Китай

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="os">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>oswiki</dbname>
    <base>https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Сæрмагонд</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Тæрхон</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Архайæг</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Архайæджы ныхас</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлы тæрхон</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-йы тæрхон</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Хуызæг</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Хуызæджы тæрхон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Æххуыс</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Æххуысы тæрхон</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Китай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470</id>
    <revision>
      <id>595661</id>
      <parentid>583814</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HyBoxwood</username>
        <id>28280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]]</comment>
      <origin>595661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="5fz1jvidkza2slieb09g96ur8vivdgn" xml:space="preserve">{{Паддзахад2
 |Ирон ном              = Китайы Адæмон Республикæ
 |Оригиналон ном        = {{lang-zh|中华人民共和国}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó&lt;/small&gt;
 |Гуырынон хауæн        = Китайы
 |Тырыса                = Flag of the People's Republic of China.svg
 |Герб                  = 中華人民共和國國徽.svg
 |Девиз                 =
 |Гимны ном             = March of the Volunteers
 |Аудио                 = March_of_the_Volunteers_instrumental.ogg
 |Фæзынд                =
 |Картæ                 = China on the globe (claimed hatched) (Asia centered).svg
 |Æвзаг                 = [[китайаг æвзаг|китайаг]]
 |Сæйраг сахар          = [[Пекин]]
 |Стырдæр сахартæ       = [[Шанхай]], [[Пекин]], [[Гуанчжоу]], [[Шэньчжэнь]], [[Тяньцзинь]]
 |Хицауиуæджы хуыз      = Социалистон республикæ
 |Хицæутты титултæ      = Сæрдар
 |Хицæуттæ              = [[Си Дзиньпин]]
 |Фæзуат                = 9596960
 |Доны процент          = 2,8
 |Цæрджытæ              = 1404328611
 |Сфысты аз             = 2019
 |Æнгомад               = 140
 |ÆМП                   = 3,941 трлн.
 |ÆМП хынцыны аз        = 2008
 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ    = 2
 |ÆМП иу адæймагмæ      = 2968
 |Валютæ                = [[юань]]
 |Домен                 = [[.cn]]
 |Телефонон код         = 86
 |Сахатон таг           = +8
}}
'''Кита́й''' ({{Китайаг|中國|中国|Zhōngguó}}; «астæуккаг паддзахад» — рагон китайæгты уырныдта, Китай дунейы астæу кæй у, уый) у егъау паддзахад [[Ази]]йы. Цæрынц дзы 1,3 миллиард адæймагæй фылдæр, уымæй у дунейы, тæккæ фылдæр адæм кæм и, ахæм паддзахад. Китайы [[сæйраг сахар]] у [[Пекин]], Китайы стырдæр сахар у [[Шанхай]].

Китайы официалон ном [[1949-æм аз]]æй у '''Китайы Адæмон Республикæ''' ({{Китайаг|中華人民共和國|中华人民共和国|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}}). Ис дзы æрмæст иу политикон парти — [[Китайы коммунистон парти]].

== Этимологи ==
Нырыккон ирон æвзаджы нæй оригиналон дзырд ацы бæстæйæн. Фæлæ, æвæццæгæн, рагон ирон адæмæн кæнæ æллон адæмæн уыди æндæр ном.{{Ратæдзæн нæй}}

[[Абайты Васо]]мæ гæсгæ «[[хатиаг]]» нысан кæны «китайаг», æмæ дзырд ''Хатай'' у Китайы номы реконструкци&lt;ref name=&quot;IÆIEDZ&quot;&gt;{{IÆIEDZ|IV|}}&lt;/ref&gt;.

== Цæрджытæ ==
=== Китайы адæмтæ ===
Конституцимæ гæсгæ Китайы ис 56 адæмыхатты, сæ фылдæр сты [[хань (адæм)|ханьтæ]] (92 %).

=== Китайы стырдæр сахартæ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! Сахар
! Административон иуæг
! Сахары цæрджытæ
! Сахары зылды цæрджытæ
|-
| [[Шанхай]]
| [[Шанхай]]
| 9 495 701
| 24 150 000
|-
| [[Пекин]]
| [[Пекин]]
| 7 296 962
| 21 516 000
|-
| [[Чэнду]]
| [[Сычуань]]
| 7 123 000
| 14 000 000
|-
| [[Ухань]]
| [[Хубэй]]
| 6 660 000
| 10 220 000
|-
| [[Тяньцзинь]]
| [[Тяньцзинь]]
| 5 066 129
| 14 425 000
|-
| [[Шэньян]]
| [[Ляонин]]
| 4 605 000
| 7 760 000
|-
| [[Гуанчжоу]]
| [[Гуандун]]
| 4 154 808
| 14 438 972
|-
| [[Чунцин]]
| [[Чунцин]]
| 3 934 239
| 28 846 170
|-
| [[Ханчжоу]]
| [[Чжэцзян]]
| 3 900 000
| 8 700 000
|-
| [[Наньчан]]
| [[Цзянси]]
| 3 790 000
| 5 042 565
|-
| [[Шэньчжэнь]]
| [[Гуандун]]
| 3 538 000
| 10 357 938
|-
| [[Цзинань]]
| [[Шаньдун]]
| 3 250 000
| 6 810 000
|-
| [[Нанкин]]
| [[Цзянсу]]
| 2 822 117
| 8 118 000
|-
| [[Циндао]]
| [[Шаньдун]]
| 2 755 500
| 7 579 900
|-
| [[Харбин]]
| [[Хэйлунцзян]]
| 2 672 069
| 10 635 971
|-
| [[Шицзячжуан]]
| [[Хэбэй]]
| 2 604 930
| 10 002 104
|-
| [[Сиань]]
| [[Шэньси]]
| 2 588 987
| 7 270 000
|-
| [[Тайюань]]
| [[Шаньси]]
| 2 500 000
| 3 398 000
|-
| [[Далянь]]
| [[Ляонин]]
| 2 118 087
| 6 690 432
|-
| [[Чанчунь]]
| [[Цзилинь]]
| 2 078 000
| 6 830 000
|}

[[Файл:Zhongguo.gif|left|thumb|Китайы ном иероглифтæй фыст]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Китай}}
{{Ази}}

[[Категори:Китай|*]]</text>
      <sha1>5fz1jvidkza2slieb09g96ur8vivdgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Beatles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10333</id>
    <revision>
      <id>595638</id>
      <parentid>587380</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T19:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33803" sha1="i76ww0lbybhicms2fa2o73zn3m1354n" xml:space="preserve">{{Музыкалон коллектив
| Название = The Beatles
| Лого = The Beatles logo.svg
| Фото = Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg
| Описание_фото = [[Леннон, Джон|Джон Леннон]], [[Ринго Старр]], [[Маккартни, Пол|Пол Маккартни]], [[Харрисон, Джордж|Джордж Харрисон]] (1965-æм аз)
| Годы = 1960—1970
| Страна = Стыр Британи
| Город = [[Ливерпуль]]
| Язык = 
| Жанры = [[рок-музыкæ|рок]], [[поп-музыкæ|поп]]{{sfn|Womack|2006|p=65}}, [[бит (музыкæйы стиль)|мерсибит]]{{sfn|Womack|2006|p=2}}, [[рок-н-ролл]]{{sfn|Womack|2006|p=137}}, [[психоделикон рок]]{{sfn|Womack|2006|p=113}}, [[хард-рок]]{{sfn|Howard|2004|p=31|quote=The ''[[The Beatles (альбом)|White Album]]'' contained a panoply of wondrous songs that included acoustic numbers, idiosyncratic pop, heavy-duty hard rock, and flat-out experimentalism}}
| Лейблы =
* [[Parlophone]]
* [[Apple Records|Apple]]
* [[Capitol Records|Capitol]]
* [[United Artists Records|United Artists]]
* [[Vee-Jay Records|Vee Jay]]
* [[Polydor Records|Polydor]]
| Бывшие_участники = 
| Другие проекты =
* [[The Quarrymen]]
* [[Plastic Ono Band]]
* [[Wings]]
* [[The Fireman]]
* [[The Dirty Mac]]
* [[The Traveling Wilburys]]
* [[Rory Storm and the Hurricanes]]
* [[Ringo Starr &amp; His All-Starr Band]]
| Сайт = {{URL|www.beatles.com|Официалон сайт}}
}}
'''The Beatles''' уыдис, 1960–1970 азты чи архайдта, ахæм англисаг рок-къорд. Йæ бындур æвæрд æрцыд 1960-æм азы. Сæйраг уæнгтæ дзы уыдысты [[Джон Леннон]], [[Пол Маккартни]], [[Джордж Харрисон]] æмæ [[Ринго Старр]]. Уыдонæй йеддæмæ хæттæй-хатт дзы архайдтой [[Стюарт Сатклифф]], [[Пит Бест]] æмæ [[Джимми Никол]]. The Beatles-ы зæрджыты фылдæр хай ныффыстой Джон Леннон æмæ Пол Маккартни.

The Beatles нымад у æппæт рæстæджы иууыл ахадгæдæр музыкалон къордыл&lt;ref name=&quot;Hasted&quot;&gt;Hasted, Nick (2017). You Really Got Me: The Story of The Kinks. Omnibus Press. &lt;/ref&gt;, æмæ сæйраг бынат æхсынц 1960-æм азты контр-культурæйы, æмæ, популярон музыкæйы аивады хуызыл кæй банымадтой, уыцы цауы.&lt;ref name=&quot;Frontani&quot;&gt;Frontani, Michael R. (2007). The Beatles: Image and the Media. University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-965-1. &lt;/ref&gt; The Beatles-ы музыкæйы уидæгтæ сты [[скиффл]], [[бит (музыкалон жанр)|бит]] æмæ 50-æм азты [[рок-н-ролл]], æмæ ма [[классикон музыкæ]] æмæ традицион [[поп-музыкæ]]йы элементтæ. Фæстæдæр та къорд райдыдта иртæсын бирæ алыхуызæн жанртæ, сæ музыкалон стиль айтыгъдис [[балладæ]]тæ æмæ [[индиаг музыкæ]]йæ [[психодели]] æмæ уæззау [[хард-рок]]мæ. {{ома|Зæлбафыст|звукозапись}}, {{ома|зарфыссынад|song-writing}} æмæ артистон бавдыстмæ гæсгæ æппæты размæцыдтæр коллектив уæвгæйæ, The Beatles æрбахастой революци дунейы музыкалон индустримæ, æмæ систы сæ дуджы фæсивадон æмæ социокультурон змæлдыты раздзогтæ.&lt;ref name=&quot;Frontani&quot;/&gt;

== Истори ==

=== 1956-1963: Фæзынд ===

==== The Quarrymen æмæ нæмтты ивд ====
1956-æм азы ноябры 17-аздзыд Джон Леннон æмæ йе ’мбæлттæ [[Ливерпуль|Ливерпулы]] Quarry Bank-ы Уæлдæр Скъолайы саразтой, скиффл чи хъазыд, ахæм къорд. Æрхуыдтой сæхи The Blackjack, стæй та базыдтой, уыцы горæты æндæр ахæм къорд кæй ис, уый, æмæ сæ ном The Quarrymen-мæ фæивтой. 15-аздзыд Пол Маккартни Ленноныл амбæлдис 1957-æм азы июны, æмæ фæстæдæр сæ ритм-гитарист сси. 1958-æм азы февралы, Маккартни йæ 15-адздзыд æмбал Джон Харрисоны æрхуыдта сæ къордмæ бакæсынмæ. Уæд Леннон байхъуыста Харрисоны цагъдмæ, йæ зæрдæмæ фæцыди, фæлæ æгæр æвзонг кæй у, афтæ æрхъуыды кодта. Иу мæйы дæргъы Харрисон йæ фæндон нæ уагъта, æмæ уæд, дыккаг фембæлды дæргъы, Харрисон инструменталон зарæг &quot;Raunchy&quot;-йы сæйраг гитарæйы парти фæцагъта автобусы дыккаг уæладзыджы лæугæйæ, æмæ афтæ йæ райстой дыккаг гитаристæй.

