Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 75 596345 593892 2026-11-04T08:20:29Z Túrelio 5008 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Carte Coffea robusta arabica 2.png]] → [[File:Carte Coffea robusta arabic-2.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Carte Coffea robusta arabic-2.png]] 596345 wikitext text/x-wiki [[Файл:Roasted_coffee_beans.jpg|thumb|290px|Сурвых къофийы нæмгуытæ]] '''Къофи''', вариант: ''хъауа''<ref>Русско-осетинский словарь: около 25 000 слов/сост. В.И. Абаев. — Изд. 3-е. Владикавказ: Ир, 2013 — 487 с.</ref> ({{lang-ar|قهوة}} {{IPA|[qahwa]}}) у тæвд [[нозт]], чиндæуы [[къофийы бæлас]]ы сурвых нæмгуытæй. [[Кофеин]] дзы кæй ис, уый тыххæй адæймаджы организмыл дары цыренгæнæг хъомыс. Къофийы нæмгуытæй фыццаг пайда кодтой [[Эфиопи]]йы. Уырдыгæй, эфиопаг тыхæйисджытимæ, къофи араббаг дунемæ бафтыдис, стæй — [[XVII æнус]]ы — [[Венеци]]мæ æмæ [[Европæ]]йы æндæр хæйттæм. Дунейы алы аз дæр нуазынц цыппарсæдæ миллиард къусы бæрц къофи. Уымæй къофи у æндæр нозтыты ’хсæн популярондæртæй иу. Къофийы куыст фылдæр кæнынц [[Бразили]], [[Колумби]], [[Вьетнам]], [[Индонези]], [[Мексикæ]], [[Инди]] æмæ [[Эфиопи]]йы. Хохы хуыздæр зайы къофийы хуыз [[арабикæ]], ныллæгдæр бынæтты та — [[робустæ]]. Робустæйы фылдæр кофеин ис, арабикæ та хуыздæр ад кæны. == Къофийы мыггæгтæ == [[Файл:Carte Coffea robusta arabic-2.png|thumb|290px|Къофи кæныны сæйраг регионтæ. r — робустæ, a — арабикæ, m — робустæ æмæ арабикæ]] Нымайдæуы нæуæдз зайæгойты хуызæй фылдæр, кæдон хауынц къофимæ. Ис дыууæ бындурон къофи-бæласы хуызы, индустриалон масштабты пайдадзыд, æмæ уымæ гæсгæ, æуцы бæлæстæй æрцæугæ, къофигагаты: арабикæ æмæ робустæ. Æндæр æмæ æндæр аргълæвæрдтæм гæсгæ, æрмæст ацы дыууæ къофи-мыггаджы æххæст кæнынц скæнгæ къофийы 98%, кæцы цæуы дих æмахæстæй 70% — арабикæ, 30% — робустæ. Дунейы производствæйы æрмæст 2% скæнгæуы къофийы æндæр хуызтæй. Къофийы æппæты хæлиудæр хуыз, арабикæ, зайы 600—2000 м уæлденджыз. Йæ нæмгуытæ, куыд фылдæр, вæййынц дæргъæццон формæ, лæгъз уæлцъар, "S"-дамгъæйау къæлæс линиимæ, кæцыйы-иу рог асурвыхы фæстæ баззайынц, цы къофигагаты муртæ нæ басыгъдысты кæронмæ, уыдон. == Историон рапарахат == Фыццаг æууæнккаг æвдисæнтæ, кæнæ къофи нуазыны тыххæй, кæнæ къофи-бæлас зонгæ кæй у, уый, фæзындысты 15 æнусы æмбисы, суфиаг моладзандоны сахар [[Мохæ]]йы æвæрсты, [[Йемен]]ы. Уый уыди [[Араббы æрдæгсакъадах|Араббы]], къофигагатæ фыццаг хатт кæм систы сурвых æмæ донвых, ныр дæр куыд у, афтæ æнцон фыцгæйæ. XVI-æм æнусмæ бахæццæ ис [[Астæуккаг Скæсæн]]мæ, [[Перс]]мæ, [[Турк]]мæ æмæ [[Цæгат Африкæ]]мæ. Къофийы нæмгуытæ фыццаг хатт экспорт уыдысты Эфиопийæ Йеменмæ. Уым сæ йеменаг сæудæджертæ сæ бæстæмæ фæстæмæ æрхастой æмæ цæ райдыдтой садзын æмæ культиваци кæнын. Фыццаг хатт Астæуккаг Скæсæнæй къофи сусæгхаст æрцыд суфиаг Баба Буданæй, Йеменæй [[Инди]]мæ 1670 азы, авд къофигагайы йæ риуыл сбаста, афтæмæй сæ рахъуызын кодта æмæ сæ ныссагъта Майсор раны, æмæ афтæ фæзынди Индийы къофи. Уый размæ та алы экспортмæдзæуæг къофи фых æййæфта, кæнæ ма æндæрформæ стерилизаци цыди. Фæстæдæр ахæццæ [[Итали]]мæ æмæ иннæ [[Европæ]]мæ, [[Индонези]]мæ æмæ Америкæтæм. 