Гатуты Дзахо

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="os">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>oswiki</dbname>
    <base>https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Сæрмагонд</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Тæрхон</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Архайæг</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Архайæджы ныхас</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлы тæрхон</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-йы тæрхон</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Хуызæг</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Хуызæджы тæрхон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Æххуыс</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Æххуысы тæрхон</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Гатуты Дзахо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4729</id>
    <revision>
      <id>596333</id>
      <parentid>563114</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>596333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23999" sha1="0gdgbflt5cv8v74eg1lrzjy4yv279px" xml:space="preserve">{{Фыссæг
 | имя                  = Гатуты Дзахо
 | оригинал имени       = 
 | изображение          = Дзахо.jpg‎
 | ширина               = 
 | описание изображения = 
 | имя при рождении     = 
 | дата рождения        = 
 | место рождения       = 
 | дата смерти          = 
 | место смерти         = 
 | гражданство          = 
 | род деятельности     = 
 | годы активности      = 
 | направление          = 
 | жанр                 = 
 | язык произведений    = 
 | викисклад            = 
 | викитека             = 
}}
'''Гатуты Алексейы фырт Дзахо''' ([[аргъуыд]]ы ном — ''Константин''; райгуырдис [[1892-æм аз]]ы, [[Дзæуджыхъæу]]ы — амардис [[1937-æм аз]]ы июны) уыдис, [[уырыссагау]] чи фыста, ахæм [[ирон адæм|ирон]] фыссæг, публицист, фольклорист.

== Цардафыст ==
Дзахо райгуырдис 1892-æм азы сауджын [[Гатуты Алексей]]ы бинонты ’хсæн. [[1912-æм аз]]ы лæппу каст фæцис гимназ æмæ уыцы азы фæззæджы бацыдис [[Мæскуыйы паддзахадон университет|Мæскуыйы университетмæ]]. Ахуыры æдде ма уым архайдта студентты [[марксизм|марксистон]] къорды. Сæрдыгон Дзæуджыхъæумæ-иу ссæугæйæ Гатуйы-фырт [[Сергей Киров]]ы хæслæвæрдмæ гæсгæ [[Дзæуджыхъæуы вагæттæ цалцæггæнæн завод|æфсæнвæндаджы æрмадзты]] æмæ [[Электроцинк|цинчы заводы]] кусджыты ’хсæн хæлиу кодта [[Большевиктæ|большевикон]] литературæ.

[[1917-æм аз]]ы [[Февралы революци]] баййафта Дзахойы [[Мæскуы]]йы. Ацы цауты фыдæй Гатуйы-фыртæн нæ бантыстис фæуын университеты фæстаг курс. 1917-æм азы октябры уый архайдта Мæскуыйы æдгæрзтæ растады. Уыцы азы кæроны Гатуйы-фырт сыздæхтис йæ фыды уæзæгмæ. Ам уый архайдта Дзæуджыхъæуы Советы куысты. Куыд журналист, газет [[Горская жизнь|«Горская жизнь»-ы]] уацхæссæг, уый уыдис [[Терчы облæст]]ы адæмты уанелдзау [[Гуымы Хъæрмæдон]]ы. Дзæуджыхъæумæ [[Урс змæлд|урсытæ]] куы бацыдысты, уæд Гатуйы-фырт бахъуыдис хи æмбæхсын, æмæ уый йæ сæр бафснайдта [[Чырыстонхъæу]]ы.

Фыццаг советон азты Гатуты Дзахо Цæгат Кавказы æмгуыст кодта Сергей Кировимæ, æмæ уыцы архайд тынг бандæвта йæ зондахастыл.

[[1920-æм аз]]ы Гатуйы-фырт куста [[Уæрæсейы телеграфон агентад]]ы (уырыс. ''Российское телеграфное агентство''; РОСТ) Терк-Кавказы хайады сæргълæууæджы хæдивæгæй. Уымæй уæлдай ма уыдис Терчы облæсты литературон комитеты уæнг, Терчы облæсты политрухсады сæрдары хæдивæг. 1920-æм азты райдианы Дзахо стыр æргом здахы театрмæ, æппæт культурон хъæппæристæм. [[1923-æм аз]] Гатуйы-фырт æрцардис Цæгат-Кавказы крайы уæды административон центр [[Ростов-Доныл|Ростовы]] сахары. 1925-æм азы Дзахо ссис Скæсæны адæмты институты Кавказы секцийы аспирант, æмæ афтæмæй ахуыр кодта Кавказ æмæ [[пысылмон дин]]ы истори, архайдта экспедициты [[Цæцæн]]мæ, [[Мæхъхъæл]]мæ æмæ [[Ирыстон]]мæ æмæ дзы æмбырд кодта фактон æрмæг.

[[1928-æм аз]]ы Гатуйы-фырт раивта йæ цæрæнбынат Мæскуымæ. Уым куыста [[Скæсæны фæллойгæнджыты коммунистон университет]]ы ({{lang-ru|Коммунистический университет трудящихся Востока}}) æмæ иртæста хохæгты национ-ссæрибаргæнæн змæлды истори. Йæ фыццаг иртасæн куыстытæ уыдысты «Империи Узуна-Хаджи» (1928) æмæ «Августовское восстание» ([[1929]]). Сæ темæ уыдис [[мидхæст]] [[Цæгат Кавказ]]ы 1918–19-æм азты. Мыхуыргонд æрцыдысты журнал «Революционный Восток».

Гатуйы-фырт бирæ цыдис балцыты Ирыстоны, Цæцæны, Мæхъхъæлы хæхты, стæй-иу зылдис колхозтæ, арæзтæдтæ, заводтыл æмæ алыран дæр агуырдта ногдзинады нысæнттæ. Уыцы балцыты фæстиуæгæн фæзындис къорд очеркы æмæ радзырды. Уыдон рухс федтой журнал «Народный учитель»-ы 1960–1964-æм азты; стæй, [[Горький, Алексей Максимы фырт|А. М. Горькийы]] редакцийæ чи цыдис, уыцы журнал «Наши достижения»-йы 1935–36 азты). Дзахо цалдæр хатты уыдис фембæлдтытæ стыр пролетарон фыссæгимæ æмæ зындгонд куыд у, афтæмæй Горький разыйы ахаст дардта йæ сфæлдыстадмæ.

Гатуйы-фырты æрцахстой, йæ очерк «Дзау»-ы [[Хуссар Ирыстоны автономон облæст|Хуссар Ирыстоны облæсты]] разамонджыты тыххæй критикон æрмæг куы ныммыхуыр кодта, уæд. Йæ цард трагикон хуызы аскъуыдис [[1937-æм аз]]ы.

== Сфæлдыстад ==
[[Ныв:Ингуши (повесть).jpg|thumb|170px|Гатуты Дзахойы чиныг «Мæхъхъæл»]]
Фыццаг æмдзæвгæтæ Дзахо фыссын райдыдта Дзæуджыхъæуы гимназы ахуыры рæстæг. 1910-æм азы лæппу æрбахаста газет «Терек»-ы редакцимæ, [[Лев Толстой]]ы амардыл кæй ныффыста, ахæм æмдзæвгæ. Уацмыс мыхуыргонд не ’рцыдис, фæлæ йæ автормæ сцымыдис ис [[Киров, Мироны фырт Сергей|С. М. Киров]]. Уыдон базонгæ сты æмæ æппынфæстаг бахæлар сты, æмæ се ’хсæн ахæм ахастытæ уыдис бирæ азты дæргъы. Киров тынг бандæвта Дзахойы зондахастыл. Фæстагмæ фыссæг Кировы тыххæй ныффыста очерк «Мироныч».

Гатуйы-фырты фыццаг зынгæ уацмыстæй иу уыдис уацау «Мæхъхъæл» («Ингуши»). Фыст уыдис 1920-æм азты фыццаг æмбисы. Ацы хроникон-аивадон уацауы автор æвдисы йæ тæлмæнтæ хохаг адæмты уавæры, стæй 1917–1918 азты уавæры тыххæй.