1959-æм азы январмæ, Ленноны Querry Bank скъолайæ æмбæлттæ йæ къордæй ацыдысты, Леннон та райдыдта ахуыр кæнын Ливерпулы аивады колледжы. Æртæ гитаристы Johnny and the Moondogs сæхи хонын байдыдтой æмæ сæ къухы цæвдонтæй цæгъдæг-иу куы æфтыд, уæд-иу рок-н-ролл хъазыдысты. Леннонæн йæ аивадон скъолайы æмбал, Стюарт Сатклифф, уыцы рæстæг йæ нывтæй иу ауæй кодта, æмæ балхæдта бас-гитарæйы, æмæ афтæ 1960-æм азы январы сæ скондмæ рацыд. Уый сæ бафарста сæ ном раивын The Beatals-мæ, Buddy Holly and the Crickets-ы цыт кæнынæн. Ацы номæй пайда кодтой майы онг, стæй та сæ ном раивдтой Silver Beetles-мæ, æмæ саразтой гыццыл тур Шотландимæ. Ливерпулы музыкант Джонни Джентлæн æххуыс гæнгæйæ. Июлы райдийанмæ сæ ном бадзæбæх кодтой æмæ схуыдтой сæхи the Silver Beatles, стæй та хуымæтæджы The Beatles систы.

==== Фыццаг резиденцитæ æмæ популярондзинад Британийы ====
Аллан Уилльямс, Битлзы æнæофициалон менеджер, сарæзта сын резиденци [[Гамбург|Гамбурджы]]. Уæд къорд байхъуста æмæ куыстмæ райста цæвддонцæгъдæг Пит Бесты, 1960-æм азы августы æмбисы. Фондз адæймаджы кæм уыдис, ахæмæй къорд ацыд Ливерпулæй Гамбургмæ, æмæ дзы бадзырдта Бруно Кошминдермæ, Гамбурджы Реепербаны — сырх сыхы — стриптиз-клубты хицау чи уыд, уымæ, æртæ мæйы дæргъы резиденци сын кæй хъæудзæн, уый тыххæй. Биттлзы историк Марк Левисон афтæ фыссы: «Боныцъæхæй æрхæццæ сты Гамбургмæ 17 августы, Реепербан змæлын кæд байдауы, уыцы рæстæг... Æрттивгæ неон рухсытæ алы ран алыхуызон ивхæрсæнтыл хъæр кодтой, æрдæгбæгънæг сылгоймагтæ та рудзынгты цур дзы бадтысты æмæ æнхъæлмæ кæсыдысты сæ клиенттæм».

Уæд Кошминдер йæ цалдæр стрип-клубтæй, музыкæ кæм гæнæн уыд цæгъдын, ахæм бынæттæ саразта æмæ The Beatles-ы æрбынат кодта «Индрæ Клуб»-ы. Стæй та йын бахъуыд «Индрæ»-йы бахгæнын, адæм æгæр хъæр кæй уыди, ууыл хъаст кæй кодтой, уый тыххæй, æмæ Октябры мæйы Битлзы рарвыста Kaiserkeller клубмæ. Уæд та базыдта, сæ контракты гонд бадзырды ныхмæ йе знаджы клубы Top Ten Club-ы кæй лæууыдысты, уый, æмæ уæд сын зæгъта, иу мæйы фæстæ сæ контракт кæй фæуыдзæн, æмæ Харрисоны тыххæй, 18 азы кæмæн нæма сæххæст кодта æмæ Гамбургмæ йæ кары тыххæй сæйгæйæ чи бацыд, уый хицауадæн банымудзын кодта. Гермайнаг хицауад бахъавыд Харрисоны сдепортаци кæнын ноябры кæроны. Стæй та Кошминдер банымудзыдта Маккартни æмæ Бестыл, йæ къалидоры уæвгæйæ презерватив кæй бандзарстой, уый тыххæй, æмæ сæ сынгсирвæзты тыххæй пъæлицæ бацахста æмæ сдепортаци кодта. Уæд Леннон дæр æрыздæхт Ливерпулмæ декабры райдийаны, Сатклифф та баззад Гамгургы йæ чындз Астрид Киршхерримæ, профессионалон къамисæг чи уыд æмæ Битлзы æппæты фыццаг æрдæг-профессионалон къам чи систа, уыимæ.

Иннæ дыууæ азы дæргъы Beatles хатгай-хатт Гамбургмæ здæхтысты æмæ дзы фенметразинæй пайда кодтой сæ æппæт-æхсæв концертты дæргъы. 1961-æм азы апрелы раздæхтысты Гамбургмæ дыккаг хатт, хъазыдысты дзы The Top Ten-ы клубы æртæ мæйы дæргъы. Уыцы рæстæг Астрид Кирххерр Сатклиффæн йæ хъуынтæ ныллыг кодта эксистенциалистты субкультурæйы стилы — уый уыдис æхæдгæ цау, уымæн æмæ фæстæдæр се ппæт къорд уыцы хъуынты стиль сæхимæ райста, æмæ афтæ фæзындис зындгонд «Биттлты сæрафыст». Фæстæдæр Сатклиффы бафæндыд къордæй ацæуын æмæ Германы аивадон скъоламæ бацæуын, æмæ уæд Маккартни сси Битлзы бас-гитарист. Гермайнаг продюссер Берт Кемпферт сæм фæдзырдта æмæ семæ котракт бафыста, æмæ цыппар уæнгы кæмæн уыдис, уыцы рок-къорд æххуыс кодта Тони Шериданæн, зындгонд рок-н-ролл цæгъдæгæн, йæ студион бафысты дæргъы. Ацы сесситы хай уæвгæйæ Битлзимæ иу азмæ контракт бафыста лейбл Polydor Records. «Tony Sheridan &amp; the Beat Brothers» къорды номæй уыдон скодтой сæ фыццаг сингл My Bonnie, бафыстой йæ 1961-æм азы июны æмæ цыппар мæйы фæстæдæр йæ рауагътой. Уый æрцахста 32-æм бынат Musikmarkt-ы чарты.

[[Файл:The Cavern Club stage 2, Mathew Street, Liverpool, 2008.jpg|thumb|left|Сæ менеджер Брайан Эпштейныл кæм фембæлдтой, уыцы The Cavern Club, 2008-æм азы ист къам]]

Сæ дыккаг Гамбурджы цау куы фæци, уæд Битлзæн сæ популярондзинад Ливерпулы дæр рæзын байдыдта, Мерсейбит-змæлд (бит-музыкæимæ баст культурæ) ахæдгæдæр кæй сси, уый тыххæй дæр. Фæлæ къорды уæнгтæ бафаллæдысты æмхуызæн æмæ монотонон концерттæй æмхуызæн æхсæвон клубты. 1961-æм азы ноябры, сæ рæнхъон концерт The Cavern Club-ы куы дæттыдысты, уæд фембалдтой продюссер Брайан Эпштейныл, бынæттон музыкалон колумнист æмæ музыкалон дуканийы хицау чи уыд, ууыл. Фæстæдæр Эпштейн афтæ дзырдта ууыл: «Куы сæ фехъуыстон, уæд уайтагъд мæ зæрдæмæ фæцыдысты. Уыдысты сатæг æмæ æргом, æмæ уыдис сæм, куыд æй ахъуыды кодтон... стъалыйы хъæд».

==== Фыццаг EPI-йы бафыст ====
Епстайн цалдæр мæйы фæстæ къорды уæнгтимæ æрлымæн кодта æмæ къорд срази и йæ сæ менеджерæй саразын, 1962-æм азы январы. 1962-æм азы райдийанæй йе 'мбисмæ Епстейн фæлвæрыд къорды контракт Ber Kaempfert Prudoctions-имæ фæивар кæнын. Стæй та бадзырд сарæзта, сæ пластинкæ иу мæй раздæр кæй бауадзысты, фæлæ уыдонæн иу фæстаг бафысты сесси Гамбурджы саразыны фадат кæй ратдзысты. Апрелы мæйы Гамбургмæ куы æрыздæхтысты, уæд аэропорты сæм Кирххер размæ рацыд æмæ, Сатклифф иу бон размæ сæры мæзгъы мидæг тугмæхсæнæй кæй амард, уый радзырдта. Епстайн та райдыдта баныхастæ алыхуызæн бафысты лейблтимæ бафыссæн контракты тыххæй. Уый саразынмæ, Епстейн бадзырдта, Polydor-имæ контракт раздæр кæй фæивар кæндзысты, Битлз та уалынмæ фылдæр Тони Шериданимæ фылдæр зæрджытæ сараздзысты. Ног Азы боны сæм æрхъусын кодтой Decca Records, фæлæ сæ асырдтой, «Гитæрæйыдзæгъдæг къордты рæстæг фæци, мистер Епстайн», зæгъгæ, ахæм дзуапп рæтгæйæ. Уымæ нæкæсгæйæ, æртæ мæйы фæстæдæр бритайнаг продюссер Джордж Мартин семæ контракт бафыста æмæ сæ рарвыста EMI-йы Parlophone лейблмæ.

Мартин æмæ Битлзы фыццаг бафысты сесси уыд 1962-æм азы 6 июны. Йæ зæрдæмæ Бест куыд цæгъта цæвддонты, уый нæ фæцыд, æмæ уайтагъд Епстайнæн хъаст фæкодта, æмæ сессион цæвдгæнæджы кæй хъуамæ æрхоной, уый бафадзæхста. Уыцы рæстæг Битлз æнæуыйдæр йæ афардæг кæныныл хъуыды кодтой æмæ афтæ æмбисавгусты сæ фæивтой Ринго Старрмæ, кæцы раздæр хъазыд Rory Storm and the Hurricanes-ы æмæ Битлзы ныххæй уырдыгæй ацыд. Сентябры 4-æм боны EMI-йы бафыстой зарæг &quot;Love Me Do&quot; æд Ринго Старр, фæлæ уый дæр Мартины зæрдæмæ нæ фæцыд, æмæ иннæ къуырийы, се ’ртыккаг сесси куы райдыдта, уæд æрхуыдта сессион цæвдгæнæг Энди Уайты, æмæ уыимæ къорд бафыста &quot;Love Me Do&quot;-йы æндæр верси, æмæ стæй &quot;Please Please Me&quot; æмæ &quot;P.S. I Love You&quot;.

Къорд йæ фыццаг сингл куы уагъта, уæд Мартин дзы равзæрста &quot;Love Me Do&quot;-йы Старримæ верси, фæлæ фæстæдæр сингл ногæй куы уагътой, уæд баппæрстой уырдæм Уайтимæ верси, Старр бубенæй кæм хъазыд, ахæм. Октябры райдийаны чи рацыд, уыцы &quot;Love Me Do&quot; æрцахста 17-æм бынат Record Retailer-ы чарты. Уыцы мæйы фæстæдæр æрцыд сæ дебют телеуынынады, бынæттон хабæртты алæвæрд People and Places-ы схъазыдысты цалдæр зæрæджы. Фæстæдæр та Мартин сæ разæвæрдта, &quot;Love Me Do&quot; тагъддæр темпы цæмæй бафыссой, æмæ ноябры мæйы дыццаг æмбисы йæ ахæмæй бафыстой. Мартин ацы версийы тыххæй цын зæгъта, «ныртæккæ уæ фыццаг №1 зарæг сфæлдыстат», зæгъгæ.

1962-æм азы декабры Битлз скодтой сæ фондзæм æмæ фæстаг æрцыд Гамбургмæ. 1963-æм азмæ афтæ æрхъуыды кодтой, æмæ æппæт цыппæр къорды уæнгы дæр сæ вокалтæ-иу æфтаудзысты сæ алы альбоммæ — æмæ Старр дæр, йæ вокалон диапазон цыбыр кæмæн уыд, уый. Леннон æмæ Маккартни самадтой зарфыссынадон æмбалдзинад, æмæ къордæн йæ популярондзинад ноджы рæзын байдыдта. Епстейн, сæ коммерциалон потенциал смаксималон кæнын кæмæ фæндыд, æрхатыдта сæ цæмæй профессионалондæр сæхи дарой. Леннон æрымысыд, афтæ сæ кæй бафæдзæхста, уый: «Хъусут-ма, кæд уæ фæнды уыцы стырдæр бынæттæм æрхæццæ уын, уæд хъуамæ уæхи фæиват — сценæйы уæвгæ мауал хæрут, мауал æлгъитгæ кæнут, дымгæ дзы кæнын дæр нæ хъæуы...» 

=== 1963–1966: Битломани æмæ тургæнгæ азтæ ===

==== ''Please Please Me'' ''æмæ With the Beatles'' ====
1963-æм азы 11 февралы The Beatles иунæг студиаг сессийы дæргъы бафыстой дæс зæрæджы сæ дебютон LP-мæ, Please Please Me чи хуындис, уымæ. Бафтыдтой уырдæм, сæ фыццаг дыууæ синглтимæ цы цыппар зæрæджы рауагътой, уыдоны. Мартин фыццаджы LP æд удæгас зæл бафыссынмæ хъавыд, The Cavern Club-ы мидæг, фæлæ стæй, агъуысты акустикæ хорз кæй нæу, уый бахатыд, æмæ æрхъуыды кодта &quot;удæгас-хуыз&quot; альбом бафыссын иунæг сессийы дæргъы. &quot;Love Me Do&quot; рæстæмбис популярондзинад фенгæйæ, æрхъуыды кодта сингл &quot;Please Please Me&quot; рауадзын дыууæ мæйы фæстæдæр, æнæхъæн альбомы рауагъдæй дыууæ мæйы раздæр. Уый æрцахста фыццаг бынат Иугонд Къаролады æппæт чартты, Record Retailer-æй йеддæмæ, уым та дыккаг бынат æрцахста. 

