Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 68 595664 594290 2026-07-03T16:26:27Z Æghdaw patrul 24753 595664 wikitext text/x-wiki {{Паддзахад2 |Ирон ном = Федеративон Республикæ Германи |Оригиналон ном = Bundesrepublik Deutschland |Гуырынон хауæн = Германы |Тырыса = Flag of Germany.svg |Герб = Coat of Arms of Germany.svg |Девиз = Einigkeit und Recht und Freiheit |Девизы тæлмац = Иудзинад, æмæ бар, æмæ сæрибардзинад |Гимны ном = |Аудио = |Хицауиуæджы хуыз = Республикæ |Картæ = Germany_in_the_European_Union_on_the_globe_%28Europe_centered%29.svg |Æвзаг = [[Немыцаг æвзаг|немыцаг]]¹ |Фæзынд = |Сæйраг сахар = [[Берлин]] |Стырдæр сахартæ = [[Берлин]], [[Гамбург]], [[Мюнхен]], [[Кёльн]] |Хицæутты титултæ = Федералон президент<br />Федералон канцлер |Хицæуттæ = [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]<br />[[Олаф Шольц]] |Фæзуат = 357022 |Доны процент = 2,18 |Цæрджытæ = 81292400 |Сфысты аз = 2015 |Æнгомад = 232,3 |ÆМП = 2 609 000 млн. |ÆМП хынцыны аз = 2006 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 5 |ÆМП иу адæймагмæ = 31 472 |Валютæ = [[евро]] |Домен = [[.de]] |Телефонон код = 49 |Сахатон таг = +1 |Фиппаинæгтæ = ¹ Литературон немыцаг æвзаджы бындур у уæллаг немыцаг диалект. [[Даниаг æвзаг|Даниаг]], [[лужицаг æвзаг|лужицаг]], [[фризаг æвзаг|фризаг]] æмæ [[цигайнаг æвзаг|цигайнаг]] æвзæгтæ официалон æгъдауæй сты националон къаддæрæдты æвзæгтæ. Дæллаг немыцаг æвзаг у регионон диалект. }} '''Герман'''<ref name="Русско-осетинский словарь">Русско-осетинский словарь: около 25 000 слов/сост. В.И. Абаев. — Изд. 3-е. Владикавказ: Ир, 2013 — 487 с.</ref>, кӕнӕ '''Германи'''<ref>{{cite web |url = http://corpus.ossetic-studies.org/search/index.php?interface_language=ru |title = Осетинский национальный корпус |access-date = 2026-04-04}}</ref> ({{lang-de|Deutschland}}), официалон æгъдауæй '''Федеративон Республикæ Германи''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}), у [[Астæуккаг Европæ]]йы федералон парламентон республикæ. Бæстæйы ис 16 [[Германы зæххытæ|зæххы]], æмæ йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у [[Берлин]]. Герман ахсы 357 021 квадратон километр æмæ у Европæйы стырдæр бæстæтæй иу. 82 милуан цæрæгимæ у Европæйы Цæдисы цæрæгджындæр бæстæ. Герман у Европæйы стырдæр политикон æмæ экономикон тых. Герман у [[Европæйы Цæдис]]ы бындурæвæрджытæй иу æмæ хауы [[Еврозонæ|Евро]] æмæ [[Шенгены зонæ]]мæ. Уый йеддæмæ хайад исы ахæм æхсæнадæмон организациты, куыд [[ИНО]], [[G7]], [[НАТО]] æмæ æнд. Рæстæгæй рæстæгмæ исы хайад [[ИНО-йы Æдасдзинады Ныхас]]ы. == Истори == [[Файл:German postcode information.png|мини|галиу|330px|Германы дихтæ посты индексы фыццаг цыфрæмæ гæсгæ (PLZ). Цъæх хæххытæ сты федералон зæххыты арæнтæ.]] [[Дыккаг дунеон хæст]]ы фæстиуæгæн [[1990-æм аз]]ы [[18 мартъийы]] агъоммæ Герман уыдис дыууæ паддзахады: ФРГ æмæ [[ГДР]]. Кæс [[Германы баиу]]. == Демографи == Германы стырдæр сахартæ сты [[Берлин]] (3424,7 мин адæймаджы), [[Гамбург]] (1773 мин), [[Мюнхен]] (1315 мин) æмæ [[Кёльн]] (996 мин). Германы цæрджытæй 6 милуаны бæрц дзурынц [[уырыссагау]], уыдонæй 3 милуаны бæрц сты [[Советон Цæдис]]æй ралидзгæ адæм<ref>[http://www.ln.mid.ru/ns-dgpch.nsf/0/432569ee00522d3c43256df9003b051c?OpenDocument Доклад Министерства иностранных дел Российской Федерации «Русский язык в мире», Москва, 2003 год] {{ru}}</ref> ([[уæрæсейаг немыц]] æмæ сæ бинонтæ). == Кæс статьятæ == * [[Æртыккаг Рейх]] * [[Германы сахарты номхыгъд]] * [[Германы цæдис]] === Галуæнттæ æмæ фидæрттæ === <gallery> Ныв:Heidelberg corr.jpg|Гейдельберджы гæнах, Гейдельберг (Баден-Вюртемберджы зæхх) Ныв:Burg Eltz 1.jpg|Эльцы гæнах Мозелы доныл ([[Рейнланд-Пфальц]]) Ныв:Schloss Hohenschwangau.jpg|Паддзахы гæнах Хоэншвангау (Баварийы зæхх) Ныв:Castle Neuschwanstein.jpg|Нойшванштайны Фидар (Баварийы зæхх) </gallery> === Историон бæрæг арæстытæ === <gallery> Image:Brandenburger Tor Blaue Stunde.jpg |Бранденбурджи дуæрттæ ([[Берлин]]) Image:Bremen-rathaus.jpg|Бремены ратушæ ([[Бремен]]) Image:Trier Porta Nigra BW 1.JPG|Портæ Нигрæ, [[Трир]] (Рейнланд-Пфальцы зæхх) Image:Berlin Reichstag BW 2.jpg|Рейхстаджи галуан ([[Берлин]]) </gallery> === Аргъуантæ æмæ кувæндæттæ === <gallery> Ныв:Aachen Germany Imperial-Cathedral-01.jpg|Аахены аргъуан, [[Аахен]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Dresden Frauenkirche Saint Mary october 2005.jpg|[[Фрауэнкирхе (Дрезден)|Фрауэнкирхе]], [[Дрезден]] ([[Саксони (зæхх)|Саксони]]) Ныв:Koelner Dom bei Nacht 1 RB.JPG|Кёльны аргъуан, [[Кёльн]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Berlin_Eiermann_Memorial_Church.JPG|Кайзер Вильгельмы мемориалон аргъуан, [[Берлин]] </gallery> === Ландшафттæ æмæ æндæр рæсугъд бынæттæ === <gallery> Ныв:BrockenTopFromWest.jpg|Гарцы комы Броккены-Хох (Саксони-Анхальты зæхх) Ныв:Koenigstuhl von viktoriasicht.jpg|Рюгены сакъадахы къæдзæх ([[Мекленбург - Раззаг Померани]]йы зæхх) Ныв:Zugspitzmassiv_von_Westen_aus.jpg|Альпты хæхбæстымидаг Цугшпитцæйы-Хох ([[Бавари]]йы зæхх) Ныв:Skyline Frankfurt am Main.jpg|Сахар [[Франкфурт-Майныл|Франкфурт-уӕл-Майны]] астæу </gallery> === Техникæ æмæ культурæ === <gallery> Ныв:Allianz_Arena_Pahu.jpg|Аллианц Аренæ, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:Deutsches_Museum.jpg|Германы Музей, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:ICE3 in Cologne.jpg|Тагъд тæвдцу [[InterCityExpress|ICE]] [[Кёльн]]ы вокзалы мидæг</gallery> </div> == Æддаг æрмæг == * [http://www.vorota.de Vorota.de: Советон Цæдисæй Германмæ чи ралыгъд, уыдоны интернетон клуб] <br clear=all/> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Къæртт-Герман}} {{ЕЦ}} {{NATO}} {{Европæ}} [[Категори:Герман|*]] 6hpae2ktkpeebgoh5w5om71evbzcsuz 595665 595664 2026-07-03T21:20:36Z Taamu 795 595665 wikitext text/x-wiki {{Паддзахад2 |Ирон ном = Германы Федеративон Республикæ |Оригиналон ном = Bundesrepublik Deutschland |Гуырынон хауæн = Германы |Тырыса = Flag of Germany.svg |Герб = Coat of Arms of Germany.svg |Девиз = Einigkeit und Recht und Freiheit |Девизы тæлмац = Иудзинад, æмæ бар, æмæ сæрибардзинад |Гимны ном = |Аудио = |Хицауиуæджы хуыз = Республикæ |Картæ = Germany_in_the_European_Union_on_the_globe_%28Europe_centered%29.svg |Æвзаг = [[Немыцаг æвзаг|немыцаг]]¹ |Фæзынд = |Сæйраг сахар = [[Берлин]] |Стырдæр сахартæ = [[Берлин]], [[Гамбург]], [[Мюнхен]], [[Кёльн]] |Хицæутты титултæ = Федералон президент<br />Федералон канцлер |Хицæуттæ = [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]<br />[[Олаф Шольц]] |Фæзуат = 357022 |Доны процент = 2,18 |Цæрджытæ = 81292400 |Сфысты аз = 2015 |Æнгомад = 232,3 |ÆМП = 2 609 000 млн. |ÆМП хынцыны аз = 2006 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 5 |ÆМП иу адæймагмæ = 31 472 |Валютæ = [[евро]] |Домен = [[.de]] |Телефонон код = 49 |Сахатон таг = +1 |Фиппаинæгтæ = ¹ Литературон немыцаг æвзаджы бындур у уæллаг немыцаг диалект. [[Даниаг æвзаг|Даниаг]], [[лужицаг æвзаг|лужицаг]], [[фризаг æвзаг|фризаг]] æмæ [[цигайнаг æвзаг|цигайнаг]] æвзæгтæ официалон æгъдауæй сты националон къаддæрæдты æвзæгтæ. Дæллаг немыцаг æвзаг у регионон диалект. }} '''Герман'''<ref>Дзагуырты Тембол. Географийы терминон дзырдуат уырыссаг æмæ ирон æвзæгтыл. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад — Орджоникидзе, 1941.</ref><ref name="Русско-осетинский словарь">Русско-осетинский словарь: около 25 000 слов/сост. В.И. Абаев. — Изд. 3-е. Владикавказ: Ир, 2013 — 487 с.</ref><ref>Абайты С., Хуытъинаты Д. Историон æмæ политикон терминты дзырдуат. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад. — Дзæуджыхъæу, 1950</ref> ({{lang-de|Deutschland}}), официалон æгъдауæй '''Германы Федеративон Республикæ''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}), у [[Астæуккаг Европæ]]йы федералон парламентон республикæ. Бæстæйы ис 16 [[Германы зæххытæ|зæххы]], æмæ йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у [[Берлин]]. Герман ахсы 357 021 квадратон километр æмæ у Европæйы стырдæр бæстæтæй иу. 82 милуан цæрæгимæ у Европæйы Цæдисы цæрæгджындæр бæстæ. Герман у Европæйы стырдæр политикон æмæ экономикон тых. Герман у [[Европæйы Цæдис]]ы бындурæвæрджытæй иу æмæ хауы [[Еврозонæ|Евро]] æмæ [[Шенгены зонæ]]мæ. Уый йеддæмæ хайад исы ахæм æхсæнадæмон организациты, куыд [[ИНО]], [[G7]], [[НАТО]] æмæ æнд. Рæстæгæй рæстæгмæ исы хайад [[ИНО-йы Æдасдзинады Ныхас]]ы. == Истори == [[Файл:German postcode information.png|мини|галиу|330px|Германы дихтæ посты индексы фыццаг цыфрæмæ гæсгæ (PLZ). Цъæх хæххытæ сты федералон зæххыты арæнтæ.]] [[Дыккаг дунеон хæст]]ы фæстиуæгæн [[1990-æм аз]]ы [[18 мартъийы]] агъоммæ Герман уыдис дыууæ паддзахады: ГФР æмæ [[ГДР]]. Кæс [[Германы баиу]]. == Демографи == Германы стырдæр сахартæ сты [[Берлин]] (3424,7 мин адæймаджы), [[Гамбург]] (1773 мин), [[Мюнхен]] (1315 мин) æмæ [[Кёльн]] (996 мин). Германы цæрджытæй 6 милуаны бæрц дзурынц [[уырыссагау]], уыдонæй 3 милуаны бæрц сты [[Советон Цæдис]]æй ралидзгæ адæм<ref>[http://www.ln.mid.ru/ns-dgpch.nsf/0/432569ee00522d3c43256df9003b051c?OpenDocument Доклад Министерства иностранных дел Российской Федерации «Русский язык в мире», Москва, 2003 год] {{ru}}</ref> ([[уæрæсейаг немыц]] æмæ сæ бинонтæ). == Кæс статьятæ == * [[Æртыккаг Рейх]] * [[Германы сахарты номхыгъд]] * [[Германы цæдис]] === Галуæнттæ æмæ фидæрттæ === <gallery> Ныв:Heidelberg corr.jpg|Гейдельберджы гæнах, Гейдельберг (Баден-Вюртемберджы зæхх) Ныв:Burg Eltz 1.jpg|Эльцы гæнах Мозелы доныл ([[Рейнланд-Пфальц]]) Ныв:Schloss Hohenschwangau.jpg|Паддзахы гæнах Хоэншвангау (Баварийы зæхх) Ныв:Castle Neuschwanstein.jpg|Нойшванштайны Фидар (Баварийы зæхх) </gallery> === Историон бæрæг арæстытæ === <gallery> Image:Brandenburger Tor Blaue Stunde.jpg |Бранденбурджи дуæрттæ ([[Берлин]]) Image:Bremen-rathaus.jpg|Бремены ратушæ ([[Бремен]]) Image:Trier Porta Nigra BW 1.JPG|Портæ Нигрæ, [[Трир]] (Рейнланд-Пфальцы зæхх) Image:Berlin Reichstag BW 2.jpg|Рейхстаджи галуан ([[Берлин]]) </gallery> === Аргъуантæ æмæ кувæндæттæ === <gallery> Ныв:Aachen Germany Imperial-Cathedral-01.jpg|Аахены аргъуан, [[Аахен]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Dresden Frauenkirche Saint Mary october 2005.jpg|[[Фрауэнкирхе (Дрезден)|Фрауэнкирхе]], [[Дрезден]] ([[Саксони (зæхх)|Саксони]]) Ныв:Koelner Dom bei Nacht 1 RB.JPG|Кёльны аргъуан, [[Кёльн]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Berlin_Eiermann_Memorial_Church.JPG|Кайзер Вильгельмы мемориалон аргъуан, [[Берлин]] </gallery> === Ландшафттæ æмæ æндæр рæсугъд бынæттæ === <gallery> Ныв:BrockenTopFromWest.jpg|Гарцы комы Броккены-Хох (Саксони-Анхальты зæхх) Ныв:Koenigstuhl von viktoriasicht.jpg|Рюгены сакъадахы къæдзæх ([[Мекленбург - Раззаг Померани]]йы зæхх) Ныв:Zugspitzmassiv_von_Westen_aus.jpg|Альпты хæхбæстымидаг Цугшпитцæйы-Хох ([[Бавари]]йы зæхх) Ныв:Skyline Frankfurt am Main.jpg|Сахар [[Франкфурт-Майныл|Франкфурт-уӕл-Майны]] астæу </gallery> === Техникæ æмæ культурæ === <gallery> Ныв:Allianz_Arena_Pahu.jpg|Аллианц Аренæ, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:Deutsches_Museum.jpg|Германы Музей, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:ICE3 in Cologne.jpg|Тагъд тæвдцу [[InterCityExpress|ICE]] [[Кёльн]]ы вокзалы мидæг</gallery> </div> == Æддаг æрмæг == * [http://www.vorota.de Vorota.de: Советон Цæдисæй Германмæ чи ралыгъд, уыдоны интернетон клуб] <br clear=all/> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Къæртт-Герман}} {{ЕЦ}} {{NATO}} {{Европæ}} [[Категори:Герман|*]] rsh1kup42dncpi9qtgr2yjssp62hd94 595705 595665 2026-07-03T22:21:50Z Taamu 795 595705 wikitext text/x-wiki {{Паддзахад2 |Ирон ном = Германы Федеративон Республикæ |Оригиналон ном = Bundesrepublik Deutschland |Гуырынон хауæн = Германы |Тырыса = Flag of Germany.svg |Герб = Coat of Arms of Germany.svg |Девиз = Einigkeit und Recht und Freiheit |Девизы тæлмац = Иудзинад, æмæ бар, æмæ сæрибардзинад |Гимны ном = |Аудио = |Хицауиуæджы хуыз = Республикæ |Картæ = Germany_in_the_European_Union_on_the_globe_%28Europe_centered%29.svg |Æвзаг = [[Немыцаг æвзаг|немыцаг]]¹ |Фæзынд = |Сæйраг сахар = [[Берлин]] |Стырдæр сахартæ = [[Берлин]], [[Гамбург]], [[Мюнхен]], [[Кёльн]] |Хицæутты титултæ = Федералон президент<br />Федералон канцлер |Хицæуттæ = [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]<br />[[Олаф Шольц]] |Фæзуат = 357022 |Доны процент = 2,18 |Цæрджытæ = 81292400 |Сфысты аз = 2015 |Æнгомад = 232,3 |ÆМП = 2 609 000 млн. |ÆМП хынцыны аз = 2006 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 5 |ÆМП иу адæймагмæ = 31 472 |Валютæ = [[евро]] |Домен = [[.de]] |Телефонон код = 49 |Сахатон таг = +1 |Фиппаинæгтæ = ¹ Литературон немыцаг æвзаджы бындур у уæллаг немыцаг диалект. [[Даниаг æвзаг|Даниаг]], [[лужицаг æвзаг|лужицаг]], [[фризаг æвзаг|фризаг]] æмæ [[цигайнаг æвзаг|цигайнаг]] æвзæгтæ официалон æгъдауæй сты националон къаддæрæдты æвзæгтæ. Дæллаг немыцаг æвзаг у регионон диалект. }} '''Герман'''<ref>Дзагуырты Тембол. Географийы терминон дзырдуат уырыссаг æмæ ирон æвзæгтыл. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад — Орджоникидзе, 1941.</ref><ref name="Русско-осетинский словарь">Русско-осетинский словарь: около 25 000 слов/сост. В.И. Абаев. — Изд. 3-е. Владикавказ: Ир, 2013 — 487 с.</ref><ref>Абайты С., Хуытъинаты Д. Историон æмæ политикон терминты дзырдуат. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад. — Дзæуджыхъæу, 1950</ref> ({{lang-de|Deutschland}}), официалон æгъдауæй '''Германы Федеративон Республикæ''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}), у [[Астæуккаг Европæ]]йы федералон парламентон республикæ. Бæстæйы ис 16 [[Германы зæххытæ|зæххы]], æмæ йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у [[Берлин]]. Герман ахсы 357 021 квадратон километр æмæ у Европæйы стырдæр бæстæтæй иу. 82 милуан цæрæгимæ у Европæйы Цæдисы цæрæгджындæр бæстæ. Герман у Европæйы стырдæр политикон æмæ экономикон тых. Герман у [[Европæйы Цæдис]]ы бындурæвæрджытæй иу æмæ хауы [[Еврозонæ|Евро]] æмæ [[Шенгены зонæ]]мæ. Уый йеддæмæ хайад исы ахæм æхсæнадæмон организациты, куыд [[ИНО]], [[G7]], [[НАТО]] æмæ æнд. Рæстæгæй рæстæгмæ исы хайад [[ИНО-йы Æдасдзинады Ныхас]]ы. == Истори == [[Файл:German postcode information.png|мини|галиу|330px|Германы дихтæ посты индексы фыццаг цыфрæмæ гæсгæ (PLZ). Цъæх хæххытæ сты федералон зæххыты арæнтæ.]] [[Дыккаг дунеон хæст]]ы фæстиуæгæн [[1990-æм аз]]ы [[18 мартъийы]] агъоммæ Герман уыдис дыууæ паддзахады: ГФР æмæ [[ГДР]]. Кæс [[Германы баиу]]. == Демографи == Германы стырдæр сахартæ сты [[Берлин]] (3424,7 мин адæймаджы), [[Гамбург]] (1773 мин), [[Мюнхен]] (1315 мин) æмæ [[Кёльн]] (996 мин). Германы цæрджытæй 6 милуаны бæрц дзурынц [[уырыссагау]], уыдонæй 3 милуаны бæрц сты [[Советон Цæдис]]æй ралидзгæ адæм<ref>[http://www.ln.mid.ru/ns-dgpch.nsf/0/432569ee00522d3c43256df9003b051c?OpenDocument Доклад Министерства иностранных дел Российской Федерации «Русский язык в мире», Москва, 2003 год] {{ru}}</ref> ([[уæрæсейаг немыц]] æмæ сæ бинонтæ). == Кæс статьятæ == * [[Æртыккаг Рейх]] * [[Германы сахарты номхыгъд]] * [[Германы цæдис]] === Галуæнттæ æмæ фидæрттæ === <gallery> Ныв:Heidelberg corr.jpg|Гейдельберджы гæнах, Гейдельберг (Баден-Вюртемберджы зæхх) Ныв:Burg Eltz 1.jpg|Эльцы гæнах Мозелы доныл ([[Рейнланд-Пфальц]]) Ныв:Schloss Hohenschwangau.jpg|Паддзахы гæнах Хоэншвангау (Баварийы зæхх) Ныв:Castle Neuschwanstein.jpg|Нойшванштайны Фидар (Баварийы зæхх) </gallery> === Историон бæрæг арæстытæ === <gallery> Image:Brandenburger Tor Blaue Stunde.jpg |Бранденбурджи дуæрттæ ([[Берлин]]) Image:Bremen-rathaus.jpg|Бремены ратушæ ([[Бремен]]) Image:Trier Porta Nigra BW 1.JPG|Портæ Нигрæ, [[Трир]] (Рейнланд-Пфальцы зæхх) Image:Berlin Reichstag BW 2.jpg|Рейхстаджи галуан ([[Берлин]]) </gallery> === Аргъуантæ æмæ кувæндæттæ === <gallery> Ныв:Aachen Germany Imperial-Cathedral-01.jpg|Аахены аргъуан, [[Аахен]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Dresden Frauenkirche Saint Mary october 2005.jpg|[[Фрауэнкирхе (Дрезден)|Фрауэнкирхе]], [[Дрезден]] ([[Саксони (зæхх)|Саксони]]) Ныв:Koelner Dom bei Nacht 1 RB.JPG|Кёльны аргъуан, [[Кёльн]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Berlin_Eiermann_Memorial_Church.JPG|Кайзер Вильгельмы мемориалон аргъуан, [[Берлин]] </gallery> === Ландшафттæ æмæ æндæр рæсугъд бынæттæ === <gallery> Ныв:BrockenTopFromWest.jpg|Гарцы комы Броккены-Хох (Саксони-Анхальты зæхх) Ныв:Koenigstuhl von viktoriasicht.jpg|Рюгены сакъадахы къæдзæх ([[Мекленбург - Раззаг Померани]]йы зæхх) Ныв:Zugspitzmassiv_von_Westen_aus.jpg|Альпты хæхбæстымидаг Цугшпитцæйы-Хох ([[Бавари]]йы зæхх) Ныв:Skyline Frankfurt am Main.jpg|Сахар [[Франкфурт-Майныл]] </gallery> === Техникæ æмæ культурæ === <gallery> Ныв:Allianz_Arena_Pahu.jpg|Аллианц Аренæ, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:Deutsches_Museum.jpg|Германы Музей, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:ICE3 in Cologne.jpg|Тагъд тæвдцу [[InterCityExpress|ICE]] [[Кёльн]]ы вокзалы мидæг</gallery> </div> == Æддаг æрмæг == * [http://www.vorota.de Vorota.de: Советон Цæдисæй Германмæ чи ралыгъд, уыдоны интернетон клуб] <br clear=all/> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Къæртт-Герман}} {{ЕЦ}} {{NATO}} {{Европæ}} [[Категори:Герман|*]] t16ojih89uefxfkiwu5zbpex88gu6l1 595706 595705 2026-07-03T22:23:45Z Taamu 795 595706 wikitext text/x-wiki {{Паддзахад2 |Ирон ном = Германы Федеративон Республикæ |Оригиналон ном = Bundesrepublik Deutschland |Гуырынон хауæн = Германы |Тырыса = Flag of Germany.svg |Герб = Coat of Arms of Germany.svg |Девиз = Einigkeit und Recht und Freiheit |Девизы тæлмац = Иудзинад, æмæ бар, æмæ сæрибардзинад |Гимны ном = |Аудио = |Хицауиуæджы хуыз = Республикæ |Картæ = Germany_in_the_European_Union_on_the_globe_%28Europe_centered%29.svg |Æвзаг = [[Немыцаг æвзаг|немыцаг]]¹ |Фæзынд = |Сæйраг сахар = [[Берлин]] |Стырдæр сахартæ = [[Берлин]], [[Гамбург]], [[Мюнхен]], [[Кёльн]] |Хицæутты титултæ = Федералон президент<br />Федералон канцлер |Хицæуттæ = [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]<br />[[Олаф Шольц]] |Фæзуат = 357022 |Доны процент = 2,18 |Цæрджытæ = 81292400 |Сфысты аз = 2015 |Æнгомад = 232,3 |ÆМП = 2 609 000 млн. |ÆМП хынцыны аз = 2006 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 5 |ÆМП иу адæймагмæ = 31 472 |Валютæ = [[евро]] |Домен = [[.de]] |Телефонон код = 49 |Сахатон таг = +1 |Фиппаинæгтæ = ¹ Литературон немыцаг æвзаджы бындур у уæллаг немыцаг диалект. [[Даниаг æвзаг|Даниаг]], [[лужицаг æвзаг|лужицаг]], [[фризаг æвзаг|фризаг]] æмæ [[цигайнаг æвзаг|цигайнаг]] æвзæгтæ официалон æгъдауæй сты националон къаддæрæдты æвзæгтæ. Дæллаг немыцаг æвзаг у регионон диалект. }} '''Герман'''<ref>Дзагуырты Тембол. Географийы терминон дзырдуат уырыссаг æмæ ирон æвзæгтыл. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад — Орджоникидзе, 1941.</ref><ref name="Русско-осетинский словарь">Русско-осетинский словарь: около 25 000 слов/сост. В.И. Абаев. — Изд. 3-е. Владикавказ: Ир, 2013 — 487 с.</ref><ref>Абайты С., Хуытъинаты Д. Историон æмæ политикон терминты дзырдуат. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад. — Дзæуджыхъæу, 1950</ref> ({{lang-de|Deutschland}}), официалон æгъдауæй '''Германы Федеративон Республикæ''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}), у [[Астæуккаг Европæ]]йы федералон парламентон республикæ. Бæстæйы ис 16 [[Германы зæххытæ|зæххы]], æмæ йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у [[Берлин]]. Герман ахсы 357 021 квадратон километр æмæ у Европæйы стырдæр бæстæтæй иу. 82 милуан цæрæгимæ у Европæйы Цæдисы цæрæгджындæр бæстæ. Герман у Европæйы стырдæр политикон æмæ экономикон тых. Герман у [[Европæйы Цæдис]]ы бындурæвæрджытæй иу æмæ хауы [[Еврозонæ|Евро]] æмæ [[Шенгены зонæ]]мæ. Уый йеддæмæ хайад исы ахæм æхсæнадæмон организациты, куыд [[ИНО]], [[G7]], [[НАТО]] æмæ æнд. Рæстæгæй рæстæгмæ исы хайад [[ИНО-йы Æдасдзинады Ныхас]]ы. == Истори == [[Файл:German postcode information.png|мини|галиу|330px|Германы дихтæ посты индексы фыццаг цыфрæмæ гæсгæ (PLZ). Цъæх хæххытæ сты федералон зæххыты арæнтæ.]] [[Дыккаг дунеон хæст]]ы фæстиуæгæн [[1990-æм аз]]ы [[18 мартъийы]] агъоммæ Герман уыдис дыууæ паддзахады: ГФР æмæ [[ГДР]]. Кæс [[Германы баиу]]. == Демографи == Германы стырдæр сахартæ сты [[Берлин]] (3424,7 мин адæймаджы), [[Гамбург]] (1773 мин), [[Мюнхен]] (1315 мин) æмæ [[Кёльн]] (996 мин). Германы цæрджытæй 6 милуаны бæрц дзурынц [[уырыссагау]], уыдонæй 3 милуаны бæрц сты [[Советон Цæдис]]æй ралидзгæ адæм<ref>[http://www.ln.mid.ru/ns-dgpch.nsf/0/432569ee00522d3c43256df9003b051c?OpenDocument Доклад Министерства иностранных дел Российской Федерации «Русский язык в мире», Москва, 2003 год] {{ru}}</ref> ([[уæрæсейаг немыц]] æмæ сæ бинонтæ). == Кæс статьятæ == * [[Æртыккаг Рейх]] * [[Германы сахарты номхыгъд]] * [[Германы цæдис]] === Галуæнттæ æмæ фидæрттæ === <gallery> Ныв:Heidelberg corr.jpg|Гейдельберджы гæнах, Гейдельберг (Баден-Вюртемберджы зæхх) Ныв:Burg Eltz 1.jpg|Эльцы гæнах Мозелы доныл ([[Рейнланд-Пфальц]]) Ныв:Schloss Hohenschwangau.jpg|Паддзахы гæнах Хоэншвангау (Баварийы зæхх) Ныв:Castle Neuschwanstein.jpg|Нойшванштайны Фидар (Баварийы зæхх) </gallery> === Историон бæрæг арæстытæ === <gallery> Image:Brandenburger Tor Blaue Stunde.jpg |Бранденбурджи дуæрттæ ([[Берлин]]) Image:Bremen-rathaus.jpg|Бремены ратушæ ([[Бремен]]) Image:Trier Porta Nigra BW 1.JPG|Портæ Нигрæ, [[Трир]] (Рейнланд-Пфальцы зæхх) Image:Berlin Reichstag BW 2.jpg|Рейхстаджи галуан ([[Берлин]]) </gallery> === Аргъуантæ æмæ кувæндæттæ === <gallery> Ныв:Aachen Germany Imperial-Cathedral-01.jpg|Аахены аргъуан, [[Аахен]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Dresden Frauenkirche Saint Mary october 2005.jpg|[[Фрауэнкирхе (Дрезден)|Фрауэнкирхе]], [[Дрезден]] ([[Саксони (зæхх)|Саксони]]) Ныв:Koelner Dom bei Nacht 1 RB.JPG|Кёльны аргъуан, [[Кёльн]] ([[Цæгатаг Рейн-Вестфали]]йы зæхх) Ныв:Berlin_Eiermann_Memorial_Church.JPG|Кайзер Вильгельмы мемориалон аргъуан, [[Берлин]] </gallery> === Ландшафттæ æмæ æндæр рæсугъд бынæттæ === <gallery> Ныв:BrockenTopFromWest.jpg|Гарцы комы Броккены-Хох (Саксони-Анхальты зæхх) Ныв:Koenigstuhl von viktoriasicht.jpg|Рюгены сакъадахы къæдзæх ([[Мекленбург — Раззаг Померани]]йы зæхх) Ныв:Zugspitzmassiv_von_Westen_aus.jpg|Альпæты хæхбæстымидаг Цугшпитцæйы-Хох ([[Бавари]]йы зæхх) Ныв:Skyline Frankfurt am Main.jpg|Сахар [[Франкфурт-Майныл]] </gallery> === Техникæ æмæ культурæ === <gallery> Ныв:Allianz_Arena_Pahu.jpg|Аллианц Аренæ, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:Deutsches_Museum.jpg|Германы Музей, [[Мюнхен]] (Баварийы зæхх) Ныв:ICE3 in Cologne.jpg|Тагъд тæвдцу [[InterCityExpress|ICE]] [[Кёльн]]ы вокзалы мидæг</gallery> </div> == Æддаг æрмæг == * [http://www.vorota.de Vorota.de: Советон Цæдисæй Германмæ чи ралыгъд, уыдоны интернетон клуб] <br clear=all/> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Къæртт-Герман}} {{ЕЦ}} {{NATO}} {{Европæ}} [[Категори:Герман|*]] 66oksiv79ct8db4kbp2h16xx9yp9h61 0 91 595707 588352 2026-07-03T22:24:17Z Taamu 795 595707 wikitext text/x-wiki {{Паддзахад2 |Ирон ном = Австрийы Республикæ |Оригиналон ном = {{lang-de|Republik Österreich}} |Гуырынон хауæн = Австрийы |Герб = Austria Bundesadler.svg |Тырыса = Flag of Austria.svg |Картæ = Austria_in_European_Union.svg |Æвзаг = [[Немыцаг æвзаг|немыцаг]] |Сæйраг сахар = [[Венæ]] |Стырдæр сахартæ = [[Венæ]], [[Грац]], [[Линц]] |Хицауиуæджы хуыз = [[Парламентон республикæ]] |Хæдбар сси = [[1955]] |Гимны ном = «Land der Berge, Land am Strome» |Аудио = Land_der_Berge_Land_am_Strome_instrumental.ogg |Хицæутты титултæ = [[Президент]]<br />[[Канцлер]] |Хицæуттæ = [[Хайнц Фишер]]<br />(Heinz Fischer)<br />[[Вернер Файман]]<br /> (Werner Faymann) |Фæзуат = 83871 |Доны процент = 1,3 |Цæрджытæ = 9027999 |Бахыгъды аз = 2022 |Цæрджытæ сфыстмæ гæсгæ = |Сфысты аз = |Æнгомад = 107,6 |ÆМП = 254 095 млн |ÆМП хынцыны аз = 2004 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 35 |ÆМП иу адæймагмæ = 30960 |Валютæ = [[евро]] |Домен = [[.at]] |Телефонон код = 43 |Сахатон таг = +1 }} '''А́встри''' ({{lang-de|Österreich}} {{IPA|[ˈøːstɐˌʁaɪç]}}), официалон ном у '''Австрийы Республикæ''' ({{lang-de|Republik Österreich}}) у [[Европæ]]йы паддзахад, [[Европæйы Цæдис]]ы уæнг. Цæрынц дзы 8 206 524 адæймаджы ([[2005]]). Паддзахады фæзуат у 83&nbsp;858 [[квадратон километр|км&sup2;]]. [[Немыцаг æвзаг]] у Австрийы официалон æвзаг. Регионалон æвзæгтæ: [[Словенаг æвзаг|словенаг]] ([[Каринти (зæхх)|Каринти]]), [[Хорватаг æвзаг|хорватаг]], [[Венгриаг æвзаг|венгриаг]] (Бургенланд). Сæйраг сахар: [[Венæ]]. == Истори == Австрийы зæхх ромаг æфсæдтæ бацахстой [[-15|15-æм аз]]ы Чырыстийы райгуырды агъоммæ. [[1804]]-æм азæй Австри сси Габсбургты импери, стæй [[1867]]-[[1918]] уыд Австри-Венгрийы хай. == Политикон структурæ == Австри у, фараст сæрмагонд зæххы чи иу кæны, ахæм [[федераци]]. Нырыккон конституци райст уыд [[1920-æм аз]]ы, дыккаг хатт ныффидар конд уыд [[1945-æм аз]]ы. == Административон дих == {{main|Австрийы административон дих}} [[Ныв:The States of Austria Numbered.svg|thumb|left|400px|Австрийы федералон зæххытæ]] Австри у федераци, ис дзы 8 зæххы æмæ зæххы статус кæмæн ис, уыцы сахар — Венæ. Зæххыты номхыгъд: # [[Бургенланд]] # [[Каринти (зæхх)|Каринти]] # [[Дæллаг Австри]] # [[Уæллаг Австри]] # [[Зальцбург (зæхх)|Зальцбург]] # [[Штири (зæхх)|Штири]] # [[Тироль (зæхх)|Тироль]] # [[Форарльберг]] # [[Венæ]] == Географи == [[Ныв:Zireiner See Rofanspitze 2006 10.jpg|thumb|left|250px|Рофаны хох Бранденберджы Альпæты]] === Рельеф === Австрийы фæзуаты цыппарæм хай сты хæхтæ. == Цæрджытæ == === Адæмыхæттытæ === 98% [[австриæгтæ]], 0,3% [[хорватæгтæ]], 0,2% [[словенæгтæ]], 0,1% æндæртæ. {{къæртт-Австри}} {{ЕЦ}} {{Европæ}} [[Категори:Австри|*]] bgtlmmxp4ryhf6nx8w8l346t3t1srvd 0 3578 595670 579837 2026-07-03T21:29:00Z Taamu 795 595670 wikitext text/x-wiki {{Къæлиндар/Рухæны мæй}} == Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ == == Цаутæ == * [[1632]] — [[Якутск|Якутсчы]] бындур æвæрд. == Ацы бон райгуырдысты == * [[1911]] — [[Ляпунов, Андрейы фырт Алексей|Алексей Ляпунов]], уæрæсейаг математик. == Ацы бон амардысты == * [[1970]] — [[Ремарк, Эрих Мария|Ремарк]], гермайнаг фыссæг. [[Категори:Бонтæ]] 5mnsaj72usulmw8u9y9ld55jn98h207 0 3783 595671 579889 2026-07-03T21:29:17Z Taamu 795 595671 wikitext text/x-wiki {{Къæлиндар/Æртхъирæны мæй}} == Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ == == Цаутæ == * [[1972]] — Гермайнаг хицæуад радта 5 милуан [[доллар]]ы, [[хæдтæхæг]] æд пассажиртæ чи бацæхста, уыцы [[Араббаг адæм|араббаг]] [[терроризм|террористæн]]. == Ацы бон райгуырдысты == * [[1890]] — [[Молотов, Михаилы фырт Вячеслав|Вячеслав Молотов]], [[Сталин]]ы рæстæджы [[Советон Цæдис|советон]] политик. * [[1917]] — [[Бёрджесс, Энтони|Энтони Бёрджесс]], [[Стыр Британи|бритайнаг]] фыссæг. == Ацы бон амардысты == [[Категори:Бонтæ]] o42qmkolcxvavwqqt1alap21r6kcvox 0 5817 595692 555713 2026-07-03T21:52:03Z Taamu 795 595692 wikitext text/x-wiki {{Æндæр нысаниуæг|Цæгат Ирыстоны хъæуы тыххæй кæс [[Гори (Цæгат Ирыстон)]].}} {{ЦР |Статус = Сахар |Ирон ном = Гур |Оригиналон ном = {{lang-ka|გორი}} |Ныв = |Ном = |Паддзахад = Гуырдзыстон |Герб = |Тырыса = |Гербы уæрх = |Тырысайы уæрх = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 58|lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 06|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |Паддзахады картæйы ас = 300 |Регионы картæйы ас = 300 |Районы картæйы ас = 300 |Регионы тип = Гуырдзыстоны административон дих{{!}}Регион |Регион = Мидæггаг Картли |Регион таблицæйы = Мидæггаг Картли |Районы тип = Гуырдзыстоны муниципалитеттæ{{!