Гатуты Дзахойы тæккæ дæсныдæр аивадон уацмыс у уацау «Зелимхан». Ацы документалон-аивадон сфæлдысты дзырдæуы хъуыстгонд æмæ æхсарджын [[Цæцæйнаг адæм|цæцæйнаг]] [[абырæг]] [[Гушмазукаев, Зелимхан|Зелимхан Гушмазукаевы]] тыххæй. Уацауы æвдыст цæуы революци размæйы 1901–1914 азты азтæ Цæгат Кавказы, абырджыты тох колониалон администрацийы ныхмæ.

[[Ныв:Zelimxan.jpg|thumb|170px|Гатуты Дзахойы чиныг «Зелимхан»]]

Зелимхан у вазыгджын адæймаг. Уый канд мастисæг нæ, фæлæ ма уыдис стигъæг дæр: хицæуттæй хæхбæсты æмбæхсгæйæ уый хъуамæ истæмæй цардаид. Репресситæ æмæ сабырцæрæг хъæуты стыгъдтыты тыххæй хицæуттæй маст куы исы, уæд у адæмон хъайтар, фæлæ [[Хъызлар (Дагъистан)|Хъызлары]] банк куы стигъы æхца самал кæнынæн, уæд у абырæг æмæ ницæмæй хицæн кæны æндæр фыдгæнджытæй.

Уацау «Хъызлар» экранизацигонд æрцыдис 1930 азты райдианы æмæ тынг æнтыстджынæй æвдыст æрцыдис канд нæ бæстæйы экрантыл нæ, фæлæ фæсарæнты дæр.

Фыссæджы иннæ уацауы («Гага-аул», 1930) æвдыст æрцыдысты мыггагон æмæ кълассон ныхмæлæудтытæ Кавказы адæмтæм, революцион идейæты фæзынды процесс, хохаг æгъдæуттæ æмæ шариат фидар ма кæм уыдысты, уыцы æхсæнæдты.

Зынгæ, ахадгæ бынат ахсы Дзахойы сфæлдыстады [[очерк]]ы жанр. ''«Гатуты Дзахо 20–30 азты цы очерктæ ныффыста,'' — зæгъы [[Суменаты Замирæ]], — ''уыдонæн рахонæн ис аивадон-публицистон документ, уыдоны бындурыл нæ экономисттæ æмæ историктæ абон иртасынц нæ куыстады æмæ ног дуджы ног адæймаджы зондахасты райрæзты истори»''&lt;ref&gt;Суменова З. Гатуев — очеркист. Журналистика на пороге XX века: исторический опыт, современное развитие. Выпуск II. Владикавказ 1997, 94 ф.&lt;/ref&gt;. Афтæ лæмбынæг æмæ арф-иу сахуыр кодта Дзахо, цы æрмæгмæ-иу æрæвнæлдта, уый — [[Джызæлдоны ГЭС|гидроэлектрон станцæйы]] кой кодтаид («Гизельстрой»), нартхоры комбинаты арæзтадыл фыстаид («Бесланстрой»), кæнæ та дзырдтаид зды æмæ цинчы æрзæт амал кæныны фарстатыл («Кавцинк», «Садонские рудники») æ.а.д. «Куртатинское предание», зæгъгæ, уыцы очеркы автор радзырдта, Ирыстон æмæ Уæрæсейы баиуы заман цы цаутæ уыдис, уыдонæй иуы тыххæй. 

Цымыдисаг у, уыцы азты Дзахойы æхсæнадон-политикон цæстæнгас куыд ивта, уый дæр. Зæгъæм, кæд йæ уац «Ирон сылгоймæгты приют»-ы прогрессивон хъуыдытыл хæст у, уæддæр йæхæдæг 1917-æм азы большевикты фарс нæ фæци. Уый нæ, фæлæ ма фæд-фæдыл рауагъта цалдæр уацы: «Большевикты фæлтæрæнтæ», «Хæххон адæм æмæ Депутатты совет», «Кировы раныхасы тыххæй» æмæ æндæртæ. Уыцы уацты Дзахо большевикты хоны «æнæсæрфат сæрзилæджджынтæ» («разнузданные неврастеники»), фыссы, зæгъгæ, большевикты уæлахиз «иу бонæй фылдæр нæ ахæсдзæн», стæй уыцы уæлахиз адæмæн «ницы дæтты — нæдæр къæбæр, нæдæр уæлæдарæс, нæдæр иставæр фадæттæ цардæн æмæ фæллойæн». Уымæй дарддæр, Гатуйы-фырт, Кировы раныхасы фæдыл йæ хъуыдытæ дзургæйæ, фыссы, зæгъгæ, «Киров кæд тынг дæсны æмæ зæрдæбынæй ныхас кодта социализмы фæуæлахизыл, уæддæр йæ хъуыдытæ махмæ уырнинаг нæ фæкастысты». Бынтон æмбæрстгонд нæу, Дзахо Киров æмæ иннæ большевикты тыххæй афтæтæ цæмæн фыссы, уый, уымæн æмæ суанг 1910 азæй фæстæмæ Кировимæ цардис хæларæй — йæ фыццаг æмдзæвгæ йæм куы бахаста редакцимæ, уæдæй фæстæмæ. Уымæй дарддæр зындгонд у, Кировимæ фембæлдтытæ тынг кæй сахадыдтой Дзахойы æхсæнадон зондахасты райрæзтыл, уый дæр. Революцион куыст кæнгæйæ, Киров æвзонг Дзахойæн дæр арæх кодта йæ бæрны алыхуызон хæслæвæрдтæ — листовкæтæ хæлиу кæнынæй райдай æмæ æндæр бирæ ныстуантæ. Уымæ гæсгæ, уæлдæр цы уацты кой скодтам, уыдон 1917 азы фæззæджы газет «Хæххон цард»-ы кæй фæзындысты, уый у тынг зын бамбарæн.

1920–30 азты очеркты Гатуты Дзахо æвдисы социалистон арæзтады егъау æмæ парахат нывтæ, æппæлы уыцы арæзтады амидингæнджытæй. Сиды сæм, цæмæй сæ фæрнæйдзаг архайд тагъддæр æмæ æнтыстджынæй кæронмæ ахæццæ кæной. Уыдон «ура-патриотон» цъæлхъæр уацмыстæ не сты, фæлæ, Мамиаты Изетæйы загъдау, сты, уæды иттæг вазыгджын рæстæг «арф æмæ алывæрсыгæй» кæм зыны, ахæм очерктæ. Ам ныхас цæуы фыссæджы «сæйраг» очеркты æмбырдгæндтыл («Найфат» æмæ «Æрзæт æмæ æфсæн»). Уыдон джиппы уагъд æрцыдысты [[1932-æм аз]]ы. Сæ размæ ма Дзахойæн ноджыдæр бирæ уацтæ æмæ очерктæ рацыди — периодикон мыхуыры ахæм оргæнты, куыд «Известия», «На подъёме», «Наши достижения» æ. а. д. Йæ очерктæн Дзахо æрмæг æмбырд кодта йæхæдæг. Кусджытимæ иумæ-иу ныххызти æрзæткъахæнтæм, хъæутыл зылди, ныхас кодта, уый фæстæ-иу йæ очеркты хъайтартæ чи сси, уыцы адæймæгтæн сæхиимæ. Æрдзæй йæм иртасæджы курдиат кæй уыди, уый фæрцы Дзахо иу кæнæ иннæ цауæн канд йæхи не ’вдыста, фæлæ-иу ын ссардта æмæ рафæлгъуыдта йæ уидæгтæ ивгъуыд заманы, историйы. Уæлдæр ракодтам Суменаты Замирæйы уацы кой. Уым фыстæуы: «Гатуты Дзахойы очерктæ иууылдæр нывæст сты историон æрмæджы бындурыл, сæ мидæг ирдæй зыны, алыхуызон историон дугтæ кæрæдзийы куыд ивтой æмæ уыцы иу рæстæг куыд æнгом баст уыдысты, уый, ома рæстæджы удæгас змæлд фæлтæрæй-фæлтæрмæ». ''«Цæуылфæнды ма фыссæд Дзахо,'' — зæгъы дарддæр Суменаты Замирæ, — ''æдзух йæ зонды æмæ йæ зæрдæйы тæлфы рагон цард, стæй æрæджы чи аивгъуыдта, уыцы дуджы истори дæр»''.