Сæ фыццаг альбом цы тагъдæй бафыстой, Please Please Me иу боны дæргъы æрцæттæ гæнгæйæ, зæгъгæ, уый æрымысыд AllMusic-ы критик Стивен Томас Ерлеуин, æмæ стæй афтæ ныффыста: &quot;Йæ рауагъды фæстæ дæсгай азтæ куы фæци, уæддæр ныр дæр сатæгай хъуысы, ахæм интенсивондзинадимæ йæ кæй бафыстой, раст уый тыххæй&quot;. Леннон уæд дзырдта, уыцы зæрджытæ фысгæйæ композийицы тыххæй бирæ кæй нæ хъуыды кодта, уый: &quot;Æз æмæ Маккартни хуымæтæджы зæрджытæ фыссыдыстæм, Buddy Holly-йау, поп-зæрджытæ, æмæ махæн уыдис æрмæстдæр иу хъуыды — зæлтæ фæлдисын. Сæ ныхæстæ дæр æнахсджиаг уыдысты.&quot; 

Please Please Me рауагътой 1963-æм азы мартъийы, æмæ уый уыд, Beatles-æн цы иууæндæс альбомы Стыр Британийы фыццаг бынæттæ æрцахстой, уыдонæй сæ фыццаг. Къорды æртыккаг сингл, &quot;From Me To You&quot;, рауагъдæуыд апрелы æмæ уыдонæн цы авддæс синглы фæд-фæдыл фыццаг бынæттæ-иу цахстой, уыдонæй сæ фыццаг уыд. Августы чи рауагъдæуыд, уыцы цыппарæм сингл She Loves You сси, уыцы рæстæджы Британийы æппæты тагъддæр кæй уæй кодтой, ахæм сингл, цыппар къуырийы дæргъы 750000 къопийы йын ауæй кодтой. Уый сси сæ фыццаг сингл, иу милуан къопитæ кæмæн уæйгонд æрцыдысты, æмæ уыдист Стыр Британы æппæты стырдæр уæйгонд сингл суанг 1978-æм азы онг.

Сæ æнтыст цын æрхаста медиаты рæзгæ хъусдард, Beatles та йыл дзуапп кодтой æнæцыт æмæ комикон ахастæй, æмæ афтæ фехæлдтой, уыцы рæстæджы поп-музыканттæ медиатимæ сæхи куыд дардтой, уый, æмæ афтæ адæмы зæрдæты ноджы фылдæр цымыдис бандзарстой. Азы фыццаг кæроны æртæ хатты тур кодтой Британийы мидæг: уыдис цын цыппар-къуыри тур февралы, стæй æртæ-къуыри мартъийы æмæ æндæр май-июны. Сæ популярондзинад парахат кодта, æмæ медаиатæ сыл фысгæйæ зæрдæлхæнæн ныхæстæ кæнын байдыдтой. Дзыллæтæ сæ арфæтæ кодтой æррæ хъæрæй, æмæ медиатæ уый схуыдтой «Битломани». Февралы Британийы тургæнгæйæ, Битлзæн бантыст америкæйæг музыканттæ Tommy Roe æмæ Chriz Montez-æй фылдæр билеттæ ауæй кæнын, æмæ уый уыд ахæм цыдæр, раздæр иу бритайнаг къордæн дæр цы нæ бантыст америкæйæг артисттимæ иумæ тур гæнгæйæ. Æмхуызæн ситуаци æрцыд май-июны туры, ацы хатт артист Roy Orbison-имæ. 

Октябры кæроны Битлз райдыдтой сæ фондз-бонон тур [[Швеци]]йы, сæ фыццаг тур фæсæрæнты сæ 1962-æм азы декабры Гамбурджы цауты фæстæ. Иугонд Къароладмæ октябры 31 боны куы æрбаздæхтысты, уæд цалдæр сæдæ хъæргæнгæ фанаттæ сæм размæ рацыдысты Хитроуы аэропорты, таркъæвда кæй уарыд, уымæ нæкæсгæйæ. Сæдæ-иу журналистты æмæ фотографты дзы уыдис, æмæ семæ иумæ BBC-йæ æрцæуæг адæм дæр. Фыццаг хатт сæ афтæ арфæ кодтой, стæй та сæдæ ахæм цаутæй фылдæр æрцыди. Иннæбон къорд райдыд сæ цыппарæм тур Британийы, æмæ йæ кодта 6 къуыри дæргъы. Ноябры æмбисы «Битломани» уыйас тыхджын сси, æмæ пъæлицæйæн бахъуыд донæхсæгæй пайда кæнын, дзыллæ контроль кæнынæн.

Please Please Me уыдис Record Retailer-ы чарты уæллæгаг дæс зæрджыты æхсæн 30 къуырийы дæргъы, æмæ стæй йæ фæивта сæ ног альбом, With the Beatles, 22 ноябры кæй рауагъдтой, уый. Уыцы альбомæн ауæй кодтой иу миллуан къопитæй фылдæр фыццаг къуырийы дæргъы. Июлæй октябры æстау кæй бафыстой, уыцы альбом фыссгæйæ схуыздæр кодтой сæ зæлбафысты техникæйы. Фыццаг бынаты 21 къуырийы дæргъы уыд. Ерлеуин йæ афыста куыд «æппæты бæрзонддæр хъæды сиквел, оригиналæй хуыздæр чи у, ахæм».

Уæды рæстæджы практикæмæ куыд нæ фæтчыд, афтæ EMI альбомы фæстæ рауагъта сингл &quot;I Want to Hold Your Hand&quot;, ацы зарæг та альбомæй айста, цæмæй фылдæр æхца бакæнын сæ бон уаид. Альбом баффипайдта Уилльям Манн, The Times-ы музыкалон критик, æмæ схуыдта Ленон æмæ Маккартнийы «1963 азы зынгæ англисаг композитортæ». Газет ноджы рауагъта цалдæр уацы, Манн сæ мидæг Битлзы музыкæйы лыстæг анализ фæкодта. With the Beatles сси Иугонд Къаролады историйы дыккаг ахæм альбом, йæхи иу миллуан къопийæ ауæй кæнын кæмæн бантыст, раздæр ахæм уыд æрмæст 1958-æм South Pacific-ы саундтрек. Альбомы буклеттæ фысгæйæ къорды пресс-офицер Тони Барроу спайда кодта ахæм ныхасæй, «æвæджиауы цыппар», зæгъгæ — ''fabolous foursome'' — медиатæ уымæй пайда кæнын райдыдтой куыд &quot;the Fab Four&quot;-æй, афтæ, æмæ уый сси къорды æнæофициалон ном.

==== Иугонд Штаттæм фыццаг бацыд æмæ &quot;Бритайнаг ныббырст&quot; ====
EMI-йы америкæйæг къабаз, Capitol Records, иу азы æмгъуыдæй афæстиат кодта Beatles-ы релиз АИШ-ы, фыццаджы сæ музыкæ дзы рауадзын кæй не сразы, уымæй. Æмрæстæджы EMI аныхас кодта хæдбар америкæйæг лейбл Vee-Jay-имæ, æмæ уый рауагътæ Beatles-ы 1963-æм азы зæрджытæй сæ цалдæр. Бацæттæ кодта альбом Introducing... The Beatles, Please Please Me-йæ зæрджыты фылдæр хай кæй мидæг уыд, ахæм, фæлæ сæ менеджменты мидæг быцæуты тыххæй ацы альбом нæ рауагъдæуыд. Стæй куыд фæзынд, афтæмæй ацы лейбл EMI-йæн йæ уæйгонд альбомы копитæй æхца нæ фидыд, æмæ сæ контракт аскъуыд. Ног лицензи радтой Swan лейблмæ, кæцы рауагъдта сингл She Loves You. Уыцы сингл WGH радиостанцийы эфирмæ бафтыдтой, Вирджинийы штаты, фæлæ æппæтамерикæйæг эфирмæ бацæуын нæ йæ бантыст.

Епстайн I Want to Hold Your Hand-ы демо копи Capitol-ы кусæг Браун Мэггсæн æрбахаста, æмæ уый къордимæ контракт бафыста æмæ 40000$-ы аккаг маркетингон компани йын саразта. 1963-æм азы æмбисдекабры WWDC-йы станцийы диджей Кэррол Джеймсы къухы бафтыд I Want to Hold Your Hand-ы бритайнаг равзæрды копи æмæ эфирмæ йæ бафтыдта, афтæмæй райдыд сæ америкæйæг æнтыст. Уыцы зарæджы копитæ парахат кæнын райдыдтой æппæт радиостанциты æхсæн. Афтæмæй уыцы зарæджы домæн сыстыр и, æмæ Capitol Records æртæ къуырийæ зарæджы рауагъд фæтагъд кодта. 26 декабры рауагъдæуыд æмæ йын иу милуан копиты ауæй кодтой, æбмисянвармæ та сси АИШ-ы №1 хит. Уыимæ æмрæстæджы Vee-Jay рауагъта ''Introducing... The Beatles'', æмæ Swan &quot;She Loves You&quot; ногæй уадзын райдыдта.

1964-æм азы 7 февралы Битлз Хитроуæй атæхтысты [[Нью-Йорк]]мæ. [[Хитроу]]ы сæ фæндараст кодта 4000 адæймаджы бæрц дзылла, æмæ Нью-Йорчы сæм размæ рацыд 3000 адæймаджы. Дыууæ боны фæстæ фыццаг хатт сæ равдыстой америкæйæг телеуынынады The Ed Sullivan Show-ы, уыцы алæвæрдмæ кæсыдысты 73 милуан адæймаджы 23 милуан хæдзæртты, афтæмæй йæм каст Америкæйы цæрджытæй 34%. Сæ биограф Джонатан Гоулды загъдау, Nielsen service-мæ гæсæ уый уыдис АИШ-ы историйы ииуыл стырдæр телевизормæ кæсæг дзылла. Иннæ бон Битлзы ныхмæ дзурын райдыдтой америкæйæг критиктæ, фæлæ сæ фыццаг концерты фæстæ Нью-Йорчы битломани срæмыгъта. Уæд къорд ацыдта Флоридæмæ, æмæ дзы дыккаг хатт сæ равдыстой Ed Sullivan Show-ы 70 милуаны бæрц телекæсджыты дзылламæ, æмæ 22 фывралы раздæхтысты Британимæ. 

Сæ фыццаг бацыд уыд, АИШ-ы [[Джон Кеннеди]]йы амарды фæстæ марой куы нæма ауад, уыцы рæстæджы. Комментатортæ æрæх æнхъалынц, æмæ сæ рацыд бирæтæн (æппæты фыццаг та фæсивæдæн) ногæй бандзарста монц æмæ фадаты æнкъæрæн, Кеннедийы амарды фæстæ чи фæцух и, ахæм, æмæ уыцы декадæйы суинаг революцион социалон ивындзинæдтæм фæндаг асыгъдæг кодта. Сæ даргъ сæрыфаст уыцы рæстæджы тынг даргъ уыд æмæ хистæртæ йыл худтысты, фæсивæдæн та уый сси растады нысан.