}}Муниципалитет |Район = Гуры муниципалитет |Район таблицæйы = Гуры муниципалитет |Æмбалады тип = |Æмбалад = |Мидæг дихкæнынад = |Сæргълæууæджы тип = Мэр |Сæргълæууæг = [[Хинчегашвили, Владимир|Владимир Хинчегашвили]] |Бындурæвæрд = |Фыццаг кой = |Раздæры нæмттæ = |Фæзуат = |Бæрзæнды тип = |Центры бæрзæнд = |Бæстыхъæд = |Официалон æвзаг = |Официалон æвзаг-ref = |Цæрджытæ = |Сфысты аз = |Æнгомдзинад = |Агломераци = |Националон сконд = |Динон сконд = |Сахатон таг = +4 |DST = |Телефонон код = |Посты индекстæ = |Автомобилон код = |Идентификаторы тип = |Цифрон идентификатор = |ВикиКъæбицы категори = |Сайт = |Сайты æвзаг = }} '''Гур''' ({{lang-ka|გორი}} [гори]) у сахар [[Гуырдзыстон]]ы, [[Гуры муниципалитет]] æмæ [[Мидæггаг Картли]]йы регионы административон центр. Гуры бындур сæвæрдта [[Давид Аразæг]] ([[1089]]—[[1125]]). Нырыккон Гуры цæрынц 50 мин адæймаджы бæрц. [[1878-æм аз]]ы Гуры райгуырдис [[Сталин, Иосиф Виссарионы фырт|Иосиф Сталин]] (æцæг мыггаг — Джугашвили). Сахары ныр дæр ис Сталины [[музей]], администрацийы раз та — монумент (2010-æм азы июны йæ фехæлдтой). == Истори == [[1299-æм аз]]ы Гур райстой алайнаг хæстонтæ, манголты æрбабырстæй сæхи чи ирвæзтой æмæ ног сæйраг сахар сæхицæн чи агуырдтой, уыдон. [[1306-æм аз]]ы амардис аланты паддзах [[Ос-Бæгъатыр]] æмæ [[1320-æм аз]]ы гуырдзиаг паддзах [[Гиорги V (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги V]] горæт фæстæмæ райста æмæ алайнаг æфсад ныппырх кодта. [[Ныв:Goristatue.JPG|thumb|left|250px|Сталины монумент Гуры (2010-æм азы июны йæ фехæлдтой)]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-Гуырдзыстон}} {{Гуырдзыстоны сахартæ‎}} {{Гуры муниципалитет}} [[Категори:Гур|*]] kdj169exqgzyhvnirfb36ql6belo5ij 0 8583 595714 594975 2026-07-03T23:06:11Z Æghdaw patrul 24753 /* Константинополы басаст */ 595714 wikitext text/x-wiki {{Историон паддзахад |название = Скæсæн Ромы импери (Византия) |самоназвание = {{lang-la|Imperium Romanum Orientale, Romania}}<br>{{lang-el|Βασιλεία Ῥωμαίων, Ῥωμανία}} |статус = Импери |флаг = - |описание_флага = |герб = - |описание_герба = |карта = Byzantine Empire animated.gif |описание = |p1 = Ромы импери |image_p1 = [[Файл:Vexilloid of the Roman Empire.svg|30px]] |образовано = [[395-æм аз]]ы [[17 январы]] |ликвидировано = [[1453-æм аз]]ы [[29 майы]] |s1 = Латинаг импери |flag_s1 = Flagge Lateinisches Kaiserreich.png |s2 = Никейы импери |flag_s2 = Flag of the Greek Orthodox Church.svg |s3 = Трапезунды импери |flag_s3 = Banner of the Empire of Trebizond.svg |s4 = Эпиры деспотат |flag_s4 = Tocco stemma.svg |s5 = Османты импери |flag_s5 = Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg |s6 = Кипры къаролад |flag_s6 = Stemma reale di Giano di Cipro.svg |s7 = Венецийы республикæ |flag_s7 = Flag of Most Serene Republic of Venice.svg |s8 = Готи {{!}} Готийы кънйазад |image_s8 = [[Файл:Coat of arms of Gothia.svg|18px]] |s9 = Морейы деспотат |flag_s9 = Byzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png |s10 = Фессалоникийы къаролад |flag_s10 = Flag of Montferrat.svg |s11 = Ахейы кънйазад |image_s11 = [[Файл:Blason famille de Villehardouin.svg|18px]] |s12 = Афинæты герцогад |image_s12 = [[Файл:Blason fam fr de La Roche (Ducs d'Athènes).svg|18px]] |s13 = Наксосы герцогад |image_s13 = [[Файл:Sanudo family coa.svg|18px]] |s14 = Киликийы паддзахад |flag_s14 = Flag of the Rubenid Dynasty.svg |s15 = Болгарийы Дыккаг паддзахад |flag_s15 = Flag of the Second Bulgarian Empire.svg |столица = [[Константинополь]] |прочие крупнейшие города = [[Александрия]], [[Антиохи]], [[Эдессæ]] |династия = [[Византияйы императортæ|20 династийæ фылдæр]] |язык = [[Латинаг æвзаг|æрæджы латинаг æвзаг]], [[койне]], [[астæуккаг грекъаг æвзаг|астæуккаг грекъаг]] |официальный язык = [[Латинаг æвзаг|латинаг æвзаг]] (VII æнусы агъоммæ), [[астæуккаг грекъаг æвзаг|астæуккаг грекъаг]] |форма_правления = [[доминат]] |площадь = 3 500 000 км² (VI æнус), 440 000 км² ([[1281]]), 17 668 км² ([[1368]]) |население = 35 млн ([[VI æнус]]), 10 млн ([[XII æнус]]), 5 млн ([[1281]]) |религия = [[чырыстон дин]] |валюта = [[солид]], [[византияйаг згъæрæхца]], [[Дукат (згъæрæхца)|дукат]] |примечания = |до = Ромы импери |после = Османты импери |титул_правителей = [[Византияйы императортæ|Ромейты император]] |правитель1 = [[Флавий Аркадий|Аркадий]] (фыццаг) |год_правителя1 = [[395]]—[[408]] |правитель2 = [[Константин XI Палеолог|Константин XI]] (фæстаг) |год_правителя2 = [[1449]]—[[1453]] }} '''Византияйы импери''', '''Византия'''<ref>Ирон æвзаджы орфографи æмæ пунктуацийы æгъдæуттæ (Бакуыстой сыл Гуыриаты Т., Тахъазты X., Гæбæраты Н., Дзодзыккаты 3., Боцуаты Е., Майрæмыхъуаты Ф., Куыдзойты А.) — Дзæуджыхъæу: Ир, 2004 — 80 с.</ref>, '''Рум'''<ref name="Æлборты Барысби">[[Æлборты Барысби|Алборов Б. А.]] Некоторые вопросы осетинской филологии: статьи и исследования об осетинском языке и фольклоре. — Орджоникидзе: Ир, 1979. — 311с.</ref>, '''[[Урум]]'''<ref name="Æлборты Барысби"/> ({{lang-el|Βασιλεία των Ῥωμαίων}}, «[[Ром]]ы импери»); [[IV æнус]]<ref>Византийы сæвзæрд, куыд хицæн паддзахады, бæлвырдгонд нæу; ацы фарстайы фæдыл ис цалдæр алыхуызон версийы. Тæккæ арæхдæр æмбæлæг датæ — [[330-æм аз]] — уæд [[Константин I Цытджын]] бындур сæвæрдта Константинополæн; Æмбæлынц ма датæтæ: 1) [[III æнус]]ы кæрон (Ромы империйы хицæн фæткдаруат [[Диоклетиан]]ы рæстæг); IV æнусы астæу (Константинополь сси æххæстбарджын сæйраг сахар, [[Констанций II]] рæстæг); [[395-æм аз]] (Империйы фæдихдзинад дыууæ хайыл: Ныгуылæн æмæ Скæсæн); [[V æнус]]ы астæу — [[476-æм аз]] (Ныгуылæн Империйы æрхауд æмæ сæфт); VI-æм æнусы астæу (император [[Юстиниан I]]-æмы паддзахиуæг); [[VII-æм æнус]]ы астæу ([[Ираклий I]] персайнæгтæ æмæ араббæгты ныхмæ цы хæстытæ кодта, уыдоны фæстæ дуг). Кæс: Дашков С. Б. Императоры Византии. М., 1996. С. 8.</ref>—[[1453-æм аз]] — '''Скæсæн Ромы империйы''' ном ныгуылæйнаг [[историографи]]йы. Ном «Византияйы импери» (сахар [[Византий]]мæ гæсгæ, уый бынаты Ромы император [[Константин I Цытджын]] [[IV-æм æнус]]ы райдайæны бындур сæвæрдта [[Константинополь|Константинополæн]]) паддзахад райста ныгуылæйнаг историкты куыстыты нырид йæ сæфты фæстæ. Сæхæдæг сæхи византиæгтæ хуыдтой ''ромæгтæ'' — грекъагау «ромейтæ», сæ паддзахад та — «ромаг», «'''ромейаг'''» ({{lang-el|Βασιλεία των Ῥωμαίων}}). Ныгуылæйнаг ратæдзæнтæ ма хонынц Византияйы импери «Романи» ({{lang-en|Romania}}, {{lang-el|Ρωμανία}}). Йæ царды фылдæр хай ныгуылæйнаг æмдуггæгтæ йæ хуыдтой «грекъаг импери», [[грекъаг адæм|грекъæгты]] æлдариуæджы тыххæй культурæйы стæй цæрджыты нымæцы. [[Рагон Уырыс]]ы дæр йæ хуыдтой «Гречъы паддзахад», йæ сæйраг сахар та — «паддзахы сахар» ({{lang-ru|[[Константинополь|«Царьград]]»}}). Византияйы империйы сæйраг сахар йæ историйы дæргъы æнæсцухгæнгæйæ уыдис [[Константинополь]], астæузаманы егъаудæр сахартæй иу. Тæккæ уæрæхдæр территоритæ импери ахста император [[Юстиниан I]]-æмы рæстæджы. Уый фæстæ паддзахад цадæггай йæ зæххытæ сæфта, варвæрон къароладты, æмæ скæсæневропæйаг знæмты ныббырстыты фыдæй. [[Араббаг адæм|Араббаг]] тыхæйбайсгæ хæстыты фæстæ импери ма ахста айдагъ [[Грекъ|Гречъы]] æмæ [[Чысыл Ази]]йы территоритæ. [[IX]]—[[XI—æм æнус]]ты цасдæр фæтынджы фæстæ, хъуыддæгтæ раивтой егъау сæфтытæм, бæстæйы хæлд [[дзуархæсджытæ|дзуархæсджыты]] цæфты бын, æмæ бынсæфт [[сельджуктæ|сельджукты]] æмæ [[османтæ|османты]] ныббырстыты фыдæй. == Цæрджытæ == Византияйы империйы этникон сконд уыдис тынг алыхуызон, уæлдайдæр йæ историйы фыццаг этапы: [[грекъаг адæм|бердзенæгтæ]], [[сомихаг адæм|сомихæгтæ]], [[сириаг адæм|сириæгтæ]], [[коптаг адæм|коптæгтæ]], [[дзуттаг адæм|дзуттæгтæ]], [[Чысыл Ази]]йы цæрæг [[эллинизм|эллинизацигонд]] знæмтæ, [[фракиаг адæм|фракиæгтæ]], [[иллириаг адæм|иллириæгтæ]], [[дакаг адæм|дакæгтæ]]. Территоритæ куы фæцыбырдæр сты (VI æнусы кæронæй), уæд ма иуæй-иу адæмыхæттыты хай баззадис йæ арæнты æддæрдыгæй — уыимæ иу ардæм æрбафтыдысты æмæ æрцардысты æндæр адæмыхæттытæ ([[готаг адæм|готæгтæ]] IV—V æнусты, [[славяйнаг адæм|славяйнæгтæ]] VI—VII æнусты, [[араббаг адæм|араббæгтæ]] VII—IX æнусы, [[печенегаг адæм|печенегтæ]], [[половецаг адæм|половецæгтæ]] XI—XIII æнусты æмæ æнд. VI—XI æнусты Византияйы цæрджыты сконды уыдысты этникон къордтæ, кæдонæй фæстæдæр сæвзæрыд [[италиаг адæм|италиаг адæмыхатт]]. Византияйы экономикæйы, политикон царды æмæ культурæйы уæлиуæг кодтой бердзенæгтæ. Византияйы [[паддзахадон æвзаг]] IV—VI æнусты [[латинаг æвзаг|латинаг]], [[VII-æм æнус]]æй æмæ империйы фæцарды кæронмæ [[грекъаг æвзаг|бердзенаг]]. == Паддзахадон арæзт == [[Файл:Roman empire 395.jpg|thumb|300px|left|Ромы импери 395-æм азмæ]] [[Ромы импери]]йæ Византия райста хицауиуæджы [[монархи|монархион]] формæ йæ саргъы [[Византияйы императортæ|императоримæ]]. VII-æм æнусæй паддзахады сæргълæууæджы арæхдæр хуыдтой [[автократор]] æмæ [[василевс]] (базилевс). дæргъвæтин рæстæджы æвæрд цыдис раздæры паддзахадон æмæ финансон фæтклæвæрды систæмæ. Фæлæ [[VI-æм æнус]]ы кæронæй райдыдтой ахъаззаг ивддзинæдтæ. Реформæтæ тынгдæр баст уыдысты хъахъхъæнынадимæ (административон дих [[фем]]тыл [[экзархат]]ты бæсты) æмæ грекъаг культурæйы æлдариуæгимæ ([[логофет]]ы, [[стратег]]ы, [[друнгари]]ы æмæ æндæр хæсæдты баконд). [[X-æм æнус]]æй уæрæх кæнын райдыдта [[феодализм]], ацы процесс расайдта феодалон [[аристократи]]йы минæвæртты паддзахы бадæныл бафидардзинад. Империйы фæстаг бонмæ не ’нцайынц бирæнымæцон растæдтытæ æмæ тох императоры [[трон]]ыл. === Византияйы императортæ === {{main|Византияйы императортæ}} Ныгуылæн Ромы Импери сæфты фæстæ [[476-æм аз]]ы, Скæсæн Ромы Импери ма дарддæр цардис мин азы бæрц, историографийы уыцы рæстæгæй хуындис Византия. Византияйы æлдариуæггæнæг къласы характерон миниуæг уыдис йæ бæрзонд мобилондзинад.<ref name="guillou">Гийу А. Византийская цивилизация / Пер. с франц. Д. Лоевского; Предисл. Р. Блока. — Екатеринбург: У-Фактория, 2005. — 552 с ISBN 5-94799-474-7</ref> Адæймаджы бон уыдис бынтæй фæндаг айгæрдын хицауадмæ, зæгъæм карьерæ скæнгæйæ æфсады æмæ бакусгæйæ хæстон кад. Афтæ зæгъæм император [[Михаил II Травл|Михаил II]] уыдис æнæахуыр [[æххуырст]], уыимæ ма йын уыдис мæлæты тæрхон рахастæуыд, император [[Лев V Сомихаг]]æй, змæсты тыххæй æмæ йæ æфхæрд фæстæдæрмæ хаст æрцыдис [[802-æм аз]]ы [[Ног аз]]ы бæрæгбоны тыххæй, [[Василий I (Византияйы император)|Василий I]] уыд зæхкусæг, уый фæстæ та бæхты æууæрдæг зынгæ стыр хицаумæ. [[Роман I Лакапин]] дæр уыдис зæхкусджытæй рацæуæг, [[Михаил IV Пафлагон|Михаил IV]] император суыны размæ уыдис æхцатæ ивæг, йæ иу æфсымæры хуызон.<ref name="guillou"/> == Æфсад == Кæд Византия æфсад райста [[Ромы импери]]йæ, уæддæр йæ арæзт хæстæг уыдис эллинон паддзахæдты [[фалангæ (рæнхъыстад)|фалангон]] системæмæ. Византияйы царды кæронмæ æфсад ссис сæйрагдæр æххуырст, æмæ хицæн кодта ныллæг хæстхъомдзинадæй. [[Файл:Battle of Dara-battleplan.png|thumb|left|Дарæйы хæсты пълан [[530-æм аз]], Уым Византия баххуырста аллыхуызон фæсарæйнаг салдæтты, уыдонимæ [[гуннаг адæм|гуннты]]. [[:en:Battle of Dara]]]] [[Файл:Byzantine Empire Themata-650.png|thumb|250px|Византияйы империйы [[фем]]тæ]] Фæлæ деталты уыдис куыстгонд хæстон фæтклæвæрды æмæ ифтонгкæныны систæмæ, мыхуыргонд цыдысты куыстытæ [[стратеги]] æмæ [[тактикæ]]йыл, уæрæх пайдагонд цыдис алыхуызон техникон мадзæлттæй, зæгъæм знæгты ныххауды тыххæй фехъусынкæнынмæ арæзт цæуы маякты системæ. Зæронд ромаг æфсадæй хъауджыдæр тынг сырæзтис [[флот]]ы нысаниуæг, уый [[грекъаг арт|«грекъаг арты»]] æххуысæй бацахсы æлдариуæг денджызы. [[Сасанидтæ|Сасанидтæй]] фæзмыд цæуы æххæстæй згъæрджын бæхджын æфсад — [[катафрактаритæ]]. Уыимæ фесæфынц техникон вазыг [[Æхсæнгарз|æхсæнгæрзтæ]], [[баллистæ]]тæ æмæ [[катапультæ]]тæ, иуварсгонд æрцыдысты хуымæтæгдæр [[требушет|дурæхсджытæй]]. Æфсады æмбырды [[фем]]он системæмæ ахызт бæстæйæн фадат радта 150 азы æнтыстджын хæстытæ кæнын, фæлæ зæхкусджыты финансон смæгуырдзинад æмæ [[феодалтæ|феодалтæм]] дæлбар кæй бацис, уый цадæггай фæныллæгдæр кодта сæ хæцынхъомдзинад. Комплектацийы системæ раивта феодалонмæ, уæздæттæ хъуамæ æфсæддон контингенттæ æрвыстаиккой зæххæй пайдакæныны бартæ сын лæвæрд кæй цыдис, уый тыххæй. Дарддæр æфсад æмæ флот тынгæй-тынгдæр цæуынц заууатмæ, империйы фæстаг рæстæг та свæййынц сыгъдæг æххуырст сконды. [[1453-æм аз]]ы [[Константинополь]] цæрджыты нымæцимæ 60 мины равæрдта æрмæст 5 минон хи æфсад æмæ 2,5 мины æххуырст. [[X-æм æнус]]æй Константинополы императортæ æххуырстой [[рус]]ты æмæ сыхаг варвæрон знæмтæй хæстонты. [[XI-æм æнус]]ы этникон хæццæ [[варягтæ]] уыдысты зынгæ бынатыл уæззау фистæгæфсады, рог бæхæфсад та арæзт цыдис цæугæцардгæнæг знæмтæй. [[Викингтæ|Викингты]] балцыты дуг, XI æнусы райдайæны, кæронмæ куы æрхæццæ, уæд æххуырстытæ [[Скандинави]]йæ (æмæ ма викингтæй тыхæйбайст [[Норманди]]йæ æмæ [[Англис]]æй)<ref>уæлдайдæр массон уыдис [[англосакстæ|англосаксты]] æрбаивылд Императоры Варягаг гвардимæ [[Англисы нормандаг тыхæйбайст]]ы фæстæ.</ref> [[Зæххастæуы денджыз]]ы сæрты баздæхтысты Византимæ. Фидены [[норвегиаг адæм|норвегиаг]] къарол [[Харальд Тызмæг]] цалдæр азы хæцыдис Варягаг гвардийы нæхъæн Зæххастæуон денджызы регионыл. Варягаг гварди хъæбатырæй хъахъхъæдта [[Константинополь]] [[дзуархæсджытæ]]й [[1204-æм аз]]ы æмæ пырхгонд æрцыдис сахары бацахсты рæстæг. == Экономикæ == [[Файл:ByzantineBronzes.jpeg|thumb|left|Византиаг [[бронзæ|бронзæйæ]] [[згъæрæхцатæ]], Анастасий I-мы паддзахиуæг, [[498]]—[[518]].]] Паддзахады скондмæ хаудтой хъæздыг зæххытæ бирæнымæцон сахартимæ — [[Мысыр]], [[Чысыл Ази]], [[Грекъ]]. Сахарты æрмгусджытæ æмæ сæудæджергæнджытæ иу кодтой [[корпораци]]тæм. Корпорацимæ бахауын уыдис привелеги, уырдæм бахизынмæ хъуыдис сæххæст кæнын аллыхуызон домæнтæ. Эпархæй (сахары сæрдар) æвæрд домæнтæ Константинополы 22 корпорацийæн уыдысты X æнусы иугонд уынффæты æмбырдгондмæ — [[Эпархы чиныг|Эпархы чиныгмæ]].<ref>История Средних веков в 2 т. под ред. С. П. Карпова том 1 стр. 170</ref> Фæтклæвæрды системæ уыд тынг коррупцигонд, хъалонтæ тынг бæрзонд, фæлæ уæддæр Византияйы экономикæ дæргъвæтин рæстæджы уыдис тæккæ хъомысджындæр [[Европæ]]йы. Базарад цыдис æппæт Ромы раздæры зæххытимæ ныгуылæны, æмæ [[Инди]]йымæ ([[Сасанидтæ|Сасанидты]] æмæ араббæгты сæрты) скæсæны. Араббаг тыхæйбайстты фæстæ дæр импери уыдис тынг хъæздыг. Фæлæ финансон хæрдзтæ дæр уыдысты тынг стыр, бæстæйы хъæздыгдзинад та сиддтис тынг хæлæгдзинад аллыварсцæрджытæй. Базарады цауддзинад (расайдтой, йæ италиаг сæудæджергæнджытæн цы уæлбартæ лæвæрд æрцыдысты, уыдон), Константинополы бацахст дзуархæсджытæй æмæ османты ныббырст æркодтой [[финанстæ|финансты]] кæронгæнæн цауддзинадмæ, æмæ паддзахады æрхаудмæ. == Зонад, медицинæ, барад == Византиаг зонад паддзахады уæвындзинады æппæт дæргъы уыдис æнгом баст [[антикон философи]]йымæ æмæ [[метафизикæ]]имæ. Ахуыргæнды сæйраг архайд уыдис æмхæст фæзойы, уым ахаста стыр æнтыстдзинæдтæм, зæгъæм дæнцæгæн ис æрхæссæн [[Софияйы стыр аргъуан (Константинополь)|Софияйы стыр аргъуаны]] сарæзт æмæ [[грекъаг арт]]ы æрхъуыдыдзинад. Уыимæ сыгъдæг зонад зæгъæн ис æмæ размæ нæ цыдис, нæдæр гуырыдис ног теоритæ, нæдæр антикон хъуыдыгæнджыты идейæтæ тынгад кодтой. Юстианины дугæй раст фыццаг миназы кæронмæ наукон зонындзинад баййæфта тыхджын цауддзинад, фæлæ фæстæдæр та византиаг ахуыргæндтæ сæхи равдыстой, уæлдайдæр [[астрономи]]йы æмæ [[математикæ]]йы, фæлæ уый рауад персайнаг æмæ араббаг зонады æнтыстытыл æнцойгæнгæйæ. Византиаг медицинæ уыдис зонады иу æнæбирæ фадыгтæй, кæм антикон рæстæджы хъауджы, уыдис прогресс æвдыст. Византиаг медицинæйы тæфаг йæхи бæрæг дардта куыд араббаг бæстæты, афтæ [[Сæндидзæн дуг|Сæндидзæны дуджы]] Европæйы дæр. Империйы уæвындзинады фæстаг сæдæ азы Византия ахъаззаг фæцис рагон грекъаг литературæйы рапарахатæн Италийы. Уæды рæстæджы астрономийы æмæ математикæйы сæйраг ахуыргæнæн центр сси академи [[Трабзон|Трапезунды]]. === Барад === {{main|Византиаг барад}} [[Юстиниан I]] реформæтæ барады фадыджы стыр тæфаг бахастой [[юриспруденци]]йы рæзтмæ. Византиаг тугтæрхонон барад уыдис дзæвгарæй ист Уырысæй. == Истори == {{main|Византийы историйы фондз периоды}} === Паддзахады фæдихдзинад Скæсæн Ромы æмæ Ныгуылæн Ромы империтыл === [[Файл:Imperium Romanum.png|thumb|left| Паддзахады фæдихдзинад Скæсæн Ромы æмæ Ныгуылæн Ромы империтыл]] [[330-æм аз]]ы [[Византияйы императортæ|Ромы император]] [[Константин Цытджын]] расидтис йæ бæстæйы сæйраг сахарæй [[Византий]], йæ ном йын аивгæйæ [[Константинополь|Константиномолмæ]]. [[Файл:Constantine Musei Capitolini.jpg|thumb|[[Константин I]]]] Сæйраг сахары ахасты хъæуындзинад уыдис сидт фыццаджы дæр раздæры сæйраг сахар — [[Ром]] — дардæвæрд кæй уыдис паддзахады тæссаг скæсæйнаг æмæ цæгат-скæсæйнаг арæнтæй. Константинополæй хъахъхъæнынад саразын бирæ æнцондæр уыдис, Ромимæ абаргæйæ. Ноджы ма сæйраг сахары аивды аххосæгты фæамонынц Константины диноы зæрдæрардтæ: уый тынгдæр зæрдыл дардта [[чырыстон дин]] æмæ нæ уарзта, муртад парахад кæм уыдис, уыцы Ром. Скæсæн æмæ Ныгуылæн империтыл кæронмæ фæдих сты [[395-æм аз]]ы, император [[Феодосий I|Феодосий Цытджын]] куы фæмард. Византияйы сæйраг хъауджыдзинад [[Ныгуылæн Ромы Импери]]йæ уыдис йæ территорийыл æлдариуæг кæй кодта [[эллинизм|грекъаг культурæ]]. Хицæндзинæдтæ фылдæрæй-фылдæр кодтой, æмæ дыууæ сæдæ азы æмгъуыдмæ [[паддзахад]] æххæстæй райста индивидуалон бакаст. === Хæдхъом Византияйы сырæзт === {{сæйраг|Византиаг æвзаг}} Византия куыд хæдхъом паддзахад сырæзтис [[330]]—[[518]] азты периоды. Уæд [[Дунай (цæугæдон)|Дунайы]] æмæ [[Рейн (цæугæдон)|Рейны]] арæнты сæрты ромаг территоримæ хызтысты бирæнымæцон варвæрон, фылдæр [[гермайнаг адæмтæ|гермайнаг знæмтæ]]. Скæсæны арæнтыл дæр уавæр æнцон нæ уыдис. [[378-æм аз]]ы [[вестготаг адæм|вестготтæ]] хъуыстгонд [[Адрианополы тох]]ы, фæуæлахиз сты, император [[Валент]] фæмард æмæ [[Аларих]] нызаууат кодта æнæхъæн [[Грекъ]]. Фæлæ тагъд рæстæджы Аларих ацыдис ныгуылæны ’рдæм — [[Испани]] æмæ [[Галли]]мæ, уым готтæ бындур сæвæрдтой сæхи паддзахадæн, æмæ Византийæн уыдонæй тас нал уыдис. [[Файл:Villa Del Casale Char.jpg|thumb|200px|right|]] [[441-æм аз]]ы готты аивтой [[гуннаг адæм|гуннтæ]]. [[Аттилæ]] цалдæр хатты расидти хæст, æмæ афтиддæр стыр хъалонты бафыстæй рауадис йæ дарддæры бабырстытæ бауыромын. [[451-æм аз]]ы адæмты тохы ([[Каталауны быдыртæ]]) Аттилæ фæхæрд, æмæ йæ паддзахад тагъд рæстæджы фехæлд. [[V-æм æнус]]ы дыккаг æрдæджы тас æфтауын райдыдта [[Остготты импери|остготты]] паддзахад, [[Теодорих]] ныггæныстон кодта [[Македони (Грекъ)|Македони]], тæссаг уавæры уыдис [[Константинополь]] дæр, фæлæ ацыдис ныгуылæнмæ, бацахста Итали æмæ Ромы хæлддзæгтыл бындур сæвæрдта йæхи паддзахадæн. Уавæр тынг æнкъуысын кодтой бирæнымæцон чырыстон [[ересь|ерестæ]] — [[арианон]], [[несторианон]], [[монофизитон]]. Ныгуылæны рагæй [[папад]] (уырыс. ''папство''), [[Лев I (ромы папæ)|Лев Цытджынæй]] ([[440]]—[[461]]) райдайгæйæ, фидар кодта папон монархи, Скæсæны та [[Александрия]]йы [[патриарх (аргъуанон цытном)|патриархтæ]], уæлдайдæр та [[Кирилл Александриаг|Кирилл]] ([[422]]—[[444]]) æмæ [[Диоскор]] ([[444]]—[[451]]), фæлвæрдтой сæвæрын папæйы бадæн Александрияйы. Уый йеддæмæ, уыцы [[змæст]]ыты рæстæг уæлæмæ уæлдон кодтой зæронд националон хъаугъатæ, æмæ нырма цæрæг [[сепаратизм|сепаратистон тенденцитæ]]; афтæмæй динон конфликттимæ æнгом стыхстысты политикон интерестæ æмæ нысæнттæ. [[502-æм аз]]ы [[Перс|персайнæгтæ]] сног кодтой æфсæрст скæсæнæй, [[славяйнæгтæ]] æмæ [[булгайраг адæм|булгайрæгтæ]] райдыдтой лæбурын [[Дунай (цæугæдон)|Дунайæ]] хуссарырдæм. Мидызмæстытæ схæццæ сты кæройнаг гæрæнтæм. Сæйраг сахары цыдис карз тох «кæрдæгхуызтæ» æмæ «копрадзхуызты» (уæрдæтты командæты хуызтæм гæсгæ) партиты ’хсæн. Æппынфæстаг, фидар хъуыдæг цыдис ромаг традици, æмæ мынæг нæ уагъта хъуыдытæ ромаг дунейы иудзинады тыххæй, æнæсцухæй здæхта адæмы зонд Ныгуылæнмæ. Цæмæй ахæм æнæхъæддыхдзинад уавæрæй паддзахад рацыдаид, уый тыххæй хъуыдис фидар къух, бæрæг политикæ дырыс æмæ раст пълæнттимæ. Ахæм политикæ æххæст кодта [[Юстиниан I]]. [[Файл:Byzantium550.png|thumb|300px|right|Византийы импери [[550-æм аз]]мæ]] === VI æнус. Император Юстиниан === [[518-æм аз]]ы император [[Анастасий (Византияйы император)|Анастасийы]] мæлæты фæстæ паддзахы бынатмæ схызтис гвардийы сæргълæууæг [[Юстин I|Юстин]] — [[Незаманы Македони|македойнаг]] зæхкусджытæй рацæуæг. Паддзахиуæг кæнын уыдаид тынг зынвадат уыцы кæсын-фыссын нæзонгæ зæронд лæгæн, йæ цуры куы нæ разындаид йæ хæстæг Юстиниан. Юстины æлдариуæджы тæккæ райдайæнæй хицауад æцæгæй уыдис [[Юстиниан I|Юстинианы]] къухты. Уый дæр уыд Македонийы гуырд, фæлæ райста иттæг хорз ахуырад æмæ разындис тынг курдиатджын аллыхуызон миниуджытæй. [[527-æм аз]]ы æххæст бартæ райсгæйæ Юстиниан бавнæлдта йæ фæндтæ æххæст кæнынмæ империйы фæстæмæ къæхтыл слæууыны тыххæй, æмæ императоры хицауиуæг фидар кæнынмæ. Цæдисы бацыдис ахадгæ диныздæхтимæ. Юстинианы рæстæг [[еретик]]ты тыхæй ивтой официалон динмæ æртхъирæнгæнгæйæ граждайнаг барты истæй, æмæ суанг мæрдæфхæрдæй дæр. [[Файл:Justinian mosaik ravenna.jpg|thumb|'''Император [[Юстиниан I]]''' æмæ [[Велизарий]]. [[Мозаикæ]]. [[Равеннæ]], сыгъдæг Виталийы аргъуан]] [[532-æм аз]]ы онг æнæвдæлон уыдис [[Никæ (растад)|сæйраг сахары ралæудтытæ]] цъист кæнынæй æмæ персайнæгты ныббырстытимæ тох кæнынæй, фæлæ тагъд рæстæджы йæ политикæйы сæйраг здæхт азылдис ныгуылæны ’рдæм. [[Варвæрон къароладтæ]] ивгъуыд æнусы æрдæгмæ ныллæмæгъ сты, цæрджытæ сидтысты империимæ баиумæ, æппынфæстаг [[гермайнаг адæм|гермайнæгты]] къаролтæ сæхæдæг дæр нымадтой Византийы домæнты закъондзинад. [[533-æм аз]]ы æфсад, йæ сæргъы [[Велизарий]] афтæмæй, ныццавта [[вандайлаг адæм|вандайлæгты]] æмæ [[аллон адæм|аллонты]] паддзахады [[Цæгат Африкæ]]йы. Иннæ нысан сси [[Итали]], уæззау хæст [[Остготтæ|Остготты къароладимæ]] цыдис 20 азы æмæ фæцис византийæгты уæлахизæй. [[Файл:Half follis-Justinian I-sb0165.jpg|thumb|300px|left|Император Юстиниан I згъæрæхцайыл]] 554 æм азы [[Вестготты къаролад]]ыл ныххаугæйæ Юстиниан йæхи бакодта [[Испани]]йы хуссайраг хай дæр. Уыцы архайдтыты фæстиуæгæн бафиппайын ис æмæ империйы зæххытæ систы дыууæ хатты фылдæр. Фæлæ уыцы æнтыстытæ æрдомдтой паддзахады тыхты æгæр егъау хардзтæ, æмæ уымæй спайда кодтой персайнæгтæ, славянтæ, авартæ æмæ гуннтæ, кæдон стыр зæххытæ нæ байстой уыцы рæстæг, фæлæ ныггæныстон кодтой бирæ территоритæ Империйы скæсæны. [[Файл:Justinian Byzanz.png|thumb|300px|right|Византийы импери [[554-æм аз]]мæ.]] Византиаг дипломати дæр архайдта цæмæй æппæт иннæ дунейы уæллоз æвæрд æрцæуой империйы престиж æмæ æндæвд. Æхцаты æмæ хорзæхты æнтыстджын уæрсты, æмæ империйы знæгты астæу хæрзарæхстджынæй хъаугъатæ тыды руаджы Византийы дипломати дæлбар кодта [[Варвæртæ|варвæрон адæмыхæттыты]], кæдон хæтыдысты монархийы арæнтыл. Византияйы æндæвды сферæмæ æфтауыны тыххæй ма парахат архайд цыдис [[чырыстон дин]]ы динамындæй. Миссионерты архайд, [[Сау денджыз]]ы былгæрæттæй [[Абиссини]]йы уæлвæзты æмæ [[Сахарæ]]йы оазисты онг уыдис византиаг политикæйы характерондæр æвдисæнтæй иу. Хæстон экспанси йæдтæмæ ма Юстинианы иннæ ахъаззагдæр хæслæвæрдтæй иу, уыдис административон æмæ финансон реформæтæ. Импреийы экономикæ уыдис уæззау кризисы, фæткдаруат хъыгдæрд уыд [[коррупци]]йæ. Цæмæй фæткдаруат рацарæзт æрцæуа, уый тыххæй император райдыдта æххæст кæнын закъондæттынады кодификаци, стæй реформæты рæнхъ, кæдон проблемæтæ бындурæй нæ аиуварс кодтой, фæлæ уæддæр цыдæр æххуыс фæсты. Нæхъæн империйыл стынг ис арæзтад, Антонинты «сызгъæрин рæстæджыты» рацыдæй егъаудæр. Ног тæмæн акалдта культурæ. === VI—VII æнустæ === Фæлæ номдзыддзинад æлхæд æрцыдис зынаргъ аргъæй — экономикæ фæхæлд хæстытæй, цæрджытæ смæгуыр сты æмæ Юстинианы ивджытæ ([[Юстин II]] (565—578), [[Тиверий II]] (578—582), [[Маврикий (Византияйы император)|Маврикий]] ([[582]]—[[602]])) сæ цæст сæйрагдæр дардтой нырид хъахъхъæнынадмæ, æмæ рахастой политикæйы здæхт скæсæнырдæм. Юстинианы тыхæйбайсттæ рауадысты тæссонд — VI—VII æнусты кæронмæ Византийæ фæсæфта æппæт ист территоритæ скæсæны, баззад ма йæм уым афтиддæр Хуссар Итали. Уыцы рæстæджы [[лангобардтæ|лангобардты]] æрбабырст айста Византияйæ [[Итали]]йы æрдæг, [[591-æм аз]]ы [[Перс]]имæ хæсты рæстæг ахст æрцыдис [[Сомих]], цæгаты дарддæр цыдис ныхмæлæуд [[славяйнæгтæ|славяйнæгтимæ]] æмæ [[авартæ|авартимæ]], кæдон [[560-æм аз]]ты æрбынат кодтой Дунайыл. Фæлæ иннæ [[VII æнус]]ы райдайæны персайнæгтæ хæст ногæй райдыдтой æмæ дзæвгар æнтыстытæ самал кодтой империйы бирæнымæцон змæстыты тыххæй. [[610-æм аз]]ы [[Карфаген (сахар)|Карфагенаг]] экзархы фырт [[Ираклий (Византияйы император)|Ираклий]] раппæрста император [[Фока (Византияйы император)|Фокайы]] æмæ бындур сæвæрдта ног династийæн, уыцы династи хъом разындис паддзахадæн тас чи æвзарын кодта, уыцы хъуыддæгты ныхмæ лæууын. Уый уыдис Византияйы историйы тæккæ зындæр рæстæджытæй иу, персайнæгтæ бацахстой [[Мысыр]], [[Сири]] æмæ [[Чысыл Ази]]йы хай, æртхъирæн кодтой [[Константинополь|Константинополæн]], [[авартæ]], [[славяйнæгтæ]] æмæ [[лангобардтæ]] бырстой арæнтæм аллы здыгæй. Ираклий рамбылдта иу рæнхъ хæстæмбæлды персайнæгтимæ, ахаста хæст сæ территоримæ, уый фæстæ [[сах]] [[Хосров II]] мæлæт, æмæ цалдæр растады æрдомдтой персайнæгты æппæт тыхæйбайстæ раздахын æмæ фидыддзинад сæххæст кæнын. Фæлæ дыууæ бæстæйы дæр тынг кæй баихсыдысты ацы тохы, уый фадат радта æмæ бындур сæвæрдта араббаг тыхæйбайсттæн. [[Файл:Sassanid_Empire_620.png|250px|left|thumb|[[Сасанидты]] [[Персаг импери]] 610 азы.]] [[626-æм аз]]ы Константинополыл æрхъула кодтой авартæ, славянтæ æмæ сæ цæдисон персайнæгтæ. Ацы цауы тыххæй фыстæджытæ ис зæронд гуырдзиаг къухæйфысты («Константинополыл æртыхстытсы скифтæ, кæдон сты уырыссæгтæ») æмæ XV—XVII æнусты зæронд славяйнаг къухæйфыстты, уыдонмæ гæсгæ ис æнхъæлын, хъулагæнджыты хай кæй уыдис Астæуккаг Поднепровьйæйы хъæддон тæлмы славяйнæгтæ.<ref>Я. Е. Боровский. [http://www.russiancity.ru/fbooks/f2.htm ''Византийские, старославянские и старогрузинские источники о походе русов в VII в. на Царьград'']// Древности славян и Руси. М.: Наука, 1988, с.114-119.