Зæгъæм, æмбырдгонд «Найфат» байгом очерк «Кавцинк»-æй. Уым дзырдæуы Садоны æрзæткъахæнтыл æмæ Дзæуджыхъæуы заводыл (ныры «Электроцинк»). Ацы очеркы иттæг бæлвырдæй уынæм, цæуыл фыст у, уыцы фарстайæн йæ истори, «куырттатаг таурæгътæй» æмæ [[XVIII æнус]]ы историон документтæй райдай æмæ суанг Дзахойы дуджы онг. Уацмысыл кусгæйæ, Гатуйы-фырт бацагуырдта, ссардта æмæ спайда кодта бæлццон æмæ ахуыргонд [[Гильденштедт]]ы, архимандрит Пахомийы, Степан Вонявины æмæ æндæрты фæндаггон фыстытæй æмæ зонадон æрмæгæй. Очеркы ма ис бакæсæн V æнусы историон цыртдзæвæн — [[Нузалы аргъуан]]ы къулыл фыстыты тыххæй дæр. Зæгъын хъæуы уый дæр, æмæ нырыккон æмæ историон æрмæджытæ органикон æгъдауæй æххæст кæнынц кæрæдзийы, иумæ фидауынц.

Иннæ очерк — «Бесланстрой»-ы дæр нын автор фыццаджыдæр æвдисы Беслæны маисон комбинаты арæзтады историон уидæгтæ. Очеркæй базонæм бирæ цымыдисаг хабæрттæ. Зæгъæм, Беслæны маисон комбинаты арæзтады размæ дæр ма уыди бирæ æндæр проекттæ: «Ага-Бала Гулиевы проект», Берлинаг егъау проект, америкаг проект æмæ бирæ æндæртæ. Сæ кой хуымæтæджы нæ ракодта Дзахо. «Уым, Америкæйы, — фыссы автор, — тох цæуы, куыд гæнæн ис, афтæ фылдæр пайдатæ ’рбассивыныл, махмæ та — сæрибар фæллойыл, æрдзы гæнæнтæй рæстмæ спайда кæныныл».

Гатуйы-фырт иудадзыг историон æрмæгæй кæй пайда кодта, уымæн ирд æвдисæн у йæ очерк «Гизельстрой» дæр. Арæзт у дыууæ хайæ: «Найфат» æмæ «1930 аз», иу та сæ кæны егъау гидроэлектростанцæйы арæзтад. Очерк байгом фыдæлтыккон таурæгътæй Сафайы рæхысы, стæй фæлтæрæй-фæлтæрмæ Найфаты кувæндоны цы дзуарылæгтæ уыди, уыдоны тыххæй. Дарддæр фыссæг аив ныв кæны, незамантæй чи баззад, йæхæдæг уазæг кæм уыди, уыцы фыдæлтыккон муртаттаг бæрæгбон.

Иттæг хæдбындур рахонæн ис Гатуйы-фырты уацмысты æвзагæн: ирд, нывджын, бæлвырд æмæ æлвæст. Уый банысан кодта йæ уацы [[Хæдарцаты Азæ]] дæр: ''«...бирæ авторты æхсæн дæр бæрæг дары Гатуты Дзахойы æвзаг, куыддæр дзы фыццаг цалдæр хъуыдыйады бакæсай, афтæ йын æнæ рахатгæ нæ фæуыдзынæ йæ авторы»''.

Гатуйы-фырт ма у фондзархайдон драмæ «Сад»-ы (фыст у уацау «Гага-аул»-ы бындурыл) автор. Уыцы уацмыс хаст æрцыдис, [[1971-æм аз]]ы Орджоникидзейы чи рацыдис, йæ уыцы чиныг «Зелимхан»-мæ.

Бирæ рæстæджы дæргъы Гатуйы-фырт куыста, ирон адæммæ [[Амыран|Амыраны тыххæй цы хицæн таурæгътæ]] уыдис, уыдон бабæстон æмæ æмиугонд бакæныныл, стæй сæ уырыссаг æвзагмæ раивыныл. «Амыран» мыхуыргонд æрцыдис 1932 азы, [[ССР Цæдисы Зонæдты академи]]йы рауагъдады. Дзахо йæхæдæг куыд зæгъы, афтæмæй йæ «Амыраны» сюжет уый систа [[Хуссар Ирыстон]]ы [[даредзанты таурæгътæ]]й.

== Уацмыстæ ==
* Песни. «Горская мысль», 1922, № 3;
* Зелимхан. Повесть. Ростов-на-Дону, 1929;
* Амран. Перевод, обработка. М. Изд. АП СССР, 1932;
* Социальная драма. М., «Художественная литература»;
* Гага-аул. (Избранные произведения). М. «Гослитиздат», 1960;
* Зелимхан. Повесть. Гага-аул. Повести. Орджоникидзе, 1965;
* Избранное. М., «Художественная литература», 1970;
* Стакан шейха. Орджоникидзе, 1981.

== Библиографи ==
* ''Шелепов Б.'' Дзахо (Константин) Гатуев. В кн.: Дзахо Гатуев. Зелимхан. Орджоникидзе, 1965;
* ''Гатуев С.'' Дзахо Гатуев. Альманах «Литературная Осетия»;
* ''Мамакаев М.'' Певец Кавказа. «Литературная газета», 1972, № 16;
* ''Мамакаев М.'' Гатуты Дзахо. «Мах дуг», 1982, № 2;
* ''Гатуева Ф.'' Он был солдатом литературы. Альманах «Литературная Осетия», 1982, № 59;
* ''Суменова 3.'' Публицист горьковской школы. «Литературная газета», 1982, 11 авг.;
* ''Мамакаев М.'' Гатуты Дзахо. «Мах дуг», 1982, № 2;
* ''Хадарцева А.'' История осетинской драмы. Часть вторая. Орджоникидзе, 1985.
* ''Æлборты-Гуытъиаты Стеллæ.'' Гатуты Дзахойы очерктæ. «Мах дуг», 2005, № 12;

== Æрвитæнтæ ==
* [https://web.archive.org/web/20090629040254/http://iratta.com/2007/02/23/dzakho_gatuev_zelimkhan.html Гатуты Дзахойы уацмыстæ]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