Къорды популярондзинады тыххæй америкæйæгты бритайнаг музыкæ цымыдис кæнын райдыдта, æмæ бирæ æндæр бритайнаг къордтæ дæр æнтысджын суыдысты АИШ-ы. Битлз фæндаг самадта бирæ бритайнаг бит æмæ поп къордтæн, дæнцæгæн: Dave Clark Five, the Animals, Petula Clark, the Kinks æмæ the Rolling Stones-æн. 
[[Файл:Abbey_Rd_Studios.jpg|альт=A flight of stone steps leads from an asphalt car park up to the main entrance of a white two-story building. The ground floor has two sash windows, the first floor has three shorter sash windows. Two more windows are visible at basement level. The decorative stonework around the doors and windows is painted grey.|рахиз|мини|[[EMI Studios]]-мæ сæйраг бахизæн (абон Abbey Road Studios хуыйны, къам ист у 2007-æм азы)]]

== Дискографи ==

* [[1963]] ''Please Please Me'' 	
* [[1963]] ''With The Beatles'' 	
* [[1964]] ''A Hard Day's Night'' 	
* [[1964]] ''Beatles For Sale'' 	
* [[1965]] ''Help!'' 	
* [[1965]] ''Rubber Soul''
* [[1966]] ''Revolver'' 	
* [[1967]] ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' 	
* [[1967]] ''Magical Mystery Tour'' 	
* [[1968]] ''The Beatles'' 	
* [[1969]] ''Yellow Submarine'' 
* [[1969]] ''Abbey Road'' 	
* [[1970]] ''Let It Be''

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Литературæ ==
* {{публикаци|автор=Womack|автор имя=K.|автор2 имя=Todd F.|автор2=Davis|заглавие=Reading The Beatles|подзаголовок=Cultural Studies, Literary Criticism, And the Fab Four|ссылка=https://books.google.com/books?id=_8Ob1bL_ongC|издательство=SUNY Press|год=2006|allpages=249|pages=22|isbn=978-0-7914-6715-2|ref=Womack}}

[[Категори:Англисы рок-къордтæ]]</text>
      <sha1>i76ww0lbybhicms2fa2o73zn3m1354n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Блуфилдс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10519</id>
    <revision>
      <id>595659</id>
      <parentid>551589</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T00:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>595659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="j5y0mgy1w8v20eyajv93r7zqopemcc3" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Блуфилдс
 |Оригиналон ном          = Bluefields
 |Паддзахад               = Никарагуæ
 |Герб                    = 
  |lat_dir =N |lat_deg =12 |lat_min =0 |lat_sec =
  |lon_dir =W |lon_deg =83 |lon_min =45 |lon_sec =
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 0
 |Регионы тип             = 
 |Регион                  = 
 |Регионы таблицæйы       = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Статус кæдæй            = 
 |Фæзуат                  = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Климат                  = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Цæрджытæ                = 
  |Сфысты аз              = 
  |Æнгомдзинад            = 
 |Сахатон таг             = -6
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
 |Телефонон код           = +505
}}
'''Блуфилдс''' ({{lang-es|Bluefields}}, {{lang-en|Bluefields}}) у [[Никарагуæ]]йы сахар, [[Атлантикон Хуссар (регион)|Атлантикон Хуссары]] сæйраг сахар, [[Москитон былгæрон]]ы стырдæр цæрæнран æмæ [[Карибы денджыз]]ыл Никарагуæйы ахсджиагдæр [[порт]]. Блуфилдсы цæры 45&amp;nbsp;547 адæймаджы ([[2005]]). Сахар лæууы [[Блуфилдсы бакæлæн]]ы былыл, [[Эскондидо (цæугæдон)|цæугæдон Эскондидойы]] денджызмæ æфтæныл.

Блуфилдсмæ бæстæйы æндæр регионтæй нæй æрбацæуæн, [[хæдтæхæг]] кæнæ [[нау]]ыл йеддæмæ. Никарагуæйы цæрджытæй сæ фылдæр кæм цæры, уыцы ныгуылæн регионтæ æмæ Карибы былгæроны ’хсæн ис тар тропикон хъæд æмæ цъымаратæ.

Дам-думтæм гæсгæ, Блуфилдсы экономикæ у [[кокаин]]ы транспортировкæимæ баст. Кокаин фæхæссынц-иу [[Колумби]]йæ [[АИШ]]-мæ, тагъддзу чысыл [[бæлæгъ]]ты. Арæнгæстæ ахæм бæлæгъмæ куы балæбурынц, уæд наркотикласджытæ сæ голлæгтæ денджызмæ аппарынц. Денджызы гуылфæнтæ фæхæссынц уыцы «хæзнатæ» Москитон былгæроны ’рдæм, Блуфилдсы регионмæ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Catch of the day: Cocaine |url=http://www.nzherald.co.nz/oceans/news/article.cfm?c_id=272&amp;objectid=10491443 |access-date=2009-01-19 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221122104/http://www.nzherald.co.nz/oceans/news/article.cfm?c_id=272&amp;objectid=10491443 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;. Иу килограммы аргъ у 3500 [[доллæр]]ы, бынæттон хъæуккаг, иу ахæм зынаргъ голлаг ссаргæйæ, йе ’нæхъæн цардæн æхца бакусы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Никарагуæ}}

[[Категори:Никарагуæйы сахартæ]]
[[Категори:Никарагуæйы порттæ]]</text>
      <sha1>j5y0mgy1w8v20eyajv93r7zqopemcc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донмарæн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11919</id>
    <revision>
      <id>595639</id>
      <parentid>551295</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T20:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="9a2u1vi4vsqfvcb3t4qgzane8u25mxn" xml:space="preserve">[[Ныв:Dam in Svaneti.jpg|thumb|Донмарæн [[Сари]]йы ([[Гуырдзыстон]])]]
'''Донмарæн''' у, [[дон]]ы цыд чи гæрæн кæны, [[донуат]] аразынæн ахæм сæрмагонд амаддзаг. Донмарæн хонынц, дон нæ бауадзынæн цы амаддзæгтæ аразынц, уыдон дæр ([[Нидерландтæ|Нидерландты]] [[денджыз]]ы был æмæ æндæр рæтты). Уымæй донмарæнтæ дих кæнынц, дон чи уадзынц æмæ дон чи нæ уадзынц, ахæм дыууæ къордыл.

Цæугæдæттыл донмарæнтæ аразынц, цæмæй доны цыд контролгонд уа (зæгъæм, [[къæвда]]джын рæстæг дон æмбырд кæны донуаты, донмарæны дæлдæр доны æмвæз æдзухдæр иухуызон вæййы). Донмарæны раз æмæ йæ дæлдæр цы æмвæзты хицæндзинад сæвзæры, уый ахъаззаг у [[электрон тых]] кусынæн — донмарæны мидæг кæнæ йæ цуры аразынц [[гидроэлектростанцæ]]. Донуаты цы бирæ дон æрæмбырд вæййы, уымæй пайда кæнынц [[наудзыд]] нывылдæр кæнынæн стæй, хус регионты, быдыртæм дон уадзынæн дæр.

Дунейы бæрзонддæр у хæххон [[Таджикистан]]ы [[Нуречы донмарæн]] (йæ арæзтад фæци [[1980-æм аз]]ы). Уымæн йæ бæрзæнд у 300 метры. Нуречы ГЭС цы электрон тых дæтты, уый у æппæт бæстæйæн фаг (домæны 98%).

[[2005-æм аз]]ы [[Хъазахстан]]ы фæци, йæ дæргъ 13 километрæй фылдæр кæмæн у, ахæм денджызон донмарæны арæзтад. [[Кокаралы донмарæн]] фæиппард кодта [[Аралы денджыз]]ы цæгатаг хай уыцы цæхджын цады æндæр хайæй. Уымæй цæгатаг хай (афтæ хуынд [[Чысыл Арал]]) дзæбæх кæнын байдыдта, йæ доны æмвæз фæбæрзонддæр, доны у къаддæр [[цæхх]], фæзынди дзы [[кæсаг]] дæр.

== Уыимæ кæс ==
[[Файл:RappbodeLufts.JPG|мини|донмарæн]]
{{commons|Dam}}
* [[Гидроэлектростанцæ]]
* [[Уæрæсейы гидроэлектростанцæты номхыгъд‎]]
* [[Цæгат Ирыстоны чысылдæр ГЭС-тæ]]

{{къæртт}}

[[Категори:Донмарæнтæ|*]]</text>
      <sha1>9a2u1vi4vsqfvcb3t4qgzane8u25mxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нахушев, Черим Хачимы фырт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15833</id>
    <revision>
      <id>595660</id>
      <parentid>559918</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T01:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>595660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8274" sha1="oulv7y27hoftd1w5e78digcps6w33x2" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Имя              = Черим Нахушев
 |Оригинал имени   = Нэхущ Чэрим
 |Изображение      =
 |Дата рождения    = 
 |Место рождения   = 
 |Дата смерти      = 
 |Место смерти     = 
 |Страна           = {{флагификаци|Уæрæсе}} 
 |Профессии        = 
 |Жанры            = этно-поп, фолк
 |Викисклад        = 
 |Награды          = 
 |Сайт             = https://www.cherim.ru/
 }}
'''Нахушев Хачимы фырт Черим''' ({{lang-kbd|‎Нэхущ Чэрим}}; райгуырдис [[Заюково]]йы) у [[Уæрæсе|уæрæсейаг]] зарæггæнæг; зары адæмон æмæ эстрадон зарджытæ [[Кæсгон-черкесаг æвзаг|кæсгон-черкесаг]], [[Уырыссаг æвзаг|уырыссаг]], [[Ирон æвзаг|ирон]] æмæ [[Абазаг æвзаг|абазаг]] æвзæгтыл.&lt;ref name = first&gt;[http://www.skavkaz.rfn.ru/region/rnews.html?id=118771&amp;rid=1651 Черим Нахушев балæвæрдта Хъæрæсе-Черкесы цæрджытæн йæ зарджытæ]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Сфæлдыстад ==
=== Сфæлдыстадон фæндаджы райдайæн ===
[[Пахсæн (сахар)|Пахсæны]] астæуккаг скъола фæуыны фæстæ бацыдис [[Цæгат Кавказы аивæдты паддзахадон институт]]мæ.&lt;ref&gt;[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/136775 Культурæйы кусджытæ домынц фылдæр мызд] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

Зарын райдыдта институтмæ бацæуыны агъоммæ. Черимæн йæхи загъдау, курдиат йæм ссардта йæ мад Раисæ (фæзиан [[2005-æм аз]]ы).

Нахушевы зарджытимæ аудиокассетæтæ фыццаг фæзындысты 90-æм азты райдайæны.&lt;ref name = first/&gt; Уый зарыдис зындгонд [[кæсгон адæм|кæсгон]] зарджытæ; уыдон заргæйæ Черим пайда кодта нырыккон аранжировкæтæ æмæ импровизацийæ. Уалынджы йæ ном сси зынгонд [[Хъæрæсе-Черкес]], [[Адыгей]] æмæ [[Кæсæг-Балхъар]]ы цæрджыты ’хсæн, æмæ ныридæгæн зындгонд у æнæхъæн [[Цæгат Кавказ]]ы æмæ уый æдде (черкесаг диаспорæйы [[Турк]] æмæ [[Æввахс Скæсæн]]ы).

=== Жанртæ ===
Йæ сценæмæ фæндаг Черим райдыдта куыд кæсгон адæмон зарджытæ чи зарыдис, ахæм артист (тохы, хъайтарты зарджытæ, лирикон æмæ æнд.). Цагъдысты йын кæсгон адæмон инструменттæй — [[щичепшин]], [[бжамий]], кæсгон фæндыр æмæ æнд. Бæрæг бынат йе сфæлдыстады ахсы ''тохы зарæг''.

Афтæмæй, йæ рагон репертуары жанр схонæн ис этникон (адæмон) зарæг. 

Йæ фæстаг репертуар у алыхуызон: эстрадон зарæг, зарæг уырыссаг æвзагыл, стæй, йæ миниуæг кæсгон адæмон æмæ нырыккон поп-музыкæйы инструментты æмдзыгъуыр кæмæн у, ахæм этно-поп. 
Нахушевы иу зарæджы ({{lang-kbd|«Мамэ»}}) хъуысы [[сомихаг адæм|сомихаг]] [[дудук]] — цæгъды та йын зындгонд музыкант [[Гаспарян, Дживан|Дживан Гаспарян]].

=== Æмгуыст ===
Нахушевæн музыкæ фыссынц композитортæ Анзор Хаупа æмæ Мурадин Думанов. Цæгъдынц Тимур Лосанов ([[Хъандзал фæндыр|фæндыр]]), Зубер Евагов (щичепшин), Анзор Увыж (бжамий). Аранжировкæтæ фыссы Анзор Хаупа, йæ продюссер та у Амур Успаев.