</ref>. Сахар райсыны фæлварæн фехæлдис, аварты æмæ славяйнæгты астæу куы стынг ис быцæудзинад, æмæ сæ фæстæмæ ацæуын бахъуыдис. [[634-æм аз]]ы [[халиф]] Омар æрбабырста Сиримæ. [[635]] азы араббæгтæ бацахстой [[Дамаск]]. Скъуыддзаггæнаг хæстæмбæлд византиæгты æмæ араббæгты æхсæн Сирийыл цæстдарды тыххæй æрцыдис [[636-æм аз]]ы 20 августы. Арæх æмбæлынц æгæр бæрзонд нымæцтæ византиаг æфсады бæрцы тыххæй уыцы хæстæмбæлды, император Ираклий дам æрымбырд кодта 200 мин адæймаджы Сири байсынмæ (фæдзурынц ма 400 мины дæр), фæлæ æцæгдзинадæй Византияйы æфсады нымæц Ярмучы хæстæмбæлды рæстæджы уыдис бæрæг къаддæр 100 минæй (Большаков 1993: 54). Хæсты фæстиуæг скъуыддзаг кодтой æрдзон уавæртæ: змисджын тымыгъ фæуыргъуыйау кодта византиæгты. Ираклийы æфсад уыдис бирæнацион. Грекъæгтæ йæдтæмæ ма дзы уыдысты сомихæгтæ æмæ чырыстон араббæгтæ. Пысылмон араббæгтæ фæуæлахиз сты. Ираклий фæстæмæ раздæхтис Константинополмæ. Фæстæдæр 40 азы æмгъуыдмæ сæфт æрцыдысты Мысыр, [[Цæгат Африкæ]], Сири, [[Палестинæ]], Уæллаг Месопотами, æмæ арæх ацы бæстæты цæрджытæ, фæлмæцыд уæвгæйæ хæстытæй, нымадтой араббæгты сæрибаргæнджытыл, уымæн æмæ фыццаг рæстæг иу уыдон фæныллæг кодтой хъалон. Араббæгтæ сарæзтой флот æмæ бавнæлдтой Костантинополмæ дæр. Фæлæ ног император, [[Константин IV]] Погонат ([[668]]—[[685]]) сын ныхкъуырд ратта. Æмæ кæд араббæгтæ фондз азы дæргъы Константинополыл æртыхстытсы ([[673]]—[[678]]) сурзæххæй дæр æмæ денджызæй дæр, уæддæр йæ сæ бон нæ бацис бацахсын. Грекъаг [[флот]]æн тынг ахъаз фæцис «[[грекъаг арт]]ы» æрæджион æрымыст, уый æруаджы асырдта араббæгы эскадрæтæ æмæ сæ Силеуммы дæтты ныддæрæн кодта. Сурзæххыл халифаты æфсæдтæ æрцыдысты дæрæнгонд Азийы. [[Файл:Califate 750.jpg|thumb|left|300px|[[Халифат]] [[632]]—[[750-æм аз|750-æм æзты]]. Аллыхуызон хуызтæй æвдыст цæуынц пысылмæтты зæххытæ [[Мухаммад]]ы амæлæты рæстæгмæ, фыццаг æртæ халифы тыхæйбайсттæ, æмæ [[Омейядтæ|Омейадты]] тыхæйбайсттæ]] Ацы кризисæй импери рацыдис æнгомгонддæрæй æмæ монолитондæрæй, йæ националон сконд сси иугъæдондæр, динон хицæндзинæддтæ баззадысты раздæры афонты уымæн æмæ [[монофизитон]] æмæ [[арианон]] диныздæхттæ сæйраг дæр парахат уыдысты сæфт Мысыры æмæ Цæгат Африкæйы. VII æнусы кæронмæ Византийы территори хæццæ кодта Юстинианы империйы æртыккæгæм хаймæ. Йæ аппон территоритæ уыдысты грекъæгтæ кæнæ элинизацигонд знæмтæ кæм цардысты уыцы зæххытæ, дзырдтой дзы сæйрагдæр бердзенаг æвзагыл. Уыцы рæстæджы райдыдта славяйнаг знæмты массон миграци [[Балканы æрдæгсакъадах]]мæ. VII æнусы апарахат сты [[Мези]]йыл, [[Фраки]]йыл, [[Македони]]йыл, [[Далмаци]]йыл, [[Истри]]йыл æмæ [[Грекъ|Гречъы]] зæххытыл. Цасдæр нымæц сæ æрцæрын кодтой [[Чысыл Ази]]йы. Баивта цæрджыты этникон сконд империйы скæсæйнаг хайы дæр, фæзындысты сомихæгты, персайнæгты, сирийæгты, араббæгты цæрæнрæттæ. [[VII æнус]]ы æххæстгонд æрцыдысты ахъаззаг реформæтæ фæткдаруаты — [[эпархи]]ты æмæ [[экзархат]]ты бæстæ импери дихтæгонд æрцыдис [[фем]]тыл, дæлбар уыдысты [[стратиг]]тæн. Империйы ног националон сконд æркодта уымæ, æмæ [[грекъаг æвзаг]] сси официалон, императоры титул дæр райдыдта бердзенагау зæлын — ''[[василевс]]'' ([[:en:Basileus]] Rōmaiōn). Администрацийы рагон [[латинаг æвзаг|латинаг]] титултæ кæнæ фæсæфынц, кæнæ æрцæуынц эллинизацигонд, сæ бынæтты та фæзынынц ногтæ —''логофеттæ'', ''стратегтæ'', ''эпархтæ'', ''друнгаритæ''. Æфсады, кæцы фылдæр арæзт уыдис азиатæгтæй æмæ сомихæгтæй, грекъаг æвзаг ссис приказты æвзаг. Æмæ кæд Византийы импери йæ фæстаг бонтæм хаста ном Ромы импери, уæддæр латинаг æвзагæй пайдагонд нал цыдис (афтиддæр ма йыл дзырдтой империйы цалдæр кæронраны, уым ма пайда кодтой адæмон латынæй, уыцы æвзагы бындурыл сæвзæрыдысты [[румынаг æвзаг]] [[Даки]]йы æмæ [[далматинаг æвзаг]] [[Иллири]]йы. === VIII æнус === [[Файл:ByzantineEmpire717AD.png|thumb|left|365px|Византияйы импери [[717-æм аз]]мæ.]] Рæстæгмæ стабилизацийы та ногæй раивта кризисты рæгъ — хæстытæ [[болгайраг адæм|болгайрæгтимæ]], [[араббаг адæм|араббæгтимæ]], æнæрынцайгæ растадтæ. Æппынфæстаг [[Лев Исавр]] схызтис куыд Лев III паддзахы бынатмæ, æруырдæдта империйы хæлд æмæ араббæгтæн скъуыдзаггæнаг дæрæн ныккодта. Æрдæгæнусон æлдариуæджы фæстæ дыууæ фыццаг Исавры скодтой импери хъæздыг æмæ цæрдхуыз, нæ сæ бахъыгдæрдта нæдæр [[емынæ]] [[747-æм аз]]ы нæдæр змæстытæ, кæдон расайдта иконæты ныхмæ тох. Иконæты ныхмæ тохы фарс кæй рахæцыдысты Исавриаг династийы императортæ, уымæн уыдис куыд динон, афтæ политикон фактортæ дæр. Бирæ византиæгтæ [[VIII æнус]]ы райдайæны зæрдæхудт уыдысты уæлдай мæнгуырнынæдты парахатæй, уæлдайдæр та цы бынат ахста дины [[иконæ]]тæн табугæнæн, уырнынад сæ диссаджы миниуджытыл; бирæтæ æнхъæлдой уый динæн зиантæ кæй хæссы. [[Файл:Vlahernskaya.jpg|thumb|left|Византиаг — Хуыцауы мад Влахернаджы иконæ — империйы хъахъхъæнæг. [[Третьяковы галерей]].]] Уыимæ императорты тыхсын кодта аргъуаны рæзгæ хъомысдзинад. Ноджы дæр ма иконæтыл фау æвæргæйæ хицауад зæрдæ дардта араббæгтæм фæхæстæгдæр уын, уымæн æмæ араббæгтæ нывтæ нæ нымадтой. Иконæты ныхмæ тохы политикæ æркодта хъаугъатæм æмæ змæстытæм паддзахады мидæг, уыимæ фæтынгдæр ис дихдзинад [[Ромы католикаг епархи]]имæ æмахæстыты. Иконæтæн фæстæмæ кад кæнын райдыдтой [[VIII æнус]]ы кæрон императрицæ [[Иринæ (византиаг императрицæ)|Иринæйы]] руаджы, уый уыдис фыццаг император сылгоймаг, фæлæ [[IX æнус]]ы райдайæны иконæты ныхмæ тохы политикæ дарддæргонд æрцыдис. === IX—X æнустæ === [[800-æм аз]]ы [[Карл Цытджын]] расидтис [[Уæлфæдзæхст Ромы Импери|Ромы ныгуылæн империйы]] рацарæзт, уый Византийæн сси æнкъараг æгаддзинад. Æмрæстæджы [[Багдады халифат]] стынг кодта ныббырст скæсæнырдыгæй. [[Файл:Europe 814.jpg|thumb|390px|Византияйы импери [[Карл Цытджын]]ы паддзахиуæджы кæроны, [[814-æм аз]].]] Императортæй [[Лев V Сомихаг]]æй ([[813]]—[[820]]) æмæ дыууæ Фригиаг династийы императортæй [[Михаил II]] ([[820]]—[[829]]) æмæ [[Феофил (византиаг император)|Феофилæй]] ([[829]]—[[842]]) — уыдис дарддæрконд иконæты ныхмæ тохы политикæ. Ногæй дæс æмæ ссæдз азы æмгъуыдмæ импери бахауда змæстыты рæстæгмæ. [[812-æм аз]]ы бадзырд банымадта [[Карл Цытджын]]æн императоры титул, уый расайдта егъау территориалон сæфтытæ Италийы, Византийы бар ма дзы баззадысты афтиддæр [[Венеци]] æмæ зæххытæ æрдæгсакъадахы хуссары. Араббæгтимæ хæст, сног ис [[804-æм аз]]ы, расайдта дыууæ æнкъараг сæфты: æрдæгсакъадах [[Крит]]ы бацахст пысылмон [[пираттæ]]й ([[826]]) æмæ [[Сицили]]йы сæфт, байстой йæ цæгатафрикаг араббæгтæ ([[827]]), [[831-аз]]ы сæ къухтæм бахаудта сахар [[Палермо]]. Уæлдай тызмæг уыд тас болгайрæгтæй, хан Курум куы фæуæрæхдæр кодта йæ паддзахады арæнтæ Гемæй [[Карпаттæ]]м. Никифор афæлвæрдта йæ ныддæрæн кæнын [[Болгари]]мæ бабырсгæйæ, фæлæ фæстæмæ фæндагыл йæхæдæг дæрæнгонд æрцыдис æмæ фæмард ([[811]]), болгайрæгтæ та ногæй бацахстой [[Адрианополь]] æмæ æндæр фидæрттæ, æмæ фæзындысты [[Константинополь|Константинополы]] къулты бын ([[813]]). Крум ныппырх кодта Византийы æфсæдтæ [[811]] [[813-æм аз|813-æм æзты]] æмæ бахъавыд Константинополь бацахсын тынг стыр æфсады æмæ хъулаон машинæты æххуысæй. Афтиддæр йæ æвиппайды мæлæт фæххуыс ис империйæн. [[Файл:Basil I (867-886) from the Chronikon of Ioannis Skylitzes.jpg|thumb|200px|left|Василий I (галиу) æмæ йæ фырт Лев VI Зонынджын. Миниатюрæ [[Иоанн Скилицæ]]йы хроникæйæ]] [[Файл:Shepherd-byzanz 1000-enhanced 1-1900x1500.jpg|thumb|right|400px|Византийы импери [[1000-æм аз]]мæ]] Змæстыты фæлтæр фæцис [[867-æм аз]]ы паддзахиуæг кæнын куы райдыдта македонаг династи. [[Василий I Македонаг]] ([[867]]—[[886]]), [[Роман Лакапин]] ([[919]]—[[944]]), [[Никифор Фока]] ([[963]]—[[969]]), [[Иоанн Цимисхий]] ([[969]]—[[976]]), [[Василий II Болгархойæг]] ([[976]]—[[1025]]) — императортæ æмæ узурпатортæ — радтой империйæн 150 азы тæмæнкалды æмæ хъомысы рæстæг. Саст æрцыдысты [[Болгари]], [[Крит]], Хуссары Итали, æххæст цыдысты æнтыстджын хæстон стæртæ араббæгты ныхмæ арф Сиримæ. Империйы арæнтæ ауæрæх сты [[Евфрат]] æмæ [[Тигр (цæугæдон)|Тигрмæ]], [[Сомих]] [[Ибери]]йымæ бахаудтой вихантиаг æндæвды сферæмæ, [[Иоанн Цимисхий]] бахæццæ [[Иерусалим]]мæ. IX—X æнусты бæрæг нысаниуæг Византияйæн райдыдтой дарын æмахæстытæ [[Киевы Уырыс]]имæ. Фыццаг хатт [[русь (адæм)|рустæ]] сæхи фæбæрæг кодтой [[Константинополь|Константинополмæ]] балцæй [[860-æм аз]]ы, уыцы æнтыстджын балцы тагъд рæстæджы фæстæ æрцыдис афтæ хонгæ [[Уæрæсейы фыццаг аргъуыд]], йæ уавæртæ æмæ бынат бæлвырдгонд не сты. Фыццаг уырыссаг-византиаг базарадон бадзырд хауы [[911-æм аз]]мæ, азгайфыст легендæмæ гæсгæ йæ бафысты размæ Царьградыл балцæй цыдис [[Дæсны Олег]]. [[941-æм аз]]ы кънйаз [[Игорь Рюрикович|Игорь]] æрцыдис дæрæнгонд Константинополы къулты бын, фæлæ фæстæдæр сабыр æмахæстытæ сног сты. Уырысы ног хицауиуæггæнæг [[æхсин Ольгæ]], бабæрæг кодта Византийы сæйраг сахар æмæ йыл уым саргъуыдтой. Кънягинйæйы фырт, кънйаз [[Святослав Игоревич|Святослав]] 970—971 гг. [[уырыссаг-византиаг хæст 970—971 æзты|хæцыд Византияимæ]] Болгарийы сæрыл, фæлæ бавзæрста хæрд император [[Иоанн Цимисхий]]æ. Йæ фырты фæлтæры, Киевы кънйаз [[Владимир Аргъауæг|Владимиры]] рæстæджы Византийæн бантыстис [[Уæрæсейы аргъуыд|саргъауын Уæрæсейыл]] [[988-æм аз]]ы, уый тыххæй Владимирæн уысæн лæвæрд æрцыдис багрянагмыггаг царевнæ [[Аннæ (Владимир Аргъауæджы ус)|Аннæ]], уыд император [[Василий II (Византияйы император)|Василий II]] хо. Византияйы æмæ Киевы Уырысы астæу арæзт æрцыдис хæстон цæсдис, æххæстгонд цыдис 1040 æзтæм. Уæрæсемæ православийымæ хъарын æмæ уæрæх кæнын райдыдта ахуырдзинад æмæ византиаг культурæ. === XI æнус. Империйы рæстæгмæ фæтынг === [[1019-æм азы]], [[Болгари]], [[Сомих]] æмæ [[Ибери]] бацахсгæ, император [[Василий II (Византияйы император)|Василий II]] сбæрæг кодта стыр триумфæй империйы тæккæ стырдæр фæтынг, араббæгты тыхæйбайстты рæстæгæй. Æххæст кодтой паддзахады уавæр финансты иттæгхорз æууæл æмæ [[культурæ]]йы айтынг. [[Файл:Basilios II.jpg|thumb|[[Василий II (Византияйы император)|Василий II]], коронацигонд цæуы [[зæд]]тæй. Миниатюра йæ рæстæджы къухфыстæй — хъуыстгонд фырхъæздыг иллюстрацигонд «[[Минологи]]йæ»]] Фæлæ уыимæ райдыдтой сæхи бæрæггæнын лæмæгъдзинады фыццаг миниуджытæ, фæтынгдæр ис феодалон дихдзинад, уæздæттæ, кæдонæн дæлбаргонд уыдысты тынг стыр территоритæ æмæ ресурстæ, арæх æнтыстджынæй ныхмæ æвæрдтой сæхи централон хицауадмæ. Империйы цауддзинад райдыдта Василий II мæлæты фæстæ, йæ ’фсымæр [[Константин VIII]] ([[1025]]—[[1028]]) æмæ йæ чызыты — фыццаг Зойæйы æмæ йæ ’ртæ лæджы ([[Роман III]] [[1028]]—[[1034]], [[Михаил IV]] [[1034]]—[[1041]], æмæ [[Константин Мономах]] [[1042]]—[[1054]]) стæй Феодорæйы ([[1054]]—[[1056]]) хицауиуæгты рæстæг. Ноджы тынгдæр лæмæгъдзинад фæбæрæг Македойнаг династийы сыскъуыды фæстæ. [[Файл:Seljuk Empire correct locator map.png|left|thumb|200px| XI æнусы астæумæ сæйрагдæр тас скæсæнæй; [[турк-сельджуктæ|турк-сельджуты паддзахад]] — 1092]] Хæстон фæфæлдæхты руаджы паддзахы бадæнмæ схызтис [[Исаак Комнин]] ([[1057]]—[[1059]]); йæ къух исты фæстæ император сси [[Константин X Дука]] ([[1059]]—[[1067]]). Уый фæстæ хицауад райста [[Роман IV Диоген]] ([[1067]]—[[1071]]), уыйы раппæрста [[Михаил VII Дука]] ([[1071]]—[[1078]]); ног растады фæстæ паддзахы худ сæвæрдæуыд [[Никифор Вотаниат]]ыл ([[1078]]—[[1081]]). Уыцы чысыл хицауиуджыты рæстæг [[анархи]] тынгæй-тынгдæр кодта, æддаг æмæ мидæггаг [[кризис]]тæ уæззауæй-уæззаудæр уавæры æфтыдтой [[импери]]йы. [[Файл:Map_of_the_Byzantine_Empire,_1025_AD.PNG|thumb|180px|right|Византийы импери 1025 азмæ.]] XI æнусы кæрон [[Итали]] сæфт æрцыдис [[норманнтæ|норманнты]] ныббырсты фæстæ, фæлæ сæйраг тас æфтыдта скæсæн — [[1071-æм аз]]ы [[Роман IV Диоген]] дæрæнгонд æрцыдис [[турк-сельджуктæ|турк-сельджукты]] æфсадæй хæстæмбæлды [[Манцкерты хæстæмбæлд (1071)|Манцикерты]] (Сомих), уыцы басастæй Византийæ тынг фæлæмæгъдæр ис. [[1054-æм аз]]ы официалон æгъдауæй æрцыдис ахастыты аскъуыд чырыстон еклизиты астæу, уый фæдывæр кодта æнæуый дæр æнæбары æмахæстытæ. Иннæ ссæдз азы æмгъуыдмæ турæгтæ бацахстой æппæт [[Анатоли]]; империйы бон нæ бацис сæмбырд кæнын фаг æфсад уыдоны бауыромынмæ. Ныфссастæй император [[Алексей I Комнин]] (1081—1118) куырдта Ромы Папæйæ 1095 азы цæмæй йын аххуыс кæна æфсад райсыны хъуыддагыл Ныгуылæн Чырыстон дунейæ. Ныгуылæнимæ æмахæстытæ æппынфæстаг æркодтой Константинополы бацахстмæ æмæ бæстæйы хæлдмæ, феодалты растадтæ та ихсийын кодтой паддзахады фæстаг тыхтæ. [[1081-æм аз]]ы паддзахы бадæн бацахста Комнинты династи ([[1081]]—[[1204]]) — феодалон уæздæтты минæвартæ. Туркæгтæ æрбынат кодтой уыцы рæстæг Иконийы ([[Коньяйы султанат]]); [[Балканы хæхтæ|Балканты]] уæрæхгæнаг [[Венгри]]йы æххуысæй [[славянтæ|славяйнаг адæмыхаттытæ]] сфæлдыстой æрдæгхæдбар паддзахæдтæ. Уыимæ Ныгуылæн дæр æфтыддта æнкъарæг тас йæ цытуарзæг политикон пълæнттæй, кæдон фæзындысты [[Дзуары балцтæ|фыццаг дзуарон балцы]] фæстæ, стæй [[Венецийы республикæ|Венецийы]] экономикон домæнты аххосæй. === XII—XIII æнустæ. Латинаг импери === {{main|Латинаг импери}} [[Файл:Byzantium1180.png|thumb|300px|right|Византийы импери 1180-æм азы]] Комнинты рæстæг византиаг æфсады сæйраг бынат лæвæрд æрцыдис уæззаухотыхджын бæхæфсадæн — [[катафрактаритæ]]н æмæ æххуырст æфсæдтæн. Иоанн II Комнин (император:1118—1143 азты) кодта активон экспансион политикæ. Байста туркæгтæй зæххыты хай. Æвæндонæй Антиохийаг кънйазадæн æрхæссын кодта вассалон ард (фæлæ фылдæр формалон уыдис). [[1142-æм аз]]ы Иоанн Комнин хъавыдис ногæй абалц кæнын [[Антиохи]]мæ цæмæй реалон цæстдард райса антиохийаг кънйазадыл, фæлæ йæ мæлæт нæ бауагъта уыцы пълæнттæ сæххæст кæнын. Паддзахады æмæ æфсады фæфидар бауагъта Комнинтæн ныхкъуырд раттын норманнты ныббырстæн [[Балканы æрдæгсакъадах|Балканты]], байсын сельджуктæй Чысыл Азийы егъау хай, сæвæрын суверинитет Антиохийыл. [[Мануил I]] Венгрийы æвæндонæй Византийы суверинитет ныффидар кодта ([[1164]]), стæй сæвæрдта йæ хицауиуæг [[Серби]]йыл. Фæлæ æмтгæй райсгæйæ уавæр зынæй баззад уæддæр. Уæлдай тæссаг уыцы рæстæг уыдис [[Венецийы республикæ|Венецийы]] уагахаст — кæддæр сыгъдæг бердзенаг сахар ныр ссис империйы ныхмæлæууæг æмæ знаг, стыр конкуренци арæзта Византийы базарадæн. [[1176-æм аз]]ы [[византийы æфсад]] дæрæнгонд æрцыдис туркæгтæй [[Мириокефалон]]ы. Æппæт арæнтыл Византийæ рахызти хъахъхъæнынадмæ. Византийы ахаст [[дзуархæсджытæ]]м уыдис ахæм æмæ сæ разлæудджыты бастой вассалон ардхæрдтæй æмæ се ’ххуысæй хъавыдысты раздахын территоритæ скæсæны, фæлæ ахæм политикæ егъау æнтыстытæ не ’рхаста. Дзуархæсджытимæ æмахæстытæ æдзухдæр фыддæрæй-фыддæр кодтой. [[Файл:Arrivée des croisés à Constantinople.jpg|thumb|250px|left|[[Дзуархæсджытæ]] æрбахæццæ сты Константинополмæ. [[Дыккаг дзуары балц]] ([[1145]]—[[1149-æм аз]]тæ.)]] Комнинтæ кæддæриддæр бæллыдысты сæ хицауиуæг Ромыл сæвæрын, æмæ ныппырх кæнын Ныгуылæн импери. Уæлдайдæр архайдта уыцы бæллицтæ сæххæст кæныныл [[Мануил I]]. [[Файл:Manuelcomnenus.jpg|thumb|right|150px|'''[[Мануил I]]''' (1143—1180).]] Кастис афтæ, цыма Мануил империйæн нæхъæн дунейы кад скодта æмæ Константинополь ссис европæйаг политикæйы центр, фæлæ йæ мæлæты фæстæ [[1180-æм аз]]ы Византийæ разындис гæныстонгонд æмæ фыдзæрдæ хаст латинæгты æрдыгæй, цы фæнды уысмы дæр цæттæ уыдысты йыл ныххауынмæ. Уыимæ паддзахады цæттæ кодта серезон мидкризис. [[Файл:Byzantium1204 ru.png|300px|thumb|left|Византийы импери XIII æнусы фыццаг æрдæджы]] Маниулы мæлæты фæстæ сирвæзт адæмон растад Константинополы ([[1181]]), расайдта йæ хицауады политикæйымæ æнæразыдзинад, ауыдыдысты италиаг сæудæджергæнджытыл æмæ ныгуылæневропаг рыцартыл. Ныгуылæнимæ æмахæстытæ цæхгæрмæ фæфыддæр сты [[1182-æм аз]]ы, уæд Константинополы æрцыдис [[латинты цагъд]]: массон хæлæт католикаг саудæджергæнджыты бирæнымæцон мæрдæрцыдтимæ. Бæстæйы стынг ис егъау [[экономикон кризис]], фæтынг феодалон дихдзинад, фактикон æгъдауæй провинцты хицæуттæ хæдбар уыдысты централон хицауадæй, ныгæныстон сты сахартæ, слæмæгъ сты æфсад æмæ флот. Ангелты династийы æрфидары фæстæ [[Кипр]], [[Трапезунд]], [[Фессали]] фактиконæй сæхи централон хицауады дæлбар нал хуыдтой. Райдыдта империйы хæлд. [[1187-æм аз]]ы ахицæн [[Болгари]]; [[1190-æм аз]]ы Византийæ банымадта [[Серби]]йы хæдбардзинад. [[1192-æм аз]]ы [[Венеци]]йы дож куы ссис [[Дандоло, Энрико|Энрико Дандоло]], уæд ахæм хъуыды фæзынд æмæ латинæгты фыдзæрдæдзинад сæххæст кæнынмæ, стæй Венецийы интерестæ Скæсæны бахъахъхъæнынмæ, хорз уаид Византияйы импери басæттын. Ромы папæйы хæрамдзинад, Венецийы фæлгъуыдтæ, æнæхъæн католикаг дунейы мæстыдзинад латинты æргæвсты фæстæ — æппæт уыцы уавæртæ æркодтой уымæ æмæ цыппæрæм дзуары балц (1202—1204) Палестинæйы бæсты аздæхт Константинополмæ. Рафтыд, славяйнаг паддзæхæдты ныббырстытæй федыхгонд, Византияйы бон не ссис дзуархæсджытæн ныхкъуырд раттын. [[Файл:Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures INV 3821 ; LP 4674 - après restauration 2026.jpg|thumb|300px|left|1204 азы дзуархæсджыты æфсад бацахста Константинополь.]] [[1204-æм аз]]ы дзуархæсджыты æфсад бацахста Константинополь. Фæсæфт дунæ аивады цыртдзæвæнтæ, сахар гæныстонгонд æрцыдис <ref>[http://gatchina3000.ru/brockhaus-and-efron-encyclopedic-dictionary/082/82334.htm]; [http://bse.sci-lib.com/article064008.html]</ref>. Византийæ ныддихтæ ис къорд паддзæхæдтыл — [[Латинаг импери]]йыл æмæ [[Ахейаг кънйазад]]ыл, сæвзæрдысты дзуархæсджытæй ист территоритыл, æмæ [[Никейы импери|Никейы]], [[Трапезундаг импери|Трапезунды]] æмæ [[Эпираг деспотат|Эпираг империтæ]], кæдон баззадысты бердзенæгты къухты. Латинæгтæ æлхъывтой Византийы грекъаг культурæ, италиаг базаргæнджыты тыххъарæн хъыгдæрта византиаг сахарты сæндидзæн. ==== [[Никейы импери]] ==== {{сæйраг|Никейы импери}} Латины империйы уавæр уыдис æнкъуыст — грекъæгты фыдзæрдæдзинад æмæ болгайрæгты ныббырстытæ йæ тынг слæмæгъ кодтой. [[Болдуин II]] цардис Константинополы фæрæзтæй, кæдон ракуырдта папæйæ æмæ [[Людовик IX (Францы къарол)|Людовик Сыгъдæгæй]], уыимæ ма иста фæлындæнтæ аргуæдтæй æмæ моладзандонтæй, æфстау иста венецианаг банкиртæй, кæдонæн ратта бæстæйы æппæт экономикон мадзæлттæ. Нæ йæм уыдис æфсад дæр, гарнизон Константинополы дардтой венецианæгтæ, Латины империйы уæвындзинад баст уыдис — æрбацæудзысты йæм æххуысмæ тæссаг рæстæг европæйæгтæ æви нæ. [[1261-æм аз]]ы Никæйы империйы император [[Михаил Палеолог]] цæдис скодта Генуйæимæ, ратта йын уæрæх базарадон бартæ венецианæгты зианæн, æмæ ракуырдта генуезаг флоты æххуыс Контантинополь бацахсынмæ. Арвыста Европæмæ фæлтæрд инæлар Алексей Стратигопулы, уый бацыдис баныхæсты грекъаг цæрджытимæ Константинополы алфæмбылай, базыдта дырыс хабæрттæ сахары хъуыдтæгты тыххæй æмæ рæстæгмæ фидыды фæстæ араст ис Константинополмæ, кæцыйы уыцы рæстæг венецианаг гарнизон сбадын кодтой наутыл, цæмæй ныххаудаиккой генуезæгтыл. [[1261-æм аз]]ы [[25 июлы]] æхсæвы Стратигопуло бахъуызыд æд æфсæдтæ Константинополы къултæм, бавæрда асинтæ, æнæ уынæрæй бахызт сахары хуылфмæ æмæ йæ бацахста зæгъæн ис æнæ ныхмæлæудæй. Император Болдуин алыгъдис Эвбейæмæ. Афтиддæр латинæгтæ æмæ венецианæгтæ хъавыдысты схæцынмæ Галаты, фæлæ Стратигопуло ссыгъта сахары ацы хай æмæ уый фæстæ уыдон дæр сбадтысты наутыл æмæ алыгъдысты. [[1261-æм аз]]ы [[15 августы]] Михаил Палеолог ныддæрæн гæнгæйæ Латины импери кадджынæй бахызт Константинополмæ, расидтис Византийы империйы рацарæзт, æмæ йыл паддзахы худ сæвæрдæуыд сыхъдæг Софийæйы аргъуаны. [[1337-æм аз]]ы йæм баиу ис [[Эпир]]. Фæлæ ма [[Ахейы кънйазад]] — дзуархæсджыты иунæг цæрынхъом сырæзт Гречъы — фæцард XV æнусы райдианмæ, уæд ахст æрцыдис Морейы деспотæй. Византийы импери йæ раздæры хуызы рацаразын нал рауадис. [[Михаил VIII Палеолог]] ([[1261]]—[[1282]]) хъавыд уыцы хъуыддаг сæххæст кæнын, фæлæ йын кæд нæ рауадис æххæстæй сфæлгонц кæнын йæ тырнæнтæ, уæддæр йæ тыхархæйдтæ, йæ курдиæттæ æмæ йæ цыргъ зонд æй æвæрынц Византийы фæстаг зынгæ императоры бынатыл. [[Файл:Blason maison fr de Courtenay-Constantinople.svg|thumb|right|150px|[[Латины импери]] (1204—1261)]] [[Файл:Byzantine Palaiologos Eagle.svg|галиу|мини|179x179пкс|Византийы цæргæс. [[Палеологтæ|Палеологты]] династийы [[герб]]]] Æдтаг тасы рæстæг империйы хъуыдис æнгомад, сабырдзинад æмæ хъомыс. Палеологты эпохæ та уыдис йæдзаг растæдтæй æмæ граждайнаг змæстытæй. [[Европæ]]йы Византийы тæккæ тæссагдæр знæгтæ разындысты [[сербаг адæм|сербæгтæ]]. [[Стефан Неманя]]йы ивджыты — [[Стефан Урош I]] ([[1243]]—[[1276]]), [[Стефан Драгутин]] ([[1276]]—[[1282]]), [[Стефан Урош Милутин]] ([[1282]]—[[1321]]) — [[Серби]] ауæрæх кодта йæ территоритæ Болгарийы æмæ Византийы хинцмæ æмæ ссис тæккæ егъаудæр паддзахад Балканты æрдæгсакъадахыл. [[Файл:Hyperpyron-Michael VIII Paleologus-sb2241.jpg|thumb|200px| Михаил VIII уæрджытыл Чырыстийы цур]] === XIV—XV æнустæ. Кризис æмæ æрхауд === Æдзух тынг кодта [[турк-османтæ|турк-османты]] æлхъывд, сæ саргъы уыдысты æртæ зынгæ æфсæдтон хистæры — [[Эртогрул]], Осман ([[1289]]—[[1326]]) æмæ [[Урхан]] ([[1326]]—[[1359]]). [[Андроник II]] цалдæр æнтыстджын фæлварæны скодта сæ бауыромынмæ, фæлæ уæддæр [[1326-æм аз]]ы [[Пруссæ]] сæфт æрцыдис æмæ йæ османтæ скодтой сæ сæйраг сахар. Уый фæстæ фæсæфдæуыд [[Никей]] ([[1329]]), йæ фæдыл — [[Никомеди]] ([[1337]]); [[1338-æм аз]]ы туркæгтæ бахæццæ сты [[Босфор]]мæ æмæ тагъд рæстæджы йæ сæрты ахызтысты византийæгты хуындмæ гæсгæ, уыдон тынг тырныдтой семæ цæдис скæнын цæмæй сын феххуыс уыдаиккой мидæзмæстытæ æрсабыр кæнынмæ. 1352—1354 æзты туркæгтæ бацахстой æрдæгсакъадах Галлиполи æмæ бавнæлдтой Европæйы тыхæйбайсттæм. Ахæм уавæртæ æркодтой уымæ æмæ императортæ райдыдтой курын æххуыс ныгуылæны. [[Иоанн V]]-мы ([[1369]]) æмæ фæстæдæр [[Мануил II]]-мы ([[1417]]) бахъуыдис рацаразын баныхæстæ [[Ром]]имæ, [[Иоанн VIII]] та йæхæдæг араст ис Италимæ ([[1437]]) æмæ [[Ферраро-Флорентийаг собор|Флорентийаг соборы]] бафысста [[Евгений IV (ромы папæ)|Евгений IV]]-имæ унийæ, кæцы æнхъæлæн лæвæрдта еклизиты дихæн кæрон æрæвæрынæн ([[1439]]). [[Файл:Byzantine empire 1355.jpg|thumb|300px|left|Византийы импери 1355 азмæ.]] Фæлæ хуымæтæг цæрджытæ нæ райстой католицизм æмæ уыцы фидыды фæлварæнтæ фæтынг кодтой мидхъаугъатæ. Фæстагмæ турк-османты тыхæйбайсттæ райдыдтой бæстæйы уæвындзинад тасы æфтауын. [[Мурад I]] ([[1359]]—[[1389]]) бацахста [[Фраки]] ([[1361]]), уыцы тыхæйбайст [[Иоанн V Палеолог]] банымадта ([[1363]]), фæстæдæр бацахста Филиппополь, йæ фæдыл та [[Адрианополь]], уырдæм раивта йæ паддзахады сæйраг сахар. [[Константинополь]] аллы рдыгæй хибаргонд, хъулагонд æнхъæлмæ кастис мæлæтдзаг цæфмæ. Уæдмæ османтæ фæсты Балканы æрдæгсакъадахы тыхæйбайст. [[Марицæ]]йы цур ныддæрæн ластой хуссайраг сербты æмæ болгайрæгты ([[1371]]); бындур сæвæрдтой колонитæн Македонийы æмæ тасы æфтауын райдыдтой [[Фессалоники]] ([[1374]]); бабырстой Албанимæ, ныддæрæн кодтой [[Серби]] æмæ [[Косоаг быдыр]]ы хæстæмбæлды фæстæ сарæзтой Болгарийæ туркаг [[пашалык]] ([[1393]]). Иоанн V Палеолог æнæбарыйæ банымадта йæхи туркаг султаны вассалыл, фыста йын хъалон æмæ æрвыста æфсæдтæ Филадельфи бацахсынмæ ([[1391]]). Манголты ныббырст ма радта империйæн æнусы рдæг æмгъуыд æргъæвд. [[Файл:Byzantium1400.png|thumb|300px|right|Византийы импери 1400 азмæ]] [[Файл:John VIII Palaeologos.jpg|thumb|left|150px|Иоанн VIII, фæстаджы раззаг византиаг император]] [[Баязид I]] ([[1389]]—[[1402]]) архайдта ноджы сæрæндæр Византийы ныхмæ. Сæйраг сахар аллырдыгæй æрхъула кодта ([[1391]]—[[1395]]), æмæ Ныгуылæны фæлварæн Византийæн фæххуыс кæнынмæ куы фæкуыхцы ис Никополы хæстæмбæлды рæстæг ([[1396]]), уæд афæлвæрдта Константинополь бацахсын ([[1397]]), æмрæстæджы бабырста Морейæмæ. [[Мангойлаг адæм|Манголты]] ныббырст æмæ [[Ангоры хæстæмбæлд|бæрзæйсæттæн дæрæн]] кæцы скодта туркæгтæн [[Тимур]] ([[1402]]), радтой империйæн ссæдз азы æмгъуыд æргъæвд. Фæлæ [[1421-æм аз]] ы [[Мурад II]] ([[1421]]—[[1451]]) ныббырстытæ ногæй райдыдта. Æнæнтыстæй ныххаудта Константинополыл ([[1422]]), бацахста [[Фессалониктæ]] ([[1430]]), ацы сахар [[1423-æм аз]]ы [[Венеци|венецианæгтæ]] балхæдтой византийæгтæй; йæ æфсадфæтæгтæй иу бахызтис [[Морея]]мæ ([[1423]]); йæхæдæг æнтыстджынæй архайдта [[Босни]]йы æмæ Албанийы æмæ [[Валахи]]йы паддзахыл хъалон сæвæрдта. [[Файл:Byzantium1430.JPG|thumb|Византийы импери 1430-æм азы]] Византийы импери фегуырдис тынг зын уавæрты, [[Константинополь]] æмæ йæ цур æвæрд облæст Дерконæй Селимвримæты йæдтæмæ ма йæ къухты уыдис афтиддæр цалдæр аллы рæтты хæлиугонд облæсты — [[Анхиал]], [[Месемврия]], [[Афон (Грекъ)|Афон]] æмæ [[Пелопоннес]]. Фæстаг æххæстæй латинæгты къухæй ист куы æрцыдис уæд ссис грекъаг культурæйы центр. [[Хуньяди, Янош|Янош Хуньядийы]] героикон архайдмæ нæ кæсгæйæ, уый [[1443-æм аз]]ы ныддæрæн кодта туркæгты [[Яловац]]ы, [[Скандербег]]ы ныхмæлæудмæ [[Албани]]йы нæ кæсгæйæ, туркæгтæ нæсæттгæйæ бæллыдысты сæ нысæнттæм. [[1444-æм аз]]ы тохæмбæлды Варнæйы бын фескъуыддзаг ис скæсæйнаг чырыстæттыс фæстаг серьезон фæлварæн туркæн ныхмæлæууынæн. [[Афинаг герцогад]] сæ дæлбар ссис, кънйазад [[Морея]], кæцы турк бацахстой 1446 азы, йæхи банымадта хъалондарыл; дыккаг хæстæмбæлды Косы быдыры ([[1448]]) Янош Хуньяди фæхæрд. Баззадис афтиддæр Константинополь — æвадуат фидар, фæлæ уымæн дæр йæ фæстаг бонтæ æрхæццæ кодтой. [[Мехмед II]] паддзахы бадæнмæ схизгæйæ ([[1451]]) фидарæй разæвæрдта уый бацахсын. [[Файл:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|thumb|left|[[Султан]] [[Мехмед II]], йæхи хуыдта [[византиаг императортæ|византиаг императоры]] ивæг, райста титултæ [[Кайзер]]-и Рум (Ромы [[Цезарь]]). Ацы титул хастой туркаг [[султан]]тæ Фыццаг дунеон хæсты кæронмæты.]] ==== Константинополы басаст ==== {{main|Константинополы басаст}} [[1453-æм аз]]ы [[5 апрелы]] туркæгтæ Константинополыл æрхъула сты. Гыццыл раздæр султан самадта [[Босфор]]ыл [[Румелаг фидар|Румелаг фидар (Румелихисар)]], уый алыг кодта коммуникацитæ Константинополы æмæ [[Сау денджыз]]ы астæу, уыимæ ма арвыста экспедици Морейæмæ цæмæй Мистрейы бердзенаг деспотты бахъыгдара Константинополæн баххуыс кæнын. [[Файл:Walls of Constantinople.JPG|thumb|280px|Константинополы къултæ]] Туркаг æфсады ныхмæ, уыдис дзы 160 мин адæймаджы, император [[Константин XI Драгаш]] равæрдта афтиддæр 7,5 мин салдатты, кæдоны æртыккæгæм хай уыдысты æндæрбæстæгтæ, византийæгтæ фыдæхæй кастысты Аргъуаны унийæтæм кæдон бафыста император, æмæ сæ тох кæнын нæ фæндыдыис. Уымæ æмæ туркаг артилерийы хъомысмæ нæ кæсгæйæ, фыццаг ныббырст æппæрст æрцыдис [[18 апрелы]]. [[Мехмед II]]-æн бантыстис æрбакæнын йæ флот [[Сызгъæрин Сыкъа (Стамбул)|Сызгъæрин Сыкъайы]] бухтæмæ æмæ уымæй тасы бафтыдта фидары æндæр хай. Фæлæ та [[7 майы]] штурм дæр æнæнтыстджын разындис. Фæлæ сахарон сыджытбыруйы сыгъдæг Романы дуæртты цур хъуынк айгæрстæуыд. [[1453-æм аз]]ы [[28 май]] æмæ [[29 май]] астæу æхсæвы райдыдта фæстаг атакæ. Дыууæ хатты туркæгты акъуырдтой; уæд султан аппæрста штурммæ [[янычартæ|янычарты]]. Уыцы рæстæг уæззау цæф фæцис [[Генуйæ|генуэзаг]] [[Лонго, Джованни Джустиниани|Джустиниани Лонго]], уый уыдис императоримæ хъахъхæнынады уд, æмæ йæ пост ныууагъта. Уый хъахъхъæнджыты дезорганизаци скодта. Император дарддæр хæцыдис, фæлæ знæгты æфсады хай бацахста зæххы бын цæуæн æмæ ныххаудта хъахъхæнджытыл чылдымы рдыгæй. Константин Драгаш фæмард тохы. Туркæгтæ бацахстой сахар. Константинополы райдыдтой стыгътытæ æмæ лæгмæрдтæ; иу 60 мин адæймаджы бахаудтой уацары. [[Файл:Ottoman small animation.gif|thumb|Османты империйы территориалон экспанси 1299—1633]] [[1453-æм аз]]ы [[30 майы]] райсомы аст сахатыл Мехмет II уæлахизимæ æрбахызт сахармæ æмæ бардзырд радта, сахары централон соборæй мæсджыд саразын. Кæддæр разагъд империйы фæстаг скъуыддзæгтæ — [[Морейæ]] æмæ [[Трапезунды импери|Трапезунд]] бахаудтой туркæгты къухы [[1460-æм аз]]ы æмæ [[1461-æм аз]]ы. [[Османты импери]] фезмæлыд [[Европæ]]-йы рдæм. == Рацаразыны пълæнттæ == Цымыдисаг у XVIII æнусы дыккаг æрдæджы Уæрæсейы империйы [[Екатеринæ II]]-æмы рæстæджы кæй уыдис Византияйы сæндидзæны проект, афтæ хонгæ «Бердзенаг проект». [[Уæрæсейы импери]] уæд хæстыты уыдис Османты империйымæ, æмæ пъланы уыдис туркæгты цæхгæрмæ рамбылды фæстæ æмæ Константинополы бацахсты фæстæ сфæлдисын ног Византийы импери — марионетон Уæрæсейæн бердзенаг паддзахад. Ацы сæндызт Византийы император хъуамæ суыдаид [[Константин Павлович]], номдзыд кънйаз, бындар [[Павел I|Павел Петровичы]] фырт, æмæ Екатеринæйы фырты фырт. [[Вольтер]] сидтис Екатеринæмæ цæмæй бахæццæ уа Стамбулмæ, ногæй дзы сараза Константинополь, ныппырх кæнын Турк, фервæзын кæнын балкайнаг чырыстæтты. Æмæ радта практикон уынаффæ: цæмæй рагон заманты скъуыхтытимæ æнгæсдæр уа туркæгтимæ тох, уый тыххæй спайда кæнын колесницæтæй. Фæлæ Константинополь бацахсын нæ бантыстис æмæ фæстæдæр ацы план рохуаты аззадис. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Литературæ æмæ историон-документалон кинонывтæ == * [[Успенский, Фёдор Иванович|Успенский Ф. И.]] История Византийской империи. «Издательство АСТ», «Издательство Астрель». ([[2001]]). [[ISBN]] 5-271-03363-5 {{ref-ru}} * [http://gumilevica.kulichki.net/VAA/vaa1.htm ''Васильев А. А.''. История Византийской империи, Том I. Время до крестовых походов до 1081 г] {{ref-ru}} * [http://gumilevica.kulichki.net/VAA/vaa2.htm ''Васильев А. А.''. История Византийской империи, Том II. От начала Крестовых походов до падения Константинополя] {{ref-ru}} * [http://shard1.narod.ru/knigi/Diehl_history.zip Шарль Диль, ''«История Византийской империи»'' (издание [[1948]] г., сама книга написана в [[1919]] г.)] {{ref-ru}} * [http://gatchina3000.ru/brockhaus-and-efron-encyclopedic-dictionary/020/20785.htm статья ''Византия'' в энциклопедическом словаре Брокгауза и Эфрона] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20050225160517/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/004/869.htm статья ''Византия'' в Большой советской энциклопедии] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20050504224619/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/066/187.htm Информация о четвертом крестовом походе из Большой Советской энциклопедии] {{ref-ru}} * [[Карышковский, Пётр Осипович]] Лев Диакон о Тмутараканской Руси // Византийский временник, № 42 (1960) {{ref-ru}} * [[Карышковский, Пётр Осипович]] Находки античных и византийских монет в Одесской области [Finds of Antique and Byzantine Coins in Odessa District] //Археологические и археографические исследования на территории Южной Украины. — Киев, Одесса: Выща школа. — С. 172—177 {{ref-ru}} * Гибель империи. Византийский урок (фильм) — публицистический фильм наместника московского Сретенского монастыря архимандрита Тихона (Шевкунова) о причинах падения Византийской империи // ООО «Мастерская» по заказу ФГУП «ГТК телеканал Россия» 2008 г. {{ref-ru}} == Кæс ноджыдæр == * [[Константинополь]] * [[Византияйы императортæ]] * [[Дзуары балцытæ]] == Æрвитæнтæ == * [http://vizantia.info Византийский урок] {{ref-ru}} * [http://intv-inter.net/tv/programm/?id=639643&act=tvp&channel=56/ Документальная кинолента: Византия. Гибель империи. На русском языке (Телеканал Интер-Украина)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614091407/http://intv-inter.net/tv/programm/?id=639643&act=tvp&channel=56%2F |date=2009-06-14 }} {{ref-ru}} * [http://www.byzantium.ru Византия — история, культура и искусство] {{ref-ru}} * [http://www.templiers.info/web/a01.php?page=080426a ''Луговой О. М.'' «Крестоносцы-наемники в Византии». Исследование участия скандинавов в крестовых походах и связанные с этим случаи их найма в византийскую армию.