[[Категори:Зындгонд ирæттæ]]
[[Категори:Гатутæ|Дзахо]]
[[Категори:Ирон фысджытæ]]
[[Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]]</text>
      <sha1>0gdgbflt5cv8v74eg1lrzjy4yv279px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Судан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8577</id>
    <revision>
      <id>596338</id>
      <parentid>549285</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T07:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Darfur_map.png with [[File:Darfur_map_(2004).png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The Sudan map was published by CIA World Factbook in 2004. It</comment>
      <origin>596338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="9ro6oca0xha0j03687ifgykn0793dlq" xml:space="preserve">{{Паддзахад2
 |Ирон ном = Суданы Республикæ
 |Оригиналон ном = {{lang-ar|جمهورية السودان}}&lt;br&gt;Jumhūriyyat as-Sūdān
 |Гуырынон хауæн = Суданы
 |Тырыса = Flag of Sudan.svg
 |Герб = Emblem of Sudan.svg
 |Девиз = النصر لنا
 |Девизы тæлмац = Уæлахиз — мах
 |Гимны ном = Nahnu jundu l-Laahi, jundu l-watan
 |Хицауиуæджы хуыз = [[Республикæ]]
 |Картæ = Sudan_on_the_globe_(claimed)_(North_Africa_centered).svg
 |Æвзаг = [[Араббаг æвзаг|араббаг]], [[Англисаг æвзаг|англисаг]]
 |Хæдбар сси = [[1956]]
 |Сæйраг сахар = [[Хартум]]
 |Стырдæр сахартæ = [[Хартум]], [[Омдурман]]
 |Хицæутты титултæ = Президент
 |Хицæуттæ = [[Омар аль Башир]]
 |Фæзуат = 1861484
 |Доны процент = 
 |Цæрджытæ = 49197555
 |Сфысты аз = 2023
 |Æнгомад = 21,3
 |Валютæ = 
 |Домен = [[.sd]]
 |Телефонон код = 249
 |Сахатон таг = +3
}}
'''Суда́н''' ({{lang-ar|السودان}}), официалон ном у '''Суданы Республикæ''' ({{lang-ar|جمهورية السودان}} ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') у [[Африкæ]]йы паддзахад. Йæ фæзуатмæ гæсгæ у дунейы 10-æм стырдæр паддзахад. Суданæн ис [[Сырх денджыз]]мæ бацæуæн. Паддзахады территорийыл цæуы [[Нил (цæугæдон)|Нил]]. Бæстæйы сæйраг сахар у [[Хартум]].

Дæргъвæтин [[мидхæст]]ы фæстиуæгæн [[Хуссар Судан]] сси автономи, цалдæр азы фæстæ 2011-æм азы 9-15 январы дзы уыдис хæдбардзинады тыххæй референдум, æмæ 2011-æм азы 9 июлы фæстæмæ сси ног хæдбар паддзахад&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20110709/399297843.html РИАН: Южный Судан официально стал суверенным государством] {{ru}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Darfur map (2004).png|right|thumb|Дарфуры конфликт бæстæйы ныгуылæны]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Араббаг Лигæ}}
{{Африкæ}}

[[Категори:Судан|*]]</text>
      <sha1>9ro6oca0xha0j03687ifgykn0793dlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ортега, Даниэль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10392</id>
    <revision>
      <id>596335</id>
      <parentid>560035</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>596335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12719" sha1="jt0mwf2gzlafuv59i2fs4bi47wm47yb" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг
| имя                  = Даниэль Ортега Сааведра
| оригинальное имя     = José Daniel Ortega Saavedra
| портрет              = Ortega Lula - ABr 28.07.20102225 (cropped).JPG
| подпись              = 
| ширина портрета      = 
| титул                = [[Никарагуæйы президент|Никарагуæйы 33-æм президент]]
| порядок              = 
| флаг                 = Flag of Nicaragua.svg
| периодначало         = [[2007]] азы [[10 январы]]
| периодконец          = ныр дæр у
| предшественник       = [[Энрике Хосе Боланьос Гейер]]
| преемник             = 
| титул_2              = [[Никарагуæ]]йы [[президент]]
| порядок_2            = 29 
| флаг_2               = Flag of Nicaragua.svg
| периодначало_2       = [[1985]] азы [[10 январы]] 
| периодконец_2        = [[1990]] азы [[25 апрелы]] 
| предшественник_2     = [[Сомоса Дебайле, Анастасио|Анастасио Сомоса Дебайле]] 
| преемник_2           = [[Чаморро, Виолетæ|Виолетæ Чаморро]]
| титул_3              = [[Никарагуæ]]йы паддзахады хицау
| порядок_3            = 
| флаг_3               = Flag of Nicaragua.svg
| периодначало_3       = [[1981]] азы [[4 мартъийы]]
| периодконец_3        = [[1985]] азы [[10 январы]]
| предшественник_3     = [[Сомоса Дебайле, Анастасио|Анастасио Сомоса Дебайле]]
| преемник_3           = президенты бынатмæ бацыди
| дата рождения        = 
| место рождения       = 
| дата смерти          = 
| место смерти         = 
| партия               = [[Национ Ссæрибары Сандинистон Фронт|СФНО]] (1962 азæй)
| отец                 = Даниэль Ортега
| мать                 = Лидия Сааведрæ
| супруга              = Росарио Мурильо
| дети                 = 
| религия              = католик
}}
'''Хосе Даниэль Ортега Сааведра''' ({{lang-es|José Daniel Ortega Saavedra}}) у [[Никарагуæ]]йы политик, [[1979-æм аз]]ы [[Сандинистон революци]]йы фæтæгтæй иу. [[1985]]—[[1990]]-æм азты уыди [[Никарагуæ]]йы президент. [[2006-æм аз]]ы ноябры Ортегайы ногæй равзæрстой паддзахады президентæй.

== Йæ цардвæндаг йæ райгуырдæй йæ лæппуйæ бæнтæм ==

Даниэль Ортега райгуырдис [[1945-æм аз]]ы Никарагуæйы чысыл сахар [[Ла-Либертад]]ы интеллегентон бинонты ’хсæн. Йæ фыд Даниэль Ортега æмæ йæ мад Лидия Сааведра уыдысты режимы ныхмæлæуджытæ, йæ мад ахæстоны дæр фæбадти, уымæн уарзоны фæстæджытæ кæй разындысты, æмæ уый тыххæй — пъæлицæмæ гæсгæ уыдон уыдысты шифврокæгонд политикон директивæтæ.

Астæуккаг скъола фæуыны фæстæ Даниэль [[барад]] ахуыр кодта авторитетджын [[Центронамерикаг университет]]ы сахар [[Манагуæ]]йы. Революцион куыст кæнын райдыдта фынддæс азы йыл куы цыдис, уæд. Уæд ма йæ фыццаг хатт æрцахстой [[Сомоса]]ты режимы сусæг [[пъæлицæ]]йы кусджытæ ([[1960-æм аз]]ы ноябры). [[1962-æм аз]]ы Даниэль бацыди [[Национ Ссæрибары Сандинистон Фронт]]ы рæнхъытæм.

== Революцийы фæуæлахизы онг ==

[[1963-æм аз]]ы декабры Ортегайы æрцахстой [[Гватемалæ]]йы æмæ сдепортаци кодтой Никарагуæмæ. [[1965]]-æм азæй 20-аздзыд Даниэль Ортега бацыди Фронты Национ разамынды скондмæ. 1966—1967-æм азты уыди Фронты командæгæнæг. Архайдта, 1967-æм азы 23-æм октябры кæй саразтой, æмæ Сомосайы «Национ гварди»-йы разамонджытæй иу — Г. Лакайо — кæм фæмарди, уыцы [[теракт]]ы.

[[1967-æм аз]]ы 18-æм ноябры Ортега ахст æрцыд æмæ 7 азы дæргъы фæбадти ахæстон «Типитапе»-йы карз уавæрты, уый [[Банк-оф-Америкæ]] хайады стигъджыты ’хсæн кæй уыд, æмæ уый тыххæй. 1974-æм азы 3-æм декабры Фронты æдгæрзтæ акцийы руаджы суæгъд æмæ араст ис [[Кубæ]]мæ. 1976-æм азы æнæзакъонæй фæстæмæ æрцыди Никарагуæмæ æмæ режим Сомосайы ныхмæ, бæстæйы иуæй-иу районты цы тох уыди, уый сæргъы æрлæууыди. 1979-æм азы сси Наци сæндидзын кæныны хицауады (правительство Национального возрождения) разамынддæттæг советы уæнг.