1583 азы, Леонард Раувулф, гермайнаг терæпевт, йæ дæсазон балцæй сæздæхгæ, афтæ бамбарын кодта къофи циу: «Нуæзт у милау сау, цалдæр низы ныхмæ, уæлдайдæр та гуыбыннизты. Йæ нуазджытæ йæ исынц райсомæй, раст зæгъгæйæ, фарфор къусæй, кæцыйæ-иу алчидæр ахуыпп кæны æмæ йæ кæрæдзимæ адæттынц дарддæр. Кæнгæ у дон æмæ иу къудзийы дыргътæй, кæцы хуыйны бунну». Æмбис Скæсæнæй къофи ахæццæ ис Италимæ. [[Венеци]]йы фæрнджын сæудæджерад [[Цæгат Африкæ]], [[Мысыр]] æмæ Скæсæнимæ æрхаста бирæ хæрзтæ æмæ хæлцтæ, се ’хсæн къофи дæр, йæ порттæм. Венецийæ та йемæ базонгæ сты иннæ Европæйаг бæстæтæ дæр. Къофи сси фылдæр райсгæ, [[Клемент VIII|Папæ Клемент Æстæмæй]] чырыстон нуæзт æй куы схуыдта, уый фæстæ, кæд æмæ куырдæуыд, цæмæй «Пысылмон нозтыл» хъоды бафтауын кæна, фæлæ уæддæр нæ байхъуыста. Фыццаг къофидон Европæйы фæзынд 1645 азы Италийы. Голландиаг Ост-Индийы компани, уыд къофийы фыццаг импортгæнæг стыр бæрцытæй. Голланди ма тыллæг истой [[Явæ]] æмæ [[Цейлон]]ыл дæр. Индонезиаг къофийы фыццаг экспорттæ Явæйæ Голландимæ æрцыдысты 1711 азы. Бритайнаг Ост-Индийы компанийы архайды руаджы, къофи Англисы дæр спопулярон ис. 1654 азы бакæнгæ Оксфордаг Queen's Lane Coffee House ныр дæр ма ис. [[Франц]] базонгæ ис къофиимæ [[1657-æм аз]]ы, Австри æмæ Польшæ — [[1683 аз]]ы Венаг тохы фæстæ, саст туркæгты хæлц æмæ провизи куы бацахстой. Цæгат Америкæмæ къофи бафтыди колониалон периоды æмæ сæрæй ахæм популярон нæ уыд, куыд Европæйы, уымæн æмæ ма алгоколон нозтмæ æмхиц уыдысты. Хæдбары сæраппонды хæсты рæстæджы та къофийы домæнтæ афтæ тынг схызтысты æмæ дилертæ æфтауцтæй се стæм фæстæуарцтæ раддæмæ кодтой æмæ æргътæ фыр-бырд скодтой. Уый ма уыд Бритайнаг сæудæжертæй цайы уæгъдæфтæн кæй фæкъаддæр ис, æмæ ма америкæйæгтæн сæ фылдæры иумæйаг резолюци — йæ нуазынæй æхсæнад бахизын «Бостоны цайцымæны» фæстæ. [[Файл:Turkishcoffee.jpg|thumb|290px|left|[[Турк]]аг къофи]] 1812 азы хæсты фæстæ, йæ заманы Британи рæстæгмæ æрбалыг кодта [[цай]]ы иморт, америкæйæгты уартз къофимæ рæзыд. [[XVIII æнус]]ы, йæ бартæ цайæн раттгæйæ, къофийы фæлхас æрхаудта Англисы. Уымæн æмæ цай æнцондæркæнæн уыд æмæ фæасламдæр ис Британийы уæлахизимæ Индийыл æмæ йæ цайы индустриимæ уым. {{ома|Пæлæздуджы|Век паруса}}, наудзогтæ Британийы Паддзахадон Науæфсадæй, къофийы бæсты сыгъд дзулы къæбæртæ ссастой тæвд доны. Францаг лæг Габриел де Клийо æрхæста къофи талатæ Францаг территори [[Мартиникæ]]мæ, Карибты, кæцыйæ цæуы, дунейы æппæты арæхдæр култивацигонд къофи – арабикæ. Къофи хорз зади йæ климæты æмæ апарахат ис Америкæты ’хсæн. Санто-Домингойы территоритæ (ныр [[Гаити]]) райдыдта къофи култивацикæнын 1734 азæй, æмæ 1788 азмæ ифтонг кодта дунейы къофийæн йе ’рдæг. Цагъайрæгтæ цы уавæрты куыстой, уыдон уыдысты, тагъд æрцæугæ Гаитаг революцийы фактортæ. Къофийы индустри дзы фæстæмæ нал раздæхт. Уæдмæ, [[Бразили]]мæ дæр ныххæццæ ис 1727 азы, кæд æмæ йын ницы уадиссаг импулс уыд суанг хæдбардзинад райсынмæ 1822 азы. Гъеуæд къофийы плантациты тыххæй, зæгъхъæдтæй ссыгъдæг кодтой стыр зæххытæ, фыццаг [[Рио-де-Жанейро]]йы цур, стæй та [[Сан-Паулу]]йы. [[Централон Америкæ]]йы бирæ бæстæтæ райдыдтой къофисадзын 19 æнусы дыккаг хайæ, цъус ма хъæуа иууылдæр, бацархайын кодтой туземон адæмы мастшабон бынатаивд æмæ эксплуатацийы. Тызмæг уавæртæ уыдысты растадты, фæфæлдæхтты æмæ зæххкусджыты тугджын басастты аххосæгтæ. Зынгæ уæлвæтк сæ уыди Костæ-Рикæ, кæцыйы цæттæ кусджыты хъуаг, бахызта стыр фермæты