== Хорзæхтæ ==
*Черим Нахушев у Кæсæг-Балхъары адæмон артист ([[2008]])&lt;ref&gt;Приказ №139-УП от 26.12.2008г. ''Официальная Кабардино-Балкария''. Приложение к газете «''Кабардино-Балкарская правда''», №70, 31.12.2008&lt;/ref&gt; 
*Хъæрæсе-Черкесы адæмон артист ([[2007]])&lt;ref&gt;[http://www.djeguako.ru/content/view/384/2/ Мурадин Думановы зарджыты кафтизæр]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
*[[Адыгъей]]ы адæмон артист ([[2007]])&lt;ref&gt;[http://adygea.news-city.info/docs/sistemsw/dok_iegevz.htm Указ Президента Адыгеи от 27.12.2007 № 256] «О присвоении почетных званий Республики Адыгея»
''Нахушеву Чериму Хачимовичу'' {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Мæхъхъæл]]ы адæмон артист ([[2007]])&lt;ref&gt;[http://www.kbrlife.ru/2007/03/16/cherim_nakhushev_stal_narodnym_artistom_ingushetii.html Черим Нахушев сси Мæхъхъæлы адæмон артист.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025213811/http://www.kbrlife.ru/2007/03/16/cherim_nakhushev_stal_narodnym_artistom_ingushetii.html |date=2007-10-25 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
*Уый йеддæмæ, Нахушев у преми «Афæдзы персонæйы» Кæсæг-Балхъары лауреат&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Преми «Афæдзы персонæ» |url=http://www.rusnations.ru/news/722.html |access-date=2009-08-21 |archive-date=2007-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107102811/http://www.rusnations.ru/news/722.html |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Газет [[Народы Кавказа (газет)|«Народы Кавказа»]]-йы номинаци «Афæдзы зарæггæнæджы» лауреат ([[2007]])&lt;ref&gt;[http://www.southru.info/print:page,1,1148147128-desjat-let-s-narodami-kavkaza-intervju.html Дæс азы «Народы Кавказа»-имæ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010122716/http://southru.info/print:page,1,1148147128-desjat-let-s-narodami-kavkaza-intervju.html |date=2008-10-10 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Альбомтæ == 
Ныридæгæн Нахушев рауагъта æртæ альбомы. Уыдонæй дыууæйæн презентаци уыдис [[2006-æм аз]]ы.
[[2009-æм аз]]ы уыдис альбом «Five»-ы презентаци.&lt;ref name = third&gt;[http://www.druzya.com/forum/showthread.php?t=52814 Черим Нахушев]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Альбом
 «Five»&lt;/ref&gt; Альбомы фондз зарæджы ныффыста Мурадин Думанов, иуæй-иутæ ныффыста Нахушев йæхæдæг. Уыдонæй иу («Хуссар æхсæвы рæстæг» ({{lang-ru|«Южной ночью»}}) азарыдис уырыссагау (ныхæстæ ныффыста Константин Арсеньев). 
Альбомы дыууæ зарæгæн режиссёр [[Бæдоаты Алан]] систа клиптæ.&lt;ref name = third/&gt;

== Бинонтæ ==
Йæ бинойнаг у Лианæ Нахушева (ус ракуырдта [[2004-æм аз]]ы) æмæ сын ис чызг æмæ лæппу.&lt;ref&gt;[http://www.kp.ru/daily/24324.4/516413/ 8-æм июлы 2009-æм азы Налцыччы уыдис 14 чындзæхсæвы] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

[[Категори:Пахсæны районы чи райгуырдис, уыдон]]</text>
      <sha1>oulv7y27hoftd1w5e78digcps6w33x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марр, Николай Яковы фырт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51875</id>
    <revision>
      <id>595645</id>
      <parentid>590730</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T21:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19724" sha1="3p5u4vn9j9nlrcya9jneqz8123cq5wq" xml:space="preserve">{{Ахуыргонд
| имя                  = Николай Яковы фырт Марр
| оригинал имени       = 
| изображение          = Nikolai Marr 1905.jpg
| описание изображения = 
| имя при рождении     = 
| дата рождения        = 
| место рождения       = 
| дата смерти          = 
| место смерти         = 
| гражданство          = 
| научная сфера        = [[скæсæнзонæн]], [[истори]], [[археологи]], [[этнографи]]
| место работы         = 
| альма-матер          = 
| учёная степень       = 
| учёное звание        = 
| научный руководитель = 
| знаменитые ученики   = 
| известен как         = 
| награды и премии     = 
| роспись              = 
| ширина росписи       = 
| сайт                 = 
| викицитатник         = 
| викитека             = 
| викисклад            = 
}}
'''Никола́й''' ('''Никъолоз''') '''Я́ковы фырт Марр''' ({{Lang-ka|ნიკოლოზ იაკობის ძე მარი}}; райгуырдис 1865-æм азы 6 январы Кутаисы — амардис 1934-æм азы 20 декабры Ленинграды) — зындгонд уæрæсейаг æмæ советон скæсæниртасæг æмæ кавказзонæг, филолог, {{историк|Гуырдзыстоны|Советон Цæдисы|XX æнусы}}, этнограф æмæ археолог, Империйы зонæдты академийы уæнг ([[1912-æм аз|1912-æм азæй]]), стæй Советон Цæдисы Зонæдты академийы академик æмæ вице-президент. [[Октябры революци|Революцийы]] фæстæ тынг зындгонд сси, цы «æвзаджы тыххæй ног теори» (''яфетаг теори'') сарæзта, уый тыххæй. Марры ахуыргæнинæгтыл нымад цæуыны иранист [[Абайты Васо]] æмæ Эрмитажы директор [[Пиотровский, Борис Борисы фырт|Борис Пиотровский]].

== Скæсæнзонæн ==
Николай Марр райгуырдис зæронд шотландаг Яков Марр (Jacob/James Murray) æмæ гуырдзиаг Агафья Магулариайы хæдзары&lt;ref&gt;''Алпатов В. М.'' История одного мифа. М. 1991/2004, с. 6.&lt;/ref&gt;, афтæмæй йæ мадæлон æвзаг уыд [[Гуырдзиаг æвзаг|гуырдзиаг]], фæстæдæр сахуыр кодта иннæ цалдæр æвзаджы. Каст фæци Кутаисы гимназ æмæ ацыдис Бетъырбухмæ, цыран цардис йæ амæлæты бонмæ.

[[Бетъырбухы университет]]ы ахуыр кодта Скæсæны факультеты æппæт хæйæдты дæр уыцы-иу рæстæг, 1888-æм азы каст фæцис университет æмæ тагъд рæстæджы сси зындгонддæр уæрæсейаг скæсæнзонджытæй иу.

Марр стыр бавæрæн скодта Гуырдзыстон æмæ [[Сомихы истори]]мæ, археологимæ, этнографимæ. Мыхуырмæ бацæттæ кодта бирæ рагон тексттæ æмæ фыстытæ, археологон къæхтытæ кодта Кавказы рагон сахартæ æмæ моладзандонты, уæлдæйдæр рагон [[Ани (сахар)|Анийы сахары]]. Цы иртæстытæ кодта уыцы рæстæг, уый ныры онг ахсджиаг сты æмæ уыдоныл гуырысхо никуы ничи кодта. 1902-æм азы Иерусалимы Марр ссардта Георгий Мерчулийы чиныг «Григорий Хандзтелийы цардафыст»&lt;ref name=&quot;bse2-10&quot;&gt;[[Большая советская энциклопедия]]. 2-е изд. / Гл. ред. [[Введенский, Борис Алексеевич|Б. А. Введенский]]. Т. 10. Газель — Германий. 1952. 620 стр., илл.; 43 л. илл. и карт.&lt;/ref&gt;. Марр бирæ куыста æрыгон ахуыргæндтимæ, бацæттæ кодта къорд сомихаг æмæ гуырдзиаг скæсæнзонджыты: уыдоны ’хсæн [[Джавахишвили, Иванэ Алыксандры фырт|И. А. Джавахишвили]], [[Орбели, Иосиф Абгары фырт|И. А. Орбели]], А. А. Калантар, А. Г. Шанидзе.

Уæлдай цытджын Марры ном сси [[Сомих]]ы, уымæн ис политикон аххосаг дæр — Марры хъуыдымæ гæсгæ [[Гуырдзыстон]] хæдбар хъуамæ ма уа, фæлæ Фæскавказы иумæйаг республикæйы сконды, афтæ [[Тбилисы университет]] дæр хъуамæ алы Кавказæн дæр уа зонæдты артдзæст. Зæгъын хъæуы уый дæр, æмæ Сомихы Марры «æвзаджы тыххæй ног ахуыр» нымады нæ уыд, уымæй фылдæр — Марры карздæр критикты ’хсæн уыдысты гуырдзиаг [[Чикобава, Арнольд Степаны фырт|А. С. Чикобава]] æмæ сомихаг [[Капанцян, Григорий Айвазы фырт|Г. А. Капанцян]].

Бетъырбухы Скæсæны факультеты Марр сси профессор ([[1902-æм аз|1902]]) æмæ æвзæрст декан ([[1911-æм аз|1911]]).

== Лингвистикон уацмыстæ ==
[[Файл:N._Marr_Ani_expedition_(1912)_phot._Vruyr.JPG|галиу|мини|300x300пкс|Н. Я. Марр æмæ йæ ахуыргæнинæгтæ [[Ани]]мæ экспедицийы рæстæг (1912)]]
1908-æм азы джыппæй рауагъта рагон сомихаг æвзаджы ([[грабар]]ы) грамматикæ&lt;ref&gt;''Марр Н. Я.'' [http://in-yaz-book.ru/laz/laz-gram.shtml Грамматика чанского (лазского) языка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015225434/http://in-yaz-book.ru/laz/laz-gram.shtml |date=2010-10-15 }}. СПб., 1910&lt;/ref&gt;, 1910-æм азы та — [[лазаг æвзаг|лазаг æвзаджы]] грамматикæ æд хрестомати, ацы чингуытæ специалистты зæрдæмæ фæцыдысты.

Йæ архайды райдианæй Марр цымыдис кодта æвзæгты ’хсæн цы бастдзинад ис, ууыл. Уый рæгъмæ рахаста картвелаг æмæ семитаг æвзæгты ’хсæн иудзинады тыххæй гипотезæ (1908). Уымæй райдыдта йæ «яфетаг теори» (библейаг Нойы фырт Иафеты номæй). 

Йæ теориты рæдыдтытæм æндæр лингвисттæ куы амыдтой, уæд Марр-иу мæсты кодта æмæ фæстæдæр уый сфæнд кодта æппæт æвзагзонынады системæ баивын ног принциптыл. Ахуыргонды хъуыдымæ гæсгæ æвзаг иртасыны ахсджиагдæр у типологи æмæ социолингвистикæ.

[[1928-æм аз|1928-æм азæй]] Марр йæ яфетаг теори хæстæгдæр кæнын байдыдта марксизммæ. Традицион индоевропеистикæ схуыдта буржуазон зонад. Сси коммунистты партийы уæнг.

== Бынтæ ==
Марр куы амардис, йæ баныгæныны бон сахары нæ куыстой скъолатæ, мысæн мадзæлттæ уыдысты [[Киров, Сергей Мироны фырт|Кировы]] ныгæндимæ æмиас.

Марры амæлæтæй 15 азы фæстæ, 1950-æм азы, йæ ахуыр ныддарæн кодта Иосиф Сталин йæхæдæг йæ уац «Марксизмы тыххæй æвзагзонынады»&lt;ref&gt;Ацы статья иронау рухс федта уыцы-иу аз [https://www.ironau.ru/kaos-f19507.html журнал «Фидиуæджы»] (гуырдзиаг дамгъæтæй).&lt;/ref&gt;, æмæ уымæй советон æвзагзонынад раздæхтис дунейы зонад цы фæндагыл цыдис, уымæн. Сталины ныхæстæм гæсгæ «''Марры æцæгæй дæр фæндыдис марксист суын, фæлæ йæ къухы нæ бафтыд''»&lt;ref&gt;{{статья|автор=[[Алпатов, Владимир Михайлович|Алпатов В. М.]]|заглавие=Филологи и революция|оригинал=|ссылка=http://magazines.russ.ru/nlo/2002/53/alpat.html|автор издания=|издание=[[Новое литературное обозрение]]|тип=|место=|издательство=|год=2002|том=|выпуск=|номер=53|страницы=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|язык=|ref=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180808100656/http://magazines.russ.ru/nlo/2002/53/alpat.html|archivedate=2018-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья |автор=[[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин И. В.]] |заглавие=Относительно марксизма в языкознании |оригинал= |ссылка= |автор издания= |издание= [[Правда (газета)|Правда]]|тип= |место= |издательство= |год=1950 |месяц=06 |число=20 |том= |выпуск= |номер= |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref= |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{чиныг|автор= [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин И. В.]]|часть=Относительно марксизма в языкознании|ссылка часть=http://grachev62.narod.ru/stalin/t16/t16_26.htm|заглавие= Сочинения|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Издательство “Писатель”|год= 1997|том= 16|страницы=123|столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

[[1956-æм аз|1956-æм азы]] фæстæ Марры иннæ æнтыстытæ базыдтой. Йæ кавказзонæн уацмыстæ ма ахсджиаг сты, стæй цы иртæстытæ сразæнгард кодта (уæлдайдæр Кавказы æвзæгты тыххæй), уый дæр зонадæн фæпайда уыдис.

