Хуссар Ирыстон

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="os">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>oswiki</dbname>
    <base>https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Сæрмагонд</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Тæрхон</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Архайæг</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Архайæджы ныхас</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлы тæрхон</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-йы тæрхон</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Хуызæг</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Хуызæджы тæрхон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Æххуыс</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Æххуысы тæрхон</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Хуссар Ирыстон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185</id>
    <revision>
      <id>596404</id>
      <parentid>596140</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54283" sha1="f2zwvidxlero4b80sexhshd03qf6fla" xml:space="preserve">{{Паддзахад2
 |Ирон ном                  = Республикæ Хуссар Ирыстон
 |Оригиналон ном            = Паддзахад Алани
 |Гуырынон хауæн            = Хуссар Ирыстоны
 |Тырыса                    = Flag of South Ossetia.svg
 |Герб                      = Coat of arms of South Ossetia.svg
 |Хицауиуæджы хуыз          = [[Республикæ]]
 |Картæ                     = South Ossetia in its region.svg
 |Картæйы ном               =
 |Девиз                     = 
 |Девизы тæлмац             = 
 |Гимны ном                 = Уарзон Ирыстон!
 |Гимны номы тæлмац         = 
 |Æвзæгтæ                   = [[Ирон æвзаг|ирон]], [[Уырыссаг æвзаг|уырыссаг]], {{Ома|[[Гуырдзиаг æвзаг|гуырдзиаг]]|гуырдзиаг цæрджытæ кæм цырынц æнгомæй, уыцы цæрæнрæтты}}&lt;ref&gt;[http://cominf.org/print/node/1127818105 Конституция Республики Южная Осетия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020062255/http://cominf.org/print/node/1127818105 |date=2013-10-20 }} — статья 4 — [[ИА РЕС]]&lt;/ref&gt;
 |Бындурæвæрд               = 
 |Хæдбар сси                = [[1990-æм аз]]ы [[20 сентябры]] [[Гуырдзыстон]]æй
 |Дайуаг статус             = о
 |Дипломатон банымад        = &lt;small&gt;ИНО-йы уæнгтæ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Флагификаци|Уæрæсе}}&lt;br&gt;{{Флагификаци|Никарагуæ}}&lt;br&gt;{{Флагификаци|Венесуэлæ}}&lt;br&gt;{{Флагификаци|Сири}}&lt;br&gt;
 |Сæйраг сахар              = [[Цхинвал|Цхинвал (Чъреба)]]
 |Стырдæр сахартæ           = [[Цхинвал|Цхинвал (Чъреба)]], [[Къуайса]]
 |Сæргълæууæджы хæсад 1     = [[Хуссар Ирыстоны президент|Президент]]
 |Сæргълæууæг 1             = [[Хъамболты Марат]]
 |Сæргълæууæджы хæсад 2     = 
 |Сæргълæууæг 2             = 
 |Сæргълæууæджы хæсад 3     = 
 |Сæргълæууæг 3             = 
 |Фæзуат                    = 3900
 |Цæрджытæ                  = {{ Цæрджытæ | Южная Осетия | тс }}
 |Бахыгъды аз               = {{ Цæрджытæ | Южная Осетия | г }}
 |Цæрджытæ сфыстмæ гæсгæ    = 53532&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2015-æм азы Хуссар Ирыстоны цæрджыты сфыст |url=http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf |access-date=2018-06-20 |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514232412/https://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
 |Сфысты аз                 = 2015
 |Æнгомад                   = 13,73
 |Валютæ                    = [[Уæрæсейы сом]]
 |Домен                     =
 |Телефонон код             = 7
 |Сахатон таг               = [[UTC+3:00]]
 |Фиппаинæгтæ               =
}}
'''Хуссар Ирыстон''', кæнæ '''Хуссар Ир''', официалон æгъдауæй '''Республикæ Хуссар Ирыстон''' кæнæ, 2017-æм азы референдумы фæстæ, '''Паддзахад Алани''', у [[æрдæгпрезидентон республикæ]]. Ис [[Кавказ]]ы тæккæ астæу æмæ ахсы [[Стыр Кавказ]]ы хуссарварсы астæуккаг хай. Æмарæн у æрмæст дыууæ бæстæимæ: [[Уæрæсе]]имæ, цæгаты, æмæ [[Гуырдзыстон]]имæ, æндæр æрдæмты. Йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у [[Цхинвал|Цхинвал (Чъреба)]]. Хуссар Ирыстон ахсы 3900 км² æмæ у æппæты гыццылдæр бæстæтæй иу. Цæры дзы 60 мин адæймагмæ æввахс, æмæ уый тыххæй хауы æппæты æдзæрæгдæр бæстæтæм. Хуссар Ирыстон ахсы ахсджиаг геополитикон бынат.