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220162629/http://templiers.info/web/a01.php?page=080426a |date=2009-02-20 }} {{ref-ru}} * [http://byzantion.ru/ История и культура государства ромеев] {{ref-ru}} [[Категори:Византия|*]] [[Категори:Историон бæстæтæ]] [[Категори:Европæйы истори]] [[Категори:Æввахс Скæсæны истори]] [[Категори:Азийы истори]] [[Категори:Африкæйы истори]] ql32pvr0oejpxkx5l60gqx3xl2lypx4 0 8592 595669 561105 2026-07-03T21:25:48Z Taamu 795 595669 wikitext text/x-wiki {{Историон паддзахад |название = Германы Демократон Республикæ |самоназвание = Deutsche Demokratische Republik |статус = [[Республикæ]] |флаг = Flag of East Germany.svg |описание_флага = [[ГДР-ы тырыса]] |герб = Coat of arms of East Germany (1955–1990).svg |описание_герба = [[ГДР-ы герб]] |карта = East_Germany_1956-1990.svg |описание = ГДР-картæ ([[1989]]) |p1 = Æртыккаг Рейх |flag_p1 = Flag of Germany 1933.svg |p2 = Германы Советон оккупацион зонæ |flag_p2 = Flag of Germany (1946-1949).svg |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |образовано = [[7 октябры]] [[1949]] |ликвидировано = <br />[[3 октябры]] [[1990]] |s1 = Герман |flag_s1 = Flag of Germany.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |девиз = |столица = [[Скæсæн Берлин]] |города = [[Скæсæн Берлин]], [[Дрезден]], [[Лейпциг]] |язык = [[Немыцаг æвзаг|немыцаг]] |валюта = [[ГДР-ы маркæ]] |дополнительный_параметр = |содержимое_параметра = |площадь = 108,333 км² |население = 16.77 млн. ад. ([[1989-æм аз]]) |форма_правления = [[Социализм|социалистон]] [[Парламентон республикæ|парламентон]] [[республикæ]] |династия = |титул_правителей = Адæмон палатæйы<br />сæрдар |правитель1 = Сабинæ Бергман-Поль |год_правителя1 = 5 апрелы 1990 — 2 октябры 1990 |титул_правителей2 = |правитель2 = |год_правителя2 = |титул_правителей3 = |правитель3 = |год_правителя3 = |титул_правителей4 = |правитель4 = |год_правителя4 = |титул_правителей5 = |правитель5 = |год_правителя5 = |титул_правителей6 = |правитель6 = |год_правителя6 = |религия = |дополнительный_параметр1 = Интернет-домен |содержимое_параметра1 = [[.dd]] |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дополнительный_параметр2 = Телефонон код |содержимое_параметра2 = 37 |до = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |после = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |прим = }} '''Германы Демократон Республикæ''' кæнæ '''Германы Демократион Республикæ'''<ref>Ирон-уырыссаг дзырдуат. Редактор: Касаты А.М. Фæсарæйнаг æмæ национ дзырдуæтты паддзахадон рауагъдад — Мæскуы, 1952</ref>, '''ГДР''' ({{lang-de|Deutsche Demokratische Republik, DDR}}), арæх æй хонынц '''Скæсæн Герман''' дæр, уыдис [[Уазал хæст]]ы заманы паддзахад централон Европæйы æмæ [[Варшавæйы бадзырды организаци]]йы уæнг. Фæзындис [[Дыккаг дунеон хæст]]ы фæстæ, 1949-æм азы, раздæры [[Æртыккаг Рейх]]ы [[Советон оккупацион зонæ]]йы. [[1990-æм аз]]ы [[3 октябры]] бацыдис [[Герман|Германы Федеративон Республикæйы]] скондмæ. == Галерей == <gallery> Potsdamer Platz 1945.jpg| Berlinermauer.jpg|Берлины сис Straatbeeld Oostberlijn 1983.jpg| Marx-engels-platz.jpg| </gallery> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-истори}} [[Категори:Историон бæстæтæ]] [[Категори:Германы истори]] gqnboxg75q3m8i18qzeg8wxiob5wjzw 0 11612 595691 577243 2026-07-03T21:51:23Z Taamu 795 595691 wikitext text/x-wiki {{Æндæр нысаниуджытæ|Тамар (нысаниуджытæ)}} {{Паддзахадон архайæг | имя = Тамар-паддзах | оригинал имени = თამარი | портрет = Queen Tamar - Vardzia fresco.jpg | подпись = [[Вардзийы моладзандон]]æй фрескæ. | ширина портрета = 200px | титул = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] | страна = | периодначало = [[1184]] | периодконец = [[1209]]/[[1213]] | предшественник = [[Гиорги III]] | преемник = [[Гиорги IV Лашæ]] | дата рождения = | дата смерти = | место смерти = [[Тбилис]] | династия = [[Багратионтæ]] | отец = [[Гиорги III]] | вероисповедание = | похоронена = [[Гелаты моладзандон]] | мать = [[Бурдухан]] | супруг = 1) [[Юри Боголюбский]] <br />2) [[Сослан-Дауыт (Цæразон)]] | дети = ''дыккаг къайадæй'' <br />'''фырт:''' [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги IV]] <br />'''чызг:''' [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]] }} '''Тамар''', '''Тамар-паддзах''', ''Гуырдзыхан''<ref>Журнал «Центральная Евразия» №1 (3) 2019. Юрий Дзиццойты. Об исторических границах Южной Осетии</ref> ({{lang-ka|თამარი}}; [[1166]]—[[1209]]/[[1213]]) у [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах ([[1184]]—1209/1213), йæ номимæ баст у [[Гуырдзыстон]]ы историйы тæккæ тæхджындæр æмæ рæсугъддæр дугтæй иуимæ. == Хæдзарвæндаг == Тамар у [[Багратионтæ|Багратионты]] династийы минæвар. Йæ ныййарджытæ сты [[Гиорги III]] æмæ [[Бурдухан]]ы чызг. Йæ мад уыди аллон ус-паддзах. Тамары схъомыл кодта, хорз ахуырад кæмæ уыди, йæ уыцы фыдыхо Русудан. == Æддаг политикæ == [[Ныв:Geor tamro aandersen.png|250px|left|thumb|Гуырдзиаг паддзахад йæ хъомысы тæмæны ([[1184]]—[[1225]])]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны истори]] [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] [[Категори:Гуырдзыстоны зындгонд адæм]] [[Категори:Гуырдзыстоны сыгъдæджытæ]] [[Категори:Багратионтæ]] l6oqosnpkli10grz6okwo9hr985nzc4 595699 595691 2026-07-03T21:57:24Z Taamu 795 595699 wikitext text/x-wiki {{Æндæр нысаниуджытæ|Тамар (нысаниуджытæ)}} {{Паддзахадон архайæг | имя = Тамар-паддзах | оригинал имени = თამარი | портрет = Queen Tamar - Vardzia fresco.jpg | подпись = [[Вардзийы моладзандон]]æй фрескæ. | ширина портрета = 200px | титул = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] | страна = | периодначало = [[1184]] | периодконец = [[1209]]/[[1213]] | предшественник = [[Гиорги III]] | преемник = [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги IV]] | дата рождения = | дата смерти = | место смерти = [[Тбилис]] | династия = [[Багратионтæ]] | отец = [[Гиорги III]] | вероисповедание = | похоронена = [[Гелаты моладзандон]] | мать = [[Бурдухан]] | супруг = 1) [[Юри Боголюбский]] <br />2) [[Сослан-Дауыт (Цæразон)]] | дети = ''дыккаг къайадæй'' <br />'''фырт:''' [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги IV]] <br />'''чызг:''' [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]] }} '''Тамар''', '''Тамар-паддзах''', ''Гуырдзыхан''<ref>Журнал «Центральная Евразия» №1 (3) 2019. Юрий Дзиццойты. Об исторических границах Южной Осетии</ref> ({{lang-ka|თამარი}}; [[1166]]—[[1209]]/[[1213]]) у [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах ([[1184]]—1209/1213), йæ номимæ баст у [[Гуырдзыстон]]ы историйы тæккæ тæхджындæр æмæ рæсугъддæр дугтæй иуимæ. == Хæдзарвæндаг == Тамар у [[Багратионтæ|Багратионты]] династийы минæвар. Йæ ныййарджытæ сты [[Гиорги III]] æмæ [[Бурдухан]]ы чызг. Йæ мад уыди аллон ус-паддзах. Тамары схъомыл кодта, хорз ахуырад кæмæ уыди, йæ уыцы фыдыхо Русудан. == Æддаг политикæ == [[Ныв:Geor tamro aandersen.png|250px|left|thumb|Гуырдзиаг паддзахад йæ хъомысы тæмæны ([[1184]]—[[1225]])]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны истори]] [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] [[Категори:Гуырдзыстоны зындгонд адæм]] [[Категори:Гуырдзыстоны сыгъдæджытæ]] [[Категори:Багратионтæ]] rvvydhhdscgj0zke1olw5g0z7alu643 0 14819 595704 594363 2026-07-03T22:21:05Z Taamu 795 595704 wikitext text/x-wiki {{ЦР |Статус = Сахар |Ирон ном = Франкфурт-Майныл |Оригиналон ном = {{lang-de|Frankfurt am Main}} |Ныв = |Ном = |Паддзахад = Герман |Герб = |Тырыса = |Гербы уæрх = |Тырысайы уæрх = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 6|lat_sec =49 |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 40|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |Паддзахады картæйы ас = 300 |Регионы картæйы ас = 300 |Районы картæйы ас = 300 |Регионы тип = Германы зæххытæ{{!}}Зæхх |Регион = Гессен |Регион таблицæйы = Гессен |Районы тип = |Район = |Район таблицæйы = |Æмбалады тип = |Æмбалад = |Сæргълæууæджы тип = |Сæргълæууæг = |Бындурæвæрд = |Раздæры нæмттæ = |Статус кæдæй = |Фыццаг кой = |Фæзуат = 248,31 |Бæрзæнды тип = |Центры бæрзæнд = 112 |Бæстыхъæд = |Официалон æвзаг = |Официалон æвзаг-ref = |Цæрджытæ = |Сфысты аз = |Æнгомдзинад = |Агломераци = |Националон сконд = |Динон сконд = |Сахатон таг = +1 |DST = +2 |Телефонон код = |Посты индекстæ = 60311 — 65933 |Автомобилон код = |Идентификаторы тип = |Цифрон идентификатор = |ВикиКъæбицы категори = |Сайт = |Сайты æвзаг = }} '''Франкфурт-Майныл''' ({{lang-de|Frankfurt am Main, }} {{Audio|De-Frankfurt am Main.ogg|[ˈfʁaŋkfʊɐ̯t ʔam ˈmaɪn]}}, [[Гессенаг диалекттӕ|гесс.]] ''Frangford am Maa'') у [[Герман]]ы сахар, зӕхх Гессены ӕппӕты стырдӕр сахар, паддзахады фæндзæм стырдæр сахар. Сахар ӕвӕрд у рагон донуайӕныл ({{lang-de|«furt»}}) цӕугӕдон [[Майн (приток Рейна)|Майны]] уӕлӕ ӕмӕ бынат дары ахӕм территорийыл, кӕцыйыл рагон заманы цардысты [[франкӕгтӕ|франкӕгтӕ]]. Тӕккӕ дӕр ардыгӕй цӕуы сахары ном — ''«франкӕгты донуайӕн»''<ref>{{книга |ссылка=https://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135 |заглавие=Placenames of the world |издательство=McFarland |год=2006 |страницы=135 |isbn=9780786422487 |язык= |автор=Room, Adrian |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722025846/https://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135 }}</ref>. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-Герман}} {{Германы сахартæ}} [[Категори:Франкфурт-Майныл|*]] icng2ingdg38eaoc4dw672g1t8xxsj6 0 38425 595668 586110 2026-07-03T21:24:08Z Taamu 795 595668 wikitext text/x-wiki {{Персонæ}} '''Хетæгкаты Елызбары фырт Леуан''' (райгуырдис [[1810-æм аз]]ы [[Нар]]ы — амардис [[1892-æм аз]]ы [[Лабæ|Лабæйы]]) уыд паддзахы афицер æмæ куыста Дзæуджыхъæуы Терчы зылды бæхджын полчъы ирон дивизионы хицауæй. Паддзахæн иузæрдион лæггадгæнæг афицер хорзæхджын цыди майдантæй, лæвæрттæй æмæ мæгуыр кæм цардаид, фæлæ æгъдауыл бинонты хъуыддаг бакодта æмбискары. Æрхаста [[Гуыбаты Мария|Гуыбаты Габрелы чызг Марияйы]], æмæ сын рантыст иунæг лæппу [[Хетæгкаты Къоста|Къоста]]. Леуан дыккаг бинойнагæн æрхаста Сохиты (Сухиты) Хъызмыдæйы (райг. [[Цъæйы ком|Цъæйы]] 1838-æм азы — ам. 1896-æм азы Лабæйы). Хъызмыдæйы чызг Уæлгъа райгуырдис 1867-æм азы Нары æмæ амардис Лабæйы. Леуан цалынмæ дыккаг ус хаста, уæдмæ Къоста хъомыл кодта йе схæссæг мад Туаты Чендзейы хъусдардæй æмæ дзы бавзæрста схæссæг мады зæрдиаг рæвдыд, ирон æгъдауджын бинонты ад. == Литературæ == * [[Айларты Измаил]]. Хуыцауы рæстад. Дзæуджыхъæу: Ир, 2011 — 287 ф. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Хетæгкатæ|Къоста]] [[Категори:Хетæгкаты Къоста]] [[Категори:Нарыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Лабæйы чи амардис, уыдон]] bnirudm7r8v2n33f1oiu9twnbzgrtnz 0 52016 595675 562454 2026-07-03T21:40:55Z Taamu 795 595675 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kobayr-raffi kojian-DCP 4499.JPG|рахиз|300px|мини|<center>Койбары моладзандон</center>]] '''Кобайр''' ({{Lang-hy|Քոբայր}}) — астæузаманы сомихаг моладзандон. Æрбынат кодта сахар [[Туманян]]ы цур [[Сомих]]ы [[Лори (облæст)|Лорийы облæсты]]. == Æвæрдад == Аргъуан æрбынат кодта Сомихы, сахар [[Алаверди]]йæ дæс километры дæрддзæгыл хуссары ’рдыгæй, cахар Туманяны цур [[Лори (облæст)|Лорийы облæсты]]. Кобайр лæууы [[Дебеды цæугæдон]]ы комы сæрмæ, базалтон Лорийы хæхты фæхстыл<ref>Дрампян И.П // Фрески Кобайра // Советакан грох, 1979 — стр. 6 (27){{oq|ru|На склонах суровых базальтовых Лорийских гор, высокой стеной замыкающих живописное ущелье реки Дебед, километрах в десяти южнее города Алаверди, находится средневековый монастырский комплекс Кобайр. Совершенно голые в своей верхней части, горы эти у подножья покрыты густой растительностью. С ней почти сливаются три базнликальных сооружения, обращенные к ущелью восточными торцами; это главная группа кобайрских памятников, датируемая XII — XIII веками. Здесь, в Большом храме и в примыкающем к нему с севера приделе, сохранились фрески XIII века, которым и посвящена настоящая книга. Крутые склоны, обеспечивавшие монастырю необходимую изолированность от окружающего мира, естественные пещеры, служившие, по-видимому, самыми ранними помещениями обители}}</ref>. Уæллаг хайы ’рдыгæй сты бынтон бæгънæг, фæлæ сæ рæбын у бæзджын зайæгхалæй æмбæрзт. == Фæсистори == [[Багратионтæ|Багратионты]] [[Георги III]] æмæ йæ чызг [[Тамар (ус-паддзах)|Тамары]] хицауиуæджы заманы [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]], сомихæгты æмæ гуырдзиаг паддзахады бастдзинад ноджы тынгдæр фæфидар ис. Сомихы цæгатаг хай сси Гуырдзиаг паддзахады хай. Хъалон æнæфидгæйæ пайда кодтой мидæггаг хæдуынаффæйæ. Уыцы заманы сбæрзонд сты сомихаг кънйазтæ Захаридты мыггагæй. Уыдон бирæ фæлтæрты дæргъы ахстой иуыл ахсджиаг бынæттæ æмæ уыдысты гуырдзиаг паддзахады иуыл зынгæ æмæ номдзыд архайджыты ’хсæн. == Моладзандоны истори == [[Файл:Kobayr_monastery.jpg|рахиз|мини|200x200пкс|Кобайры сис]] Моладзандон Кобайры бындур æрæвæрдтой XI-æм æнусы паддзахы устытæ Кюрикянты сомихаг мыггагæй. Сæ къухты йæ дардтой XII-æм æнусы дæргъы, æмæ ма гæнæн ис æмæ [[XIII æнус|XIII]]-æм райдайæны дæ. Моладзандоны моладзантæ истой активон хайад сомихаг аргъуаны царды. XII-æм æнусы кæрон сомихаг аргъуаны цыдис аргъуаны гæрзты законддзинады тыххæй хъаугъатæ. Хъаугъайы хайад райстой Кобайры моладзантæ дæр. Уый тыххæй ныффыста йæ фыстæгы Киликийы Сомихы къарол Левон II-мæ архиепископ Тарса Нерсес Ламбронаци, кæцы бахъаст кодта Ани, Ахталы æмæ Кобайры моладзантыл сæ критикæйы тыххæй<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Istor_vencenoscev/frametext2.htm История и восхваление венценосцев. Тбилиси. АН ГрузССР. 1954]</ref>. [[Файл:Kobayr_Christ.jpg|галиу|мини|150x150пкс|Чырысти моладзандоны фрескæйыл]] Фæндзай æзты æмбисы XIII æнусы Кюрикянты мыггаджы нæлгоймæгты хахх аскъуыдис, фæлæ куыд зыны афтæмæй, уый размæ, Кобайр сси Захаридты хистæр къалиуы мыгаггон моладзандон. 1261-æм азы монголтæ амардтой Захарийы, Шаханшийы хистæр фырты, фæстаг не сфæразта йæ фырты мæлæт æмæ йæхæдæг дæр амард. Шаханшах 1197-æм азы кæй райгуырд, уый куы банымайæм, уæд афтæ уайы æмæ Захаридтæ моладзандон сæхи бакодтой 220-æм æмæ 1261-æм æзты ’хсæн. 1276-1282-æм азы онг бынæттон моладзан Григоры хъæппæрисмæ гæсгæ моладзандоны самадтой агъуыстытæ, нывондхæссæн та срæсугъд кодтой фрескатæй. 1297-æм азы Захаридты бадзырдмæ гæсгæ самадтой дзæнгæрæгдон, уый фæстæдæр сси сæ мыггагон зæппадз. Цасдæр рæстæджы фæстæ сомихаг халкидонитæ ныууагътой моладзандон, æмæ уый баззад рохуаты. Кобай, нырма цалдæр æзты дæргъы æвдæлон куы уыд, уæд раздæхтис Сомихаг апостолон аргъуанмæ, ногæй бакодта йæ дыууæрттæ [[XVII æнус|XVII]]—[[XVIII æнус|XVIII æнусты]]. 1971-æм азы советон реставратортæ ногæй рацæразтой моладзандоны фрескæтæ. == Архитектурæ == [[Файл:Kobair_3.jpg|рахиз|мини|200x200пкс|Моладзандоны иумæйаг ахизæн]] Кобайры моладзандоны комплексы сæйраг агъуыстытæ сты XII—[[XIV æнус|XIV]] æнусты амад. Уыдонмæ хауынц централон стыр аргъуан, дыууæ аргъуангонды, дзæнгæрагдон-зæппадз, хæрæндон æмæ уæлмæрд. Моладзандоны къултыл ис сомихаг æвзагыл фыстытæ, уыдон уыдысты арæзт аргъуан халкедониан куы сси, уый размæ. Кобайр сомихаг халкедониты куы сси, уый фæстæ фыстытæ арæзтой гуырдзиаг æвзагыл. Моладзандоны хæлддзæгтæ зындгонд сты сæ уникалон къулы фыстытæй — фрескæтæ, сомихаг, византиаг æмæ гуырдзиаг нывкæнынады традицийы арæзт. Фрескæтæ баззадыты стыр æмæ гыццыл аргъуанты, иумæйаг ахизæнæй баст. Уыдон нывгонд æрцыдысты Шаханшахы æмкъай моладзандон сомихаг халкедонитæм куы радта, уæд. Фæстаг иртасæнтæм гæсгæ гыццыл аргъуаны нывтæ фæзындтысты Шаханшахы мæлæты фæстæ, [[1261-æм аз|1261-æм азмæ]] ’ввахс. == Галерей == <gallery class="center"> Файл:Georgian fresco (Kobairi) 2.jpg|<center>Гуырдзиаг фрескæтæ Койбары</center> Файл:Kobair 4.jpg|<center>Моладзандоны халддзæгтæ</center> Файл:Georgian inscriptions (Kobairi) 1.jpg|<center>Моладзандоны къул, гуырдзиаг æвзагыл фыст</center> Файл:Kobayr Monastery Fresco.jpg|<center>Сыгъдæгты фрескæ</center> </gallery> == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} == Æрвитæнтæ == * [http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/190700/ Неопределенность статуса пяти монастырей на границе Грузии и Армении создает напряженность между странами] [[Категори:Моладзандæттæ алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Сомихы моладзандæттæ]] efoujmjh3xlx38dgee9nce1yseu7459 595693 595675 2026-07-03T21:53:28Z Taamu 795 595693 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kobayr-raffi kojian-DCP 4499.JPG|рахиз|300px|мини|<center>Койбары моладзандон</center>]] '''Кобайр''' ({{Lang-hy|Քոբայր}}) — астæузаманы сомихаг моладзандон. Æрбынат кодта сахар [[Туманян]]ы цур [[Сомих]]ы [[Лори (облæст)|Лорийы облæсты]]. == Æвæрдад == Аргъуан æрбынат кодта Сомихы, сахар [[Алаверди]]йæ дæс километры дæрддзæгыл хуссары ’рдыгæй, cахар Туманяны цур [[Лори (облæст)|Лорийы облæсты]]. Кобайр лæууы [[Дебеды цæугæдон]]ы комы сæрмæ, базалтон Лорийы хæхты фæхстыл<ref>Дрампян И.П // Фрески Кобайра // Советакан грох, 1979 — стр. 6 (27){{oq|ru|На склонах суровых базальтовых Лорийских гор, высокой стеной замыкающих живописное ущелье реки Дебед, километрах в десяти южнее города Алаверди, находится средневековый монастырский комплекс Кобайр. Совершенно голые в своей верхней части, горы эти у подножья покрыты густой растительностью. С ней почти сливаются три базнликальных сооружения, обращенные к ущелью восточными торцами; это главная группа кобайрских памятников, датируемая XII — XIII веками. Здесь, в Большом храме и в примыкающем к нему с севера приделе, сохранились фрески XIII века, которым и посвящена настоящая книга. Крутые склоны, обеспечивавшие монастырю необходимую изолированность от окружающего мира, естественные пещеры, служившие, по-видимому, самыми ранними помещениями обители}}</ref>. Уæллаг хайы ’рдыгæй сты бынтон бæгънæг, фæлæ сæ рæбын у бæзджын зайæгхалæй æмбæрзт. == Фæсистори == [[Багратионтæ|Багратионты]] [[Гиорги III]] æмæ йæ чызг [[Тамар (ус-паддзах)|Тамары]] хицауиуæджы заманы [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]], сомихæгты æмæ гуырдзиаг паддзахады бастдзинад ноджы тынгдæр фæфидар ис. Сомихы цæгатаг хай сси Гуырдзиаг паддзахады хай. Хъалон æнæфидгæйæ пайда кодтой мидæггаг хæдуынаффæйæ. Уыцы заманы сбæрзонд сты сомихаг кънйазтæ Захаридты мыггагæй. Уыдон бирæ фæлтæрты дæргъы ахстой иуыл ахсджиаг бынæттæ æмæ уыдысты гуырдзиаг паддзахады иуыл зынгæ æмæ номдзыд архайджыты ’хсæн. == Моладзандоны истори == [[Файл:Kobayr_monastery.jpg|рахиз|мини|200x200пкс|Кобайры сис]] Моладзандон Кобайры бындур æрæвæрдтой XI-æм æнусы паддзахы устытæ Кюрикянты сомихаг мыггагæй. Сæ къухты йæ дардтой XII-æм æнусы дæргъы, æмæ ма гæнæн ис æмæ [[XIII æнус|XIII]]-æм райдайæны дæ. Моладзандоны моладзантæ истой активон хайад сомихаг аргъуаны царды. XII-æм æнусы кæрон сомихаг аргъуаны цыдис аргъуаны гæрзты законддзинады тыххæй хъаугъатæ. Хъаугъайы хайад райстой Кобайры моладзантæ дæр. Уый тыххæй ныффыста йæ фыстæгы Киликийы Сомихы къарол Левон II-мæ архиепископ Тарса Нерсес Ламбронаци, кæцы бахъаст кодта Ани, Ахталы æмæ Кобайры моладзантыл сæ критикæйы тыххæй<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Istor_vencenoscev/frametext2.htm История и восхваление венценосцев. Тбилиси. АН ГрузССР. 1954]</ref>. [[Файл:Kobayr_Christ.jpg|галиу|мини|150x150пкс|Чырысти моладзандоны фрескæйыл]] Фæндзай æзты æмбисы XIII æнусы Кюрикянты мыггаджы нæлгоймæгты хахх аскъуыдис, фæлæ куыд зыны афтæмæй, уый размæ, Кобайр сси Захаридты хистæр къалиуы мыгаггон моладзандон. 1261-æм азы монголтæ амардтой Захарийы, Шаханшийы хистæр фырты, фæстаг не сфæразта йæ фырты мæлæт æмæ йæхæдæг дæр амард. Шаханшах 1197-æм азы кæй райгуырд, уый куы банымайæм, уæд афтæ уайы æмæ Захаридтæ моладзандон сæхи бакодтой 220-æм æмæ 1261-æм æзты ’хсæн. 1276-1282-æм азы онг бынæттон моладзан Григоры хъæппæрисмæ гæсгæ моладзандоны самадтой агъуыстытæ, нывондхæссæн та срæсугъд кодтой фрескатæй. 1297-æм азы Захаридты бадзырдмæ гæсгæ самадтой дзæнгæрæгдон, уый фæстæдæр сси сæ мыггагон зæппадз. Цасдæр рæстæджы фæстæ сомихаг халкидонитæ ныууагътой моладзандон, æмæ уый баззад рохуаты. Кобай, нырма цалдæр æзты дæргъы æвдæлон куы уыд, уæд раздæхтис Сомихаг апостолон аргъуанмæ, ногæй бакодта йæ дыууæрттæ [[XVII æнус|XVII]]—[[XVIII æнус|XVIII æнусты]]. 1971-æм азы советон реставратортæ ногæй рацæразтой моладзандоны фрескæтæ. == Архитектурæ == [[Файл:Kobair_3.jpg|рахиз|мини|200x200пкс|Моладзандоны иумæйаг ахизæн]] Кобайры моладзандоны комплексы сæйраг агъуыстытæ сты XII—[[XIV æнус|XIV]] æнусты амад. Уыдонмæ хауынц централон стыр аргъуан, дыууæ аргъуангонды, дзæнгæрагдон-зæппадз, хæрæндон æмæ уæлмæрд. Моладзандоны къултыл ис сомихаг æвзагыл фыстытæ, уыдон уыдысты арæзт аргъуан халкедониан куы сси, уый размæ. Кобайр сомихаг халкедониты куы сси, уый фæстæ фыстытæ арæзтой гуырдзиаг æвзагыл. Моладзандоны хæлддзæгтæ зындгонд сты сæ уникалон къулы фыстытæй — фрескæтæ, сомихаг, византиаг æмæ гуырдзиаг нывкæнынады традицийы арæзт. Фрескæтæ баззадыты стыр æмæ гыццыл аргъуанты, иумæйаг ахизæнæй баст. Уыдон нывгонд æрцыдысты Шаханшахы æмкъай моладзандон сомихаг халкедонитæм куы радта, уæд. Фæстаг иртасæнтæм гæсгæ гыццыл аргъуаны нывтæ фæзындтысты Шаханшахы мæлæты фæстæ, [[1261-æм аз|1261-æм азмæ]] ’ввахс. == Галерей == <gallery class="center"> Файл:Georgian fresco (Kobairi) 2.jpg|<center>Гуырдзиаг фрескæтæ Койбары</center> Файл:Kobair 4.jpg|<center>Моладзандоны халддзæгтæ</center> Файл:Georgian inscriptions (Kobairi) 1.jpg|<center>Моладзандоны къул, гуырдзиаг æвзагыл фыст</center> Файл:Kobayr Monastery Fresco.jpg|<center>Сыгъдæгты фрескæ</center> </gallery> == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} == Æрвитæнтæ == * [http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/190700/ Неопределенность статуса пяти монастырей на границе Грузии и Армении создает напряженность между странами] [[Категори:Моладзандæттæ алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Сомихы моладзандæттæ]] irppvnm77h6ph59ghp9ozxhmb6nlb9h 0 58636 595703 506792 2026-07-03T22:18:55Z Taamu 795 595703 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг |имя = Саурмаг I |оригинал имени = საურმაგი |порядок = 2 |изображение = |описание изображения = |должность = Иберийы паддзах |флаг = |периодначало = [[234-æм аз нæ эрæйы агъоммæ|234 нæ э. а.]] |периодконец = [[159-æм аз нæ эрæйы агъоммæ|159 нæ э. а.]] |предшественник = [[Фарнаваз I]] |преемник = [[Мириан I]] |образование = |дата рождения = |место рождения = |дата смерти = |место смерти = |в браке = |дети = |похоронен = |род = [[Фарнавазидтæ]] |вероисповедание = |отец = [[Фарнаваз I]] |мать = |награды = }} '''Саурмаг I''' ({{lang-ge|საურმაგი}}) уыдис [[Ибери]]йы дыккаг паддзах [[Фарнавазидтæ|Фаранавазидты]] династийæ, паддзах [[Фарнаваз I|Фарнавазы]] фырт. Профессор Кирилл Тумановмæ гæсгæ йæ хицауиæуæджы рæстæг уыд 239-159 азты нæ дуджы агъоммæ. Гуырдзиаг азгайфыстытæм гæсгæ уæздæтты сусæгвæнды тыххæй алыгъд [[Дзурдзуктæ|Дзурдзукты паддзахадмæ]], йæ мады цæгат кæм уыд, уырдæм. Фæстæдæр та [[Дзурдзуктæ|дзурдзукты]], [[Сæрмæттæ|сæрмæтты]] («[[ирæттæ|осеби]]» [[Картлис цховреба|гуырдзиаг азгайфыстытæм]] гæсгæ) æмæ йæ гуырдзиаг фæрсыллæуджыты фæрцы<ref>Явус Ахмадов. Царь Саурмаг - правитель Иберии и дурдзуков // Вестник «Лам». — 2001. — № 7 (11).</ref> паддзахы бынат фæстæмæ райста, гадзрахаттæй йæ бæстæ асыгъдæг кодта æмæ ног уæзданад сфæлдыста, бынтон йæ къухы чи уыд, ахæм. Куыд æнхъæлынц, Саурмагæн хион фырт нæ уыди, æмæ уый тыххæй йæ бынтæ райста йæ кæнгæ фырт [[Мириан I|Мириан]].<ref> Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba, ISBN 90-429-1318-5, 281-æм фарс.</ref> Профессор [[Ахмадов, Явус Зайндийы фырт|Явус Ахмадов]] куыд амоны, Саурмаджы номæн ис ирайнаг равзæрд. Стæй ма куыд хъуыды кæны, афтæмæй йæ царды (хицауиуæггæнæны нæ фæлæ) азтæ уыдысты 237-162 азтæ нæ дуджы агъоммæ, уый тыххæй æмæ 72 азы дæргъы кæй хицаиуæг кодта, уый æууæндгæ нæу. Саурмагы хицауиуаджы фæстæг азтæ, йæ фыд Фарнавазы фæстæг азтау, абæрæг уыдысты Иберийы зæххыты уæрæхдæр кæнынадæй. Скæсæнырдыгæй йæ хай систы [[Эрети]]йы зæххытæ, [[Кавказы Албани|албайнаг]] знæмтæ кæм цардысты, [[нахаг-дагъистайнаг æвзæгтæ|нахаг-дагъистайнаг æвзагон къордмæ]] чи хауынц, уыдон. Афтæ Иберийы скæсæйнаг сыхæг сси [[Антропатенæ]], хуссайраг [[Сомихыстон]], ныгуалæны та [[Понты паддзахад]]. Фæлæ æгæр тыхджын уæзданадимæ мидаггæг тохы тыххæй æвæндонæй алыгъд йæ паддзахадæй. Стæй та йæ фарсыллæуджытæй стыр æфсад æрымбыргæйæ æвиппайды Картлимæ ныббырст, æмæ йе фсады бæрц æмæ ныббырсты æвиппайдыдзинады руаджы æнцонæй уæлахиздзау сси.<ref>Явус Ахмадов. Царь Саурмаг — правитель Иберии и дурдзуков // Вестник «Лам». — 2001. — № 7 (11).</ref> Йе знæгтæн сæ иу хай ныххатыр кодта, иннæты та ныццагъдта. Скодта хицауады системæйы реформæтæ, зæронд элитæты æрлæмæгъ кодта, лæггæдгæнджыты хайад та сыстыр кодта. Радта бирæ кад æмæ зæххытæ дзурдзуктæн. Ноджы ма дзурдзукты Къахет æмæ Картлийы цæгаттаг районтæм хонын байдыдта.<ref>Явус Ахмадов. Царь Саурмаг — правитель Иберии и дурдзуков // Вестник «Лам». — 2001. — № 7 (11).</ref> == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] [[Категори:Гуырдзыстоны истори]] [[Категори:Фарнавазидтæ]] 2y3oycy4ekv0o56si9nu4j3pciqe6hi 0 58751 595702 510237 2026-07-03T22:12:30Z Taamu 795 595702 wikitext text/x-wiki {{Персонæ}} '''Леонти Мровели''' ({{lang-ge|ლეონტი მროველი}}) уыдис XI æнусы цæрæг гуырдзиаг азгай уацфыссæг æмæ сауджын. Мровели йæ мыггаг нæу, фæлæ у миногон, кæцы æвдисы, [[Руисийы стыр аргъуан|Руисийæ]] кæй у, уый: куыд æнхъалынц, уыцы бынаты алчер уыд. Леонти Мровелийы тыххæй цалдæр ныхасы ис «[[Картлис цховреба]]йы» æрæгон аннотациты. Уый йеддæмæ æрмæст цалдæр хатт йæ кой ссарæн ис: 1) йæ ном ис 11-æм æнусы манускрипты Афоны хохæй, академик Марр кæй ссардта, ууым. Уыцы манускрипты мысынц цыдæр алчер Леонтийы, æмæ Марр йæ Леонти Мровелиимæ сбаст кодта, уымæн æмæ æндæр XI æнусы цæрæг алчерты ахæм номимæ историктæ нæ зонынц. <ref>Марр Н. Я. Агиографические памятники по груз. рукописям Ивера // ЗВОРАО. 1900. Т. 13.</ref> 2) йæ кой иу хатт цæуы Евтимий Афойнаджы «Христосомы ныхасæппæрæнтæ сыгъдæг Матвейыл» тæлмацы; 3) йæ ном ссарæн ис 1066-æм азы фыстыты Трехвийы лæгатты централон Гуырдзыстоны. Уыцы лæгаты 1957-æм азы ссардтой расткъуым кæрдæгхуыз стелæйы, уыцы стелæйыл нынныв кодтой дзуар æмæ рафысстой 16-рæнхъон фыстæг гуырдзиаг нусхохуцури абетæй: «Æз, Леонти Мровели, уыцы лæгæт самадтон хуыцауты сурæтты æмæ Руисийы аргъуаны сывæллæтты ирвæзынмæ, Гуырдзыстон Арп-Арсланæй ныппырх куы уыд, уыцы рæстæджы».<ref>Гамсахурдиа С. Развитие обществ.-ист. взглядов в Грузии XI в. // Моамбе (Вестник) / АН Груз. ССР. Тб., 1961. Вып. 1. С. 166-184 (на груз. яз.); </ref> <ref>Гаприндашвили Г. Строительная надпись 1066 г. Леонти Мровели из пещер Трехви // Моамбе (Вестник) / АН Груз. ССР. Тб., 1961. Вып. 1.</ref> Цалдæр иртæсджытæ æнхъалынц, Мровели æцæгæй VIII æнусы кæй цард, уый. Адоны æхсæн уыдис зынгонд гуырдзиаг историк [[Ингорохъва, Павел Иессейы фырт|Павле Ингорохъва]]. Ингорохъва, Леонти Мровелийы уацмыстæ тынг сомихофилон кæй сты, уымæ бацамыдта, æмæ зæгъта, ахæм митæ фыссын уыд гæнæн æрмæст сомихæгты æмæ гуырдзиæгты ’хсæн фидар æхсæнконфессион бастдзинæдтæ кæд уыдысты, уыцы рæстæджы: VII-VIII æнусты, X-XI æнусты та адоны æхсæн динон быцæутæ цыдысты, сæ аргъуанты æхсæн та дихдзинад фæци.