== Сомоса раппарыны фæстæ ==

Сандинистон революци куы фæуæлахиз, уæд Ортега æрлæууыдис [[Нацийы рацарæзты хунтæ|Нацийы рацарæзты хицауады]] сæргъы. 1980-æм азæй, [[Советон Цæдис]] æмæ [[Кубæ]]йы æххуысæй, хицауад райдыдта Никарагуæйы аразын социализм. ССР Цæдисæй Даниэль Ортега райста 50 [[танк|танчы]] ([[Т-54]]), 125 милуан доллæры. Уымæй уæлдай ма Советон Цæдис баххуыс кодта сандинисттæн дипломатон æгъдауæй, стæй æрбарвыста 250 æфсæддон уынаффæгæнæджы. [[1981]]-æм азы мартъийы Даниэль Ортегайы равзæрстой Фронты Разамынддæттæг советы координаторæй. [[1982]]-æм азы, [[АИШ]]-ы æххуысæй антисандинистон партизанты архайд кæй фæактивондæр ис, уый охыл Ортегайы хицауад бæстæйы сфидар кодта, 1988-æм азы онг йæ тыхы чи уыди, ахæм сæрмагонд уавæр (чрезвычайное положение).

== Ортега — Никарагуæйы президент ==

[[1984-æм аз]]ы [[ноябрь|ноябры]] Ортега æвзæрст æрцыд Никарагуæйы президентæй æмæ [[1985]]-æм азы 10-æм январы официалон æгъдауæй райдыдта кусын йæ ног бынаты. [[1987]]-æм азы Ортегайы хицауад, бæстæйы экономикон уавæр кæй фæцудыдта, уый охыл дзæвгар фæцыбыр кодта социалон программæтæ. 1989-æм азы февралы-мартъийы, советон æххуыс Никарагуæйæн кæй бамынæг ис, уый охыл сандинистон хицауадæн бахъуыди агуырын, мидхæст чи баурома, ахæм мадзæлттæ, æмæ уымæн скодта къорд демократон реформæйы æмæ 1990-æм азы февралмæ снысан кодта президентон æмæ парламентон æвзæрстытæ. [[1990]]-æм азы 25-æм февралы цы æвзæрстытæ уыди, уым Национ оппозицийы Цæдисы партиты блок, [[Виолетæ Чаморро]]йы разамындæй, фæуæлахиз сты сандинисттыл. Чаморро райста хъæлæсты 55%, Ортега та — 40%. Æвзæрстыты дыууæ мæйы фæстæ, [[25 апрелы|25-æм апрелы]], Даниэль Ортега суæгъд кодта йæ бынат Виолетæ Чаморройæн.

Сандинисттæ куы фæхæрд сты, уæд Ортега загъта, разы кæй баззади, «сандинистон революци [[Советон Цæдис|советон]] æмæ [[кубæ]]йаг модельты механикон халдих» кæй нæ фæци, æмæ «бæстæ сæндидзын æмæ райрæзын кæнынæн, стæй сæхсæнадонгæнинаг хæзнатæ саразынæн æмхæццæ экономикæ æмæ политикон плюрализмæй» кæй спайда кодта.

Даниэль Ортега архайдта [[1996]]-æм æмæ 2002-æм азты президентон æвзæрстыты фæлæ дыууæ хатты дæр фæхæрд ис рахизонты кандидаттæн. [[2002]]-æм азы æвзæрстагъоммæйы кампанийы хорзыл банымадта хицæн сæрмæмулк (частная собственность) æмæ егъау капиталмæ, æмæ расидти: «Мæ зондахаст фендæрхуызон æмæ мæ ивгъуыд мын зонды хос фæцис. ... Команданте Ортега нал ис».

== Бинонтæ ==
30 азæй фылдæр Ортега æмæ поэтессæ [[Росарио Мурильо]] цæрынц иумæ. Росарио кæддæр уыди Никарагуæйы [[культурæ]]йы министр. Лæг æмæ усæн ис æртæ иумæйаг сывæллоны&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131112631/http://alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm |archivedate=2009-01-31 |title=FACTBOX-Five facts about Nicaragua's Daniel Ortega |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm |access-date=2009-01-28 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; æмæ, Росарио æндæр лæгæй кæй ныййардта, уыцы чызг. 2005-æм азы сентябры Ортега æмæ Мурильо дины æгъдауæй сфидар кодтой сæ ахастытæ.

== 2006-æм азы фæстæйы период ==
Даниэль Ортега [[2006-æм аз]]ы 5 ноябры Никарагуæйы президентон æвзæрстыты райста хъæлæсты 38% æмæ сси бæстæйы президент. Йæ сæйраг ныхмæлæуджытæ уыдысты [[Никарагуæйы либералон альянс]]ы сæргълæууæг [[Эдуардо Монтеалегре]] æмæ консерватор [[Хосе Рисо]]. Фыццаг райста хъæлæсты 29%, дыккаг — 26,2%.

== Абхазы æмæ Хуссар Ирыстоны официалон банымад ==

[[2008-æм аз]]ы [[2 сентябры|2-æм сентябры]] Никарагуæйы президент загъта, [[Абхаз]]ы æмæ [[Хуссар Ирыстон]]ы хæдбардзинад кæй банымайдзæнис. [[4 сентябры|4-æм сентябры]] уыцы хабар æмбæлон фæткыл фехъусын кодта Никарагуæйы [[мидхъуыддæгты министрад]]. Афтæмæй Ортега [[Дмитрий Медведев|Медведевы]] фæстæ сси фыццаг ахæм бæстæйы сæргълæууæг, ацы паддзахæдты хæдбардзинад чи банымадта.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Никарагуæйы президенттæ æмæ паддзахады сæргълæуджытæ}}

[[Категори:Никарагуæйы президенттæ]]
[[Категори:Никарагуæйы политиктæ]]
[[Категори:XXI æнусы политиктæ]]
[[Категори:Ла-Либертады чи райгуырдис, уыдон]]</text>
      <sha1>jt0mwf2gzlafuv59i2fs4bi47wm47yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуссар Парк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15316</id>
    <revision>
      <id>596337</id>
      <parentid>596195</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>22017</id>
      </contributor>
      <comment>342</comment>
      <origin>596337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19663" sha1="5cc5a29d0v4qhh81hp4sahgektp3biq" xml:space="preserve">{{Телешоу
| ирон ном               = Хуссар Парк
| оригиналон ном         = South Park
| ныв                    = [[File:South park sign.svg|thumb]]
| genre                  = [[ситком]]
| camera                 = 
| picture_format         = [[SDTV]] ([[480i]]) (1997-2008), [[HDTV]] ([[1080i]]) (2009-æм азæй фæстæмæ)
| audio_format           = 
| runtime                = 23 минуты
| автор                  = [[Стоун, Мэтт|Мэтт Стоун]]&lt;br /&gt;[[Паркер, Трей|Трей Паркер]]
| developer              = 
| producer               = 
| executive_producer     = [[Стоун, Мэтт|Мэтт Стоун]]&lt;br /&gt;[[Паркер, Трей|Трей Паркер]]
| starring               = [[Стоун, Мэтт|Мэтт Стоун]]&lt;br /&gt;[[Паркер, Трей|Трей Паркер]] &lt;br /&gt;[[Хейз, Айзек|Айзек Хейз]] &lt;br /&gt;[[Бергман, Мэри Кей|Мэри Бергман]] &lt;br /&gt;[[Шнайдер, Элизæ|Элизæ Шнайдер]] &lt;br /&gt;[[Маршалл, Монæ|Монæ Маршалл]] &lt;br /&gt;[[Стюарт, Эйприл|Эйприл Стюарт]] &lt;br /&gt;[[Хэнсен, Джон|Джон Хэнсен]] &lt;br /&gt;[[Хоуэлл, Дженнифер|Дженнифер Хоуэлл]] &lt;br /&gt;[[Бирд, Эдриен|Эдриен Бирд]]
| narrated               = 
| opentheme              = «[[South Park Theme]]»
| endtheme               = 
| country                = [[Ныв:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[АИШ]]
| language               = [[англисаг æвзаг|англисаг]]
| network                = [[Comedy Central]]
| first_aired            = [[1997-æм аз]]ы [[13 августы]]
| last_aired             = абоны онг
| num_seasons            = 29
| num_episodes           = 342
| list_episodes          = South Park-ы эпизодты сфыст
| chronology             =
| preceded_by            =
| followed_by            =
| website                = http://www.southparkstudios.com
| imdb_id                = 0121955
| tv_com_id              = 344
}}
'''«Хуссар Парк»''' ({{lang-en|South Park}} — дзурынц æй куыд {{IPA|[saʊθ pɑːrk]}}) у [[АИШ|америкаг]] [[мультипликаци|мультсериал]]. Йæ саразджытæ сты Мэтт Стоун æмæ Трей Паркер. Хатгай йын йæ ном фæзæгъынц куыд «Саут-Парк» кæнæ «Саус-Парк». Уый æвдыст цæуы кабелон телеканал [[Comedy Central]]-ы, [[1997-æм аз]]æй фæстæмæ &lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0121955/ South Park] IMDB-йыл{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Фильмы сюжеты бындуры ис чысыл сахар Хуссар Парчы ([[Колорадо]]йы штат) цæрæг цыппар лæппуйы æмæ се ’мбæлтты цард. Сериалы фауынц Америкæйы культурæйы аиппытæ æмæ нырыккон дунейы цаутæ. Æнæуый та критикæ кæнынц бирæ идейæтæ æмæ тобæгонд темæтæ, пароди æмæ сау юморы фæрцы. «Хуссар Парк» цæуы изæры æрæгмæ æмæ йæ сæрмагондæй хонынц хъомыл адæмы мультфильм &lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=10234 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120915/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=10234 |date=2012-09-15 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Шоу хъуыстгонд у йæ нырыккон дунейы цауты афæлгæсты фæрцы. Алы серийыл архайд цæуы дыууæ къæпхæнæй: фильмы автортæ фыццаг æрхъуыды кæнынц серийы иумæйаг концепци æмæ йæ сюжет, дыккаг та — премьерæмæ къуырийæ къаддæр — деталтæй йæ æххæст кæнынц æмæ уый руаджы тагъддæр реакци кæнынц алыхуызон хабæрттыл. 

