Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 43160 595586 501700 2026-06-30T19:17:32Z Taamu 795 595586 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы Рахизфарсы районы Олгинскæйы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд Иры нæртон хъæбул Хетæгкаты Къостайы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. Уæдæ дзы æлборы-фырт сæрмагондæй Къостайы мæлæты фæдыл йæхи фыст æмдзæвгæ кæсын куы райдыдта, уæд хистæрæй-кæстæрæй, карджынæйæрыгонæй сæ цæссыг нал урæдтой. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт Винницæйы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскиимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби [[Винницæ]]йæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд Хæххон республикæйы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягнобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ ягнобты æвзаг æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, наукон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд Свердловскмæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 наукон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] 5u8ipgjgvhmexsauqcdb3snn3rg4sim 595587 595586 2026-06-30T19:20:30Z Taamu 795 595587 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы Рахизфарсы районы Олгинскæйы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд Иры нæртон хъæбул Хетæгкаты Къостайы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. Уæдæ дзы æлборы-фырт сæрмагондæй Къостайы мæлæты фæдыл йæхи фыст æмдзæвгæ кæсын куы райдыдта, уæд хистæрæй-кæстæрæй, карджынæйæрыгонæй сæ цæссыг нал урæдтой. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт Винницæйы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскиимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби [[Винницæ]]йæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд Хæххон республикæйы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягнобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ ягнобты æвзаг æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, наукон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд Свердловскмæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 наукон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь] {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] osfdajdju6psbvvqj3iiyqhl436tl27 595588 595587 2026-06-30T19:20:46Z Taamu 795 /* Литературæ */ 595588 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы Рахизфарсы районы Олгинскæйы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд Иры нæртон хъæбул Хетæгкаты Къостайы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. Уæдæ дзы æлборы-фырт сæрмагондæй Къостайы мæлæты фæдыл йæхи фыст æмдзæвгæ кæсын куы райдыдта, уæд хистæрæй-кæстæрæй, карджынæйæрыгонæй сæ цæссыг нал урæдтой. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт Винницæйы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскиимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби [[Винницæ]]йæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд Хæххон республикæйы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягнобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ ягнобты æвзаг æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, наукон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд Свердловскмæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 наукон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] 7o7sq258800rts43ku0a6842larev9a 595589 595588 2026-06-30T19:24:24Z Taamu 795 /* Цардафыст */ 595589 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд Иры нæртон хъæбул Хетæгкаты Къостайы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскиимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягнобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ ягнобты æвзаг æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, наукон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд Свердловскмæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 наукон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] myplzd9b7ehll1scwxhr0eswokxyjsh 595590 595589 2026-06-30T19:26:32Z Taamu 795 /* Цардафыст */ 595590 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд [[Хетæгкаты Къоста]]йы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскиимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягнобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ ягнобты æвзаг æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, наукон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд Свердловскмæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 наукон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] 15scekkyqm93vtvmeqf2p0405crdorg 595591 595590 2026-06-30T19:27:03Z Taamu 795 595591 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд [[Хетæгкаты Къоста]]йы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскиимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягнобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ ягнобты æвзаг æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, зонадон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд Свердловскмæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 зонадон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] 6i6axfn7z52o5xr8okqof22hg5vue8d 595592 595591 2026-06-30T19:45:57Z Taamu 795 595592 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд [[Хетæгкаты Къоста]]йы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскийимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – [[Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет]]) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягънобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ [[ягънобаг æвзаг|ягънобты æвзаг]] æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, зонадон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд [[Свердловск]]мæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 зонадон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] ermdyj0v1zdekiu5q39gzaj60koiyvt 595593 595592 2026-06-30T21:02:07Z Taamu 795 595593 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд [[Хетæгкаты Къоста]]йы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуаны кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскийимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд Мæздæджы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – [[Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет]]) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягънобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ [[ягънобаг æвзаг|ягънобты æвзаг]] æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, зонадон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд [[Свердловск]]мæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 зонадон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. === Мысæн === Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] kwn6v1j6yjc9dmzih5dk02pci9xjhxc 595594 595593 2026-06-30T21:02:52Z Taamu 795 595594 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Андрейы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд [[Хетæгкаты Къоста]]йы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы [[Ирон аргъуан]]ы кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскийимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд [[Мæздæг|Мæздæджы]] реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – [[Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет]]) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягънобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ [[ягънобаг æвзаг|ягънобты æвзаг]] æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, зонадон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд [[Свердловск]]мæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 