<ref>Ингороква. 1941. С. 120-121)</ref> Æндæр иртасæг К. С. Кекелидзе критикон фиппаинæгтæ ууыл скодта, æвзагон æмæ лексикон хицæндзинадтæ санализ кодта, æмæ Мровелийы тексттæ æрыгондæр кæй сты, ахæм хæтдзаг рахасста.<ref>Кекелидзе К. С. Автор летописного извода «Жития святой Нины» // Он же. Этюды. 1945. Т. 2. С. 270-275; </ref> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны истори]] diimdrf0rzodtb5172mn8vo7ge1xeb5 0 58777 595682 505988 2026-07-03T21:46:54Z Taamu 795 595682 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг}} '''Бурдухан''' ({{lang-ka|ბურდუხანი}}) кæнæ '''Бордохан''' ({{lang-ka|ბორდოხანი}}) уыдис [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]] ус-паддзах, [[аллон]] паддзах Худданы чызг æмæ паддзахы [[Георг III]] бинойнаг. Уыдис [[Тамар (ус-паддзах)| ус-паддзах Тамарæн]] йæ мад. == Цардафыст == Райгуырдис [[Алани (паддзахад)|аллон]] паддзах Худданы бинонты. 1150-æм азты моймæ рацыд гуырдзиаг паддзахы фырт Георгийыл, йæ фыд [[Деметре I]] нырма удæгæс куы уыд, уыцы рæстæджы. Райгуырдта Тамары, фæстæдæр Гуырдзыстоны паддзах чи сси, уыцы. Гæнæн ис, æмæ йын æндæр чызг дæр уыд, йæ ном Русудан, фæлæ уый тыххæй ратæдзæнты фыст цæуы æрмæстдæр иу хатт.<ref>Eastmond (1998), p. 108, fn. 49.</ref> Астæузаманы историктæ кад кодтой Бурдуханы æфсæрм æмæ иузæрдæдзинад. Сæ иу, [[Картлис цховреба|«Паддзахиуæггæнджыты истори æмæ кадгæнæн»]]-ы æнæном автор, барста йæ чырыстон сыгъдæгтæ Александриаг Екатеринæ æмæ [[Иринæ-Пенелопæ]]имæ.<ref>Qauxčišvili/Vivian (1991), pp. 57, 107.</ref><ref>Eastmond (1998), p. 116.</ref> Бурдухан фæзиан йæ мойæ раздæр, 1184-æм азæй раздæр. Астæузаманы айгæйфыстытæй йеддæмæ йæ ном баззад, абон Зугдидийы Дадианийы галуаны цы музейы мидæг ис, уыцы Хобийы Мады Майрæмы иконæйыл, æмæ ма [[Руисийы стыр аргъуан|Руисийы]] къулыл фыст фыстæгыл, бынæттон стыр аргъуаны хæрзгæнæгæй кæм æй хонынц, ахæмы. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] o9ox5gk3g4kikg22jz21z1lij9b6vj6 595700 595682 2026-07-03T21:59:18Z Taamu 795 595700 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг}} '''Бурдухан''' ({{lang-ka|ბურდუხანი}}) кæнæ '''Бордохан''' ({{lang-ka|ბორდოხანი}}) уыдис [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]] ус-паддзах, [[аллон]] паддзах Худданы чызг æмæ паддзахы [[Гиорги III]]-ы бинойнаг. Уыдис [[Тамар (ус-паддзах)| ус-паддзах Тамарæн]] йæ мад. == Цардафыст == Райгуырдис [[Алани (паддзахад)|аллон]] паддзах Худданы бинонты. 1150-æм азты моймæ рацыд гуырдзиаг паддзахы фырт Георгийыл, йæ фыд [[Деметре I]] нырма удæгæс куы уыд, уыцы рæстæджы. Райгуырдта Тамары, фæстæдæр Гуырдзыстоны паддзах чи сси, уыцы. Гæнæн ис, æмæ йын æндæр чызг дæр уыд, йæ ном Русудан, фæлæ уый тыххæй ратæдзæнты фыст цæуы æрмæстдæр иу хатт.<ref>Eastmond (1998), p. 108, fn. 49.</ref> Астæузаманы историктæ кад кодтой Бурдуханы æфсæрм æмæ иузæрдæдзинад. Сæ иу, [[Картлис цховреба|«Паддзахиуæггæнджыты истори æмæ кадгæнæн»]]-ы æнæном автор, барста йæ чырыстон сыгъдæгтæ Александриаг Екатеринæ æмæ [[Иринæ-Пенелопæ]]имæ.<ref>Qauxčišvili/Vivian (1991), pp. 57, 107.</ref><ref>Eastmond (1998), p. 116.</ref> Бурдухан фæзиан йæ мойæ раздæр, 1184-æм азæй раздæр. Астæузаманы айгæйфыстытæй йеддæмæ йæ ном баззад, абон Зугдидийы Дадианийы галуаны цы музейы мидæг ис, уыцы Хобийы Мады Майрæмы иконæйыл, æмæ ма [[Руисийы стыр аргъуан|Руисийы]] къулыл фыст фыстæгыл, бынæттон стыр аргъуаны хæрзгæнæгæй кæм æй хонынц, ахæмы. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] 24noplan4t22jdr1ge17yexgx99y60d 595701 595700 2026-07-03T22:00:07Z Taamu 795 595701 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг}} '''Бурдухан''' ({{lang-ka|ბურდუხანი}}) кæнæ '''Бордохан''' ({{lang-ka|ბორდოხანი}}) уыдис [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]] ус-паддзах, [[аллон]] паддзах Худданы чызг æмæ паддзахы [[Гиорги III]]-ы бинойнаг. Уыдис [[Тамар (ус-паддзах)| ус-паддзах Тамарæн]] йæ мад. == Цардафыст == Райгуырдис [[Алани (паддзахад)|аллон]] паддзах Худданы бинонты. 1150-æм азты моймæ рацыд гуырдзиаг паддзахы фырт Гиоргийыл, йæ фыд [[Деметре I]] нырма удæгæс куы уыд, уыцы рæстæджы. Райгуырдта Тамары, фæстæдæр Гуырдзыстоны паддзах чи сси, уыцы. Гæнæн ис, æмæ йын æндæр чызг дæр уыд, йæ ном Русудан, фæлæ уый тыххæй ратæдзæнты фыст цæуы æрмæстдæр иу хатт.<ref>Eastmond (1998), p. 108, fn. 49.</ref> Астæузаманы историктæ кад кодтой Бурдуханы æфсæрм æмæ иузæрдæдзинад. Сæ иу, [[Картлис цховреба|«Паддзахиуæггæнджыты истори æмæ кадгæнæн»]]-ы æнæном автор, барста йæ чырыстон сыгъдæгтæ Александриаг Екатеринæ æмæ [[Иринæ-Пенелопæ]]имæ.<ref>Qauxčišvili/Vivian (1991), pp. 57, 107.</ref><ref>Eastmond (1998), p. 116.</ref> Бурдухан фæзиан йæ мойæ раздæр, 1184-æм азæй раздæр. Астæузаманы айгæйфыстытæй йеддæмæ йæ ном баззад, абон Зугдидийы Дадианийы галуаны цы музейы мидæг ис, уыцы Хобийы Мады Майрæмы иконæйыл, æмæ ма [[Руисийы стыр аргъуан|Руисийы]] къулыл фыст фыстæгыл, бынæттон стыр аргъуаны хæрзгæнæгæй кæм æй хонынц, ахæмы. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] rf2m24j6r3r24g03cgea57m7inn2p62 0 58805 595687 595652 2026-07-03T21:50:02Z Taamu 795 Taamu переименовал страницу [[Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)]] в [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)]] 595652 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг}} '''Георги IV''', зындгонд у куыд '''Лаша Гиорги''' дæр ({{lang-ge|ლაშა გიორგი}}; райгуырдис 1191-æм азы — амардис 1223-æм азы) уыдис Гуырдзыстоны паддзах 1213-æм азæй 1223-æм азы агъоммæ. == Цардафыст == Георги IV уыдис [[Тамар-паддзах]] æмæ [[Сослан-Дауыт (Цæразон)|Сослан-Дауыты]] фырт. Йæ мадимæ æмхицауиуæг кæнын райдыдта [[1207-æм аз]]ы. Гуырдзиаг азгайфыстытæм гæсгæ йæ фæсномыг Лаша нысан кæны ''Дунейы рухсгæнæг'' (æмæ ныхас ''а-лаша'' æцæгæй дæр нысан кæны «[[рухс]]» [[абхазаг æвзаг|абхазаг æвзаджы]])<ref>Hewitt, George, ed. (1998). The Abkhazians. A Handbook. St. Martin's Press. p. 44. </ref>. Æлдариуæг кодта [[Джавахети]]йы бæстæйы, йæ сæрсахар уыдис [[Аластани]], æмæ уый тыххæй зындгонд сси куыд "Джавхтупали", кæнæ та "Джавахæгты хицау" — ахæм ном фыст уыдис йæ бæстæйы кæй уагътой, уыцы згъæрæхцайыл.<ref>Paghava, Irakli (2011). "ჯავახთ უფლის მონეტები—კომპლექსური ანალიზი" [The coins of Javakht'-Upali'. A complex analysis]. Saistorio Krebuli (in Georgian). Tbilisi. 1: 291–343. </ref> Георги IV Тамар-паддзахы политикæ дарддæр кодта, Гуырдзыстоны феодалон паддзахады тыхтæ сыстыр кæнынмæ бæллыд. Цалдæр [[пысылмон]] дæлбарты растадтæ ныппырх кодта, æмæ 1210 азты цæттæ кæнын байдыдта стыр балц Иерусалиммæ, [[Дзуархæссджытæ|дзуархæссджыты]] [[фæндзæм дзуары балцæн]] баххуыс кæнын йæ фæндыд. Фæлæ [[Манголты импери|манголты]] бацыд йæ пълантæ фехæлдта. Фыццаг манголты балц 1221-1222 азты дыууæ гуырдзиаг æфсады ныппырх кодта æмæ мидæггаг Кавказы сæртыл ацыд. Уыцы хæсты гуырдзиагтæн стыр зиан æрцыд, бирæ хæстонтæ сын фæмард æмæ паддзах дæр цæфгонд æрцыд. Инвалид сси, æмæ амард Багаваны 31-аздзыдæй. Йæ бынтæ райста йæ хо [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]]. Лаша Гиорги зындгонд уыдис куыд тынг сæрибархъуыды адæймаг æмæ цы феодалон консервативон æхсæнады цардис, уыдон йæ уый тыххæй нæ уарзтой. Уæздæттæн æмæ чырыстон сауджынтæн йæ ус сæ зæрдæмæ нæ фæцыд, æмæ йæ бон не сси йæ ус-паддзахæй сæвæрын. Уый уыд, уæздæттæ чи нæ уыдысты, ахæм хуымæтæг адæмы бинонтæй чызг. Паддзах компромисс скодта æмæ официалон æгъдауæй йемæ ахицæн кодта, фæлæ ног ус никуыуал æрхаста. Цалдæр астæузаманы ратадзæнтæм гæсгæ уый уыд хъаруджын хæстонлæг æмæ куырыхон паддзах, иннæтæ та зæгъынц, æнæгъдау цардыуагыл хаст кæй уыд, æмæ мистицизм æмæ суфизм кæй уарзта, уый. Йæ амæлæты фæстæ йын баззад фырт Давид, фидæны паддзах [[Давид VII Улу]] чи сси, уый. Фæлæ фыццагæй йæ бынтæ райста йæ хо Русудан, Давид æнæуаздæн сылгомагæй кæй райгуырдис, уый тыххæй. Георгийы та баныгæдтой [[Гелаты моладзандон]]ы. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] [[Категори:Гуырдзыстоны истори]] [[Категори:Багратионтæ]] szqgtbvxn1lb09rnwezp22kh5ag5tzl 595689 595687 2026-07-03T21:50:22Z Taamu 795 595689 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг}} '''Гиорги IV''', зындгонд у куыд '''Лаша Гиорги''' дæр ({{lang-ge|ლაშა გიორგი}}; райгуырдис 1191-æм азы — амардис 1223-æм азы) уыдис Гуырдзыстоны паддзах 1213-æм азæй 1223-æм азы агъоммæ. == Цардафыст == Гиорги IV уыдис [[Тамар-паддзах]] æмæ [[Сослан-Дауыт (Цæразон)|Сослан-Дауыты]] фырт. Йæ мадимæ æмхицауиуæг кæнын райдыдта [[1207-æм аз]]ы. Гуырдзиаг азгайфыстытæм гæсгæ йæ фæсномыг Лаша нысан кæны ''Дунейы рухсгæнæг'' (æмæ ныхас ''а-лаша'' æцæгæй дæр нысан кæны «[[рухс]]» [[абхазаг æвзаг|абхазаг æвзаджы]])<ref>Hewitt, George, ed. (1998). The Abkhazians. A Handbook. St. Martin's Press. p. 44. </ref>. Æлдариуæг кодта [[Джавахети]]йы бæстæйы, йæ сæрсахар уыдис [[Аластани]], æмæ уый тыххæй зындгонд сси куыд "Джавхтупали", кæнæ та "Джавахæгты хицау" — ахæм ном фыст уыдис йæ бæстæйы кæй уагътой, уыцы згъæрæхцайыл.<ref>Paghava, Irakli (2011). "ჯავახთ უფლის მონეტები—კომპლექსური ანალიზი" [The coins of Javakht'-Upali'. A complex analysis]. Saistorio Krebuli (in Georgian). Tbilisi. 1: 291–343. </ref> Гиорги IV Тамар-паддзахы политикæ дарддæр кодта, Гуырдзыстоны феодалон паддзахады тыхтæ сыстыр кæнынмæ бæллыд. Цалдæр [[пысылмон]] дæлбарты растадтæ ныппырх кодта, æмæ 1210 азты цæттæ кæнын байдыдта стыр балц Иерусалиммæ, [[Дзуархæссджытæ|дзуархæссджыты]] [[фæндзæм дзуары балцæн]] баххуыс кæнын йæ фæндыд. Фæлæ [[Манголты импери|манголты]] бацыд йæ пълантæ фехæлдта. Фыццаг манголты балц 1221-1222 азты дыууæ гуырдзиаг æфсады ныппырх кодта æмæ мидæггаг Кавказы сæртыл ацыд. Уыцы хæсты гуырдзиагтæн стыр зиан æрцыд, бирæ хæстонтæ сын фæмард æмæ паддзах дæр цæфгонд æрцыд. Инвалид сси, æмæ амард Багаваны 31-аздзыдæй. Йæ бынтæ райста йæ хо [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]]. Лаша Гиорги зындгонд уыдис куыд тынг сæрибархъуыды адæймаг æмæ цы феодалон консервативон æхсæнады цардис, уыдон йæ уый тыххæй нæ уарзтой. Уæздæттæн æмæ чырыстон сауджынтæн йæ ус сæ зæрдæмæ нæ фæцыд, æмæ йæ бон не сси йæ ус-паддзахæй сæвæрын. Уый уыд, уæздæттæ чи нæ уыдысты, ахæм хуымæтæг адæмы бинонтæй чызг. Паддзах компромисс скодта æмæ официалон æгъдауæй йемæ ахицæн кодта, фæлæ ног ус никуыуал æрхаста. Цалдæр астæузаманы ратадзæнтæм гæсгæ уый уыд хъаруджын хæстонлæг æмæ куырыхон паддзах, иннæтæ та зæгъынц, æнæгъдау цардыуагыл хаст кæй уыд, æмæ мистицизм æмæ суфизм кæй уарзта, уый. Йæ амæлæты фæстæ йын баззад фырт Давид, фидæны паддзах [[Давид VII Улу]] чи сси, уый. Фæлæ фыццагæй йæ бынтæ райста йæ хо Русудан, Давид æнæуаздæн сылгомагæй кæй райгуырдис, уый тыххæй. Гиоргийы та баныгæдтой [[Гелаты моладзандон]]ы. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] [[Категори:Гуырдзыстоны истори]] [[Категори:Багратионтæ]] 960gltl6hnkrpcoq4h7ftn2icm96jz9 10 78502 595679 577249 2026-07-03T21:45:14Z Taamu 795 595679 wikitext text/x-wiki {{Навигацион таблицæ |имя = Гуырдзыстоны паддзæхтæ |state = |заголовок = Гуырдзыстоны паддзæхтæ |класс_списков = hlist |заголовок1 = Иугонд паддзахад (1008—1245) |список1 = * [[Баграт III]] * [[Георги I (Гуырдзыстоны паддзах)|Георги I]] * [[Баграт IV]] * [[Георги II (Гуырдзыстоны паддзах)|Георги II]] * [[Давид IV Аразæг]] * [[Деметре I]] * [[Давид V]] * [[Георги III]] * [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар I]] * [[Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Георги IV]] * [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]] |заголовок2 = Скæсæн Гуырдзыстон (1247—1308) |список2 = * [[Давид VII Улу|Давид VII]] * [[Деметре II Самопожертвователь|Деметре II]] * [[Вахтанг II]] * [[Давид VIII]] * [[Вахтанг III]] * [[Георгий V Блистательный|Георгий V]] * [[Георгий VI Малый|Георгий VI]] |заголовок3 = Ныгуылæн Гуырдзыстон (1247—1308) |список3 = * [[Давид VI Нарин|Давид VI]] * [[Константин I (Имереты паддзах)|Константин I]] * [[Михаил (Имереты паддзах)|Михаил ]] |заголовок4 = Баиудзинад (1346—1490) |список4 = * [[Давид IX]] * [[Баграт V Великий|Баграт V]] * [[Георгий VII]] * [[Константин I (Гуырдзыстоны паддзах)|Константин I]] * [[Стыр Александр I|Александр I]] * [[Вахтанг IV]] * [[Георгий VIII]] * [[Баграт VI]] * [[Александр II (Имереты паддзах)|Александр II]] * [[Константин II (Картлийы паддзах)|Константин II]] }}<noinclude> [[Категори:Шаблонтæ:Гуырдзыстон]] </noinclude> 9ltzkh51li82byrg39zlxrzpw1zgbfa 595686 595679 2026-07-03T21:49:54Z Taamu 795 595686 wikitext text/x-wiki {{Навигацион таблицæ |имя = Гуырдзыстоны паддзæхтæ |state = |заголовок = Гуырдзыстоны паддзæхтæ |класс_списков = hlist |заголовок1 = Иугонд паддзахад (1008—1245) |список1 = * [[Баграт III]] * [[Гиорги I (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги I]] * [[Баграт IV]] * [[Георги II (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги II]] * [[Давид IV Аразæг]] * [[Деметре I]] * [[Давид V]] * [[Гиорги III]] * [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар I]] * [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги IV]] * [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]] |заголовок2 = Скæсæн Гуырдзыстон (1247—1308) |список2 = * [[Давид VII Улу|Давид VII]] * [[Деметре II Самопожертвователь|Деметре II]] * [[Вахтанг II]] * [[Давид VIII]] * [[Вахтанг III]] * [[Георгий V Блистательный|Георгий V]] * [[Георгий VI Малый|Георгий VI]] |заголовок3 = Ныгуылæн Гуырдзыстон (1247—1308) |список3 = * [[Давид VI Нарин|Давид VI]] * [[Константин I (Имереты паддзах)|Константин I]] * [[Михаил (Имереты паддзах)|Михаил ]] |заголовок4 = Баиудзинад (1346—1490) |список4 = * [[Давид IX]] * [[Баграт V Великий|Баграт V]] * [[Георгий VII]] * [[Константин I (Гуырдзыстоны паддзах)|Константин I]] * [[Стыр Александр I|Александр I]] * [[Вахтанг IV]] * [[Георгий VIII]] * [[Баграт VI]] * [[Александр II (Имереты паддзах)|Александр II]] * [[Константин II (Картлийы паддзах)|Константин II]] }}<noinclude> [[Категори:Шаблонтæ:Гуырдзыстон]] </noinclude> p5nqm8e5e4ogwv9ylxs87lu96259y7d 595690 595686 2026-07-03T21:50:57Z Taamu 795 595690 wikitext text/x-wiki {{Навигацион таблицæ |имя = Гуырдзыстоны паддзæхтæ |state = |заголовок = Гуырдзыстоны паддзæхтæ |класс_списков = hlist |заголовок1 = Иугонд паддзахад (1008—1245) |список1 = * [[Баграт III]] * [[Гиорги I (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги I]] * [[Баграт IV]] * [[Гиорги II (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги II]] * [[Давид IV Аразæг]] * [[Деметре I]] * [[Давид V]] * [[Гиорги III]] * [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар I]] * [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги IV]] * [[Русудан (ус-паддзах)|Русудан]] |заголовок2 = Скæсæн Гуырдзыстон (1247—1308) |список2 = * [[Давид VII Улу|Давид VII]] * [[Деметре II Самопожертвователь|Деметре II]] * [[Вахтанг II]] * [[Давид VIII]] * [[Вахтанг III]] * [[Гиорги V Блистательный|Гиорги V]] * [[Гиорги VI Малый|Гиорги VI]] |заголовок3 = Ныгуылæн Гуырдзыстон (1247—1308) |список3 = * [[Давид VI Нарин|Давид VI]] * [[Константин I (Имереты паддзах)|Константин I]] * [[Михаил (Имереты паддзах)|Михаил ]] |заголовок4 = Баиудзинад (1346—1490) |список4 = * [[Давид IX]] * [[Баграт V Великий|Баграт V]] * [[Гиорги VII]] * [[Константин I (Гуырдзыстоны паддзах)|Константин I]] * [[Стыр Александр I|Александр I]] * [[Вахтанг IV]] * [[Гиорги VIII]] * [[Баграт VI]] * [[Александр II (Имереты паддзах)|Александр II]] * [[Константин II (Картлийы паддзах)|Константин II]] }}<noinclude> [[Категори:Шаблонтæ:Гуырдзыстон]] </noinclude> 945uxfp9jf9myhlzdbik3xfsb56z71t 0 80390 595667 585135 2026-07-03T21:23:33Z Taamu 795 595667 wikitext text/x-wiki {{Æндæр нысаниуджытæ|Хетæг}} '''Хетæг''' — ирон таурæгъмæ гæсгæ уыдыс кæсгон [[Инал (кънйаз)|кънйаз Иналы]] фырт.<ref name="Туалтæ">Хозиты Федыр. Уæлладжыры комыл — Туалтæм. Дзæуджыхъæу: Ир, 1999</ref> [[Хетæгкаты Къоста]] йæхи хуыдта Хетæджы дæсæм фæлтæрæй: # Хетæг æмæ йæ хистæр фырт, # Джеорджи, # Мами æмæ йе ’фсымæр, # Гоцъи æмæ йе ’ртæ ’фсымæры, # Зида æмæ йе ’фсымæр, # Амыран æмæ йæ 4 æфсымæры, # Аса æмæ йе ’фсымæр, # Елызбар æмæ йæ 3 æфсымæры, # [[Хетæгкаты Леуан|Леуан]] æмæ йе ’фсымæр, # Къоста. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-ирон}} [[Категори:Ирыстоны истори]] fr5kq6pilmxjescls4kvod5ejh3i3xh 0 83864 595696 595651 2026-07-03T21:54:37Z Taamu 795 595696 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Русудан | оригинал имени = რუსუდანი | изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg | ширина = | описание изображения = | герб = - | подпись герба = | должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1223]] | периодконец = [[1245]] | предшественник = [[Георгий IV Лаша]] | преемник = [[Давид VII Улу]] | дата рождения = 1194 | место рождения = | дата смерти = 1245 | место смерти = | вероисповедание = | похоронен = }} '''Русуда́н''' ({{lang-ka|რუსუდანი}}; [[1194]]—[[1245]]) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах (1223—1245), [[Сослан-Дауыт]] æмæ [[Тамар-паддзах]]ы чызг. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] lsjx11of4fexie7i724h7r2mse2tuln 595697 595696 2026-07-03T21:54:46Z Taamu 795 595697 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Русудан | оригинал имени = რუსუდანი | изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg | ширина = | описание изображения = | герб = - | подпись герба = | должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1223]] | периодконец = [[1245]] | предшественник = [[Гиорги IV Лаша]] | преемник = [[Давид VII Улу]] | дата рождения = 1194 | место рождения = | дата смерти = 1245 | место смерти = | вероисповедание = | похоронен = }} '''Русуда́н''' ({{lang-ka|რუსუდანი}}; [[1194]]—[[1245]]) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах (1223—1245), [[Сослан-Дауыт]] æмæ [[Тамар-паддзах]]ы чызг. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] gl8qr623pkem5qk3f1xfbnopgxdast8 595698 595697 2026-07-03T21:55:07Z Taamu 795 595698 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Русудан | оригинал имени = რუსუდანი | изображение = Fresco of Rusudan of Georgia-2.jpg | ширина = | описание изображения = | герб = - | подпись герба = | должность = [[Гуырдзыстоны ус-паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1223]] | периодконец = [[1245]] | предшественник = [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)|Гиорги IV]] | преемник = [[Давид VII Улу]] | дата рождения = 1194 | место рождения = | дата смерти = 1245 | место смерти = | вероисповедание = | похоронен = }} '''Русуда́н''' ({{lang-ka|რუსუდანი}}; [[1194]]—[[1245]]) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы ус-паддзах (1223—1245), [[Сослан-Дауыт]] æмæ [[Тамар-паддзах]]ы чызг. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] 3z8v905r6hcsifuatru79dfz44c9hf8 10 83868 595662 2026-07-03T15:24:40Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg» 595662 wikitext text/x-wiki Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg ct0drixmoz90dplc2cd2a2rzmncxamu 10 83869 595663 2026-07-03T15:25:03Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Церковь святого Иуды, Тротхор, Тамилнад, Индия» 595663 wikitext text/x-wiki Церковь святого Иуды, Тротхор, Тамилнад, Индия fcvy7jed09ymalatayaxj9t2gslgndv 0 83870 595666 2026-07-03T21:21:45Z Taamu 795 Фарс æрвыст æрцыд [[Германы Демократон Республикæ|Германы Демократон Республикæмæ]] 595666 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Германы Демократон Республикæ]] hlpj06hn0pn2y9ik3b3i5nl3a6h8gjb 0 83871 595672 2026-07-03T21:37:45Z Taamu 795 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = Георгий III на фреске из [[Вардзиа|Вардзии]] | должность = [[Цари Грузии|Царь Грузии]] | порядок = | флаг...» 595672 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = Георгий III на фреске из [[Вардзиа|Вардзии]] | должность = [[Цари Грузии|Царь Грузии]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамара (царица Грузии)|Тамара Великая]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = Тамара N. | род = [[Багратионы]] | вероисповедание = [[Православие]], [[Грузинская православная церковь|грузинская церковь]] | в браке = [[Бурдухан Аланская]] | дети = '''дочери:''' [[Тамара (царица Грузии)|Тамара]] и [[Русудан (дочь Георгия III)|Русудан]] <br>'''вне брака''': дочь. | похоронен = {{МестоЗахоронения|Гелатский монастырь|в Гелатском монастыре}} }} '''Гео́ргий III''' или '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) qkv1kolvt7u0xsctopqatsr7zj17owc 595673 595672 2026-07-03T21:40:02Z Taamu 795 595673 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = Тамара N. | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (дочь Георгия III)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] lwijhkzm0jzprb7raxpiil1ogdyemal 595676 595673 2026-07-03T21:41:10Z Taamu 795 595676 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (дочь Георгия III)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] pvkvopy5qhi29kbi1rhi40b7n124xdz 595677 595676 2026-07-03T21:43:24Z Taamu 795 595677 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (дочь Георгия III)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] leykqo18ykf2v5cq6szkujvtahyeg3v 595678 595677 2026-07-03T21:44:39Z Taamu 795 595678 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (Георги III-ы чызг)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы паддзах (1156—1184), [[Тамар-паддзах]]ы фыд. {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] 4jbjiurgsru4svf77pj8vc5jvscyx18 595681 595678 2026-07-03T21:46:49Z Taamu 795 595681 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (Георги III-ы чызг)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы паддзах (1156—1184), [[Тамар-паддзах]]ы фыд. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] tb3bhlqv7b1uc73yufnumf84c7a5fgf 595683 595681 2026-07-03T21:49:06Z Taamu 795 Taamu переименовал страницу [[Георги III]] в [[Гиорги III]] 595681 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Георги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (Георги III-ы чызг)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы паддзах (1156—1184), [[Тамар-паддзах]]ы фыд. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] tb3bhlqv7b1uc73yufnumf84c7a5fgf 595685 595683 2026-07-03T21:49:18Z Taamu 795 595685 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Гиорги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[27 марта]] [[1184]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (Георги III-ы чызг)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы паддзах (1156—1184), [[Тамар-паддзах]]ы фыд. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] eip9fee9b1rjkv75sumf83lrjkf0var 595694 595685 2026-07-03T21:53:56Z Taamu 795 595694 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Гиорги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[1184-æм аз]]ы [[27 мартъийы]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = 27.03.1184 | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (Георги III-ы чызг)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы паддзах (1156—1184), [[Тамар-паддзах]]ы фыд. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] fuv4z1cs62pw6enguplq3vcry3cerd5 595695 595694 2026-07-03T21:54:07Z Taamu 795 595695 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Гиорги III | оригинал имени = {{lang-ka|გიორგი III}} | изображение = King George III of Georgia.jpg | ширина = 200px | описание изображения = | должность = [[Гуырдзыстоны паддзах]] | порядок = | флаг = | периодначало = [[1156]] | периодконец = [[1184-æм аз]]ы [[27 мартъийы]] | предшественник = [[Деметре I]] | преемник = [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | отец = [[Деметре I]] | мать = - | род = [[Багратионтæ]] | вероисповедание = | в браке = [[Бурдухан]] | дети = '''чызджытæ:''' [[Тамар (ус-паддзах)|Тамар]] æмæ [[Русудан (Георги III-ы чызг)|Русудан]] | похоронен = [[Гелаты моладзандон]] }} '''Гиорги III''' ({{lang-ka|გიორგი III}}) уыдис [[Гуырдзыстон]]ы паддзах (1156—1184), [[Тамар-паддзах]]ы фыд. {{къæртт-цардафыст}} {{Гуырдзыстоны паддзæхтæ}} [[Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ]] cgbo1g2tn3qhfy3chsq9luf6lfakp4o 0 83872 595674 2026-07-03T21:40:40Z Taamu 795 Фарс æрвыст æрцыд [[Георги III|Георги III-мæ]] 595674 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Георги III]] 04kak2e9j6j0cpl3ypivrccvua9cupd 595715 595674 2026-07-04T00:38:52Z Xqbot 1225 исправление двойного перенаправления на [[Гиорги III]] 595715 wikitext text/x-wiki #ÆРВИТÆН [[Гиорги III]] 29o5cvugisjjln9284wjiajtw72urm6 14 83873 595680 2026-07-03T21:45:45Z Taamu 795 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «{{deathyr|118|4}} {{Commonscat|1184 deaths}}» 595680 wikitext text/x-wiki {{deathyr|118|4}} {{Commonscat|1184 deaths}} 4f2z52zf8ail0fnb580l3ms2mrnfbc6 0 83874 595684 2026-07-03T21:49:06Z Taamu 795 Taamu переименовал страницу [[Георги III]] в [[Гиорги III]] 595684 wikitext text/x-wiki #ÆРВИТÆН [[Гиорги III]] 29o5cvugisjjln9284wjiajtw72urm6 0 83875 595688 2026-07-03T21:50:03Z Taamu 795 Taamu переименовал страницу [[Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)]] в [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)]] 595688 wikitext text/x-wiki #ÆРВИТÆН [[Гиорги IV (Гуырдзыстоны паддзах)]] 329bp2vvtdufg5v897os4c7aforeiml 0 83876 595708 2026-07-03T22:35:48Z Æghdaw patrul 24753 Создано переводом страницы «[[:en:Special:Redirect/revision/1347712286|Brügger & Thomet MP9]]» 595708 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above hproduct" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |<span class="fn org"> MP9 </span> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[File:MP9_23-11-2010_11-00_00224.jpg|300x300пкс]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |[[Submachine gun|Пистолет-пулемет]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Равзӕрӕн бӕстӕ | class="infobox-data" |{{Тырыса|Швейцари}}Швейцари |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Пайдакӕныны истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдакӕныны азтӕ | class="infobox-data" |2004 – нырыккон рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдагӕнджытӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Users|Пайдагӕнджытӕ]]'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Хӕстытӕ | class="infobox-data" |[[War in Afghanistan (2001–present)|Хӕст Афганистаны]]<ref name="BTAGH"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="301">[http://www.brugger-thomet.ch/en/manufacturing/firearms/index.php?navanchor=2110012 "Brügger & Thomet AG"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="302">Brugger-thomet.ch<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="303"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</span></cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Кондады истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисыны аз | class="infobox-data" |2001 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Рауадзӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Кондады азтӕ | class="infobox-data" |2001 – ныры рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Варианттӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Variants|Варианттӕ]]'' |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Миниуджытӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Массӕ | class="infobox-data" |1.4 кг<ref name="bt-ag.ch"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf "MP9"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Дӕргъ | class="infobox-data" |303 мм (топпысыдз ӕфснайд) 520 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Gun barrel|Хӕтӕлы]]&nbsp;Дӕргъ | class="infobox-data" |130 мм<ref>[http://www.bt-ag.ch/en/manufacturing/firearms/mp9_submachine_gun.php?pid=290 Brügger & Thomet AG] [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]] archived 2012-08-02 at [[archive.today]], retrieved on February 01, 2011.