Ныридæгæн эфиры фæзынди дыууадæс сезоны æмæ ныртæккæ цæттæгонд цæуы æртындæсæм сезон. Æстæм сезонæй райдайгæйæ, ног сезонтæ уагъд цæуынц дыууæ этапæй: сæ иу æрдæг рацæуы уалдзæджы, иннæ та — фæззæджы. Ныры рæстæджы сериал скæнджыты контракт даргъгонд æрцыд [[2011-æм аз]]ы онг, ома 13-æм сезоны фæстæ рацæудзæн дыууæ сезоны фылдæр.&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2007/08/27/business/media/27south.html?_r=2&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin «South Park» Creators Win Ad Sharing in Deal] (2007){{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

[[Уæрæсе]]йы мидæг ацы фильмы æвдыст цæуы [[MTV Уæрæсе]]-йы каналы&lt;ref&gt;[http://www.mtv.ru/air/programs/south_park/main.wbp Сериалы фарс MTV Уæрæсе-йы сайты]&lt;/ref&gt; æмæ телеканал [[2×2]]-йы&lt;ref&gt;[http://www.2x2tv.ru/serial/south-park Сериалы фарс канал 2×2-йы сайты]&lt;/ref&gt;. Фыццаг дыууæ сезоны æмæ метрæйдзаг фильм [[уырыссаг æвзаг]]мæ ратæлмац кодта [[Пучков, Юрийы фырт Дмитрий|Дмитрий «Goblin» Пучков]]&lt;ref&gt;[http://oper.ru/trans/?d=5 Гоблины тæлмæцтæ: Саут Парк]&lt;/ref&gt;. Сериалы премьерæ Уæрæсейы æвдыст æрцыд канал «[[РЕН-ТВ]]»-йы. Фильмы фыццаг ном дзы уыди «Фыдцъылыз сахар „Хуссар Парк“» ({{lang-ru|«Стрёмный городок „Саус парк“»}}) — ацы серитæн фонограммæ сарæзтæуыд «РЕН-ТВ»-йы каналы заказмæ гæсгæ, текст кастысты актёртæ: Александр Клюквин æмæ Людмилæ Гнилова, ныртæккæ MTV-йы «Хуссар парчы» фонограммæйыл кусынц «каналы хъæлæстæ» — Евгений Рыбов æмæ Мария Трындяйкина.

== Проекты истори ==
=== Райдайæн ===
Сериалы истори райдыдта [[1992-æм аз]]ы: Колорадойы университеты дыууæ студенты, Паркер æмæ Стоун, сарæзтой цыбырметражон мультфильм «Цыппурсы дауæг». Уыцы æгæр æнæхсæст конд фильмы архæйдтой фидæн «South Park»-ы лæппуты прототиптæ. Кæд нырыккон сериалы афтæ нæу, уæддæр уыцы сериал-прототипы фидæн [[Эрик Картман]]ы хуыдтой Кенни, фæлæ персонажты ’хсæн уыдис фидæн [[Кенни Маккормик]]ы прототип дæр — оранжхуыз басылыхъ кæуыл уыди, ахæм лæппу. Дыууæ кæрæдзи æнгæсæн лæппуйы та систы [[Стэн Марш]] æмæ [[Кайл Брофловски]]йы прототиптæ. Мультфильмы сюжет у ахæм: цыппар лæппуйы, сæхæдæг кæй сарæзтой, уыцы митын лæджы сæрыл акодтой кæлæнгонд худ, уый райгас ис æмæ райдыдта архайын лæппуты амарыныл&lt;ref name=&quot;began&quot;&gt;[http://www.southparkstuff.com/specials/the_spirit_of_christmas_jesus_vs._frosty/ «Цыппурсы дауæгыл» хайад South Park Stuff-ы{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Дыууæ хъайтары амæлынц æмæ сæ иуы тыххæй хъуысы, фæстæдæр зындгонд чи сси, уыцы фразæ «Уыдон амардтой Кеннийы!».

«Fox Broadcasting Company»-йы разамонджытæ федтой ацы фильм, æмæ [[1995-æм аз]]ы Брайан Грэден бафарста Паркер æмæ Стоуны цæмæй уыдон саразой дыккаг цыбырметражон фильм. Брайан хъавыдис барвитын ацы фильм йе ’мбæлттæм куыд [[Цыппурс]]ы видео-лæвар&lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=13603 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120912/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=13603 |date=2012-09-12 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Мультфильм, кæцыйы ном уыди «Цыппурсы дауæг. Йесо Сантæйы ныхмæ» уыди фидæн сериалы стилистикæмæ ’ввахсдæр, фæлæ уæд нырыккон сериалы идейæ сын нæма фæзынди&lt;ref&gt;[http://tv.ign.com/articles/736/736965p1.html Мэтт Стоунимæ интервью.] 2006-æм азы 3-æм октябрь.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;; персонажтæ уыдысты, нырыккон «Хуссар Парчы» цавæр сысты, ахæмтæ. Эпизоды уыди Йесо æмæ Сантæ-Клаусимæ Цыппурсы «разамоныны» тыххæй куыд хыл кодта, ахæм сценæ. Фæстæдæр уыцы цыбырметражон фильмы пайдагонд æрцыд эпизод «Фыдцъылыз Цыппурс» ({{lang-ru|«Очень дерьмовое Рождество»}}).

Видеофрагмент сси тынг популярон, уыимæ [[Интернет]]ы фæрцы дæр; æнæуый, фильм [[Клуни, Джордж|Джордж Клуни]]йы зæрдæмæ тынг фæцыди&lt;ref name=&quot;began&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=6208 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120911/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=6208 |date=2012-09-11 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Уый адыл райдыдта сериалы саразыны идейæйыл ныхас — фыццаг канал Fox, стæй та Comedy Central-имæ, кæм [[1997-æм аз]]ы 13-æм [[август]]ы æвдыст æрцыди сериалы премьерæ.