== Мысæн ==
[[Файл:Nicholas_Marr_2014_Armenian_stamp.jpg|мини|220x220пкс|Сомихы посты маркæ Н. Я. Марры 150-æм гуырæнбонмæ]]
Бетъырбухы, Марр цы хæдзары цардис, уый къулыл 1949-æм азы сæвæрдтой номарæн фæйнæг: ''«Ам цардис академик Николай Яковы фырт Марр, зындгонд археолог æмæ кавказзонæг»'' (архитектор [[Каплан-Ингель, Роберт Исаакы фырт|Р. И. Каплан-Ингель]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.encspb.ru/|title=Энциклопедия Санкт-Петербурга, мемориальная доска Н. Я. Марру.|author=|work=|publisher=|access-date=2020-10-12|archive-date=2018-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008210605/http://www.encspb.ru/|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

Марры ном хæссынц уынгтæ [[Тбилис|Тбилисы]] (Нико Мари), [[Сухум|Сухумы]] æмæ [[Ереван|Ереваны]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{Фиппаинæгтæ}}

== Литературæ ==
* ''Быковский С. Н.'' Н. Я. Марр и его теория. К 45-летию научной деятельности. М.-Л., 1933.
* ''Гитлиц М. М.'' Основные вопросы языка в освещении Н. Я. Марра. Дополнение к Вопроснику по нормативной грамматике русского языка // Русский язык в школе. 1939, № 3, май-июнь, с. 1—10; № 4, июль-август, с. 27—33.
* ''Сердюченко Г. П.'' Академик Н. Я. Марр — основатель советского материалистического языкознания. М. 1950.
* ''Цукерман И. И.'' Крупнейший советский востоковед Н. Я. Марр: к 85-летию со дня рождения / АН СССР. Научно-популярная серия. М.-Л., 1950. 54 с.
* ''Thomas Lawrence L.'' The linguistic theories of N. Ja. Marr. University of California Press, Berkeley, California [u.a.], 1957;
* ''[[Абайты Васо|Абаев В. И.]]'' Н. Я. Марр // Вопросы языкознания. 1960. № 1;
* ''Орбели Р. Р.'' Памяти Н. Я. Марра (к столетию со дня рождения) // Палестинский сборник. Вып. 13 (76). Памятники письменности и литературы Ближнего Востока. М. — Л., 1965. С. 189—196.
* ''L’Hermitte R.'' Marr, marrisme, marristes: Science et perversion idéologique; une page de l’histoire de la linguistique soviétique. Institut d’Etudes Slaves, Paris, 1987, ISBN 2-7204-0227-3
* ''Алпатов В. М.'' История одного мифа: Марр и марризм. М., 1991 (там же библиография), 2-е дополн. изд., М., 2004, ISBN 5-354-00405-5
* ''Алпатов В. М.'' [http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/alp93sp.htm Марр, марризм и сталинизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302000554/http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/alp93sp.htm |date=2012-03-02 }} // Философские исследования, 1993, № 4, с. 271—288.
* ''Васильков Я. В.'' Трагедия академика Марра // Христианский Восток. Т. 2 (VIII), Новая серия / Гл. ред. М.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Пиотровский. СПБ.; М.: Изд-во РАН: Гос. Эрмитаж: Алетейя, 2001. С. 390—421.
* ''Голубева О. Д.'' Н. Я. Марр. СПб.: Российская национальная библиотека, 2002. — 280 с. — (Деятели Российской национальной библиотеки). — 500 экз. — ISBN 5-8192-0134-5.
* ''Шилков Ю. М.'' Философия языка Н. Я. Марра // Вече. Альманах русской философии и культуры. Выпуск 16. СПб., 2004. С. 72—82.
* ''Velmezova E..'' Les lois du sens. La sémantique marriste. Genève, 2007.
* ''Петренко Д. И., Штайн К. Э.'' [http://textus-pro.ru/load/petrenko_d_i_shtajn_k_eh_lingvisticheskaja_paleontologija_kultury_rostov_na_donu_poligraf_servis_2017/1-1-0-90 Лингвистическая палеонтология культуры: Языкознание. Кавказоведение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424005832/http://textus-pro.ru/load/petrenko_d_i_shtajn_k_eh_lingvisticheskaja_paleontologija_kultury_rostov_na_donu_poligraf_servis_2017/1-1-0-90 |date=2017-04-24 }}. — Ростов-на-Дону: Полиграф-Сервис, 2017. — 462 с. ISBN 978-5-9906581-6-5
* [http://textus-pro.ru/load/antologii/caucasica_kavkazovedenie_stranicy_proshlogo_rostov_na_donu_2017_1148_s/4-1-0-91 Caucasica: Кавказоведение. Страницы прошлого. По материалам архива и библиотеки Северо-Кавказского горского историко-лингвистического научно-исследовательского института имен и С. М. Кирова (1926—1937): Антология] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206005924/http://textus-pro.ru/load/antologii/caucasica_kavkazovedenie_stranicy_proshlogo_rostov_na_donu_2017_1148_s/4-1-0-91 |date=2017-12-06 }} / Составители, авторы биографических справок К. Э. Штайн, Д. И. Петренко. — Ростов- на- Дону: «Полиграф-Сервис», 2017. — 1148 с. (работы Н. Я. Марра «Племенной состав населения Кавказа» (1920), «К вопросу об историческом процессе в освещении яфетической теории» (1930) см. на с. 512—572).

== Æддаг æрмæг ==

* Профиль Николая Яковлевича Марра на официальном сайте РАН
* Марр, Николай Яковлевич // Энциклопедия «Кругосвет».
* [http://nlr.ru/nlr_history/persons/info.php?id=109 Статья] на сайте РНБ
* [http://bioslovhist.spbu.ru/person/645-marr-nikolay-yakovlevich.html Статья] на сайте «Биографика СПбГУ»
* [http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_personalities&amp;Itemid=74&amp;person=1415 Статья] на сайте ИВР РАН
* [http://isaran.ru/?q=ru/person&amp;guid=2A66568A-3FBD-C878-146D-2F62B90EA2F4 Историческая справка] на сайте Архива РАН
* [https://web.archive.org/web/20070928000341/http://slovo.iphil.ru/virtlab/50/marr/piatitomnik/ Избранные работы в 5 томах, Djvu-версия]
* ''Гасанов М. Р.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/gasanov-m-r-uchenyy-s-mirovym-imenem-k-150-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-n-ya-marra Учёный с мировым именем (к 150-летию со дня рождения Н. Я. Марра)]
* ''Сидорчук И. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/n-ya-marr-i-gosudarstvennaya-kulturnaya-politika-1917-1930-gg Н. Я. Марр и государственная культурная политика 1917—1934 гг.] [https://cyberleninka.ru/article/n/n-ya-marr-i-gosudarstvennaya-kulturnaya-politika-1917-1930-gg Михаиле]
* ''Фрейденберг О. М.'' [http://freidenberg.ru/Docs/Nauchnyetrudy/Stat'i/VospominanijaoMarre/ Воспоминания о Н. Я. Марре]

[[Категори:Полиглоттæ]]
[[Категори:СЦКП-йы уæнгтæ]]
[[Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Википеди:Викирардтæй йæ ратæдзæнтæ чи исы, ахæм уацтæ]]
[[Категори:Гуырдзыстоны лингвисттæ]]
[[Категори:Гуырдзыстоны историктæ]]
[[Категори:Картвелологтæ]]
[[Категори:Арменисттæ]]
[[Категори:Кавказзонджытæ]]</text>
      <sha1>3p5u4vn9j9nlrcya9jneqz8123cq5wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58805</id>
    <revision>
      <id>595652</id>
      <parentid>577310</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T22:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4638" sha1="szqgtbvxn1lb09rnwezp22kh5ag5tzl" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг}}
'''Георги IV''', зындгонд у куыд '''Лаша Гиорги''' дæр ({{lang-ge|ლაშა გიორგი}}; райгуырдис 1191-æм азы — амардис 1223-æм азы) уыдис Гуырдзыстоны паддзах 1213-æм азæй 1223-æм азы агъоммæ.

== Цардафыст ==
Георги IV уыдис [[Тамар-паддзах]] æмæ [[Сослан-Дауыт (Цæразон)|Сослан-Дауыты]] фырт. Йæ мадимæ æмхицауиуæг кæнын райдыдта [[1207-æм аз]]ы. Гуырдзиаг азгайфыстытæм гæсгæ йæ фæсномыг Лаша нысан кæны ''Дунейы рухсгæнæг'' (æмæ ныхас ''а-лаша'' æцæгæй дæр нысан кæны «[[рухс]]» [[абхазаг æвзаг|абхазаг æвзаджы]])&lt;ref&gt;Hewitt, George, ed. (1998). The Abkhazians. A Handbook. St. Martin's Press. p. 44. &lt;/ref&gt;. Æлдариуæг кодта [[Джавахети]]йы бæстæйы, йæ сæрсахар уыдис [[Аластани]], æмæ уый тыххæй зындгонд сси куыд &quot;Джавхтупали&quot;, кæнæ та &quot;Джавахæгты хицау&quot; — ахæм ном фыст уыдис йæ бæстæйы кæй уагътой, уыцы згъæрæхцайыл.&lt;ref&gt;Paghava, Irakli (2011). &quot;ჯავახთ უფლის მონეტები—კომპლექსური ანალიზი&quot; [The coins of Javakht'-Upali'. A complex analysis]. Saistorio Krebuli (in Georgian). Tbilisi. 1: 291–343. &lt;/ref&gt;

Георги IV Тамар-паддзахы политикæ дарддæр кодта, Гуырдзыстоны феодалон паддзахады тыхтæ сыстыр кæнынмæ бæллыд. Цалдæр [[пысылмон]] дæлбарты растадтæ ныппырх кодта, æмæ 1210 азты цæттæ кæнын байдыдта стыр балц Иерусалиммæ, [[Дзуархæссджытæ|дзуархæссджыты]] [[фæндзæм дзуары балцæн]] баххуыс кæнын йæ фæндыд. Фæлæ [[Манголты импери|манголты]] бацыд йæ пълантæ фехæлдта. Фыццаг манголты балц 1221-1222 азты дыууæ гуырдзиаг æфсады ныппырх кодта æмæ мидæггаг Кавказы сæртыл ацыд. Уыцы хæсты гуырдзиагтæн стыр зиан æрцыд, бирæ хæстонтæ сын фæмард æмæ паддзах дæр цæфгонд æрцыд. Инвалид сси, æмæ амард Багаваны 31-аздзыдæй. Йæ бынтæ райста йæ хо [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]].

Лаша Гиорги зындгонд уыдис куыд тынг сæрибархъуыды адæймаг æмæ цы феодалон консервативон æхсæнады цардис, уыдон йæ уый тыххæй нæ уарзтой. Уæздæттæн æмæ чырыстон сауджынтæн йæ ус сæ зæрдæмæ нæ фæцыд, æмæ йæ бон не сси йæ ус-паддзахæй сæвæрын. Уый уыд, уæздæттæ чи нæ уыдысты, ахæм хуымæтæг адæмы бинонтæй чызг. Паддзах компромисс скодта æмæ официалон æгъдауæй йемæ ахицæн кодта, фæлæ ног ус никуыуал æрхаста.

Цалдæр астæузаманы ратадзæнтæм гæсгæ уый уыд хъаруджын хæстонлæг æмæ куырыхон паддзах, иннæтæ та зæгъынц, æнæгъдау цардыуагыл хаст кæй уыд, æмæ мистицизм æмæ суфизм кæй уарзта, уый.