зонадон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. === Мысæн === Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] k9om7sbvhegn77yl4vgx98pe9b03sfe 595595 595594 2026-06-30T21:06:25Z Taamu 795 595595 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учæная степень = | учæное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Æлборты Æндырийы фырт Барысби''' ('''Барис''') (райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Ольгинскæ]]йы — амардис [[1968-æм аз]]ы) уыдис зынгæ ирон ахуыргонд-филолог æмæ педагог. == Цардафыст == Æлборты Барысби райгуырд 1886 азы 24 апрелы [[Ольгинскæ]]йы хъæуы. Йæ бинонтæ уыдысты рæстæмбис цæрæг, сæхи фæллойæ дардтой сæ бирæ цоты. Æвæрдтой сæ царды раст фæндагыл, куыст, ахуыр æмæ чиныг уарзын æмæ кæсыны хъуыдыйыл. Барысби куы фембаргæ, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд сæ хъæуы дины райдайæн скъоламæ. Уый фæстæ та ахуыр кодта [[Дзæуджыхъæу]]ы реалон училищæйы. Ам райдыдта æмдзæвгæтæ æмæ пьесæтæ фыссын. Реалон училищæйы ахуыргæнинаг куы уыд, уæд ын 1906 азы баргонд æрцыд [[Хетæгкаты Къоста]]йы йæ фæстаг фæндагыл – æрвитæн боны саударæн æмбырды Дзæуджыхъæуы [[Ирон аргъуан]]ы кæрты Ирыстоны ахуырдзау фæсивæды номæй раныхас кæныны бар. 1914 азы Барысби æнтыстджынæй каст фæци Киевы паддзахадон университеты филологон факультет. Ам ныффыста йæ фыццаг зонадон куыстытæ: «[[Терчы облæст]]ы [[Æрхонкæ]]йы станицæйы цæрджыты ныхасы здæхт» æмæ «Къниаз Скопин-Шуйскийы зарæг», университет каст фæуыны фæстæ райста фыццаг къæпхæны диплом. Ацы уæлдæр скъолайы ахуыры рæстæг ма æнтыстджынæй каст фæци ахуыргæнджыты иуазон курсытæ. Кусын райдыдта горæт [[Винницæ]]йы реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Ам фæхæлар зындгонд историк, профессор Борис Скитскийимæ. Уый Æлборты Барысбийы зæрдиаг фæндæй ссыд Ирыстонмæ. Ам æрцард æмæ йæ царды фæстаг бонтæм иртæста ирон адæм æмæ Цæгат Кавказы иннæ адæмыхæттыты истори. Куыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ахуыргæнæгæй. Барысби Винницæйæ Ирыстонмæ куы æрбаздæхт, уæд та кусынмæ бацыд [[Мæздæг|Мæздæджы]] реалон ахуыргæнæндоны уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Советон цардарæзт куы æрфидар, уæд йе ’ппæт тыхтæ дæттын райдыдта уæлдæр æмæ астæуккаг ахуырад, зонад æмæ культурæ, æхсæнадон царды рæзтæн. Уыд 1917 азы Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты фыццаг съезд саразджытæй иу. Сæйрагдæр дзы æргом здæхт æрцыд ног дуджы ирон æвзаг, Ирыстоны истори, географи, фыссынад скъолаты амоныны фарстатæм. 1918-1920 азты ахуыргæнджыты семинары Барысби амыдта ирон æмæ уырыссаг æвзæгтæ. 1919 азы ма йын бантыст Ирон историон-филологон æхсæнад саразын æмæ дзы йе ’мхъуыдыгæнджытимæ ирон адæмы истори, æвзаг, адæмон сфæлдыстад, литературæ иртасын æмæ фыдæлты дзыхæйдзургæ хæзнатæ æмбырд æмæ бæстон кæныныл архайын. Йæ фæнд æмæ хъæппæрисæй Ирыстонмæ æрбафтыдысты фыццаг ирон профессионалон поэт [[Мамсыраты Темырболат]]ы æмдзæвгæтæй 11 уацмысы. Сæ историон æмæ культурон ахадындзинады тыххæй дæр фыццаг зонадон уац Барысби ныффыста. Ирон историон-филологон æхсæнады бындурыл 1925 азы байгом зонадон-иртасæн институт (ныр – Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институт). Барысби уыд йæ фыццаг директор. Æлборты Барысби ма ивгъуыд æнусы 20-æм азты райдайæны уыд [[Хæххон республикæ]]йы Адæмон ахуырады комиссарады разамонæг, 1922 азы та æрлæууыд Хæххон педагогон институты сæргъы. Ам йæ хъæппæрисæй байгом ирон æвзаджы кафедрæ. Кодта дзы зонадон-иртасæн куыст. Каст мидисджын лекцитæ ирон æмæ уырыссаг æвзаджы истори æмæ грамматикæ æмæ диалектологийæ. Фыста зонадон куыстытæ ирон æвзаг æмæ литературæйы историйæ. Астæуккаг æмæ уæлдæр ахуырады скъолаты ахуырдзаутæ æмæ студенттæн арæзта ахуырадон программæтæ æмæ чингуытæ ирон æвзаг æмæ историйæ, фыссынад æмæ фольклорæй. 