Фыццаг сери хуынди «Картман æмæ хордзоны зонд» ({{lang-ru|«Картман и анальный зонд»}}), йæ премьерæ уыди [[1997-æм аз]]ы 13-æм [[август]]ы&lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/guide/101/ «Cartman Gets an Anal Probe»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729093124/http://www.southparkstudios.com/guide/101 |date=2009-07-29 }} South Park Studios-ы {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Уый ногæй скондæуыд райдийæн серийæ, кæцы фæстæдæр рацыди DVD-йы. Уыцы эпизоды уæдмæ фæзынди къорд персонажы, кæцытæ фæстæдæр эпизодты систы иудадзыгон хъайтартæ (сæйраг хъайтарты йеддæмæ, уыдон сты Шеф, мисс Крабтри, мистер Гаррисон, афицер Барбреди), æмæ цалдæр характерон деталы (Кеннийы мæлæт, Венди Тестабургеры чи фены, уыцы омгæ Стэн, Шефы зарæг сылгоймæгты тыххæй). Фыццаг Стоун æмæ Паркер хъавыдысты саразын æрмæст æхсæз эпизоды&lt;ref name=&quot;prof&quot;&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/9744344/ Parker and Stone: ‘South Park’ prophets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130012345/http://www.msnbc.msn.com/id/9744344/ |date=2009-01-30 }} (2005){{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Цалынмæ йын йæ заставкæ нæ фæивдтой 4-æм сезоны, уæдмæ ма-иу дзы «Цыппурсы дауæг»-æй кадртæ уыди. Сериалы райдианæй алы сезоны, кæд уæлæнгай, фæлæ райдыдтой пароди кæнын алыхуызон телешоутæ, чингуытæ, фильмтæ; иудадзыгон пародион цаутæ ныр онг сты «Хуссар Парчы» сæйраг бындуртæй иу.

Сериалæн музыкалон темæ ныффыстой къорд Primus-ы архайджытæ: Стоун æмæ Паркер сты ацы къорды фанаттæ группы, æмæ уыдон арвыстой фыстæг Лес Клэйпулмæ «Цыппурсы дауæджы» копийы иумæ&lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=1724 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120912/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=1724 |date=2012-09-12 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Фæстæдæр Primus фæзындысты эпизод «Шефы æххуысы», 11-æм сезоны сери «Guitar Queer-o»'йы та хъуысы сæ зарæг «Кæсæг ахсæг Джон» ({{lang-en|«John the Fisherman»}}).

=== Æххæстметражон фильмы рацыд ===
[[1999-æм аз]]ы рацыдиc æххæстметражон анимацион фильм «Хуссар Парк: стыр, даргъ æмæ æнæлыггонд» ({{lang-ru|«Саут-Парк: большой, длинный и необрезанный»}}; {{lang-en|«South Park: Bigger, Longer &amp; Uncut»}}).
Фильм уыдиc, æнæхъæн азы дæргъы кæй фæкодтой, ахæм куысты фæстиуæг&lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=11030 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120911/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=11030 |date=2012-09-11 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Фильмы фыццаг ном уыдиc «South Park: All Hell Breaks Loose», фæлæ, Паркер æмæ Стоунмæ гæсгæ, Америкæйы киноассоциаци æрлæууыдис йæ номы мидæг дзырд «hell», ''зындоны'' ныхмæ, баивын æй кодта дызæрдыггаг, фæлæ фыццаг бакастæй хуымæтæгдæр чи уыдис, уыцы дзырдыл&lt;ref&gt;[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=5944 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120915/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=5944 |date=2012-09-15 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Фæлæ уый фæстæ Ассоциацийы минæвæрттæ ацы информациимæ не сразы сты&lt;ref name=&quot;trivia&quot;&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0158983/trivia Trivia] for South Park: Bigger Longer &amp; Uncut IMDb-йы{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
Кинонывы миниуджытæ уыдысты [[мюзикл]], (фильмы мидæг пародигонд æрцыдысты [[Дисней]]ы мюзиклтæ) политикон сатирæ æмæ æнæуæздан, æвзæр юмор (уый райста рейтинг R&lt;ref&gt;[http://allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&amp;sql=1:180239 Фильм] сайты All Movie Guide{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, уый тыххæй æмæ уым æвдыст æрцыдысты бирæ фыдмитæ æмæ дзы спайда чынди дзæвгар æлгъыстытæй). Сюжеты бындур уый мидæг ис, æмæ Хуссар Парчы цæрæг ныййарджыты руаджы Терренс æмæ Филлипы фильмы сывæллæттæй æркаст иваргонд æрцыди æмæ америкæгты ’хсæн [[Канадæ]]йы тыххæй фыдæхы рæзын райдыдта. Уыдон йеддæмæ фильмы æвдыст цæуынц [[Сайтан]] æмæ [[Саддам Хусейн]]ы фæлварæн дуне байсынмæ.

== Фиппаинæгтæ ==
{{reflist|2}}

== Æрвитæнтæ ==
* {{cite web
 | author     =
 | last       =
 | first      =
 | authorlink =
 | coauthors  =
 | datepublished =
 | url        = http://southparkstudios.com
 | title      = South Park Studios
 | format     =
 | work       =
 | publisher  = South Park Digital Studios LLC
 | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы
 | lang       = en
 | description= Официалон сайт
}}
* {{cite web
 | author =
 | last   =
 | first  =
 | authorlink    =
 | coauthors     =
 | datepublished =
 | url    = http://www.imdb.com/title/tt0121955/
 | title  = IMDb.com
 | format =
 | work   =
 | publisher   = IMDb.com, Inc
 | accessdate  = 2009-æм азы 25-æм июль
 | lang        = en
 | description = South Park IMDb-йыл
}}
* {{cite web
 | author =
 | last   =
 | first  =
 | authorlink =
 | coauthors  =
 | datepublished =
 | url    = http://www.mrtwig.net/
 | title  = MrTwig’s net
 | format =
 | work   =
 | publisher   =
 | accessdate  = 2009-æм азы 25-æм июлы
 | lang        = en
 | description = South Park-ы эпизодтыл информаци
}}
* {{cite web
 | author =
 | last   =
 | first  =
 | authorlink =
 | coauthors  =
 | datepublished =
 | url    = http://www.sp-studio.de/
 | title  = www.sp-studio.de
 | format =
 | work   =
 | publisher   = SP-Studio
 | accessdate  = 2009-æм азы 25-æм июлы
 | lang        = en
 | description = Персонажы сфæлдисæн сериалы стилы
}}

=== Уырыссаг фан-сайттæ ===
* {{cite web
 | author =
 | last   =
 | first  =
 | authorlink =
 | coauthors  =
 | datepublished =
 | url    = http://southpark.org.ru/
 | title  = southpark.org.ru
 | format =
 | work   =
 | publisher   =
 | accessdate  = 2009-æм азы 25-æм июлы
 | lang        =
 ru
 | description = Уырыссаг сайт
}}
* {{cite web
 | author =
 | last   =
 | first  =
 | authorlink =
 | coauthors  =
 | datepublished =
 | url    = http://south-park.ru/
 | title  = south-park.ru
 | format =
 | work   =
 | publisher   =
 | accessdate  = 2009-æм азы 23-æм июлы
 | lang        = ru
 | description = «South Park» уырыссагау
}}
* {{cite web
 | author  = 
 | last  = 
 | first  = 
 | authorlink  = 
 | coauthors  = 
 | datepublished  = 
 | url  = http://south-parkx.info/
 | title  = south-parkx.info
 | format  = 
 | work  = 
 | publisher  = 
 | accessdate  = 2009-æм азы 23-æм июлы
 | lang  = ru
 | description  = South Park X
 | archive-date  = 2008-03-22
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20080322080243/http://south-parkx.info/
 | deadlink  = yes
 }}
* {{cite web
 | author  = 
 | last  = 
 | first  = 
 | authorlink  = 
 | coauthors  = 
 | datepublished  = 
 | url  = http://spmania.net.ru/
 | title  = SPmania.net.ru
 | format  = 
 | work  = 
 | publisher  = 
 | accessdate  = 2009-æм азы 25-æм июлы
 | lang  = ru
 | description  = South Park-ы уырыссаг фан-сайт - SP-mania
 | archive-date  = 2009-05-07
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20090507152932/http://spmania.net.ru/
 | deadlink  = yes
 }}
* {{cite web
 | author =
 | last   =
 | first  =
 | authorlink =
 | coauthors  =
 | datepublished =
 | url    = http://www.sp-fan.ru/
 | title  = www.sp-fan.ru
 | format =
 | work   =
 | publisher   =
 | accessdate  = 2009-æм азы 25-æм июлы
 | lang        =
 ru
 | description = Фан-сайт
}}