Йæ амæлæты фæстæ йын баззад фырт Давид, фидæны паддзах [[Давид VII Улу]] чи сси, уый. Фæлæ фыццагæй йæ бынтæ райста йæ хо Русудан, Давид æнæуаздæн сылгомагæй кæй райгуырдис, уый тыххæй. Георгийы та баныгæдтой [[Гелаты моладзандон]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}}

[[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]]
[[Категори:Гуырдзыстоны истори]]
[[Категори:Багратионтæ]]</text>
      <sha1>szqgtbvxn1lb09rnwezp22kh5ag5tzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стокгольмы коммунæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83707</id>
    <revision>
      <id>595656</id>
      <parentid>595306</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T23:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="33bw0n94stcilsshjnbu7xjs1apy4ur" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуджытæ|Стокгольм (нысаниуджытæ)}}
{{Административон иуæг
|Хуыз1                           = {{Хуыз|Швеци}}
|Хуыз2                           =
|Ирон ном                        = Стокгольмы коммунæ
|Оригиналон ном                  = {{lang-sv|Stockholms kommun}}
|Ныв                             = 
|Нывы ном                        =
|Герб                            = 
|Тырыса                          = 
|Паддзахад                       = Швеци
|Гимн                            =
|Статус                          = Коммунæ
|Кæй сконды у                    = [[Стокгольм (лен)|Стокгольм]]
|Датæ                            =
|Йæ дæлхæйттæ                    = 
|Сæйраг сахар                    = [[Стокгольм]]
|СтырдæрСахартæ                  = 
|Сæргълæууæг                     = 
  |Сæргълæууæджы титул           = 
|Сæргълæууæг2                    = 
  |Сæргълæууæджы титул2          = 
|ÆМП                             = 
  |ÆМП-ы аз                      = 
  |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ            = 
  |ÆМП иу адæймагмæ              = 
  |Бынат ÆМП иу адæймагмæ гæсгæ  = 
|ÆРП                             = 
  |ÆРП-ы аз                      = 
  |Бынат ÆРП-мæ гæсгæ            = 
  |ÆРП иу адæймагмæ              = 
  |Бынат ÆРП иу адæймагмæ гæсгæ  = 
|Æвзаг                           =
|Æвзæгтæ                         = 
|Цæрджытæ                        = 
  |Сфысты аз                     = 
  |Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ бынат  = 
  |Æнгомдзинад                   = 
  |Националон сконд              = 
  |Динмæ гæсгæ                   = 
|Фæзуат                          = 
 |Фæзуатмæ гæсгæ бынат           = 
|Картæ                           = Stockholm Municipality.svg
 |Картæйы ас                     = 
|Административон иуæджы картæ    = Stockholm boroughs 2007.svg
 |Картæйы ас аи                  = 
|СахатонТаг                      = {{CET}}
|ISO                             = 
|Автомобилон код                 = 
|Сайт                            = 
|ВикиКъæбицы категори            = 
}}
'''Стокгольмы коммунæ''' ({{lang-sv|Stockholms kommun}}) у [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы]] провинцийы коммунæ. Йæ административон центр у [[Стокгольм]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Швеци}}
{{Стокгольмы лены коммунæтæ}}

[[Категори:Стокгольмы лены коммунæтæ]]</text>
      <sha1>33bw0n94stcilsshjnbu7xjs1apy4ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сольнæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83741</id>
    <revision>
      <id>595657</id>
      <parentid>595357</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T23:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="llimg0sfzwhpsaza7lucf19inannxfv" xml:space="preserve">{{Административон иуæг
|Хуыз1                           = {{Хуыз|Швеци}}
|Хуыз2                           =
|Ирон ном                        = Сольнæйы коммунæ
|Оригиналон ном                  = {{lang-sv|Solna kommun}}
|Ныв                             = 
|Нывы ном                        =
|Герб                            = 
|Тырыса                          = 
|Паддзахад                       = Швеци
|Гимн                            =
|Статус                          = Коммунæ
|Кæй сконды у                    = [[Стокгольм (лен)|Стокгольм]]
|Датæ                            =
|Йæ дæлхæйттæ                    = 
|Сæйраг сахар                    = Сольнæ
|СтырдæрСахартæ                  = 
|Сæргълæууæг                     = 
  |Сæргълæууæджы титул           = 
|Сæргълæууæг2                    = 
  |Сæргълæууæджы титул2          = 
|ÆМП                             = 
  |ÆМП-ы аз                      = 
  |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ            = 
  |ÆМП иу адæймагмæ              = 
  |Бынат ÆМП иу адæймагмæ гæсгæ  = 
|ÆРП                             = 
  |ÆРП-ы аз                      = 
  |Бынат ÆРП-мæ гæсгæ            = 
  |ÆРП иу адæймагмæ              = 
  |Бынат ÆРП иу адæймагмæ гæсгæ  = 
|Æвзаг                           =
|Æвзæгтæ                         = 
|Цæрджытæ                        = 
  |Сфысты аз                     = 
  |Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ бынат  = 
  |Æнгомдзинад                   = 
  |Националон сконд              = 
  |Динмæ гæсгæ                   = 
|Фæзуат                          = 
 |Фæзуатмæ гæсгæ бынат           = 
|Картæ                           = Solna Municipality in Stockholm County.png
 |Картæйы ас                     = 
|Административон иуæджы картæ    = 
 |Картæйы ас аи                  = 
|СахатонТаг                      = {{CET}}
|ISO                             = 
|Автомобилон код                 = 
|Сайт                            = 
|ВикиКъæбицы категори            = 
}}
'''Сольнæйы коммунæ''' ({{lang-sv|Solna kommun}}) у [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы]] провинцийы коммунæ. 

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Швеци}}
{{Стокгольмы лены коммунæтæ}}

[[Категори:Стокгольмы лены коммунæтæ]]</text>
      <sha1>llimg0sfzwhpsaza7lucf19inannxfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тебюйы коммунæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83848</id>
    <revision>
      <id>595653</id>
      <parentid>595617</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T22:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="69ovj5hx6hclfb7mtlgthbr6szhe05n" xml:space="preserve">{{Административон иуæг
|Хуыз1                           = {{Хуыз|Швеци}}
|Хуыз2                           =
|Ирон ном                        = Тебюйы коммунæ
|Оригиналон ном                  = {{lang-sv|Täby kommun}}
|Ныв                             = 
|Нывы ном                        =
|Герб                            = 
|Тырыса                          = 
|Паддзахад                       = Швеци
|Гимн                            =
|Статус                          = Коммунæ
|Кæй сконды у                    = [[Стокгольм (лен)|Стокгольм]]
|Датæ                            =
|Йæ дæлхæйттæ                    = 
|Сæйраг сахар                    = [[Тебю]]
|СтырдæрСахартæ                  = 
|Сæргълæууæг                     = 
  |Сæргълæууæджы титул           = 
|Сæргълæууæг2                    = 
  |Сæргълæууæджы титул2          = 
|ÆМП                             = 
  |ÆМП-ы аз                      = 
  |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ            = 
  |ÆМП иу адæймагмæ              = 
  |Бынат ÆМП иу адæймагмæ гæсгæ  = 
|ÆРП                             = 
  |ÆРП-ы аз                      = 
  |Бынат ÆРП-мæ гæсгæ            = 
  |ÆРП иу адæймагмæ              = 
  |Бынат ÆРП иу адæймагмæ гæсгæ  = 
|Æвзаг                           =
|Æвзæгтæ                         = 
|Цæрджытæ                        = 
  |Сфысты аз                     = 
  |Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ бынат  = 
  |Æнгомдзинад                   = 
  |Националон сконд              = 
  |Динмæ гæсгæ                   = 
|Фæзуат                          = 
 |Фæзуатмæ гæсгæ бынат           = 
|Картæ                           = Täby Municipality in Stockholm County.png
 |Картæйы ас                     = 
|Административон иуæджы картæ    = 
 |Картæйы ас аи                  = 
|СахатонТаг                      = {{CET}}
|ISO                             = 
|Автомобилон код                 = 
|Сайт                            = 
|ВикиКъæбицы категори            = 
}}
'''Тебюйы коммунæ''' ({{lang-sv|Täby kommun}}) у [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы]] провинцийы коммунæ. Йæ административон центр у [[Тебю]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Швеци}}
{{Стокгольмы лены коммунæтæ}}

[[Категори:Стокгольмы лены коммунæтæ]]</text>
      <sha1>69ovj5hx6hclfb7mtlgthbr6szhe05n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-07-08</title>
    <ns>10</ns>
    <id>83859</id>
    <revision>
      <id>595636</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Dolina-dolnej-wisly-2.jpg»</comment>
      <origin>595636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="9ztkcqylbye9okd1q4stuan2qwwy858" xml:space="preserve">Dolina-dolnej-wisly-2.jpg</text>
      <sha1>9ztkcqylbye9okd1q4stuan2qwwy858</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-07-08 (os)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>83860</id>
    <revision>
      <id>595637</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Долина Вислы в низовьях реки, Кокоцко, Куявско-Поморское воеводство, Польша»</comment>
      <origin>595637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="ifpksyuixoyqjc4s3st2oxh8iipfkqh" xml:space="preserve">Долина Вислы в низовьях реки, Кокоцко, Куявско-Поморское воеводство, Польша</text>
      <sha1>ifpksyuixoyqjc4s3st2oxh8iipfkqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лазаг æвзаг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83861</id>
    <revision>
      <id>595640</id>
      <timestamp>2026-07-02T21:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{Æвзаг |хуыз                 = кавказаг |ном                  = Сариаг æвзаг |хином                = Lazuri nena, ლაზური ნენა |мыртæ                =  |бæстæтæ              = {{TUR}}&lt;br&gt;{{GEO}} |официалон æвзаг      =  |дзурджыты нымæц      = {{formatnum:22000}} (''2007'') |рейтинг              =  |категори             = ...»</comment>
      <origin>595640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1230" sha1="c2828edzlo3415el4v1oxjn6nf8oh3m" xml:space="preserve">{{Æвзаг
|хуыз                 = кавказаг
|ном                  = Сариаг æвзаг
|хином                = Lazuri nena, ლაზური ნენა
|мыртæ                = 
|бæстæтæ              = {{TUR}}&lt;br&gt;{{GEO}}
|официалон æвзаг      = 
|дзурджыты нымæц      = {{formatnum:22000}} (''2007'')
|рейтинг              = 
|категори             = [[Евразийы æвзæгтæ]]
|классификаци         =
[[Картвелаг æвзæгтæ]]
|фыссынад             = [[латинаг алфавит]]
|ГОСТ 7.75-97         = 
|ISO1                 = 
|ISO2                 = 
|ISO3                 = 
|картæ                = Current prevalence map of Laz speakers.jpg
}}
'''Лазаг æвзаг''' ({{lang|sva|ლუშნუ ნინ}}) у [[лазаг адæм]]ы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл [[Турк|Турчы]] цæгат-скæсæны. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 22 000 бæрц.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-æвзаг}}
{{Картвелаг æвзæгтæ}}

[[Категори:Картвелаг æвзæгтæ]]</text>
      <sha1>c2828edzlo3415el4v1oxjn6nf8oh3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595641</id>
      <parentid>595640</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T21:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="b4xxl36ffl4ewefh5ujd55tm0i9zq42" xml:space="preserve">{{Æвзаг
|хуыз                 = кавказаг
|ном                  = Сариаг æвзаг
|хином                = Lazuri nena, ლაზური ნენა
|мыртæ                = 
|бæстæтæ              = {{TUR}}&lt;br&gt;{{GEO}}
|официалон æвзаг      = 
|дзурджыты нымæц      = {{formatnum:22000}} (''2007'')
|рейтинг              = 
|категори             = [[Евразийы æвзæгтæ]]
|классификаци         =
[[Картвелаг æвзæгтæ]]
:Хуссар картвелаг æвзæгтæ
|фыссынад             = [[латинаг алфавит]]
|ГОСТ 7.75-97         = 
|ISO1                 = 
|ISO2                 = 
|ISO3                 = 
|картæ                = Current prevalence map of Laz speakers.jpg
}}
'''Лазаг æвзаг''' ({{lang|lzz|Lazuri nena, ლაზური ნენა}}) у [[лазаг адæм]]ы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл [[Турк|Турчы]] цæгат-скæсæны. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 22 000 бæрц.

{{къæртт-æвзаг}}
{{Картвелаг æвзæгтæ}}

[[Категори:Картвелаг æвзæгтæ]]</text>
      <sha1>b4xxl36ffl4ewefh5ujd55tm0i9zq42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595642</id>
      <parentid>595641</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T21:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="ds958y4lo1e9ox3oihry1c0yvepiw8h" xml:space="preserve">{{Æвзаг
|хуыз                 = кавказаг
|ном                  = Лазаг æвзаг
|хином                = Lazuri nena, ლაზური ნენა
|мыртæ                = 
|бæстæтæ              = {{TUR}}&lt;br&gt;{{GEO}}
|официалон æвзаг      = 
|дзурджыты нымæц      = {{formatnum:22000}} (''2007'')
|рейтинг              = 
|категори             = [[Евразийы æвзæгтæ]]
|классификаци         =
[[Картвелаг æвзæгтæ]]
:Хуссар картвелаг æвзæгтæ
|фыссынад             = [[латинаг алфавит]]
|ГОСТ 7.75-97         = 
|ISO1                 = 
|ISO2                 = 
|ISO3                 = 
|картæ                = Current prevalence map of Laz speakers.jpg
}}
'''Лазаг æвзаг''' ({{lang|lzz|Lazuri nena, ლაზური ნენა}}) у [[лазаг адæм]]ы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл [[Турк|Турчы]] цæгат-скæсæны. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 22 000 бæрц.