1924 азы Барысбийæн лæвæрд æрцыд ирон æвзаджы профессоры ном. Советон дуджы фыццаг азты йæ къухы цы æнтыстдзинæдтæ бафтыд уæлдæр æмæ астæуккаг скъолайы зонадон æмæ ахуырадон уаг æрфидар кæныны хъуыддаджы, уыдон чысыл не сты. Иу рæстæг Советон Уæрæсейы разамынд сфæнд кодтой Хæххон педагогон паддзахадон институт (фæстæдæр – Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институт, ныр – [[Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет]]) сæхгæнын, йæ бæсты та йын Цæгат Ирыстон æмæ Цæгат Кавказы иннæ республикæты астæуккаг профессионалон училищæтæ байгом кæнын. Уыцы уынаффæ раст кæй нæу, уый Барысби уайтагъддæр банкъардта, рæвдз ныццыд Мæскуымæ æмæ уым, Советон Уæрæсейы ахуырады комиссарады разамындæн, бæстон дæнцæгтыл æнцой кæнгæйæ, бæлвырд бамбарын кодта, Хæххон педагогон паддзахадон институт æхгæд куы ’рцæуа, уæд канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ Цæгат Кавказы адæмыхæттыты фæсивæдæй бирæтæ кæй баззайдзысты æнæ уæлдæр ахуырадæй. Барысбийы раныхас афтæ зæрдæмæхъаргæ уыд, æмæ фарста лыггонд æрцыд Ирыстоны пайдайæн. 1934 азы Æлборты Барысби уыд зонадон балцы [[Таджикистан]]ы [[ирайнаг æвзæгтæ]], сæрмагондæй та ягънобты (уым цæрæг адæмыхатт) æвзаг сахуыр кæнынмæ, ирон æвзагимæ йын æвзагзонынады уагæй цы иудзинад ис, уый сбæлвырд кæнынмæ. Зæрдиагæй сæххæст кодта ам дæр йæ размæ æвæрд хæстæ. Æмæ [[ягънобаг æвзаг|ягънобты æвзаг]] æмæ культурæйы тыххæй Ирыстонмæ æрбаласта, абон дæр сæ ахадындзинад стыр кæмæн у, ахæм бирæ хъæугæ цымыдисаг æрмæджытæ. 1925-1937 азты Барысби кодта зæрдиаг зонадон иртасæн æмæ рухстауæн куыст, уыд æхсæнадон æмæ культурон царды гуылфæны. Фыста зонадон уацтæ, каст лекцитæ ирон æмæ иумæйаг æвзагзонынадæй, æмбырд кодта æмæ иртæста адæмон сфæлдыстад æмæ ирон литературæйы зæрингуырдты уацмыстæ. Йæ уд æмæ зонды хорзæхы зынгæ хай хаста Ирон профессионалон театр æмæ хореографион æмæ вокалон коллективты рæзтмæ. Уыд цалдæр ахуырадон æмæ зонадон советы, зонадон æмæ аивадон литературон журналы редколлегийы уæнг. Нæ уыд ирвæзт Æлборты Барысби ивгъуыд æнусы 30-æм азты политикон репресситæй. Кæд сæ азары бахауд, уæддæр йæ раст зонд æмæ зæрдæ нæ фæтасыдысты хахуыргæнджыты цæфтæй. 1938 азы фыццаг хатт хаст æрцыд [[Свердловск]]мæ. Уым уыд изоляцийы. Архайдта хъæдæрмæг цæттæгæнæн куыстыты. Цы куыстуаты разамынды бæрны уыд, уыдон ын рахатыдтой йæ арф зонд æмæ хорз зæрдæйы уаг. Йæ зонадон архайд цæмæй ам дæр йæ уагыл цыдаид, уымæн ын арæзтой æмбæлгæ уавæртæ. 1946-1947 азты Барысби куыста Цæгат Ирыстоны педагогон институты литературон факультеты. Каст лекцитæ иумæйаг æвзагзонынадæй. Разамынд лæвæрдта уырыссаг æвзаджы кафедрæйæн. Цæттæ кодта фидæны ахуыргæнджыты æмæ зонадон кусджыты. 1948-1952 азты зындгонд ахуыргонд æрвыст æрцыд [[Хъазахстан]]мæ. Ам Лениногорскы горæты техникумы амыдта уырыссаг æвзаг æмæ литературæ. Кодта зонадон æмæ иртасæн куыст. Ныффыста 40 зонадон уацæй фылдæр. 1956 азы Æлборты Барысби ссыд Ирыстонмæ æмæ суанг йæ царды фæстаг бонмæ куыста Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон педагогон институты ирон-уырыссаг филологийы факультеты. === Мысæн === Æлборты Барысби йæ цардæй ахицæн 1968 азы. Кад æмæ йæ зæрдæйы стыр хъыгимæ бавæрдтой Дзæуджыхъæуы уæлмæрдтæй иуы. Дзæуджыхъæуы [[Сабырдзинады проспект]]ы цы 24-æм хæдзары цард, уый къулыл ис Барысбийы номарæн къæй. Йæ зонадон куыстыты фылдæр хай æфснайд у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ социалон иртæстыты институты архивы. == Литературæ == * Æлборты Барысби: 130 азы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2016 аз, №9 * [https://rastdzinad.ru/wp-content/uploads/2026/06/101.pdf Фарны лæг] // «[[Рæстдзинад]]», №101, 2026 азы 10 июнь {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Æлбортæ|Барысби]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон]] 8354q4jrs5v18yk8zbbzb0cpx5dg63d 10 83842 595584 2026-06-30T18:14:46Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Louis Armstrong in Color (restored).jpg» 595584 wikitext text/x-wiki Louis Armstrong in Color (restored).jpg 2es358mbw2ln0afpu3k8uvr92njkhf4 10 83843 595585 