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Уӕрх | class="infobox-data" |45 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Бӕрзӕнд | class="infobox-data" |246 мм (30-нӕмыгджын магазинӕй ифтыгъд)<ref name="bt-ag.ch" /> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | ---- |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Cartridge (firearms)|Патрон]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist "> * 9×19мм Парабеллум; * 6.5×25mm CBJ<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref>; * .45 ACP (MP45) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Ӕхсты тагъдад | class="infobox-data" |900 ӕхсты минутмӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Нӕмыгы райдайӕн тагъдад | class="infobox-data" |400 м/с<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Эффективон ӕхсты дарддзӕг | class="infobox-data" |100 м |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Магазины бӕрцуат | class="infobox-data" |15, 20, 25, кӕнӕ 30 нӕмыг |} '''Brügger & Thomet MP9''' ({{Lang-de|Maschinenpistole 9mm}}) у [[пистолет-пулемет]], йӕ сфӕлдисӕг ӕмӕ рауадзӕг у швейцариаг хӕцӕнгарзон компани [[:en:Brügger_&_Thomet|Brügger & Thomet]] (B&T). Ӕхсы нӕмыг [[:en:9×19mm_Parabellum|9×19мм Парабеллум]]. == Сконд == MP9 у Steyr-æй 2001 азы ӕлхӕд Steyr TMP-йы дарддӕры райрæзт. TMP-йæ хицæн кæны уымӕй, ӕмӕ дары тыппысыдз, кæцы гӕнӕн ис райтынг кӕнын ӕмӕ бафснайын хæцæнгарзы рахиз фарсмæ, Пикатиннийы ауындзӕн ({{Lang-en|Picatinny rail}}) æмæ ног разхиз. MP9 у æхсты режим ивӕг пистолет-пулемет. Пайда кæны 15-, 20-, 25- æмæ 30-нӕмыгджын рӕсуг полимерон къоппгонд магазинтӕй. Ис ын æртæ æдасдзинадон разхизы: ӕхсты режим ивӕджы разхиз, мӕнгвӕдӕджы разхиз æмæ ӕрхауынӕй разхиз. MP9 конд у полимерæй æмæ у згӕ кӕныны ныхмӕ фӕразон. Йæ конструкци фадат дæтты хæцæнгарзӕй пайда кӕнын автоматон пистолеты хуызӕн кæнæ хи хъахъхъæныны хæцæнгарзы хуызæн. <ref>{{Cite web|title=Deine Quelle für Qualität und Vielfalt!|url=https://www.zeug24.ch/|access-date=2025-06-01|website=Zeug24|language=de}}</ref> == Варианттæ == === MP9N === MP9-ы хуыздӕргонд вариант, "N" нысан кӕны НАТО-йы домӕнтӕн ӕмбӕлон конфигураци. <ref>{{Cite web|title=B&T MP9-N Technical Data Sheet|url=https://bt-ag.ch/wp-content/uploads/2020/07/MP9-N_2020_04.pdf|publisher=Brügger & Thomet AG|date=April 2020|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP45 === Нӕмыг .45 ACP-ӕй ӕхсӕг MP9.<ref name="auto">{{Cite web|last=Johnson|first=Steve|date=2011-10-28|title=B&T MP45 and MP9N|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2011/10/28/bt-mp45-and-mp9n/|access-date=2025-06-01|website=thefirearmblog.com|language=en}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="No evidence that B&amp;amp;T ever produced or catalogued an MP45; the cited source appears to describe only a prototype or concept. (December 2025)">дызæрдыггаг</span></nowiki>&#x20;&#x2013; скъуыддзаг кӕнын'' &#x5D;</sup> === MP9 6.5×25мм CBJ === Нӕмыг 6.5×25мм CBJ-ӕй ӕхсӕг вариант, сфӕлдыст ӕрцыд 2010 азы, бахъуыд ӕй ӕрмӕст йӕ хӕтӕл баивын, цӕмӕй нӕуӕг калибр райса.<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brugger & Thomet’s MP9 in 6.5×25 CBJ – Small Arms Defense Journal|url=https://sadefensejournal.com/brugger-thomets-mp9-in-6-5x25-cbj/|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP9-FX === Ахуыргӕнӕн вариант. === ТP9 === TP9 у æрдæгавтоматон граждайнаг вариант MP9-æн. <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-date=2011-03-04|access-date=2025-06-01|website=www.bt-ag.ch}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B&T; TP9 Semi-Auto Tactical Pistol, 9mm. CIVILIAN LEGAL - TP9-D S Arms|url=http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724121300/http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-date=2009-07-24|access-date=2025-06-01|website=www.dsarms.com}}</ref> Йæ конструкци у Steyr SPP-йы хуызæн, фæлæ йæ хицӕнгӕнӕг миниуæг у Пикатиннийы ауындзӕн MIL-STD-1913, уый æвæрд у хӕтӕлы бын, мӕнгвӕдӕгы цӕгы раз, раззаг хӕцӕны бӕсты. Уый уыд арӕзт, цӕмӕй АИШ-ы æхсæнгӕрзты импорты закъæттæм ӕмбӕлон уа. ==== TP9SF ==== TP9SF уæлцъарæй у TP9-ы хуызæн, фæлæ у æхсты режим ивӕг, ӕрмӕст ӕрдӕгавтоматон нӕ, фӕлӕ. ==== TP9-US ==== TP9-US хӕтӕлы бын дары афтид ахстон (ӕфтыд дзы кӕны къухуромӕн дӕр) раззаг хӕцӕны бынаты, зæронд TP9-ы хуызӕн Пикатиннийы ауындзӕны бæсты. Уагъд цæуы æнæ топпысыдзӕй, фæлӕ фидаргæнæн бынатимӕ, кæцыйы йæ бон у бафтауын алыхуызон ӕфснайгӕ кæнæ телескопион быцӕутӕ æмæ топпысыдзтӕ, кæд æмæ пайдагӕнӕг сӕ сфæнд кæна бауӕлӕмхасын ӕмӕ гарз регистраци скӕнын куыд цыбыр-хӕтӕлон топп. ==== TP9-N ==== Хуымæтæг TP9-N у MP9-N-имӕ ӕмхуызон, фӕлӕ ӕрмӕст æнæ æххæставтоматон ӕхсты режимӕй. ==== ТP380 ==== TP9-ы субкомпактон верси, арæзт цæуы нӕмыг .380 ACP-ӕй æхсынӕн. == Пайдагæнӕг бӕстӕтӕ == [[Файл:Yudh_Abhyas_2018_1.jpg|мини|Индийы æфсады взвод "Гхатак"-ы хӕстонтӕ MP9S-тӕй гӕрзифтонг, 2018 азы æфсæддон ахуырты рӕстӕджы]] * {{Тырыса|Бельги}} Бельги<ref>{{Cite web|title=Instagram photo by specialforcesglobal on Fri Sep 05 2014 at 10:45 - INK361|url=http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190545/http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-06-01|website=INK361|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Болгари}} Болгари * {{Тырыса|Франц}} Франц<ref>http://www.thefirearmblog.com/blog/2015/11/19/potd-french-secret-service-protect-president-with-bt-mp9-machine-pistols/{{dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * {{Тырыса|Грекъ}} Греци * {{Тырыса|Инди}} Инди<ref>{{cite news|last=Swami|first=Praveen|date=April 8, 2009|title=Mumbai Police modernisation generates controversy|url=http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108045151/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|archive-date=November 8, 2012|accessdate=April 5, 2010|newspaper=[[The Hindu]]|page=1 ("front page")}}</ref><ref>{{cite web|title=India Fast-Tracks Acquisitions, Inks Three Defence Deals for the Army|url=http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503224154/http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|archivedate=2012-05-03|accessdate=2012-04-30|publisher=defencenow.com}}</ref> * {{Тырыса|Индонези}} Индонези<ref name="idnvojnik">{{Cite web|title=Kopassus & Kopaska – Specijalne Postrojbe Republike Indonezije|url=http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822145526/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-date=22 August 2010|access-date=12 June 2010|language=hr}}</ref><ref name="idnvojnik" /><ref>{{Cite web|title=Indonesian Recon Marines using 🇨🇭 Brügger & Thomet MP9 SMG (?) during a rehearsal in Cilandak Marine Base, South Jakarta (14/11)|url=https://twitter.com/Jatosint/status/1989663194013688242|website=twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=PASUKAN ANTI TEROR DENJAKA TNI AL SELALU SIAPKAN KEMAMPUAN TERBAIK UNTUK MENJAGA KEUTUHAN KEDAULATAN NKRI|url=https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120201307/https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-date=20 January 2026|access-date=|website=marinir.tnial.mil.id|language=id}}</ref> * {{Тырыса|Израиль}} Израиль * {{Тырыса|Ямайкæ}} Ямайкӕ * {{Тырыса|Хъазахстан}} Казахстан * {{Тырыса|Ливан}} Ливан * {{Тырыса|Малайзи}} Малайзи * {{Тырыса|Мексикæ}} Мексикӕ * {{Тырыса|Марокко}} Марокко * {{Тырыса|Нидерландтæ}} Нидерландтӕ<ref>{{Cite web|title=Mitrailleur voor Nederlandse F-16-piloot boven Irak, April 2015|url=http://nos.nl/artikel/2032365-mitrailleur-voor-nederlandse-f-16-piloot-boven-irak.html|access-date=2015-04-25}}</ref> * {{Тырыса|Филиппинтæ}} Филиппинтӕ * {{Тырыса|Польшæ}} Польшӕ * {{Тырыса|Португали}} Португали<ref>{{Cite web|title=A TP9/MP9 À EXPERIÊNCIA NO AFEGANISTÃO {{!}} Operacional|url=https://www.operacional.pt/a-tp9mp9-a-experiencia-no-afeganistao/|access-date=2022-12-19|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/flashbangmag/posts/pfbid034EdAtzQMXPzCF5tfftDBtpH5WTL3R2k1wV3tf1KBFhvqihw3ZmXGiAPFSxSXmTLUl|title=When Black beard the pirate is... - FLASHBANG magazine|access-date=Sep 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=GNR deixou fugir assaltante de quadrilha albanesa em Cerveira por pensar que era colega|url=https://ominho.pt/gnr-deixou-fugir-assaltante-de-quadrilha-albanesa-em-cerveira-por-pensar-que-era-colega/|access-date=2022-12-19|website=O Minho|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dia da Marinha: Desfile das Forças em parada|url=https://www.facebook.com/MarinhaPortuguesa/videos/263161012937753}}</ref> * {{Тырыса|Уæрæсе}} Уӕрӕсе<ref>{{Cite web|title=Russian FSB Alpha Group A in action. With some unexpected firearms -|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2018/02/27/russian-fsb-alpha-group-action-unexpected-firearms/|access-date=2023-06-09|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=the-nomadicone|url=https://the-nomadicone.tumblr.com/post/168663028561/an-fsb-alpha-group-member-runs-his-suppressed|access-date=2023-06-09|website=Tumblr}}</ref> * {{Тырыса|Румыни}} Румыни<ref name="fotob1">{{Cite web|title=FotoB1dotare|url=https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230816200853/https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-05-28|website=brigadaspeciala.ro}}</ref> * {{Тырыса|Сауды Арабб}} Сауды Арабб<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&ifkv=AdBytiOKo4VHLwlilkmHTp1nGS1df7sDcKK5JHupIbDkj_yfG5k7n57JvfFlXwhEfnZ3QwIeRIPsgQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1060027507%3A1748752604957275|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Сингапур}} Сингапур<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiOw2ApOFcsATNxCEFlOvZL-CMX1_SgRMAuAFDlcfqElhtq_6ZCmxUgbkEkZf-og1irqvEyn&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-449888451%3A1748752662130079|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Испани}} Испани<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiMw5IwRUgz39fCQqnnzmBSUpFT26OWvuG8T6asM8Rc9ZvouxU6Gfj9fDKi9FVjqY0joQHOOGQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1715243609%3A1748752691644905|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Хуссар Корей}} Хуссар Корей<ref>{{Cite web|title=APC9 기관단총|url=https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701144346/https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-date=1 July 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> * {{Тырыса|Швейцари}} Швейцари<ref>{{Cite web|title=B&T Partner Update, December 2014|url=http://www.docdroid.net/mb4k/bt-partner-update-december-2014.pdf.html|access-date=2014-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Modern Firearms - Brugger+Thomet MP 9 submachine gun|url=http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915173104/http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-date=2010-09-15|access-date=2025-06-01|website=world.guns.ru}}</ref> * {{Тырыса|Таиланд}} Таиланд * {{UKR}}<ref>{{Cite web|title=wiw_eu_ukraine - worldinventory|url=https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070951/https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-date=3 June 2016|access-date=2022-07-23|website=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789210556835|title=UNODA Occasional Papers No.16: Assessing the United Nations Register of Conventional Arms, April 2009|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Стыр Британи}} Стыр Британи * {{Тырыса|АИШ}} Иугонд Штаттӕ<ref>{{Cite web|title=B&T USA AWARDED THE CONTRACT TO SUPPLY THE LAKE COUNTY INDIANA SHERIFF'S DEPARTMENT WITH MP9 9MM SMG SUBMACHINE GUNS|url=https://bt-arms.com/bt-usa-awarded-the-contract-to-supply-the-lake-county-indiana-sheriffs-department-with-mp9-9mm-smg-submachine-guns/|access-date=2021-05-17|website=B&T USA|language=en-US}}</ref> * {{Тырыса|Ватикан}} Ватикан == Фиппаинӕгтӕ == <references /> 48tsbfsmsq6o4z5t9la2hu5mn9bmjqa 595709 595708 2026-07-03T22:39:15Z Æghdaw patrul 24753 595709 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above hproduct" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |<span class="fn org"> MP9 </span> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[File:MP9_23-11-2010_11-00_00224.jpg|300x300пкс]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |[[Submachine gun|Пистолет-пулемет]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Равзӕрӕн бӕстӕ | class="infobox-data" |{{Тырыса|Швейцари}}Швейцари |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Пайдакӕныны истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдакӕныны азтӕ | class="infobox-data" |2004 – нырыккон рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдагӕнджытӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Пайдагæнæг бæстæтæ |Пайдагӕнджытӕ]]'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Хӕстытӕ | class="infobox-data" |[[War in Afghanistan (2001–present)|Хӕст Афганистаны]]<ref name="BTAGH"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="301">[http://www.brugger-thomet.ch/en/manufacturing/firearms/index.php?navanchor=2110012 "Brügger & Thomet AG"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="302">Brugger-thomet.ch<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="303"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</span></cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Кондады истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисыны аз | class="infobox-data" |2001 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Рауадзӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Кондады азтӕ | class="infobox-data" |2001 – ныры рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Варианттӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Variants|Варианттӕ]]'' |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Миниуджытӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Массӕ | class="infobox-data" |1.4 кг<ref name="bt-ag.ch"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf "MP9"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Дӕргъ | class="infobox-data" |303 мм (топпысыдз ӕфснайд) 520 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Gun barrel|Хӕтӕлы]]&nbsp;Дӕргъ | class="infobox-data" |130 мм<ref>[http://www.bt-ag.ch/en/manufacturing/firearms/mp9_submachine_gun.php?pid=290 Brügger & Thomet AG] [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]] archived 2012-08-02 at [[archive.today]], retrieved on February 01, 2011.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Уӕрх | class="infobox-data" |45 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Бӕрзӕнд | class="infobox-data" |246 мм (30-нӕмыгджын магазинӕй ифтыгъд)<ref name="bt-ag.ch" /> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | ---- |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Cartridge (firearms)|Патрон]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist "> * 9×19мм Парабеллум; * 6.5×25mm CBJ<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref>; * .45 ACP (MP45) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Ӕхсты тагъдад | class="infobox-data" |900 ӕхсты минутмӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Нӕмыгы райдайӕн тагъдад | class="infobox-data" |400 м/с<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Эффективон ӕхсты дарддзӕг | class="infobox-data" |100 м |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Магазины бӕрцуат | class="infobox-data" |15, 20, 25, кӕнӕ 30 нӕмыг |} '''Brügger & Thomet MP9''' ({{Lang-de|Maschinenpistole 9mm}}) у [[пистолет-пулемет]], йӕ сфӕлдисӕг ӕмӕ рауадзӕг у швейцариаг хӕцӕнгарзон компани [[:en:Brügger_&_Thomet|Brügger & Thomet]] (B&T). Ӕхсы нӕмыг [[:en:9×19mm_Parabellum|9×19мм Парабеллум]]. == Сконд == MP9 у Steyr-æй 2001 азы ӕлхӕд Steyr TMP-йы дарддӕры райрæзт. TMP-йæ хицæн кæны уымӕй, ӕмӕ дары тыппысыдз, кæцы гӕнӕн ис райтынг кӕнын ӕмӕ бафснайын хæцæнгарзы рахиз фарсмæ, Пикатиннийы ауындзӕн ({{Lang-en|Picatinny rail}}) æмæ ног разхиз. MP9 у æхсты режим ивӕг пистолет-пулемет. Пайда кæны 15-, 20-, 25- æмæ 30-нӕмыгджын рӕсуг полимерон къоппгонд магазинтӕй. Ис ын æртæ æдасдзинадон разхизы: ӕхсты режим ивӕджы разхиз, мӕнгвӕдӕджы разхиз æмæ ӕрхауынӕй разхиз. MP9 конд у полимерæй æмæ у згӕ кӕныны ныхмӕ фӕразон. Йæ конструкци фадат дæтты хæцæнгарзӕй пайда кӕнын автоматон пистолеты хуызӕн кæнæ хи хъахъхъæныны хæцæнгарзы хуызæн. <ref>{{Cite web|title=Deine Quelle für Qualität und Vielfalt!|url=https://www.zeug24.ch/|access-date=2025-06-01|website=Zeug24|language=de}}</ref> == Варианттæ == === MP9N === MP9-ы хуыздӕргонд вариант, "N" нысан кӕны НАТО-йы домӕнтӕн ӕмбӕлон конфигураци. <ref>{{Cite web|title=B&T MP9-N Technical Data Sheet|url=https://bt-ag.ch/wp-content/uploads/2020/07/MP9-N_2020_04.pdf|publisher=Brügger & Thomet AG|date=April 2020|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP45 === Нӕмыг .45 ACP-ӕй ӕхсӕг MP9.<ref name="auto">{{Cite web|last=Johnson|first=Steve|date=2011-10-28|title=B&T MP45 and MP9N|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2011/10/28/bt-mp45-and-mp9n/|access-date=2025-06-01|website=thefirearmblog.com|language=en}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="No evidence that B&amp;amp;T ever produced or catalogued an MP45; the cited source appears to describe only a prototype or concept. (December 2025)">дызæрдыггаг</span></nowiki>&#x20;&#x2013; скъуыддзаг кӕнын'' &#x5D;</sup> === MP9 6.5×25мм CBJ === Нӕмыг 6.5×25мм CBJ-ӕй ӕхсӕг вариант, сфӕлдыст ӕрцыд 2010 азы, бахъуыд ӕй ӕрмӕст йӕ хӕтӕл баивын, цӕмӕй нӕуӕг калибр райса.<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brugger & Thomet’s MP9 in 6.5×25 CBJ – Small Arms Defense Journal|url=https://sadefensejournal.com/brugger-thomets-mp9-in-6-5x25-cbj/|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP9-FX === Ахуыргӕнӕн вариант. === ТP9 === TP9 у æрдæгавтоматон граждайнаг вариант MP9-æн. <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-date=2011-03-04|access-date=2025-06-01|website=www.bt-ag.ch}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B&T; TP9 Semi-Auto Tactical Pistol, 9mm. CIVILIAN LEGAL - TP9-D S Arms|url=http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724121300/http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-date=2009-07-24|access-date=2025-06-01|website=www.dsarms.com}}</ref> Йæ конструкци у Steyr SPP-йы хуызæн, фæлæ йæ хицӕнгӕнӕг миниуæг у Пикатиннийы ауындзӕн MIL-STD-1913, уый æвæрд у хӕтӕлы бын, мӕнгвӕдӕгы цӕгы раз, раззаг хӕцӕны бӕсты. Уый уыд арӕзт, цӕмӕй АИШ-ы æхсæнгӕрзты импорты закъæттæм ӕмбӕлон уа. ==== TP9SF ==== TP9SF уæлцъарæй у TP9-ы хуызæн, фæлæ у æхсты режим ивӕг, ӕрмӕст ӕрдӕгавтоматон нӕ, фӕлӕ. ==== TP9-US ==== TP9-US хӕтӕлы бын дары афтид ахстон (ӕфтыд дзы кӕны къухуромӕн дӕр) раззаг хӕцӕны бынаты, зæронд TP9-ы хуызӕн Пикатиннийы ауындзӕны бæсты. Уагъд цæуы æнæ топпысыдзӕй, фæлӕ фидаргæнæн бынатимӕ, кæцыйы йæ бон у бафтауын алыхуызон ӕфснайгӕ кæнæ телескопион быцӕутӕ æмæ топпысыдзтӕ, кæд æмæ пайдагӕнӕг сӕ сфæнд кæна бауӕлӕмхасын ӕмӕ гарз регистраци скӕнын куыд цыбыр-хӕтӕлон топп. ==== TP9-N ==== Хуымæтæг TP9-N у MP9-N-имӕ ӕмхуызон, фӕлӕ ӕрмӕст æнæ æххæставтоматон ӕхсты режимӕй. ==== ТP380 ==== TP9-ы субкомпактон верси, арæзт цæуы нӕмыг .380 ACP-ӕй æхсынӕн. == Пайдагæнæг бæстæтæ == [[Файл:Yudh_Abhyas_2018_1.jpg|мини|Индийы æфсады взвод "Гхатак"-ы хӕстонтӕ MP9S-тӕй гӕрзифтонг, 2018 азы æфсæддон ахуырты рӕстӕджы]] * {{Тырыса|Бельги}} Бельги<ref>{{Cite web|title=Instagram photo by specialforcesglobal on Fri Sep 05 2014 at 10:45 - INK361|url=http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190545/http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-06-01|website=INK361|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Болгари}} Болгари * {{Тырыса|Франц}} Франц<ref>http://www.thefirearmblog.com/blog/2015/11/19/potd-french-secret-service-protect-president-with-bt-mp9-machine-pistols/{{dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * {{Тырыса|Грекъ}} Греци * {{Тырыса|Инди}} Инди<ref>{{cite news|last=Swami|first=Praveen|date=April 8, 2009|title=Mumbai Police modernisation generates controversy|url=http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108045151/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|archive-date=November 8, 2012|accessdate=April 5, 2010|newspaper=[[The Hindu]]|page=1 ("front page")}}</ref><ref>{{cite web|title=India Fast-Tracks Acquisitions, Inks Three Defence Deals for the Army|url=http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503224154/http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|archivedate=2012-05-03|accessdate=2012-04-30|publisher=defencenow.com}}</ref> * {{Тырыса|Индонези}} Индонези<ref name="idnvojnik">{{Cite web|title=Kopassus & Kopaska – Specijalne Postrojbe Republike Indonezije|url=http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822145526/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-date=22 August 2010|access-date=12 June 2010|language=hr}}</ref><ref name="idnvojnik" /><ref>{{Cite web|title=Indonesian Recon Marines using 🇨🇭 Brügger & Thomet MP9 SMG (?) during a rehearsal in Cilandak Marine Base, South Jakarta (14/11)|url=https://twitter.com/Jatosint/status/1989663194013688242|website=twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=PASUKAN ANTI TEROR DENJAKA TNI AL SELALU SIAPKAN KEMAMPUAN TERBAIK UNTUK MENJAGA KEUTUHAN KEDAULATAN NKRI|url=https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120201307/https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-date=20 January 2026|access-date=|website=marinir.tnial.mil.id|language=id}}</ref> * {{Тырыса|Израиль}} Израиль * {{Тырыса|Ямайкæ}} Ямайкӕ * {{Тырыса|Хъазахстан}} Казахстан * {{Тырыса|Ливан}} Ливан * {{Тырыса|Малайзи}} Малайзи * {{Тырыса|Мексикæ}} Мексикӕ * {{Тырыса|Марокко}} Марокко * {{Тырыса|Нидерландтæ}} Нидерландтӕ<ref>{{Cite web|title=Mitrailleur voor Nederlandse F-16-piloot boven Irak, April 2015|url=http://nos.nl/artikel/2032365-mitrailleur-voor-nederlandse-f-16-piloot-boven-irak.html|access-date=2015-04-25}}</ref> * {{Тырыса|Филиппинтæ}} Филиппинтӕ * {{Тырыса|Польшæ}} Польшӕ * {{Тырыса|Португали}} Португали<ref>{{Cite web|title=A TP9/MP9 À EXPERIÊNCIA NO AFEGANISTÃO {{!}} Operacional|url=https://www.operacional.pt/a-tp9mp9-a-experiencia-no-afeganistao/|access-date=2022-12-19|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/flashbangmag/posts/pfbid034EdAtzQMXPzCF5tfftDBtpH5WTL3R2k1wV3tf1KBFhvqihw3ZmXGiAPFSxSXmTLUl|title=When Black beard the pirate is... - FLASHBANG magazine|access-date=Sep 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=GNR deixou fugir assaltante de quadrilha albanesa em Cerveira por pensar que era colega|url=https://ominho.pt/gnr-deixou-fugir-assaltante-de-quadrilha-albanesa-em-cerveira-por-pensar-que-era-colega/|access-date=2022-12-19|website=O Minho|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dia da Marinha: Desfile das Forças em parada|url=https://www.facebook.com/MarinhaPortuguesa/videos/263161012937753}}</ref> * {{Тырыса|Уæрæсе}} Уӕрӕсе<ref>{{Cite web|title=Russian FSB Alpha Group A in action. With some unexpected firearms -|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2018/02/27/russian-fsb-alpha-group-action-unexpected-firearms/|access-date=2023-06-09|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=the-nomadicone|url=https://the-nomadicone.tumblr.com/post/168663028561/an-fsb-alpha-group-member-runs-his-suppressed|access-date=2023-06-09|website=Tumblr}}</ref> * {{Тырыса|Румыни}} Румыни<ref name="fotob1">{{Cite web|title=FotoB1dotare|url=https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230816200853/https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-05-28|website=brigadaspeciala.ro}}</ref> * {{Тырыса|Сауды Арабб}} Сауды Арабб<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&ifkv=AdBytiOKo4VHLwlilkmHTp1nGS1df7sDcKK5JHupIbDkj_yfG5k7n57JvfFlXwhEfnZ3QwIeRIPsgQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1060027507%3A1748752604957275|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Сингапур}} Сингапур<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiOw2ApOFcsATNxCEFlOvZL-CMX1_SgRMAuAFDlcfqElhtq_6ZCmxUgbkEkZf-og1irqvEyn&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-449888451%3A1748752662130079|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Испани}} Испани<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiMw5IwRUgz39fCQqnnzmBSUpFT26OWvuG8T6asM8Rc9ZvouxU6Gfj9fDKi9FVjqY0joQHOOGQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1715243609%3A1748752691644905|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Хуссар Корей}} Хуссар Корей<ref>{{Cite web|title=APC9 기관단총|url=https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701144346/https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-date=1 July 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> * {{Тырыса|Швейцари}} Швейцари<ref>{{Cite web|title=B&T Partner Update, December 2014|url=http://www.docdroid.net/mb4k/bt-partner-update-december-2014.pdf.html|access-date=2014-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Modern Firearms - Brugger+Thomet MP 9 submachine gun|url=http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915173104/http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-date=2010-09-15|access-date=2025-06-01|website=world.guns.ru}}</ref> * {{Тырыса|Таиланд}} Таиланд * {{UKR}}<ref>{{Cite web|title=wiw_eu_ukraine - worldinventory|url=https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070951/https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-date=3 June 2016|access-date=2022-07-23|website=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789210556835|title=UNODA Occasional Papers No.16: Assessing the United Nations Register of Conventional Arms, April 2009|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Стыр Британи}} Стыр Британи * {{Тырыса|АИШ}} Иугонд Штаттӕ<ref>{{Cite web|title=B&T USA AWARDED THE CONTRACT TO SUPPLY THE LAKE COUNTY INDIANA SHERIFF'S DEPARTMENT WITH MP9 9MM SMG SUBMACHINE GUNS|url=https://bt-arms.com/bt-usa-awarded-the-contract-to-supply-the-lake-county-indiana-sheriffs-department-with-mp9-9mm-smg-submachine-guns/|access-date=2021-05-17|website=B&T USA|language=en-US}}</ref> * {{Тырыса|Ватикан}} Ватикан == Фиппаинæгтæ == <references /> benoy3o3e5c4owup3b3o7wfq6egk4ip 595710 595709 2026-07-03T22:41:37Z Æghdaw patrul 24753 595710 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above hproduct" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |<span class="fn org"> MP9 </span> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[File:MP9_23-11-2010_11-00_00224.jpg|300x300пкс]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |[[Submachine gun|Пистолет-пулемет]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Равзӕрӕн бӕстӕ | class="infobox-data" |{{Тырыса|Швейцари}}Швейцари |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Пайдакӕныны истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдакӕныны азтӕ | class="infobox-data" |2004 – нырыккон рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдагӕнджытӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Пайдагæнæг бæстæтæ |Пайдагӕнджытӕ]]'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Хӕстытӕ | class="infobox-data" |[[War in Afghanistan (2001–present)|Хӕст Афганистаны]]<ref name="BTAGH"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="301">[http://www.brugger-thomet.ch/en/manufacturing/firearms/index.php?navanchor=2110012 "Brügger & Thomet AG"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="302">Brugger-thomet.ch<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="303"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</span></cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Кондады истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисыны аз | class="infobox-data" |2001 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Рауадзӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Кондады азтӕ | class="infobox-data" |2001 – ныры рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Варианттӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Варианттæ|Варианттӕ]]'' |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Миниуджытӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Массӕ | class="infobox-data" |1.4 кг<ref name="bt-ag.ch"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf "MP9"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Дӕргъ | class="infobox-data" |303 мм (топпысыдз ӕфснайд) 520 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Gun barrel|Хӕтӕлы]]&nbsp;Дӕргъ | class="infobox-data" |130 мм<ref>[http://www.bt-ag.ch/en/manufacturing/firearms/mp9_submachine_gun.php?pid=290 Brügger & Thomet AG] [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]] archived 2012-08-02 at [[archive.today]], retrieved on February 01, 2011.