoldu: "Kirikös on obrazua: Lazarin ylähnouzemizen obrazu mualoil; Odigitrija Jumaldoman obrazu mualal; Dejisus da tsuarinveriät da senčoi da paččahat mualal; da altaris valduistumen tagan on Odigitrija Jumaldoman obrazu, a toizes puoles on Pyhän Čuvvonluadijan Miikulan obrazu mualal; kannettavu ristu mualal; inditja da pokrovu". Vuvvennu 1788 manasteri loppi ruavon, ku sen huonukset oldih lahonnuot, a kirikkölöi piettih prihodan kirikkölöinny. Vuvvennu 1867 manasteri elävytettih I. I. Malokrošečnoin  (ven.)olo. alguhpanos. Vuvvennu 1875 Lazarin ylähnouzemizen kirikös ymbäri luajittih aidu. Vuozinnu 1870 arhitektoru L. V. Dal' miäräi kirikön da luadi sen pohjukuavat. Vuozinnu 1880 kirikkö pandih časounu-futl’arah, muutettih ikonostuassu, riičittih pritvoru. Vuvvennu 1918 Nevvostoliiton vallasolijat salvattih manasteri, a sen omažus kiškottih. Vuvvennu 1954 O. V. Opolovnikov valmisti kirikön restauraciimakietan. Vuvvennu 1959 se riičittih da viettih Kiži-muzei-zapovedniekkah. Pitkyaigazes futl’aras olendas se rubei homehtumah. Hapannuot parret vaihtettih, a pritvoru luajittih L. V. Dal’an pohjukuavoin mugah. == Säilytysruavot == {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 95%;" |- style="background: #f8f9fa; font-weight: bold; text-align: center;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1; width: 15%;" | Vuozi ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | Luajitut ruavot |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 1960 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | On tuodu Kižin suarele. |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 1961 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | On elävytetty da vaihtettu pahat ozat. |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 1975 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | Himkonservacii |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 2005—<br>2006 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1; line-height: 1.4em;" | Alustoin restrauracii, salvoksen oijendamine, levon, kirkköpiälöin ristoinneh restauracii, huabulastuzien valmistamine da azettamine barabuanale, barabuanan huabulastuzil piälystämine; jyrysuojelun elävyttamine; pritvoran veriän lukun valmistamine da azettamine säilynyzien jälgilöin da analogoin mugah. |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 2016 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | Krinčoin kohendamine |} == Arhitektuuru == Kirikköh kuuluu kolme erisuurustu klettiozua. Se on nostettu pedäjäs da huavas. Seinät on salvettu. Kirikön piduhus on 8,8 metrii; senčoin levevys on 3,6 metrii, keskikletin levevys on 3 metrii, altarin — 2,25 metrii; senčoin korgevus on 4,2 metrii, keskikletin — 5,4 metrii, altarin — 4,1 metrii; korgevus yhtes ristanke on 7,1 metrii. Kirikön piähuonus on salvettu pedäiparzilois, kudamat ollah diametras 18—22 santimetrua. [[Kategourii:Ven'an Federacien kul'tuuruperindön objektat]] [[Kategourii:Petroskoin da Karjalan jeparhien kiriköt]] [[Kategourii:Ven'an puuhizet kiriköt]] 4rz5vh39ywvl99443znizamdblau7me 53307 53306 2026-11-04T11:14:17Z Miro Tuomi 8600 53307 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; color: #000; padding: 5px; width: 290px; font-size: 90%; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px 4px 0 4px; font-size: 95%; color: #54595d;" | Pravosluavine kirikkö |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 110%; padding: 4px; font-weight: bold;" | Lazarin ylähnouzemizen kirikkö |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Kizhi 06-2017 img11 Lazarus Resurrection Church.jpg|275px|Lazarin ylähnouzemizen kirikkö]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top; width: 35%;" | Mua | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | [[Ven'a]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Sijoittumine | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | [[Karjalan tazavaldu]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Jeparhii | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | [[Petroskoin jeparhii]] |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Perustai | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | Muuroman Lazari |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Perustandan päivymiäry | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | XIV |- | style="padding: 5px; font-weight: bold; vertical-align: top;" | Stuatussu | style="padding: 5px; vertical-align: top;" | OKH № [https://toolforge.org 