сконд. Гыццыл фермæтæ æмæ эгалитарон бартæ фæхуыздæр кодтой 19-20 æнусты змæстыты æмæ æнæсæрфаты уавæртæ. Къофи сси ахсджиаг «æрмæхцайы тыллæг», райтынггæнгæ бæстæтæн. Сæдæ милуанæй фылдæр адæмæн, парахатгæнæг бæстæты, къофи у сæ сæйраг, кæнæ иунæг æхцафтæн. Ноджы ма сси ахсджиаг экспортаг Африкæйы стонтæн, зæгъæм, [[Угандæ]], [[Руандæ]] æмæ Эфиопийæн, куыд бирæ Централон Америкæйы бæстæтæн. == Кæс ма == * [[Цай]] * [[Мате]] * [[Какао]] * [[Пинол]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Литературæ == * {{Чиныг |автор = Кановская М. Б. |заглавие = Кофе |место = М. |издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]] |год = 2007 |страниц = 94 |ref = Кановская }} * {{Чиныг |автор = Пучеров Н. Н. |заглавие = Всё о кофе |издание = 3-е изд., стер |место = К. |издательство = [[Наукова думка]] |год = 1988 |страниц = 104 }} * {{Чиныг |автор = Плужников И. И. |заглавие = Чашка кофе |место = М. |издательство = Пищевая промышленность |год = 1967 |страниц = 95 }} * {{Чиныг |автор = [[Похлёбкин, Вильям Васильевич|Похлёбкин В. В.]] |заглавие = Кулинарный словарь |часть = Кофе |ссылка часть = http://www.langet.ru/html/k/kofe.html |место = М. |издательство = Э <small>([[Эксмо]])</small> |год = 2015 |страницы = 164—167 |страниц = 456 |ref = Похлёбкин }} * {{Чиныг |заглавие = Журнал «[[Восточная коллекция]]». Спецвыпуск «Жизнь в чашке» («Чашка чая. Чашка кофе») |место = М. |издательство = [[Российская государственная библиотека|РГБ]] |год = 2015 (№ 64) |страниц = 164 |ref = Восточная коллекция }} * {{Чиныг |автор = Бэнкс М., Мак-Фадден К., Эткинсон К. |заглавие = Мировая энциклопедия кофе |оригинал = The World Encyclopedia of Coffee |место = М. |издательство = [[Росмэн]]-Пресс |год = 2002 |страниц = 256 |ref = Мировая энциклопедия кофе }} * {{Чиныг | автор = Тор Хэнсон | заглавие = Триумф семян. Как семена покорили растительный мир и повлияли на человеческую цивилизацию |оригинал = Thor Hanson The Triumph of Seeds: How Grains, Nuts, Kernels, Pulses, and Pips | место = М. | издательство = Альпина Паблишер | год = 2018 | allpages = 374 | isbn = 978-5-91671-809-6 | ref = Хэнсон }} * {{Чиныг|автор= [[Уивер, Либби|Либби Уивер]]|заглавие= Полезная книга о лишнем и вредном. Как прекратить бороться с собой, понять свой организм и начать питаться правильно. |оригинал= Libby Weaver. Accidentally Overweight: The 9 Elements That Will Help You Solve Your Weight-Loss Puzzle |издательство= Альпина Паблишер|год= 2021|место = М.| |cтраниц= 270|isbn=978-5-9614-4031-7 |ref= Уивер}} * {{Чиныг|заглавие=Uncommon Grounds: The History of Coffee and How It Transformed Our World |издательство=Texere |место=London |год=2001 |isbn=1-58799-088-1 |ref=Pendergrast |язык=en |автор=Pendergrast, Mark}} {{къæртт-хъæууон}} [[Категори:Нозтытæ]] pjiy1gr7p81quu4xlnvjexklmjz9tmd 10 84156 596343 2026-11-03T19:04:11Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg» 596343 wikitext text/x-wiki Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg mrl61585nut8ao4oaprlf099ypqehi8 10 84157 596344 2026-11-03T19:04:25Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Панорама Кумаонских Гималаев из Раникхета, Уттаракханд, Индия» 596344 wikitext text/x-wiki Панорама Кумаонских Гималаев из Раникхета, Уттаракханд, Индия 94z61b42kn3j9af5qeeurb78r7f0ivi