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Уӕрх | class="infobox-data" |45 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Бӕрзӕнд | class="infobox-data" |246 мм (30-нӕмыгджын магазинӕй ифтыгъд)<ref name="bt-ag.ch" /> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | ---- |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Cartridge (firearms)|Патрон]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist "> * 9×19мм Парабеллум; * 6.5×25mm CBJ<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref>; * .45 ACP (MP45) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Ӕхсты тагъдад | class="infobox-data" |900 ӕхсты минутмӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Нӕмыгы райдайӕн тагъдад | class="infobox-data" |400 м/с<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Эффективон ӕхсты дарддзӕг | class="infobox-data" |100 м |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Магазины бӕрцуат | class="infobox-data" |15, 20, 25, кӕнӕ 30 нӕмыг |} '''Brügger & Thomet MP9''' ({{Lang-de|Maschinenpistole 9mm}}) у [[пистолет-пулемет]], йӕ сфӕлдисӕг ӕмӕ рауадзӕг у швейцариаг хӕцӕнгарзон компани [[:en:Brügger_&_Thomet|Brügger & Thomet]] (B&T). Ӕхсы нӕмыг [[:en:9×19mm_Parabellum|9×19мм Парабеллум]]. == Сконд == MP9 у Steyr-æй 2001 азы ӕлхӕд Steyr TMP-йы дарддӕры райрæзт. TMP-йæ хицæн кæны уымӕй, ӕмӕ дары тыппысыдз, кæцы гӕнӕн ис райтынг кӕнын ӕмӕ бафснайын хæцæнгарзы рахиз фарсмæ, Пикатиннийы ауындзӕн ({{Lang-en|Picatinny rail}}) æмæ ног разхиз. MP9 у æхсты режим ивӕг пистолет-пулемет. Пайда кæны 15-, 20-, 25- æмæ 30-нӕмыгджын рӕсуг полимерон къоппгонд магазинтӕй. Ис ын æртæ æдасдзинадон разхизы: ӕхсты режим ивӕджы разхиз, мӕнгвӕдӕджы разхиз æмæ ӕрхауынӕй разхиз. MP9 конд у полимерæй æмæ у згӕ кӕныны ныхмӕ фӕразон. Йæ конструкци фадат дæтты хæцæнгарзӕй пайда кӕнын автоматон пистолеты хуызӕн кæнæ хи хъахъхъæныны хæцæнгарзы хуызæн. <ref>{{Cite web|title=Deine Quelle für Qualität und Vielfalt!|url=https://www.zeug24.ch/|access-date=2025-06-01|website=Zeug24|language=de}}</ref> == Варианттæ == === MP9N === MP9-ы хуыздӕргонд вариант, "N" нысан кӕны НАТО-йы домӕнтӕн ӕмбӕлон конфигураци. <ref>{{Cite web|title=B&T MP9-N Technical Data Sheet|url=https://bt-ag.ch/wp-content/uploads/2020/07/MP9-N_2020_04.pdf|publisher=Brügger & Thomet AG|date=April 2020|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP45 === Нӕмыг .45 ACP-ӕй ӕхсӕг MP9.<ref name="auto">{{Cite web|last=Johnson|first=Steve|date=2011-10-28|title=B&T MP45 and MP9N|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2011/10/28/bt-mp45-and-mp9n/|access-date=2025-06-01|website=thefirearmblog.com|language=en}}</ref> === MP9 6.5×25мм CBJ === Нӕмыг 6.5×25мм CBJ-ӕй ӕхсӕг вариант, сфӕлдыст ӕрцыд 2010 азы, бахъуыд ӕй ӕрмӕст йӕ хӕтӕл баивын, цӕмӕй нӕуӕг калибр райса.<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brugger & Thomet’s MP9 in 6.5×25 CBJ – Small Arms Defense Journal|url=https://sadefensejournal.com/brugger-thomets-mp9-in-6-5x25-cbj/|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP9-FX === Ахуыргӕнӕн вариант. === ТP9 === TP9 у æрдæгавтоматон граждайнаг вариант MP9-æн. <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-date=2011-03-04|access-date=2025-06-01|website=www.bt-ag.ch}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B&T; TP9 Semi-Auto Tactical Pistol, 9mm. CIVILIAN LEGAL - TP9-D S Arms|url=http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724121300/http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-date=2009-07-24|access-date=2025-06-01|website=www.dsarms.com}}</ref> Йæ конструкци у Steyr SPP-йы хуызæн, фæлæ йæ хицӕнгӕнӕг миниуæг у Пикатиннийы ауындзӕн MIL-STD-1913, уый æвæрд у хӕтӕлы бын, мӕнгвӕдӕгы цӕгы раз, раззаг хӕцӕны бӕсты. Уый уыд арӕзт, цӕмӕй АИШ-ы æхсæнгӕрзты импорты закъæттæм ӕмбӕлон уа. ==== TP9SF ==== TP9SF уæлцъарæй у TP9-ы хуызæн, фæлæ у æхсты режим ивӕг, ӕрмӕст ӕрдӕгавтоматон нӕ, фӕлӕ. ==== TP9-US ==== TP9-US хӕтӕлы бын дары афтид ахстон (ӕфтыд дзы кӕны къухуромӕн дӕр) раззаг хӕцӕны бынаты, зæронд TP9-ы хуызӕн Пикатиннийы ауындзӕны бæсты. Уагъд цæуы æнæ топпысыдзӕй, фæлӕ фидаргæнæн бынатимӕ, кæцыйы йæ бон у бафтауын алыхуызон ӕфснайгӕ кæнæ телескопион быцӕутӕ æмæ топпысыдзтӕ, кæд æмæ пайдагӕнӕг сӕ сфæнд кæна бауӕлӕмхасын ӕмӕ гарз регистраци скӕнын куыд цыбыр-хӕтӕлон топп. ==== TP9-N ==== Хуымæтæг TP9-N у MP9-N-имӕ ӕмхуызон, фӕлӕ ӕрмӕст æнæ æххæставтоматон ӕхсты режимӕй. ==== ТP380 ==== TP9-ы субкомпактон верси, арæзт цæуы нӕмыг .380 ACP-ӕй æхсынӕн. == Пайдагæнæг бæстæтæ == [[Файл:Yudh_Abhyas_2018_1.jpg|мини|Индийы æфсады взвод "Гхатак"-ы хӕстонтӕ MP9S-тӕй гӕрзифтонг, 2018 азы æфсæддон ахуырты рӕстӕджы]] * {{Тырыса|Бельги}} Бельги<ref>{{Cite web|title=Instagram photo by specialforcesglobal on Fri Sep 05 2014 at 10:45 - INK361|url=http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190545/http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-06-01|website=INK361|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Болгари}} Болгари * {{Тырыса|Франц}} Франц<ref>http://www.thefirearmblog.com/blog/2015/11/19/potd-french-secret-service-protect-president-with-bt-mp9-machine-pistols/{{dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * {{Тырыса|Грекъ}} Греци * {{Тырыса|Инди}} Инди<ref>{{cite news|last=Swami|first=Praveen|date=April 8, 2009|title=Mumbai Police modernisation generates controversy|url=http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108045151/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|archive-date=November 8, 2012|accessdate=April 5, 2010|newspaper=[[The Hindu]]|page=1 ("front page")}}</ref><ref>{{cite web|title=India Fast-Tracks Acquisitions, Inks Three Defence Deals for the Army|url=http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503224154/http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|archivedate=2012-05-03|accessdate=2012-04-30|publisher=defencenow.com}}</ref> * {{Тырыса|Индонези}} Индонези<ref name="idnvojnik">{{Cite web|title=Kopassus & Kopaska – Specijalne Postrojbe Republike Indonezije|url=http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822145526/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-date=22 August 2010|access-date=12 June 2010|language=hr}}</ref><ref name="idnvojnik" /><ref>{{Cite web|title=Indonesian Recon Marines using 🇨🇭 Brügger & Thomet MP9 SMG (?) during a rehearsal in Cilandak Marine Base, South Jakarta (14/11)|url=https://twitter.com/Jatosint/status/1989663194013688242|website=twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=PASUKAN ANTI TEROR DENJAKA TNI AL SELALU SIAPKAN KEMAMPUAN TERBAIK UNTUK MENJAGA KEUTUHAN KEDAULATAN NKRI|url=https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120201307/https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-date=20 January 2026|access-date=|website=marinir.tnial.mil.id|language=id}}</ref> * {{Тырыса|Израиль}} Израиль * {{Тырыса|Ямайкæ}} Ямайкӕ * {{Тырыса|Хъазахстан}} Казахстан * {{Тырыса|Ливан}} Ливан * {{Тырыса|Малайзи}} Малайзи * {{Тырыса|Мексикæ}} Мексикӕ * {{Тырыса|Марокко}} Марокко * {{Тырыса|Нидерландтæ}} Нидерландтӕ<ref>{{Cite web|title=Mitrailleur voor Nederlandse F-16-piloot boven Irak, April 2015|url=http://nos.nl/artikel/2032365-mitrailleur-voor-nederlandse-f-16-piloot-boven-irak.html|access-date=2015-04-25}}</ref> * {{Тырыса|Филиппинтæ}} Филиппинтӕ * {{Тырыса|Польшæ}} Польшӕ * {{Тырыса|Португали}} Португали<ref>{{Cite web|title=A TP9/MP9 À EXPERIÊNCIA NO AFEGANISTÃO {{!}} Operacional|url=https://www.operacional.pt/a-tp9mp9-a-experiencia-no-afeganistao/|access-date=2022-12-19|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/flashbangmag/posts/pfbid034EdAtzQMXPzCF5tfftDBtpH5WTL3R2k1wV3tf1KBFhvqihw3ZmXGiAPFSxSXmTLUl|title=When Black beard the pirate is... - FLASHBANG magazine|access-date=Sep 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=GNR deixou fugir assaltante de quadrilha albanesa em Cerveira por pensar que era colega|url=https://ominho.pt/gnr-deixou-fugir-assaltante-de-quadrilha-albanesa-em-cerveira-por-pensar-que-era-colega/|access-date=2022-12-19|website=O Minho|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dia da Marinha: Desfile das Forças em parada|url=https://www.facebook.com/MarinhaPortuguesa/videos/263161012937753}}</ref> * {{Тырыса|Уæрæсе}} Уӕрӕсе<ref>{{Cite web|title=Russian FSB Alpha Group A in action. With some unexpected firearms -|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2018/02/27/russian-fsb-alpha-group-action-unexpected-firearms/|access-date=2023-06-09|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=the-nomadicone|url=https://the-nomadicone.tumblr.com/post/168663028561/an-fsb-alpha-group-member-runs-his-suppressed|access-date=2023-06-09|website=Tumblr}}</ref> * {{Тырыса|Румыни}} Румыни<ref name="fotob1">{{Cite web|title=FotoB1dotare|url=https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230816200853/https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-05-28|website=brigadaspeciala.ro}}</ref> * {{Тырыса|Сауды Арабб}} Сауды Арабб<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&ifkv=AdBytiOKo4VHLwlilkmHTp1nGS1df7sDcKK5JHupIbDkj_yfG5k7n57JvfFlXwhEfnZ3QwIeRIPsgQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1060027507%3A1748752604957275|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Сингапур}} Сингапур<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiOw2ApOFcsATNxCEFlOvZL-CMX1_SgRMAuAFDlcfqElhtq_6ZCmxUgbkEkZf-og1irqvEyn&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-449888451%3A1748752662130079|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Испани}} Испани<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiMw5IwRUgz39fCQqnnzmBSUpFT26OWvuG8T6asM8Rc9ZvouxU6Gfj9fDKi9FVjqY0joQHOOGQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1715243609%3A1748752691644905|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Хуссар Корей}} Хуссар Корей<ref>{{Cite web|title=APC9 기관단총|url=https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701144346/https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-date=1 July 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> * {{Тырыса|Швейцари}} Швейцари<ref>{{Cite web|title=B&T Partner Update, December 2014|url=http://www.docdroid.net/mb4k/bt-partner-update-december-2014.pdf.html|access-date=2014-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Modern Firearms - Brugger+Thomet MP 9 submachine gun|url=http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915173104/http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-date=2010-09-15|access-date=2025-06-01|website=world.guns.ru}}</ref> * {{Тырыса|Таиланд}} Таиланд * {{UKR}}<ref>{{Cite web|title=wiw_eu_ukraine - worldinventory|url=https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070951/https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-date=3 June 2016|access-date=2022-07-23|website=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789210556835|title=UNODA Occasional Papers No.16: Assessing the United Nations Register of Conventional Arms, April 2009|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Стыр Британи}} Стыр Британи * {{Тырыса|АИШ}} Иугонд Штаттӕ<ref>{{Cite web|title=B&T USA AWARDED THE CONTRACT TO SUPPLY THE LAKE COUNTY INDIANA SHERIFF'S DEPARTMENT WITH MP9 9MM SMG SUBMACHINE GUNS|url=https://bt-arms.com/bt-usa-awarded-the-contract-to-supply-the-lake-county-indiana-sheriffs-department-with-mp9-9mm-smg-submachine-guns/|access-date=2021-05-17|website=B&T USA|language=en-US}}</ref> * {{Тырыса|Ватикан}} Ватикан == Фиппаинæгтæ == <references /> ckpwro40hgthjpv1z12ahic34qxymgu 595711 595710 2026-07-03T22:43:22Z Æghdaw patrul 24753 595711 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above hproduct" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |<span class="fn org"> MP9 </span> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[File:MP9_23-11-2010_11-00_00224.jpg|300x300пкс]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |[[Submachine gun|Пистолет-пулемет]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Равзӕрӕн бӕстӕ | class="infobox-data" |{{Тырыса|Швейцари}}Швейцари |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Пайдакӕныны истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдакӕныны азтӕ | class="infobox-data" |2004 – нырыккон рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдагӕнджытӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Пайдагæнæг бæстæтæ |Пайдагӕнджытӕ]]'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Хӕстытӕ | class="infobox-data" |[[War in Afghanistan (2001–present)|Хӕст Афганистаны]]<ref name="BTAGH"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="301">[http://www.brugger-thomet.ch/en/manufacturing/firearms/index.php?navanchor=2110012 "Brügger & Thomet AG"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="302">Brugger-thomet.ch<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="303"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</span></cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Кондады истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисыны аз | class="infobox-data" |2001 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Рауадзӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Кондады азтӕ | class="infobox-data" |2001 – ныры рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Варианттӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Варианттæ|Варианттӕ]]'' |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Миниуджытӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Массӕ | class="infobox-data" |1.4 кг<ref name="bt-ag.ch"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf "MP9"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Дӕргъ | class="infobox-data" |303 мм (топпысыдз ӕфснайд) 520 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Gun barrel|Хӕтӕлы]]&nbsp;Дӕргъ | class="infobox-data" |130 мм<ref>[http://www.bt-ag.ch/en/manufacturing/firearms/mp9_submachine_gun.php?pid=290 Brügger & Thomet AG] [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]] archived 2012-08-02 at [[archive.today]], retrieved on February 01, 2011.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Уӕрх | class="infobox-data" |45 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Бӕрзӕнд | class="infobox-data" |246 мм (30-нӕмыгджын магазинӕй ифтыгъд)<ref name="bt-ag.ch" /> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | ---- |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Cartridge (firearms)|Патрон]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist "> * 9×19мм Парабеллум; * 6.5×25mm CBJ<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref>; * .45 ACP (MP45) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Ӕхсты тагъдад | class="infobox-data" |900 ӕхсты минутмӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Нӕмыгы райдайӕн тагъдад | class="infobox-data" |400 м/с<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Эффективон ӕхсты дарддзӕг | class="infobox-data" |100 м |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Магазины бӕрцуат | class="infobox-data" |15, 20, 25, кӕнӕ 30 нӕмыг |} '''Brügger & Thomet MP9''' ({{Lang-de|Maschinenpistole 9mm}}) у [[пистолет-пулемет]], йӕ сфӕлдисӕг ӕмӕ рауадзӕг у швейцариаг хӕцӕнгарзон компани [[:en:Brügger_&_Thomet|Brügger & Thomet]] (B&T). Ӕхсы нӕмыг [[:en:9×19mm_Parabellum|9×19мм Парабеллум]]. == Сконд == MP9 у Steyr-æй 2001 азы ӕлхӕд Steyr TMP-йы дарддӕры райрæзт. TMP-йæ хицæн кæны уымӕй, ӕмӕ дары тыппысыдз, кæцы гӕнӕн ис райтынг кӕнын ӕмӕ бафснайын хæцæнгарзы рахиз фарсмæ, Пикатиннийы ауындзӕн ({{Lang-en|Picatinny rail}}) æмæ мӕнгвӕдӕгӕн ног разхиз. MP9 у æхсты режим ивӕг пистолет-пулемет. Пайда кæны 15-, 20-, 25- æмæ 30-нӕмыгджын рӕсуг полимерон къоппгонд магазинтӕй. Ис ын æртæ æдасдзинадон разхизы: ӕхсты режим ивӕджы разхиз, мӕнгвӕдӕджы разхиз æмæ ӕрхауынӕй разхиз. MP9 конд у полимерæй æмæ у згӕ кӕныны ныхмӕ фӕразон. Йæ конструкци фадат дæтты хæцæнгарзӕй пайда кӕнын автоматон пистолеты хуызӕн кæнæ хи хъахъхъæныны хæцæнгарзы хуызæн. <ref>{{Cite web|title=Deine Quelle für Qualität und Vielfalt!|url=https://www.zeug24.ch/|access-date=2025-06-01|website=Zeug24|language=de}}</ref> == Варианттæ == === MP9N === MP9-ы хуыздӕргонд вариант, "N" нысан кӕны НАТО-йы домӕнтӕн ӕмбӕлон конфигураци. <ref>{{Cite web|title=B&T MP9-N Technical Data Sheet|url=https://bt-ag.ch/wp-content/uploads/2020/07/MP9-N_2020_04.pdf|publisher=Brügger & Thomet AG|date=April 2020|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP45 === Нӕмыг .45 ACP-ӕй ӕхсӕг MP9.<ref name="auto">{{Cite web|last=Johnson|first=Steve|date=2011-10-28|title=B&T MP45 and MP9N|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2011/10/28/bt-mp45-and-mp9n/|access-date=2025-06-01|website=thefirearmblog.com|language=en}}</ref> === MP9 6.5×25мм CBJ === Нӕмыг 6.5×25мм CBJ-ӕй ӕхсӕг вариант, сфӕлдыст ӕрцыд 2010 азы, бахъуыд ӕй ӕрмӕст йӕ хӕтӕл баивын, цӕмӕй нӕуӕг калибр райса.<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brugger & Thomet’s MP9 in 6.5×25 CBJ – Small Arms Defense Journal|url=https://sadefensejournal.com/brugger-thomets-mp9-in-6-5x25-cbj/|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP9-FX === Ахуыргӕнӕн вариант. === ТP9 === TP9 у æрдæгавтоматон граждайнаг вариант MP9-æн. <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-date=2011-03-04|access-date=2025-06-01|website=www.bt-ag.ch}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B&T; TP9 Semi-Auto Tactical Pistol, 9mm. CIVILIAN LEGAL - TP9-D S Arms|url=http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724121300/http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-date=2009-07-24|access-date=2025-06-01|website=www.dsarms.com}}</ref> Йæ конструкци у Steyr SPP-йы хуызæн, фæлæ йæ хицӕнгӕнӕг миниуæг у Пикатиннийы ауындзӕн MIL-STD-1913, уый æвæрд у хӕтӕлы бын, мӕнгвӕдӕгы цӕгы раз, раззаг хӕцӕны бӕсты. Уый уыд арӕзт, цӕмӕй АИШ-ы æхсæнгӕрзты импорты закъæттæм ӕмбӕлон уа. ==== TP9SF ==== TP9SF уæлцъарæй у TP9-ы хуызæн, фæлæ у æхсты режим ивӕг, ӕрмӕст ӕрдӕгавтоматон нӕ, фӕлӕ. ==== TP9-US ==== TP9-US хӕтӕлы бын дары афтид ахстон (ӕфтыд дзы кӕны къухуромӕн дӕр) раззаг хӕцӕны бынаты, зæронд TP9-ы хуызӕн Пикатиннийы ауындзӕны бæсты. Уагъд цæуы æнæ топпысыдзӕй, фæлӕ фидаргæнæн бынатимӕ, кæцыйы йæ бон у бафтауын алыхуызон ӕфснайгӕ кæнæ телескопион быцӕутӕ æмæ топпысыдзтӕ, кæд æмæ пайдагӕнӕг сӕ сфæнд кæна бауӕлӕмхасын ӕмӕ гарз регистраци скӕнын куыд цыбыр-хӕтӕлон топп. ==== TP9-N ==== Хуымæтæг TP9-N у MP9-N-имӕ ӕмхуызон, фӕлӕ ӕрмӕст æнæ æххæставтоматон ӕхсты режимӕй. ==== ТP380 ==== TP9-ы субкомпактон верси, арæзт цæуы нӕмыг .380 ACP-ӕй æхсынӕн. == Пайдагæнæг бæстæтæ == [[Файл:Yudh_Abhyas_2018_1.jpg|мини|Индийы æфсады взвод "Гхатак"-ы хӕстонтӕ MP9S-тӕй гӕрзифтонг, 2018 азы æфсæддон ахуырты рӕстӕджы]] * {{Тырыса|Бельги}} Бельги<ref>{{Cite web|title=Instagram photo by specialforcesglobal on Fri Sep 05 2014 at 10:45 - INK361|url=http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190545/http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-06-01|website=INK361|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Болгари}} Болгари * {{Тырыса|Франц}} Франц<ref>http://www.thefirearmblog.com/blog/2015/11/19/potd-french-secret-service-protect-president-with-bt-mp9-machine-pistols/{{dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * {{Тырыса|Грекъ}} Греци * {{Тырыса|Инди}} Инди<ref>{{cite news|last=Swami|first=Praveen|date=April 8, 2009|title=Mumbai Police modernisation generates controversy|url=http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108045151/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|archive-date=November 8, 2012|accessdate=April 5, 2010|newspaper=[[The Hindu]]|page=1 ("front page")}}</ref><ref>{{cite web|title=India Fast-Tracks Acquisitions, Inks Three Defence Deals for the Army|url=http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503224154/http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|archivedate=2012-05-03|accessdate=2012-04-30|publisher=defencenow.com}}</ref> * {{Тырыса|Индонези}} Индонези<ref name="idnvojnik">{{Cite web|title=Kopassus & Kopaska – Specijalne Postrojbe Republike Indonezije|url=http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822145526/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-date=22 August 2010|access-date=12 June 2010|language=hr}}</ref><ref name="idnvojnik" /><ref>{{Cite web|title=Indonesian Recon Marines using 🇨🇭 Brügger & Thomet MP9 SMG (?) during a rehearsal in Cilandak Marine Base, South Jakarta (14/11)|url=https://twitter.com/Jatosint/status/1989663194013688242|website=twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=PASUKAN ANTI TEROR DENJAKA TNI AL SELALU SIAPKAN KEMAMPUAN TERBAIK UNTUK MENJAGA KEUTUHAN KEDAULATAN NKRI|url=https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120201307/https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-date=20 January 2026|access-date=|website=marinir.tnial.mil.id|language=id}}</ref> * {{Тырыса|Израиль}} Израиль * {{Тырыса|Ямайкæ}} Ямайкӕ * {{Тырыса|Хъазахстан}} Казахстан * {{Тырыса|Ливан}} Ливан * {{Тырыса|Малайзи}} Малайзи * {{Тырыса|Мексикæ}} Мексикӕ * {{Тырыса|Марокко}} Марокко * {{Тырыса|Нидерландтæ}} Нидерландтӕ<ref>{{Cite web|title=Mitrailleur voor Nederlandse F-16-piloot boven Irak, April 2015|url=http://nos.nl/artikel/2032365-mitrailleur-voor-nederlandse-f-16-piloot-boven-irak.html|access-date=2015-04-25}}</ref> * {{Тырыса|Филиппинтæ}} Филиппинтӕ * {{Тырыса|Польшæ}} Польшӕ * {{Тырыса|Португали}} Португали<ref>{{Cite web|title=A TP9/MP9 À EXPERIÊNCIA NO AFEGANISTÃO {{!}} Operacional|url=https://www.operacional.pt/a-tp9mp9-a-experiencia-no-afeganistao/|access-date=2022-12-19|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/flashbangmag/posts/pfbid034EdAtzQMXPzCF5tfftDBtpH5WTL3R2k1wV3tf1KBFhvqihw3ZmXGiAPFSxSXmTLUl|title=When Black beard the pirate is... - FLASHBANG magazine|access-date=Sep 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=GNR deixou fugir assaltante de quadrilha albanesa em Cerveira por pensar que era colega|url=https://ominho.pt/gnr-deixou-fugir-assaltante-de-quadrilha-albanesa-em-cerveira-por-pensar-que-era-colega/|access-date=2022-12-19|website=O Minho|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dia da Marinha: Desfile das Forças em parada|url=https://www.facebook.com/MarinhaPortuguesa/videos/263161012937753}}</ref> * {{Тырыса|Уæрæсе}} Уӕрӕсе<ref>{{Cite web|title=Russian FSB Alpha Group A in action. With some unexpected firearms -|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2018/02/27/russian-fsb-alpha-group-action-unexpected-firearms/|access-date=2023-06-09|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=the-nomadicone|url=https://the-nomadicone.tumblr.com/post/168663028561/an-fsb-alpha-group-member-runs-his-suppressed|access-date=2023-06-09|website=Tumblr}}</ref> * {{Тырыса|Румыни}} Румыни<ref name="fotob1">{{Cite web|title=FotoB1dotare|url=https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230816200853/https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-05-28|website=brigadaspeciala.ro}}</ref> * {{Тырыса|Сауды Арабб}} Сауды Арабб<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&ifkv=AdBytiOKo4VHLwlilkmHTp1nGS1df7sDcKK5JHupIbDkj_yfG5k7n57JvfFlXwhEfnZ3QwIeRIPsgQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1060027507%3A1748752604957275|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Сингапур}} Сингапур<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiOw2ApOFcsATNxCEFlOvZL-CMX1_SgRMAuAFDlcfqElhtq_6ZCmxUgbkEkZf-og1irqvEyn&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-449888451%3A1748752662130079|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Испани}} Испани<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiMw5IwRUgz39fCQqnnzmBSUpFT26OWvuG8T6asM8Rc9ZvouxU6Gfj9fDKi9FVjqY0joQHOOGQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1715243609%3A1748752691644905|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Хуссар Корей}} Хуссар Корей<ref>{{Cite web|title=APC9 기관단총|url=https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701144346/https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-date=1 July 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> * {{Тырыса|Швейцари}} Швейцари<ref>{{Cite web|title=B&T Partner Update, December 2014|url=http://www.docdroid.net/mb4k/bt-partner-update-december-2014.pdf.html|access-date=2014-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Modern Firearms - Brugger+Thomet MP 9 submachine gun|url=http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915173104/http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-date=2010-09-15|access-date=2025-06-01|website=world.guns.ru}}</ref> * {{Тырыса|Таиланд}} Таиланд * {{UKR}}<ref>{{Cite web|title=wiw_eu_ukraine - worldinventory|url=https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070951/https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-date=3 June 2016|access-date=2022-07-23|website=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789210556835|title=UNODA Occasional Papers No.16: Assessing the United Nations Register of Conventional Arms, April 2009|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Стыр Британи}} Стыр Британи * {{Тырыса|АИШ}} Иугонд Штаттӕ<ref>{{Cite web|title=B&T USA AWARDED THE CONTRACT TO SUPPLY THE LAKE COUNTY INDIANA SHERIFF'S DEPARTMENT WITH MP9 9MM SMG SUBMACHINE GUNS|url=https://bt-arms.com/bt-usa-awarded-the-contract-to-supply-the-lake-county-indiana-sheriffs-department-with-mp9-9mm-smg-submachine-guns/|access-date=2021-05-17|website=B&T USA|language=en-US}}</ref> * {{Тырыса|Ватикан}} Ватикан == Фиппаинæгтæ == <references /> mzl2zltn16nkfzlz94s8goqa43zw6uq 595712 595711 2026-07-03T22:46:53Z Æghdaw patrul 24753 595712 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above hproduct" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |<span class="fn org"> MP9 </span> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[File:MP9_23-11-2010_11-00_00224.jpg|300x300пкс]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |[[Submachine gun|Пистолет-пулемет]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Равзӕрӕн бӕстӕ | class="infobox-data" |{{Тырыса|Швейцари}}Швейцари |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Пайдакӕныны истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдакӕныны азтӕ | class="infobox-data" |2004 – нырыккон рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдагӕнджытӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Пайдагæнæг бæстæтæ |Пайдагӕнджытӕ]]'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Хӕстытӕ | class="infobox-data" |[[War in Afghanistan (2001–present)|Хӕст Афганистаны (2001-2021)]]<ref name="BTAGH"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="301">[http://www.brugger-thomet.ch/en/manufacturing/firearms/index.php?navanchor=2110012 "Brügger & Thomet AG"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="302">Brugger-thomet.ch<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="303"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</span></cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Кондады истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисыны аз | class="infobox-data" |2001 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Рауадзӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Кондады азтӕ | class="infobox-data" |2001 – ныры рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Варианттӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Варианттæ|Варианттӕ]]'' |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Миниуджытӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Массӕ | class="infobox-data" |1.4 кг<ref name="bt-ag.ch"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf "MP9"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Дӕргъ | class="infobox-data" |303 мм (топпысыдз ӕфснайд) 520 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Gun barrel|Хӕтӕлы]]&nbsp;Дӕргъ | class="infobox-data" |130 мм<ref>[http://www.bt-ag.ch/en/manufacturing/firearms/mp9_submachine_gun.php?pid=290 Brügger & Thomet AG] [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]] archived 2012-08-02 at [[archive.today]], retrieved on February 01, 2011.