1010021062] |} '''Lazarin ylähnouzemizen kirikkö''' on pravosluavine kirikkö Kižin suarel Karjalan tazavallas. On Kiži-muzei-zapodevniekan Oniegantagavozen ven’alazet -ozastos. Yhtes Borodava-kyläs olijan Rizan kirikönke on Ven'an vahnimii säilynyzii puukirikkölöi. Kuuluu Spuasan da Kižin kirikkömualoih. == Histourii == Tarinan mugah kirikön nosti Muuroman manasterin alguhpanii prepodobnoi Muuroman Lazari  (ven.)olo. XIV vuozisuan toizel puoliškol. Prepodobnoi Lazari kuoli 104-vuodizennu vuvvennu 1391, händy pandih muah kirikön altarin luo. Vuvvennu 1811 hänen kalmale azuttih časounu. Tiedotutkimuksien mugah kirikkö on XIV—XVI vuozisualoin aigaine. Toizen versien mugah XIV vuozisual nostettih piä- da altarihuonukset, a karkassuseinät liitettih XVI vuozisual. Kižin-muzei-zapodevniekan verkosivustol nostanduaijannu mainitah XV vuozisadua. Aijan mendyy Muuroman manasteris nostettih Uspen'n'an kirikkö da Ioannan kirikkö, a Lazarin ylähnouzemizen kirikkö jäi kalmužimale. XV vuozisuan puolivälis mainitah, ku igumen Afanasii, prepodobnoin Lazarin ruavon jatkai, "ei ole pandu muah ylähnouzemizen kirikön luo, a manasteris". Kirikös mainitah Jurii Saburovan vuvven 1496, Andrei Pleščejevan vuvven 1583, kniäzi Iivan Dolgorukoin da podjačnoin Posnikan Rakovan vuvven 1628 verokniigois. Jälgimäzekse mainitus verokniigas on kirjutettu, ku kirikkö on kletinluaduine da enzikerdua sie kuvatah sen syväinpuoldu: "Kirikös on obrazua: Lazarin ylähnouzemizen obrazu mualoil; Odigitrija Jumaldoman obrazu mualal; Dejisus da tsuarinveriät da senčoi da paččahat mualal; da altaris valduistumen tagan on Odigitrija Jumaldoman obrazu, a toizes puoles on Pyhän Čuvvonluadijan Miikulan obrazu mualal; kannettavu ristu mualal; inditja da pokrovu". Vuvvennu 1788 manasteri loppi ruavon, ku sen huonukset oldih lahonnuot, a kirikkölöi piettih prihodan kirikkölöinny. Vuvvennu 1867 manasteri elävytettih I. I. Malokrošečnoin alguhpanos. Vuvvennu 1875 Lazarin ylähnouzemizen kirikös ymbäri luajittih aidu. Vuozinnu 1870 arhitektoru L. V. Dal' miäräi kirikön da luadi sen pohjukuavat. Vuozinnu 1880 kirikkö pandih časounu-futl’arah, muutettih ikonostuassu, riičittih pritvoru. Vuvvennu 1918 Nevvostoliiton vallasolijat salvattih manasteri, a sen omažus kiškottih. Vuvvennu 1954 O. V. Opolovnikov valmisti kirikön restauraciimakietan. Vuvvennu 1959 se riičittih da viettih Kiži-muzei-zapovedniekkah. Pitkyaigazes futl’aras olendas se rubei homehtumah. Hapannuot parret vaihtettih, a pritvoru luajittih L. V. Dal’an pohjukuavoin mugah. == Säilytysruavot == {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 95%;" |- style="background: #f8f9fa; font-weight: bold; text-align: center;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1; width: 15%;" | Vuozi ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | Luajitut ruavot |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 1960 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | On tuodu Kižin suarele. |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 1961 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | On elävytetty da vaihtettu pahat ozat. |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 1975 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | Himkonservacii |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 2005—<br>2006 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1; line-height: 1.4em;" | Alustoin restrauracii, salvoksen oijendamine, levon, kirkköpiälöin ristoinneh restauracii, huabulastuzien valmistamine da azettamine barabuanale, barabuanan huabulastuzil piälystämine; jyrysuojelun elävyttamine; pritvoran veriän lukun valmistamine da azettamine säilynyzien jälgilöin da analogoin mugah. |- | style="padding: 5px; text-align: center; border: 1px solid #a2a9b1; vertical-align: top;" | 2016 | style="padding: 5px; border: 1px solid #a2a9b1;" | Krinčoin kohendamine |} == Arhitektuuru == Kirikköh kuuluu kolme erisuurustu klettiozua. Se on nostettu pedäjäs da huavas. Seinät on salvettu. Kirikön piduhus on 8,8 metrii; senčoin levevys on 3,6 metrii, keskikletin levevys on 3 metrii, altarin — 2,25 metrii; senčoin korgevus on 4,2 metrii, keskikletin — 5,4 metrii, altarin — 4,1 metrii; korgevus yhtes ristanke on 7,1 metrii. Kirikön piähuonus on salvettu pedäiparzilois, kudamat ollah diametras 18—22 santimetrua. [[Kategourii:Ven'an Federacien kul'tuuruperindön objektat]] [[Kategourii:Petroskoin da Karjalan jeparhien kiriköt]] [[Kategourii:Ven'an puuhizet kiriköt]] bek0vnx8j50w1tlrgg9gvnxlhk8w283