[[Категори:Мультсериалтæ алфавитмæ гæсгæ]]</text>
      <sha1>5cc5a29d0v4qhh81hp4sahgektp3biq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маслоу, Абрахам Харольд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47025</id>
    <revision>
      <id>596334</id>
      <parentid>562326</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>596334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="sv9rzfj7lgmegyqq6fyiw92wxzg95n3" xml:space="preserve">{{Ахуыргонд
| имя                  = 
| оригинал имени       = 
| изображение          = 
| описание изображения = 
| имя при рождении     = 
| дата рождения        = 
| место рождения       = 
| дата смерти          = 
| место смерти         = 
| гражданство          = 
| научная сфера        = 
| место работы         = 
| альма-матер          = 
| учёная степень       = 
| учёное звание        = 
| научный руководитель = 
| знаменитые ученики   = 
| известен как         = 
| награды и премии     = 
| роспись              = 
| ширина росписи       = 
| сайт                 = 
| викицитатник         = 
| викитека             = 
| викисклад            = 
}}
'''А́брахам Масло́у'''&lt;ref&gt;Маслоу / Д. А. Леонтьев // Маниковский — Меотида. — М. : Большая российская энциклопедия, 2012. — С. 285. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 19). — ISBN 978-5-85270-353-8.&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Abraham Maslow}} [{{IPA|ˈmæzloʊ}}]; райгуырдис {{ДатаРождения|1|4|1908}}, [[Нью-Йорк|Нью-Йорчы]] — амардис {{ДатаСмерти|8|6|1970}}, Менло-Парчы, Калифорни) у зындгонд [[Америкæйы Иугонд Штаттæ|америкаг психолог]], гуманистон психологийы бындурæвæрæг. Хъуыстгонд сси «[[Маслоуы пирамидæ]]» — адæймаджы цы хъæуы, уый æвдисæг иерархион диаграммæ.

Маслоу уыдис авд сывæллæтты хистæр, райгуырдис [[Бруклин]]ы, [[Дзуттаг адæм|дзуттаг]] бинонтæм. Йæ ныййарджытæ, Самуил Маслов æмæ Розæ Шиловска, ралыгъдысты АИШ-мæ [[Киевы губернæ]]йæ XX æнусы райдианы.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407062142/http://www.news-gazette.com/obituaries/2008-06-21/ruth-lewis.html |archivedate=2014-04-07 |title=Ruth Lewis |url=http://www.news-gazette.com/obituaries/2008-06-21/ruth-lewis.html |access-date=2018-10-28 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; Лæппуйæн фараст азы куы сæххæст, бинонтæ ралыгъдысты дзуттаг сыхæй сахары æндæр районмæ — уæд уый базыдта, антисемитизм цы у, уый. Рæзыдис куыд æфсæрмыгæнæг, нæууæндæг лæппу&lt;ref name=&quot;Ф1&quot;&gt;Фрейджер, Роберт; Фейдимен, Джеймс. Личность. Теории, упражнения, эксперименты. — Прайм-Еврознак, 2004.&lt;/ref&gt;.

Маслоу хорз ахуыр кодта скъолайы æмæ 1926-æм азы йæ къухы бафтыд юридикон колледжмæ бацæуын, йæ фыды фæндиаг. Фæлæ афæдз куы нæма фæци, йæ фæндон раивта æмæ психологимæ йæ цæст æрдардта.

[[1928-æм аз]]æй Маслоу ахуыр кодта Висконсины университеты, йæ зонадон амонæг дзы уыдис [[Харлоу, Гарри|Гарри Харлоу]], маймулитæ иртасæг. Уыцы иу аз ус ракуырдта, йæ бинойнаг сси йæ хæстæджытæй чызг Бертæ, кæцыйы уарзта 12-аздзыдæй.

[[1934-æм аз]]ы кусын байдыдта Колумбийы университеты куыд [[Эдвард Торндайк]]ы ассистент.

1960-æм азты Маслоу сси зындгонд, [[1967-æм аз|1967-æм азы]] та йæ равзæрстой Америкæйаг психологон ассоциацийы сæрдарæй — йæхæдæг дæр ууыл дис кодта&lt;ref name=&quot;Ф1&quot;/&gt;.

== Литературæ ==
* Маслоу А. Мотивация и личность. — СПб.: Питер, 2008
* Шульц Д. П., Шульц С. Э. История современной психологии. — СПб.: Евразия, 2003.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:АИШ-ы психологтæ]]</text>
      <sha1>sv9rzfj7lgmegyqq6fyiw92wxzg95n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сенгилей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57676</id>
    <revision>
      <id>596336</id>
      <parentid>547177</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spokiyny</username>
        <id>26455</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>596336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="4d8dit1dh6nuw2nnwpmf5630dojry3z" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Сенгилей
 |Оригиналон ном          = {{lang-ru|Сенгилей}} 
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
 |lat_deg                 = 53 | lat_min = 58 | lat_sec =
 |lon_deg                 = 48 | lon_min = 48 | lon_sec =
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Ульяновсчы облæст
 |Регион таблицæйы        = Ульяновсчы облæст
 |Районы тип              = Муниципалон район (Уæрæсе){{!}}Муниципалон район
 |Район                   = Сенгилейы район
 |Район таблицæйы         = Сенгилейы район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 1666
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 1943
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Сенгилей | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Сенгилей | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +4
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = +7 84233
 |Посты индекстæ          = 433380
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Сенгиле́й''' ({{lang-ru|Сенгилей}}) у сахар [[Уæрæсе]]йы [[Ульяновсчы облæст]]ы, [[Сенгилейы район]]ы административон центр. Лæууы цæугæдон [[Волгæ]]йы былыл. Цæрынц дзы 6,1 мин адæймаджы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Уæрæсе}}
{{Ульяновсчы облæсты сахартæ}}
{{Цæугæдон Волгæйыл сахартæ}}

[[Категори:Ульяновсчы облæсты сахартæ]]</text>
      <sha1>4d8dit1dh6nuw2nnwpmf5630dojry3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-11-07</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84152</id>
    <revision>
      <id>596331</id>
      <timestamp>2026-11-01T18:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold. 11-08-2025. (actm.) 10.jpg»</comment>
      <origin>596331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="q9zvr7w01zrmz0jwyx7hm4bw9s2qq3k" xml:space="preserve">Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold. 11-08-2025. (actm.) 10.jpg</text>
      <sha1>q9zvr7w01zrmz0jwyx7hm4bw9s2qq3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-11-07 (os)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84153</id>
    <revision>
      <id>596332</id>
      <timestamp>2026-11-01T18:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Пустошь Экингерсанд, национальный парк Дрентс-Фрисе Волд, Фрисландия, Нидерланды»</comment>
      <origin>596332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="bdyze2euicg4wdnkbgh4pvqep1mpwzp" xml:space="preserve">Пустошь Экингерсанд, национальный парк Дрентс-Фрисе Волд, Фрисландия, Нидерланды</text>
      <sha1>bdyze2euicg4wdnkbgh4pvqep1mpwzp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>