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Уӕрх | class="infobox-data" |45 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Бӕрзӕнд | class="infobox-data" |246 мм (30-нӕмыгджын магазинӕй ифтыгъд)<ref name="bt-ag.ch" /> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | ---- |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Cartridge (firearms)|Патрон]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist "> * 9×19мм Парабеллум; * 6.5×25mm CBJ<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref>; * .45 ACP (MP45) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Ӕхсты тагъдад | class="infobox-data" |900 ӕхсты минутмӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Нӕмыгы райдайӕн тагъдад | class="infobox-data" |400 м/с<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Эффективон ӕхсты дарддзӕг | class="infobox-data" |100 м |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Магазины бӕрцуат | class="infobox-data" |15, 20, 25, кӕнӕ 30 нӕмыг |} '''Brügger & Thomet MP9''' ({{Lang-de|Maschinenpistole 9mm}}) у [[пистолет-пулемет]], йӕ сфӕлдисӕг ӕмӕ рауадзӕг у швейцариаг хӕцӕнгарзон компани [[:en:Brügger_&_Thomet|Brügger & Thomet]] (B&T). Ӕхсы нӕмыг [[:en:9×19mm_Parabellum|9×19мм Парабеллум]]. == Сконд == MP9 у Steyr-æй 2001 азы ӕлхӕд Steyr TMP-йы дарддӕры райрæзт. TMP-йæ хицæн кæны уымӕй, ӕмӕ дары тыппысыдз, кæцы гӕнӕн ис райтынг кӕнын ӕмӕ бафснайын хæцæнгарзы рахиз фарсмæ, Пикатиннийы ауындзӕн ({{Lang-en|Picatinny rail}}) æмæ мӕнгвӕдӕгӕн ног разхиз. MP9 у æхсты режим ивӕг пистолет-пулемет. Пайда кæны 15-, 20-, 25- æмæ 30-нӕмыгджын рӕсуг полимерон къоппгонд магазинтӕй. Ис ын æртæ æдасдзинадон разхизы: ӕхсты режим ивӕджы разхиз, мӕнгвӕдӕджы разхиз æмæ ӕрхауынӕй разхиз. MP9 конд у полимерæй æмæ у згӕ кӕныны ныхмӕ фӕразон. Йæ конструкци фадат дæтты хæцæнгарзӕй пайда кӕнын автоматон пистолеты хуызӕн кæнæ хи хъахъхъæныны хæцæнгарзы хуызæн. <ref>{{Cite web|title=Deine Quelle für Qualität und Vielfalt!|url=https://www.zeug24.ch/|access-date=2025-06-01|website=Zeug24|language=de}}</ref> == Варианттæ == === MP9N === MP9-ы хуыздӕргонд вариант, "N" нысан кӕны НАТО-йы домӕнтӕн ӕмбӕлон конфигураци. <ref>{{Cite web|title=B&T MP9-N Technical Data Sheet|url=https://bt-ag.ch/wp-content/uploads/2020/07/MP9-N_2020_04.pdf|publisher=Brügger & Thomet AG|date=April 2020|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP45 === Нӕмыг .45 ACP-ӕй ӕхсӕг MP9.<ref name="auto">{{Cite web|last=Johnson|first=Steve|date=2011-10-28|title=B&T MP45 and MP9N|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2011/10/28/bt-mp45-and-mp9n/|access-date=2025-06-01|website=thefirearmblog.com|language=en}}</ref> === MP9 6.5×25мм CBJ === Нӕмыг 6.5×25мм CBJ-ӕй ӕхсӕг вариант, сфӕлдыст ӕрцыд 2010 азы, бахъуыд ӕй ӕрмӕст йӕ хӕтӕл баивын, цӕмӕй нӕуӕг калибр райса.<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brugger & Thomet’s MP9 in 6.5×25 CBJ – Small Arms Defense Journal|url=https://sadefensejournal.com/brugger-thomets-mp9-in-6-5x25-cbj/|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP9-FX === Ахуыргӕнӕн вариант. === ТP9 === TP9 у æрдæгавтоматон граждайнаг вариант MP9-æн. <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-date=2011-03-04|access-date=2025-06-01|website=www.bt-ag.ch}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B&T; TP9 Semi-Auto Tactical Pistol, 9mm. CIVILIAN LEGAL - TP9-D S Arms|url=http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724121300/http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-date=2009-07-24|access-date=2025-06-01|website=www.dsarms.com}}</ref> Йæ конструкци у Steyr SPP-йы хуызæн, фæлæ йæ хицӕнгӕнӕг миниуæг у Пикатиннийы ауындзӕн MIL-STD-1913, уый æвæрд у хӕтӕлы бын, мӕнгвӕдӕгы цӕгы раз, раззаг хӕцӕны бӕсты. Уый уыд арӕзт, цӕмӕй АИШ-ы æхсæнгӕрзты импорты закъæттæм ӕмбӕлон уа. ==== TP9SF ==== TP9SF уæлцъарæй у TP9-ы хуызæн, фæлæ у æхсты режим ивӕг, ӕрмӕст ӕрдӕгавтоматон нӕ, фӕлӕ. ==== TP9-US ==== TP9-US хӕтӕлы бын дары афтид ахстон (ӕфтыд дзы кӕны къухуромӕн дӕр) раззаг хӕцӕны бынаты, зæронд TP9-ы хуызӕн Пикатиннийы ауындзӕны бæсты. Уагъд цæуы æнæ топпысыдзӕй, фæлӕ фидаргæнæн бынатимӕ, кæцыйы йæ бон у бафтауын алыхуызон ӕфснайгӕ кæнæ телескопион быцӕутӕ æмæ топпысыдзтӕ, кæд æмæ пайдагӕнӕг сӕ сфæнд кæна бауӕлӕмхасын ӕмӕ гарз регистраци скӕнын куыд цыбыр-хӕтӕлон топп. ==== TP9-N ==== Хуымæтæг TP9-N у MP9-N-имӕ ӕмхуызон, фӕлӕ ӕрмӕст æнæ æххæставтоматон ӕхсты режимӕй. ==== ТP380 ==== TP9-ы субкомпактон верси, арæзт цæуы нӕмыг .380 ACP-ӕй æхсынӕн. == Пайдагæнæг бæстæтæ == [[Файл:Yudh_Abhyas_2018_1.jpg|мини|Индийы æфсады взвод "Гхатак"-ы хӕстонтӕ MP9S-тӕй гӕрзифтонг, 2018 азы æфсæддон ахуырты рӕстӕджы]] * {{Тырыса|Бельги}} Бельги<ref>{{Cite web|title=Instagram photo by specialforcesglobal on Fri Sep 05 2014 at 10:45 - INK361|url=http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190545/http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-06-01|website=INK361|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Болгари}} Болгари * {{Тырыса|Франц}} Франц<ref>http://www.thefirearmblog.com/blog/2015/11/19/potd-french-secret-service-protect-president-with-bt-mp9-machine-pistols/{{dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * {{Тырыса|Грекъ}} Греци * {{Тырыса|Инди}} Инди<ref>{{cite news|last=Swami|first=Praveen|date=April 8, 2009|title=Mumbai Police modernisation generates controversy|url=http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108045151/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|archive-date=November 8, 2012|accessdate=April 5, 2010|newspaper=[[The Hindu]]|page=1 ("front page")}}</ref><ref>{{cite web|title=India Fast-Tracks Acquisitions, Inks Three Defence Deals for the Army|url=http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503224154/http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|archivedate=2012-05-03|accessdate=2012-04-30|publisher=defencenow.com}}</ref> * {{Тырыса|Индонези}} Индонези<ref name="idnvojnik">{{Cite web|title=Kopassus & Kopaska – Specijalne Postrojbe Republike Indonezije|url=http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822145526/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-date=22 August 2010|access-date=12 June 2010|language=hr}}</ref><ref name="idnvojnik" /><ref>{{Cite web|title=Indonesian Recon Marines using 🇨🇭 Brügger & Thomet MP9 SMG (?) during a rehearsal in Cilandak Marine Base, South Jakarta (14/11)|url=https://twitter.com/Jatosint/status/1989663194013688242|website=twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=PASUKAN ANTI TEROR DENJAKA TNI AL SELALU SIAPKAN KEMAMPUAN TERBAIK UNTUK MENJAGA KEUTUHAN KEDAULATAN NKRI|url=https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120201307/https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-date=20 January 2026|access-date=|website=marinir.tnial.mil.id|language=id}}</ref> * {{Тырыса|Израиль}} Израиль * {{Тырыса|Ямайкæ}} Ямайкӕ * {{Тырыса|Хъазахстан}} Казахстан * {{Тырыса|Ливан}} Ливан * {{Тырыса|Малайзи}} Малайзи * {{Тырыса|Мексикæ}} Мексикӕ * {{Тырыса|Марокко}} Марокко * {{Тырыса|Нидерландтæ}} Нидерландтӕ<ref>{{Cite web|title=Mitrailleur voor Nederlandse F-16-piloot boven Irak, April 2015|url=http://nos.nl/artikel/2032365-mitrailleur-voor-nederlandse-f-16-piloot-boven-irak.html|access-date=2015-04-25}}</ref> * {{Тырыса|Филиппинтæ}} Филиппинтӕ * {{Тырыса|Польшæ}} Польшӕ * {{Тырыса|Португали}} Португали<ref>{{Cite web|title=A TP9/MP9 À EXPERIÊNCIA NO AFEGANISTÃO {{!}} Operacional|url=https://www.operacional.pt/a-tp9mp9-a-experiencia-no-afeganistao/|access-date=2022-12-19|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/flashbangmag/posts/pfbid034EdAtzQMXPzCF5tfftDBtpH5WTL3R2k1wV3tf1KBFhvqihw3ZmXGiAPFSxSXmTLUl|title=When Black beard the pirate is... - FLASHBANG magazine|access-date=Sep 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=GNR deixou fugir assaltante de quadrilha albanesa em Cerveira por pensar que era colega|url=https://ominho.pt/gnr-deixou-fugir-assaltante-de-quadrilha-albanesa-em-cerveira-por-pensar-que-era-colega/|access-date=2022-12-19|website=O Minho|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dia da Marinha: Desfile das Forças em parada|url=https://www.facebook.com/MarinhaPortuguesa/videos/263161012937753}}</ref> * {{Тырыса|Уæрæсе}} Уӕрӕсе<ref>{{Cite web|title=Russian FSB Alpha Group A in action. With some unexpected firearms -|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2018/02/27/russian-fsb-alpha-group-action-unexpected-firearms/|access-date=2023-06-09|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=the-nomadicone|url=https://the-nomadicone.tumblr.com/post/168663028561/an-fsb-alpha-group-member-runs-his-suppressed|access-date=2023-06-09|website=Tumblr}}</ref> * {{Тырыса|Румыни}} Румыни<ref name="fotob1">{{Cite web|title=FotoB1dotare|url=https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230816200853/https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-05-28|website=brigadaspeciala.ro}}</ref> * {{Тырыса|Сауды Арабб}} Сауды Арабб<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&ifkv=AdBytiOKo4VHLwlilkmHTp1nGS1df7sDcKK5JHupIbDkj_yfG5k7n57JvfFlXwhEfnZ3QwIeRIPsgQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1060027507%3A1748752604957275|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Сингапур}} Сингапур<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiOw2ApOFcsATNxCEFlOvZL-CMX1_SgRMAuAFDlcfqElhtq_6ZCmxUgbkEkZf-og1irqvEyn&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-449888451%3A1748752662130079|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Испани}} Испани<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiMw5IwRUgz39fCQqnnzmBSUpFT26OWvuG8T6asM8Rc9ZvouxU6Gfj9fDKi9FVjqY0joQHOOGQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1715243609%3A1748752691644905|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Хуссар Корей}} Хуссар Корей<ref>{{Cite web|title=APC9 기관단총|url=https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701144346/https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-date=1 July 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> * {{Тырыса|Швейцари}} Швейцари<ref>{{Cite web|title=B&T Partner Update, December 2014|url=http://www.docdroid.net/mb4k/bt-partner-update-december-2014.pdf.html|access-date=2014-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Modern Firearms - Brugger+Thomet MP 9 submachine gun|url=http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915173104/http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-date=2010-09-15|access-date=2025-06-01|website=world.guns.ru}}</ref> * {{Тырыса|Таиланд}} Таиланд * {{UKR}}<ref>{{Cite web|title=wiw_eu_ukraine - worldinventory|url=https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070951/https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-date=3 June 2016|access-date=2022-07-23|website=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789210556835|title=UNODA Occasional Papers No.16: Assessing the United Nations Register of Conventional Arms, April 2009|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Стыр Британи}} Стыр Британи * {{Тырыса|АИШ}} Иугонд Штаттӕ<ref>{{Cite web|title=B&T USA AWARDED THE CONTRACT TO SUPPLY THE LAKE COUNTY INDIANA SHERIFF'S DEPARTMENT WITH MP9 9MM SMG SUBMACHINE GUNS|url=https://bt-arms.com/bt-usa-awarded-the-contract-to-supply-the-lake-county-indiana-sheriffs-department-with-mp9-9mm-smg-submachine-guns/|access-date=2021-05-17|website=B&T USA|language=en-US}}</ref> * {{Тырыса|Ватикан}} Ватикан == Фиппаинæгтæ == <references /> n4es5t32ogh9g3g9y8er4xy5xujxagg 595713 595712 2026-07-03T22:49:36Z Æghdaw patrul 24753 595713 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above hproduct" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |<span class="fn org"> MP9 </span> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[File:MP9_23-11-2010_11-00_00224.jpg|300x300пкс]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Тип | class="infobox-data" |[[Submachine gun|Пистолет-пулемет]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Равзӕрӕн бӕстӕ | class="infobox-data" |{{Тырыса|Швейцари}}Швейцари |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Пайдакӕныны истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдакӕныны азтӕ | class="infobox-data" |2004 – нырыккон рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Пайдагӕнджытӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Пайдагæнæг бæстæтæ |Пайдагӕнджытӕ]]'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Хӕстытӕ | class="infobox-data" |[[War in Afghanistan (2001–present)|Хӕст Афганистаны (2001-2021)]]<ref name="BTAGH"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="301">[http://www.brugger-thomet.ch/en/manufacturing/firearms/index.php?navanchor=2110012 "Brügger & Thomet AG"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="302">Brugger-thomet.ch<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="303"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</span></cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span></ref> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Кондады истори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Сфӕлдисыны аз | class="infobox-data" |2001 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Рауадзӕг | class="infobox-data" |[[Brügger & Thomet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Кондады азтӕ | class="infobox-data" |2001 – ныры рӕстӕг |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Варианттӕ | class="infobox-data" |Кӕс ''[[Brügger & Thomet MP9#Варианттæ|Варианттӕ]]'' |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#C3D6EF;color:inherit;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |Миниуджытӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Массӕ | class="infobox-data" |1.4 кг<ref name="bt-ag.ch"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf "MP9"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Дӕргъ | class="infobox-data" |303 мм (топпысыдз ӕфснайд) 520 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Gun barrel|Хӕтӕлы]]&nbsp;Дӕргъ | class="infobox-data" |130 мм<ref>[http://www.bt-ag.ch/en/manufacturing/firearms/mp9_submachine_gun.php?pid=290 Brügger & Thomet AG] [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]] archived 2012-08-02 at [[archive.today]], retrieved on February 01, 2011.</ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Уӕрх | class="infobox-data" |45 мм (топпысыдз хӕлиу)<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Бӕрзӕнд | class="infobox-data" |246 мм (30-нӕмыгджын магазинӕй ифтыгъд)<ref name="bt-ag.ch" /> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | ---- |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |[[Cartridge (firearms)|Патрон]] | class="infobox-data" | * 9×19мм Парабеллум; * 6.5×25mm CBJ<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref>; * .45 ACP (MP45) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Ӕхсты тагъдад | class="infobox-data" |900 ӕхсты минутмӕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Нӕмыгы райдайӕн тагъдад | class="infobox-data" |400 м/с<ref name="bt-ag.ch" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Эффективон ӕхсты дарддзӕг | class="infobox-data" |100 м |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:1em" |Магазины бӕрцуат | class="infobox-data" |15, 20, 25, кӕнӕ 30 нӕмыг |} '''Brügger & Thomet MP9''' ({{Lang-de|Maschinenpistole 9mm}}) у [[пистолет-пулемет]], йӕ сфӕлдисӕг ӕмӕ рауадзӕг у швейцариаг хӕцӕнгарзон компани [[:en:Brügger_&_Thomet|Brügger & Thomet]] (B&T). Ӕхсы нӕмыг [[:en:9×19mm_Parabellum|9×19мм Парабеллум]]. == Сконд == MP9 у Steyr-æй 2001 азы ӕлхӕд Steyr TMP-йы дарддӕры райрæзт. TMP-йæ хицæн кæны уымӕй, ӕмӕ дары тыппысыдз, кæцы гӕнӕн ис райтынг кӕнын ӕмӕ бафснайын хæцæнгарзы рахиз фарсмæ, Пикатиннийы ауындзӕн ({{Lang-en|Picatinny rail}}) æмæ мӕнгвӕдӕгӕн ног разхиз. MP9 у æхсты режим ивӕг пистолет-пулемет. Пайда кæны 15-, 20-, 25- æмæ 30-нӕмыгджын рӕсуг полимерон къоппгонд магазинтӕй. Ис ын æртæ æдасдзинадон разхизы: ӕхсты режим ивӕджы разхиз, мӕнгвӕдӕджы разхиз æмæ ӕрхауынӕй разхиз. MP9 конд у полимерæй æмæ у згӕ кӕныны ныхмӕ фӕразон. Йæ конструкци фадат дæтты хæцæнгарзӕй пайда кӕнын автоматон пистолеты хуызӕн кæнæ хи хъахъхъæныны хæцæнгарзы хуызæн. <ref>{{Cite web|title=Deine Quelle für Qualität und Vielfalt!|url=https://www.zeug24.ch/|access-date=2025-06-01|website=Zeug24|language=de}}</ref> == Варианттæ == === MP9N === MP9-ы хуыздӕргонд вариант, "N" нысан кӕны НАТО-йы домӕнтӕн ӕмбӕлон конфигураци. <ref>{{Cite web|title=B&T MP9-N Technical Data Sheet|url=https://bt-ag.ch/wp-content/uploads/2020/07/MP9-N_2020_04.pdf|publisher=Brügger & Thomet AG|date=April 2020|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP45 === Нӕмыг .45 ACP-ӕй ӕхсӕг MP9.<ref name="auto">{{Cite web|last=Johnson|first=Steve|date=2011-10-28|title=B&T MP45 and MP9N|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2011/10/28/bt-mp45-and-mp9n/|access-date=2025-06-01|website=thefirearmblog.com|language=en}}</ref> === MP9 6.5×25мм CBJ === Нӕмыг 6.5×25мм CBJ-ӕй ӕхсӕг вариант, сфӕлдыст ӕрцыд 2010 азы, бахъуыд ӕй ӕрмӕст йӕ хӕтӕл баивын, цӕмӕй нӕуӕг калибр райса.<ref name="TFB2">{{Cite web|last1=Johnson|first1=Steve|date=8 July 2010|title=The amazing 6.5x25mm CBJ|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2010/07/08/the-amazing-6-5x25mm-cbj/|access-date=13 July 2021|website=The Firearm Blog}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brugger & Thomet’s MP9 in 6.5×25 CBJ – Small Arms Defense Journal|url=https://sadefensejournal.com/brugger-thomets-mp9-in-6-5x25-cbj/|access-date=2025-06-01}}</ref> === MP9-FX === Ахуыргӕнӕн вариант. === ТP9 === TP9 у æрдæгавтоматон граждайнаг вариант MP9-æн. <ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304194601/http://www.bt-ag.ch/pdf/TS-MP9.pdf|archive-date=2011-03-04|access-date=2025-06-01|website=www.bt-ag.ch}}</ref> <ref>{{Cite web|title=B&T; TP9 Semi-Auto Tactical Pistol, 9mm. CIVILIAN LEGAL - TP9-D S Arms|url=http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724121300/http://www.dsarms.com:80/prodinfo.asp?number=BTTP9|archive-date=2009-07-24|access-date=2025-06-01|website=www.dsarms.com}}</ref> Йæ конструкци у Steyr SPP-йы хуызæн, фæлæ йæ хицӕнгӕнӕг миниуæг у Пикатиннийы ауындзӕн MIL-STD-1913, уый æвæрд у хӕтӕлы бын, мӕнгвӕдӕгы цӕгы раз, раззаг хӕцӕны бӕсты. Уый уыд арӕзт, цӕмӕй АИШ-ы æхсæнгӕрзты импорты закъæттæм ӕмбӕлон уа. ==== TP9SF ==== TP9SF уæлцъарæй у TP9-ы хуызæн, фæлæ у æхсты режим ивӕг, ӕрмӕст ӕрдӕгавтоматон нӕ, фӕлӕ. ==== TP9-US ==== TP9-US хӕтӕлы бын дары афтид ахстон (ӕфтыд дзы кӕны къухуромӕн дӕр) раззаг хӕцӕны бынаты, зæронд TP9-ы хуызӕн Пикатиннийы ауындзӕны бæсты. Уагъд цæуы æнæ топпысыдзӕй, фæлӕ фидаргæнæн бынатимӕ, кæцыйы йæ бон у бафтауын алыхуызон ӕфснайгӕ кæнæ телескопион быцӕутӕ æмæ топпысыдзтӕ, кæд æмæ пайдагӕнӕг сӕ сфæнд кæна бауӕлӕмхасын ӕмӕ гарз регистраци скӕнын куыд цыбыр-хӕтӕлон топп. ==== TP9-N ==== Хуымæтæг TP9-N у MP9-N-имӕ ӕмхуызон, фӕлӕ ӕрмӕст æнæ æххæставтоматон ӕхсты режимӕй. ==== ТP380 ==== TP9-ы субкомпактон верси, арæзт цæуы нӕмыг .380 ACP-ӕй æхсынӕн. == Пайдагæнæг бæстæтæ == [[Файл:Yudh_Abhyas_2018_1.jpg|мини|Индийы æфсады взвод "Гхатак"-ы хӕстонтӕ MP9S-тӕй гӕрзифтонг, 2018 азы æфсæддон ахуырты рӕстӕджы]] * {{Тырыса|Бельги}} Бельги<ref>{{Cite web|title=Instagram photo by specialforcesglobal on Fri Sep 05 2014 at 10:45 - INK361|url=http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190545/http://ink361.com/app/users/ig-1263517205/specialforcesglobal/photos/ig-802738722769631871_1263517205|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-06-01|website=INK361|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Болгари}} Болгари * {{Тырыса|Франц}} Франц<ref>http://www.thefirearmblog.com/blog/2015/11/19/potd-french-secret-service-protect-president-with-bt-mp9-machine-pistols/{{dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * {{Тырыса|Грекъ}} Греци * {{Тырыса|Инди}} Инди<ref>{{cite news|last=Swami|first=Praveen|date=April 8, 2009|title=Mumbai Police modernisation generates controversy|url=http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108045151/http://www.hindu.com/2009/04/08/stories/2009040850440100.htm|archive-date=November 8, 2012|accessdate=April 5, 2010|newspaper=[[The Hindu]]|page=1 ("front page")}}</ref><ref>{{cite web|title=India Fast-Tracks Acquisitions, Inks Three Defence Deals for the Army|url=http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503224154/http://www.defencenow.com/news/654/india-fast-tracks-acquisitions-inks-three-defence-deals-for-the-army.html|archivedate=2012-05-03|accessdate=2012-04-30|publisher=defencenow.com}}</ref> * {{Тырыса|Индонези}} Индонези<ref name="idnvojnik">{{Cite web|title=Kopassus & Kopaska – Specijalne Postrojbe Republike Indonezije|url=http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822145526/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/1612007/ind.asp|archive-date=22 August 2010|access-date=12 June 2010|language=hr}}</ref><ref name="idnvojnik" /><ref>{{Cite web|title=Indonesian Recon Marines using 🇨🇭 Brügger & Thomet MP9 SMG (?) during a rehearsal in Cilandak Marine Base, South Jakarta (14/11)|url=https://twitter.com/Jatosint/status/1989663194013688242|website=twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=PASUKAN ANTI TEROR DENJAKA TNI AL SELALU SIAPKAN KEMAMPUAN TERBAIK UNTUK MENJAGA KEUTUHAN KEDAULATAN NKRI|url=https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120201307/https://marinir.tnial.mil.id/detail-berita/pasukan-anti-teror-denjaka-tni-al-selalu-siapkan-kemampuan-terbaik-untuk-menjaga-keutuhan-kedaulatan-nkri|archive-date=20 January 2026|access-date=|website=marinir.tnial.mil.id|language=id}}</ref> * {{Тырыса|Израиль}} Израиль * {{Тырыса|Ямайкæ}} Ямайкӕ * {{Тырыса|Хъазахстан}} Казахстан * {{Тырыса|Ливан}} Ливан * {{Тырыса|Малайзи}} Малайзи * {{Тырыса|Мексикæ}} Мексикӕ * {{Тырыса|Марокко}} Марокко * {{Тырыса|Нидерландтæ}} Нидерландтӕ<ref>{{Cite web|title=Mitrailleur voor Nederlandse F-16-piloot boven Irak, April 2015|url=http://nos.nl/artikel/2032365-mitrailleur-voor-nederlandse-f-16-piloot-boven-irak.html|access-date=2015-04-25}}</ref> * {{Тырыса|Филиппинтæ}} Филиппинтӕ * {{Тырыса|Польшæ}} Польшӕ * {{Тырыса|Португали}} Португали<ref>{{Cite web|title=A TP9/MP9 À EXPERIÊNCIA NO AFEGANISTÃO {{!}} Operacional|url=https://www.operacional.pt/a-tp9mp9-a-experiencia-no-afeganistao/|access-date=2022-12-19|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/flashbangmag/posts/pfbid034EdAtzQMXPzCF5tfftDBtpH5WTL3R2k1wV3tf1KBFhvqihw3ZmXGiAPFSxSXmTLUl|title=When Black beard the pirate is... - FLASHBANG magazine|access-date=Sep 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=GNR deixou fugir assaltante de quadrilha albanesa em Cerveira por pensar que era colega|url=https://ominho.pt/gnr-deixou-fugir-assaltante-de-quadrilha-albanesa-em-cerveira-por-pensar-que-era-colega/|access-date=2022-12-19|website=O Minho|language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dia da Marinha: Desfile das Forças em parada|url=https://www.facebook.com/MarinhaPortuguesa/videos/263161012937753}}</ref> * {{Тырыса|Уæрæсе}} Уӕрӕсе<ref>{{Cite web|title=Russian FSB Alpha Group A in action. With some unexpected firearms -|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2018/02/27/russian-fsb-alpha-group-action-unexpected-firearms/|access-date=2023-06-09|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=the-nomadicone|url=https://the-nomadicone.tumblr.com/post/168663028561/an-fsb-alpha-group-member-runs-his-suppressed|access-date=2023-06-09|website=Tumblr}}</ref> * {{Тырыса|Румыни}} Румыни<ref name="fotob1">{{Cite web|title=FotoB1dotare|url=https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230816200853/https://www.brigadaspeciala.ro/fotob1dotare.html|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-05-28|website=brigadaspeciala.ro}}</ref> * {{Тырыса|Сауды Арабб}} Сауды Арабб<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_me_saudiarabia&ifkv=AdBytiOKo4VHLwlilkmHTp1nGS1df7sDcKK5JHupIbDkj_yfG5k7n57JvfFlXwhEfnZ3QwIeRIPsgQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1060027507%3A1748752604957275|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Сингапур}} Сингапур<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiOw2ApOFcsATNxCEFlOvZL-CMX1_SgRMAuAFDlcfqElhtq_6ZCmxUgbkEkZf-og1irqvEyn&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-449888451%3A1748752662130079|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Испани}} Испани<ref>{{Cite web|title=Sign in - Google Accounts|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&followup=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fworldinventory%2Fwiw_eu_spain&ifkv=AdBytiMw5IwRUgz39fCQqnnzmBSUpFT26OWvuG8T6asM8Rc9ZvouxU6Gfj9fDKi9FVjqY0joQHOOGQ&osid=1&passive=1209600&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1715243609%3A1748752691644905|access-date=2025-06-01|website=accounts.google.com}}</ref> * {{Тырыса|Хуссар Корей}} Хуссар Корей<ref>{{Cite web|title=APC9 기관단총|url=https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701144346/https://bemil.chosun.com/site/data/html_dir/2021/08/19/2021081901403.html|archive-date=1 July 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> * {{Тырыса|Швейцари}} Швейцари<ref>{{Cite web|title=B&T Partner Update, December 2014|url=http://www.docdroid.net/mb4k/bt-partner-update-december-2014.pdf.html|access-date=2014-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Modern Firearms - Brugger+Thomet MP 9 submachine gun|url=http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915173104/http://world.guns.ru:80/smg/smg63-e.htm|archive-date=2010-09-15|access-date=2025-06-01|website=world.guns.ru}}</ref> * {{Тырыса|Таиланд}} Таиланд * {{UKR}}<ref>{{Cite web|title=wiw_eu_ukraine - worldinventory|url=https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070951/https://sites.google.com/site/worldinventory/wiw_eu_ukraine|archive-date=3 June 2016|access-date=2022-07-23|website=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.un-ilibrary.org/content/books/9789210556835|title=UNODA Occasional Papers No.16: Assessing the United Nations Register of Conventional Arms, April 2009|language=en}}</ref> * {{Тырыса|Стыр Британи}} Стыр Британи * {{Тырыса|АИШ}} Иугонд Штаттӕ<ref>{{Cite web|title=B&T USA AWARDED THE CONTRACT TO SUPPLY THE LAKE COUNTY INDIANA SHERIFF'S DEPARTMENT WITH MP9 9MM SMG SUBMACHINE GUNS|url=https://bt-arms.com/bt-usa-awarded-the-contract-to-supply-the-lake-county-indiana-sheriffs-department-with-mp9-9mm-smg-submachine-guns/|access-date=2021-05-17|website=B&T USA|language=en-US}}</ref> * {{Тырыса|Ватикан}} Ватикан == Фиппаинæгтæ == <references /> pjpcxijpfyxu56940easahfs8b5kdzd