{{къæртт-æвзаг}}
{{Картвелаг æвзæгтæ}}

[[Категори:Картвелаг æвзæгтæ]]</text>
      <sha1>ds958y4lo1e9ox3oihry1c0yvepiw8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лазаг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83862</id>
    <redirect title="Лазтæ" />
    <revision>
      <id>595643</id>
      <timestamp>2026-07-02T21:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Фарс æрвыст æрцыд [[Лазтæ|Лазтæм]]</comment>
      <origin>595643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="4mbysjupjxt9evwv487tf7raxnqy6hk" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Лазтæ]]</text>
      <sha1>4mbysjupjxt9evwv487tf7raxnqy6hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лазаг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83863</id>
    <redirect title="Лазаг æвзаг" />
    <revision>
      <id>595644</id>
      <timestamp>2026-07-02T21:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Фарс æрвыст æрцыд [[Лазаг æвзаг|Лазаг æвзагмæ]]</comment>
      <origin>595644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="710xr63tmkgp7cj7qr9zfx2pndwwwq3" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Лазаг æвзаг]]</text>
      <sha1>710xr63tmkgp7cj7qr9zfx2pndwwwq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Русудан (ус-паддзах)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83864</id>
    <revision>
      <id>595646</id>
      <timestamp>2026-07-02T21:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{Паддзахадон архайæг | имя = Русудан | оригинал имени = რუსუდანი | изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg | ширина =  | описание изображения =  | герб =  | подпись герба =  | должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]]  | порядок =  | флаг =  | периодначало = [[1223]]...»</comment>
      <origin>595646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="ijgkyrhvv2130oj26fkbrwlpujhmfm6" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг
| имя = Русудан
| оригинал имени = რუსუდანი
| изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg
| ширина = 
| описание изображения = 
| герб = 
| подпись герба = 
| должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] 
| порядок = 
| флаг = 
| периодначало = [[1223]]
| периодконец = [[1245]]
| предшественник = [[Георгий IV Лаша]]
| преемник = [[Давид VII Улу]]
| дата рождения = 1194
| место рождения = 
| дата смерти = 1245
| место смерти = 
| вероисповедание = 
| похоронен = 
}}

{{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}}

[[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]]</text>
      <sha1>ijgkyrhvv2130oj26fkbrwlpujhmfm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595647</id>
      <parentid>595646</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T21:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="bk9nzarjrmvmvmc6q7orbwasuta2yw2" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг
| имя = Русудан
| оригинал имени = რუსუდანი
| изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg
| ширина = 
| описание изображения = 
| герб = 
| подпись герба = 
| должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] 
| порядок = 
| флаг = 
| периодначало = [[1223]]
| периодконец = [[1245]]
| предшественник = [[Георгий IV Лаша]]
| преемник = [[Давид VII Улу]]
| дата рождения = 1194
| место рождения = 
| дата смерти = 1245
| место смерти = 
| вероисповедание = 
| похоронен = 
}}
'''Русуда́н''' ({{lang-ka|რუსუდანი}}; [[1194]]—[[1245]]) у [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах (1223—1245), [[Сослан-Дауыт]] æмæ [[Тамар-паддзах]]ы чызг.

{{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}}

[[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]]</text>
      <sha1>bk9nzarjrmvmvmc6q7orbwasuta2yw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595648</id>
      <parentid>595647</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T21:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="11ukwexijlp6cgxjrrgnytnj3wlvna5" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг
| имя = Русудан
| оригинал имени = რუსუდანი
| изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg
| ширина = 
| описание изображения = 
| герб = -
| подпись герба = 
| должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] 
| порядок = 
| флаг = 
| периодначало = [[1223]]
| периодконец = [[1245]]
| предшественник = [[Георгий IV Лаша]]
| преемник = [[Давид VII Улу]]
| дата рождения = 1194
| место рождения = 
| дата смерти = 1245
| место смерти = 
| вероисповедание = 
| похоронен = 
}}
'''Русуда́н''' ({{lang-ka|რუსუდანი}}; [[1194]]—[[1245]]) у [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах (1223—1245), [[Сослан-Дауыт]] æмæ [[Тамар-паддзах]]ы чызг.

{{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}}

[[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]]</text>
      <sha1>11ukwexijlp6cgxjrrgnytnj3wlvna5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595651</id>
      <parentid>595648</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T21:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="42z2xspt1fcb53iuw765jm7kqgidnxg" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг
| имя = Русудан
| оригинал имени = რუსუდანი
| изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg
| ширина = 
| описание изображения = 
| герб = -
| подпись герба = 
| должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] 
| порядок = 
| флаг = 
| периодначало = [[1223]]
| периодконец = [[1245]]
| предшественник = [[Георгий IV Лаша]]
| преемник = [[Давид VII Улу]]
| дата рождения = 1194
| место рождения = 
| дата смерти = 1245
| место смерти = 
| вероисповедание = 
| похоронен = 
}}
'''Русуда́н''' ({{lang-ka|რუსუდანი}}; [[1194]]—[[1245]]) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах (1223—1245), [[Сослан-Дауыт]] æмæ [[Тамар-паддзах]]ы чызг.

{{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}}

[[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]]</text>
      <sha1>42z2xspt1fcb53iuw765jm7kqgidnxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категори:1194-æм азы чи райгуырдис, уыдон</title>
    <ns>14</ns>
    <id>83865</id>
    <revision>
      <id>595649</id>
      <timestamp>2026-07-02T21:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{birthyr|119|4}} {{Commonscat|1194 births}}»</comment>
      <origin>595649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="oid4f5sy67u2vba2fruamu03pwny0ly" xml:space="preserve">{{birthyr|119|4}}
{{Commonscat|1194 births}}</text>
      <sha1>oid4f5sy67u2vba2fruamu03pwny0ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категори:1245-æм азы чи амардис, уыдон</title>
    <ns>14</ns>
    <id>83866</id>
    <revision>
      <id>595650</id>
      <timestamp>2026-07-02T21:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{deathyr|124|5}} {{Commonscat|1245 deaths}}»</comment>
      <origin>595650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="lmtmpg0vwr08xz1qpy3un5esnmtu3ob" xml:space="preserve">{{deathyr|124|5}}
{{Commonscat|1245 deaths}}</text>
      <sha1>lmtmpg0vwr08xz1qpy3un5esnmtu3ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Стокгольмы лены коммунæтæ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>83867</id>
    <revision>
      <id>595654</id>
      <timestamp>2026-07-02T22:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{навигацион таг  |имя          = Стокгольмы лены коммунæтæ  |изображение  =   |заглавие     = [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы лены]] коммунæтæ  |изображение2 = [[Файл:Stockholm län vapen.svg|40px|Стокгольмы лены герб]]  |содержание   = *[[Ботчюрка]] *Ваксхольм (коммунæ)|Ва...»</comment>
      <origin>595654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="dgc3m7338tuv06cryolgvytw8cydezz" xml:space="preserve">{{навигацион таг
 |имя          = Стокгольмы лены коммунæтæ
 |изображение  = 
 |заглавие     = [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы лены]] коммунæтæ
 |изображение2 = [[Файл:Stockholm län vapen.svg|40px|Стокгольмы лены герб]]
 |содержание   =
*[[Ботчюрка]]
*[[Ваксхольм (коммунæ)|Ваксхольм]]
*[[Валлентуна (коммунæ)|Валлентуна]]
*[[Вермдё (коммунæ)|Вермдё]]
*[[Дандерюд]]
*[[Ерфелла]]
*[[Лидингё (коммунæ)|Лидингё]]
*[[Накка (коммунæ)|Накка]]
*[[Норртелье (коммунæ)|Норртелье]]
*[[Нюкварн (коммунæ)|Нюкварн]]
*[[Нюнесхамн (коммунæ)|Нюнесхамн]]
*[[Салем (коммунæ)|Салем]]
*[[Сигтуна (коммунæ)|Сигтуна]]
*[[Соллентуна]]
*[[Сольна]]
*[[Стокгольм (коммунæ)|Стокгольм]]
*[[Сундбюберг]]
*[[Сёдертелье (коммунæ)|Сёдертелье]]
*[[Тебю (коммунæ)|Тебю]]
*[[Тюресё]]
*[[Уппландс Весбю (коммунæ)|Уппландс Весбю]]
*[[Уппландс-Бру]]
*[[Ханинге]]
*[[Худдинге]]
*[[Экерё (коммунæ)|Экерё]]
*[[Эстерокер]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категори:Шаблонтæ:Швеци]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgc3m7338tuv06cryolgvytw8cydezz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595655</id>
      <parentid>595654</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T23:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="mqz9ijbn8eh73xzfwcjxdualalh5cx2" xml:space="preserve">{{навигацион таг
 |имя          = Стокгольмы лены коммунæтæ
 |изображение  = 
 |заглавие     = [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы лены]] коммунæтæ
 |изображение2 = [[Файл:Stockholm län vapen.svg|40px|Стокгольмы лены герб]]
 |содержание   =
*[[Ботчюркæ]]
*[[Ваксхольмы коммунæ|Ваксхольм]]
*[[Валлентунæйы коммунæ|Валлентунæ]]
*[[Вермдёйы коммунæ|Вермдё]]
*[[Дандерюд]]
*[[Ерфеллæ]]
*[[Лидингё (коммунæ)|Лидингё]]
*[[Накка (коммунæ)|Накка]]
*[[Норртелье (коммунæ)|Норртелье]]
*[[Нюкварн (коммунæ)|Нюкварн]]
*[[Нюнесхамн (коммунæ)|Нюнесхамн]]
*[[Салемы коммунæ|Салем]]
*[[Сигтунæйы коммунæ|Сигтунæ]]
*[[Соллентуна]]
*[[Сольнæ]]
*[[Стокгольмы коммунæ|Стокгольм]]
*[[Сундбюберг]]
*[[Сёдертельейы коммунæ|Сёдертелье]]
*[[Тебюйы коммунæ|Тебю]]
*[[Тюресё]]
*[[Уппландс Весбюйы коммунæ|Уппландс Весбю]]
*[[Уппландс-Бру]]
*[[Ханинге]]
*[[Худдинге]]
*[[Экерёйы коммунæ|Экерё]]
*[[Эстерокер]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категори:Шаблонтæ:Швеци]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqz9ijbn8eh73xzfwcjxdualalh5cx2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>595658</id>
      <parentid>595655</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T23:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taamu</username>
        <id>795</id>
      </contributor>
      <origin>595658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="2j5pbi5qktcb99zrwxtb29suzsbsf6n" xml:space="preserve">{{навигацион таг
 |имя          = Стокгольмы лены коммунæтæ
 |изображение  = 
 |заглавие     = [[Стокгольм (лен)|Стокгольмы лены]] коммунæтæ
 |изображение2 = [[Файл:Stockholm län vapen.svg|40px|Стокгольмы лены герб]]
 |содержание   =
*[[Ботчюркæ]]
*[[Ваксхольмы коммунæ|Ваксхольм]]
*[[Валлентунæйы коммунæ|Валлентунæ]]
*[[Вермдёйы коммунæ|Вермдё]]
*[[Дандерюд]]
*[[Ерфеллæ]]
*[[Лидингё (коммунæ)|Лидингё]]
*[[Накка (коммунæ)|Накка]]
*[[Норртелье (коммунæ)|Норртелье]]
*[[Нюкварн (коммунæ)|Нюкварн]]
*[[Нюнесхамн (коммунæ)|Нюнесхамн]]
*[[Салемы коммунæ|Салем]]
*[[Сигтунæйы коммунæ|Сигтунæ]]
*[[Соллентуна]]
*[[Сольнæ]]
*[[Стокгольмы коммунæ|Стокгольм]]
*[[Сундбюберг]]
*[[Сёдертельейы коммунæ|Сёдертелье]]
*[[Тебюйы коммунæ|Тебю]]
*[[Тюресё]]
*[[Уппландс Весбюйы коммунæ|Уппландс Весбю]]
*[[Уппландс-Бру]]
*[[Ханинге]]
*[[Худдинге]]
*[[Экерёйы коммунæ (Стокгольмы лен)|Экерё]]
*[[Эстерокер]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категори:Шаблонтæ:Швеци]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2j5pbi5qktcb99zrwxtb29suzsbsf6n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>