2026-06-30T18:15:12Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Луи Армстронг в 1947 году» 595585 wikitext text/x-wiki Луи Армстронг в 1947 году 4dxg20d9bvakcz77apofwc183w3e3vg 0 83844 595596 2026-06-30T21:22:32Z Taamu 795 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{Район}} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}})» 595596 wikitext text/x-wiki {{Район}} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) hufpaayt3c22kpetbum3gz5r278ovtl 595603 595596 2026-06-30T21:26:55Z Taamu 795 595603 wikitext text/x-wiki {{Район}} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) [[Категори:Стокгольмы районтæ]] mnzxj37rvu0wiko21xyn42p8rpwc6ua 595605 595603 2026-06-30T21:27:59Z Taamu 795 595605 wikitext text/x-wiki {{Район}} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] h0pwjbno754dk09ojl8xr1yifr2aalj 595606 595605 2026-06-30T21:28:36Z Taamu 795 595606 wikitext text/x-wiki {{Район}} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) у [[Стокгольм]]ы районтæй иу. {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] qb00m3y721q7mde1vcxb7096edr3pwr 595610 595606 2026-06-30T21:37:58Z Taamu 795 595610 wikitext text/x-wiki {{Район |ном = |оригиналон ном = |изображение = |описание изображения = |тырыса = |герб = |регион = |дæлсæргонд = [[Стокгольм]]ы район |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |дата основания = |дата упразднения = |прежние имена = |дата упоминания = |статус = |дата включения = |этнохороним = |площадь = |население = |год переписи = |плотность = |жилая площадь = |название главы = |глава = |метро = |электричка = |почтовый индекс = |телефонный код = |сети = |сайт = |на карте = |подпись карты = |внутреннее деление = |вставка = }} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) у [[Стокгольм]]ы районтæй иу. {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] fhu75kg8froac5eviw543fdqkinllmu 595611 595610 2026-06-30T21:39:06Z Taamu 795 595611 wikitext text/x-wiki {{Район |ном = |оригиналон ном = |изображение = |описание изображения = |тырыса = |герб = |регион = |дæлсæргонд = [[Стокгольм]]ы район |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |дата основания = |дата упразднения = |прежние имена = |дата упоминания = |статус = |дата включения = |этнохороним = |площадь = |население = |год переписи = |плотность = |жилая площадь = |название главы = |глава = |метро = |электричка = |почтовый индекс = |телефонный код = |сети = |сайт = |на карте = |подпись карты = |внутреннее деление = |вставка = }} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) у [[Стокгольм]]ы районтæй иу. {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] 3kk9a36xzfa0yimja9ye9zwgt1yexs3 595612 595611 2026-06-30T21:40:02Z Taamu 795 595612 wikitext text/x-wiki {{Район |ном = |оригиналон ном = |ныв = |нывы ном = |тырыса = |герб = |регион = |дæлсæргонд = [[Стокгольм]]ы район |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |дата основания = |дата упразднения = |прежние имена = |дата упоминания = |статус = |дата включения = |этнохороним = |площадь = |население = |год переписи = |плотность = |жилая площадь = |название главы = |глава = |метро = |электричка = |почтовый индекс = |телефонный код = |сети = |сайт = |на карте = |подпись карты = |внутреннее деление = |вставка = }} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) у [[Стокгольм]]ы районтæй иу. {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] 5kr4zi3m4y5wwvs7nuana3f8mgatvxf 595615 595612 2026-06-30T21:41:38Z Taamu 795 595615 wikitext text/x-wiki {{Район |ном = |оригиналон ном = |ныв = |нывы ном = |тырыса = |герб = |регион = |дæлсæргонд = [[Стокгольм]]ы район |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |дата основания = |дата упразднения = |прежние имена = |дата упоминания = |статус = |дата включения = |этнохороним = |фæзуат = |население = |год переписи = |плотность = |жилая площадь = |название главы = |глава = |метро = |электричка = |почтовый индекс = |телефонный код = |сети = |сайт = |на карте = |подпись карты = |внутреннее деление = |вставка = }} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) у [[Стокгольм]]ы районтæй иу. {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] 9ne63inablk1vqfqr8z477ggg1qnbnq 595616 595615 2026-06-30T21:51:50Z Taamu 795 595616 wikitext text/x-wiki {{Административон иуæг |Хуыз1 = {{Хуыз|Швеци}} |Хуыз2 = |Ирон ном = Сёдермальм |Оригиналон ном = {{lang-sv|Södermalm}} |Ныв = |Нывы ном = |Герб = |Тырыса = |Паддзахад = Швеци |Гимн = |Статус = Район |Кæй сконды у = [[Стокгольм (лен)|Стокгольм]] |Административон иуæджы тип1 = Коммунæ |Кæй сконды у1 = [[Стокгольмы коммунæ]] |Административон иуæджы тип2 = |Кæй сконды у2 = |Датæ = |Йæ дæлхæйттæ = |Сæйраг сахар = |СтырдæрСахартæ = |Сæргълæууæг = |Сæргълæууæджы титул = |Сæргълæууæг2 = |Сæргълæууæджы титул2 = |ÆМП = |ÆМП-ы аз = |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = |ÆМП иу адæймагмæ = |Бынат ÆМП иу адæймагмæ гæсгæ = |ÆРП = |ÆРП-ы аз = |Бынат ÆРП-мæ гæсгæ = |ÆРП иу адæймагмæ = |Бынат ÆРП иу адæймагмæ гæсгæ = |Æвзаг = |Æвзæгтæ = |Цæрджытæ = |Сфысты аз = |Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ бынат = |Æнгомдзинад = |Националон сконд = |Динмæ гæсгæ = |Фæзуат = |Фæзуатмæ гæсгæ бынат = |Картæ = Stadsdelen Södermalm i Stockholms kommun.svg |Картæйы ас = |Административон иуæджы картæ = |Картæйы ас аи = |СахатонТаг = {{CET}} |ISO = |Автомобилон код = |Сайт = |ВикиКъæбицы категори = }} '''Сёдермальм''' ({{lang-sv|Södermalm}}) у [[Стокгольм]]ы районтæй иу. {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы районтæ]] p2g7tm5fm8wd04u1oa4u3ak5nqyxtz0 0 83845 595597 2026-06-30T21:23:00Z Taamu 795 Фарс æрвыст æрцыд [[Сёдермальм|Сёдермальммæ]] 595597 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Сёдермальм]] p4a8w8rcv5i6xmmketexpmg1on03y07 14 83847 595604 2026-06-30T21:27:18Z Taamu 795 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «[[Категори:Стокгольм|Районтæ]]» 595604 wikitext text/x-wiki [[Категори:Стокгольм|Районтæ]] dg01t74ehnf0exkvum80x8os1azcch1 0 83848 595617 2026-06-30T22:04:08Z Taamu 795 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{Административон иуæг |Хуыз1 = {{Хуыз|Швеци}} |Хуыз2 = |Ирон ном = Тебюйы коммунæ |Оригиналон ном = {{lang-sv|Täby kommun}} |Ныв = |Нывы ном = |Герб = |Тырыса...» 595617 wikitext text/x-wiki {{Административон иуæг |Хуыз1 = {{Хуыз|Швеци}} |Хуыз2 = |Ирон ном = Тебюйы коммунæ |Оригиналон ном = {{lang-sv|Täby kommun}} |Ныв = |Нывы ном = |Герб = |Тырыса = |Паддзахад = Швеци |Гимн = |Статус = Коммунæ |Кæй сконды у = [[Стокгольм (лен)|Стокгольм]] |Датæ = |Йæ дæлхæйттæ = |Сæйраг сахар = [[Тебю]] |СтырдæрСахартæ = |Сæргълæууæг = |Сæргълæууæджы титул = |Сæргълæууæг2 = |Сæргълæууæджы титул2 = |ÆМП = |ÆМП-ы аз = |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = |ÆМП иу адæймагмæ = |Бынат ÆМП иу адæймагмæ гæсгæ = |ÆРП = |ÆРП-ы аз = |Бынат ÆРП-мæ гæсгæ = |ÆРП иу адæймагмæ = |Бынат ÆРП иу адæймагмæ гæсгæ = |Æвзаг = |Æвзæгтæ = |Цæрджытæ = |Сфысты аз = |Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ бынат = |Æнгомдзинад = |Националон сконд = |Динмæ гæсгæ = |Фæзуат = |Фæзуатмæ гæсгæ бынат = |Картæ = Täby Municipality in Stockholm County.png |Картæйы ас = |Административон иуæджы картæ = |Картæйы ас аи = |СахатонТаг = {{CET}} |ISO = |Автомобилон код = |Сайт = |ВикиКъæбицы категори = }} '''Тебюйы коммунæ''' ({{lang-sv|Täby kommun}}) у [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы]] провинцийы коммунæ. Йæ административон центр у [[Тебю]]. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-Швеци}} [[Категори:Стокгольмы лены коммунæтæ]] lqjwquymbmfjsw3gdu7efcsduj9coa7 0 83849 595618 2026-06-30T22:04:41Z Taamu 795 Фарс æрвыст æрцыд [[Тебюйы коммунæ|Тебюйы коммунæмæ]] 595618 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Тебюйы коммунæ]] 1aa1rcw8y1dny63xt6hf3ho7hfnvot6