[[Файл:Ossetia-map.png|thumb|300px|Кæддæры Хуссар Ирыстоны Автономон Бæстæ нырыккон Гуырдзыстоны картæйыл. Цæстуынгæ у, алыхуызон районты ’хсæн йæ территори ныддих кæнын кæй хъавыдысты, уый]]

Ирон адæмы фыдæлтæ, [[алантæ]], бæрæг сты Кавказы I æнусæй. IV æнусы [[гуннтæ|гуннты]] бабырсты тыххæй аланты хай Кавказмæ æввахсдæр æрцардысты. Уыдонæн уым IX æнусæй XIII æнусмæ уыдис тыхджын паддзахад, [[Алани (паддзахад)|Алани]], кæцы ныппырх ис манголты бабырсты бын. Уый тыххæй алантæ ноджы арфдæр бацыдысты [[Кавказы хæхтæ]]м, æмæ бирæтæ æрцардысты Кавказы хуссарварс, Хуссар Ирыстон кæм ис, уым. Уæдæй фæстæмæ аланты тыххæй бæрæг цъус ис. XVIII æнусы кæронмæ [[Ирыстон]] [[Уæрæсейы импери]]мæ бацыдис, æмæ уым Фæскавказы ирæттæ хаудысты [[Тбилисы губернæ|Тбилис]] æмæ [[Кутаисы губернæ]]тæм.

XX æнусы райдианы æрцыд [[Уырыссаг революци]]. Уæд, Уæрæсейы импери ныппырх ис, æмæ йæ бæсты сæвзæрдис [[ССРЦ]], кæцыйы Фæскавказы ирæттæ бахаудысты [[ГССР|Гуырдзыстоны ССР]]-мæ. Уым цын 1922-æм азы рауæлдай кодтой автономи, æмæ йæ схуыдтой [[Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ]]. 1990-æм азы автономи йæхи [[ГССР]]-æй ахицæн кодта æмæ цъус фæстæдæр та [[ССРЦ]]-йæ дæр. [[Гуырдзыстон]] ууыл нæ басаст æмæ уый тыххæй [[Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны фыццаг хæст|хæст]] байдыдта, кæцыйы, бирæ зæххытæ фесафгæйæ, Хуссар Ирыстон йæ хæдбардзинад бахъахъхъæдта. Уый фæстæ, суанг 2008-æм азы йонг Хуссар Ирыстон баззадис æнæнымадгондæй. Уæд æрцыд Гуырдзыстонимæ [[Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны дыггаг хæст|дыггаг хæст]], æмæ уым дæр Хуссар Ирыстон, Уæрæсейы æххуысæй, йæ хæдбардзинад бахъахъхъæдта æмæ йæ зæххытæ фæстæмæ байста. Уый фæстæ [[Уæрæсе]] æмæ ма цалдæр бæстæйы Хуссар Ирыстон хæдбарыл банымадтой.

Бæстæты фылдæр Хуссар Ирыстон хæдбарыл нæ нымайынц, æмæ йын уый тыххæй [[ИНО]]-мæ æмæ бирæ æндæр æхсæнадæмон организацитæм бацæуæн нæй. Хæдбарыл æй чи нæ нымайы, уыдон-иу æй официалон гæххæтыты хонынц ''Цхинвалы регион'' кæнæ ''Раздæры Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ''.

Хуссар Ирыстон у Кавказы æдыхдæр паддзахаддæй иу, куыд [[экономикæ]]йы, афтæ [[политикæ]]йы дæр. Экономикæ у баст Уæрæсейыл, уымæн æмæ бюджетмæ цы ’хца цæуы, уымæн йæ фылдæр хай у Уæрæсейæ æрвыст æххуыс, æмæ импорт дæр фылдæр урдыгæй цæуы. Цæрыны уавæртæ дæр дзы Кавказы æндæр бæстæтæй æвзæрдæр сты. Культурæйæ Хуссар Ирыстон Кавказы æндæр бæстæтæй тынг уæлдай кæны, уый зыны ирон хæринæгты æмæ нозтыты, адæмон сфæлдыстады, литературæйы, [[ирон æвзаг|ирон æвзаджы]] æмæ æндæрты.

== Этимологи ==
[[Ирыстон]]ы ном арæзт у [[ирон адæм]]ы æмбырдгæнæн ном æмæ [[фæсæфтуан]] ''[[-стан|-стон]]''-æй, æмæ нысан кæны Иры бæстæ, ома ирон адæмы бæстæ. ''Ир''-æн арынц цалдæр равзæрæны. Бирæ иртасджытæ дзурынц æмæ ''Ир'' рацыдис [[Рагон ирайнаг æвзаг|рагон ирайнаг]] ''arya'' æмæ ''aryana''-йæ.&lt;ref&gt;[[Алемань, Агусти|Agustí Alemany]]. ''Sources on the Alans: A Critical Compilation.'' [[Brill Academic Publishers]], 2000 ISBN 90-04-11442-4 {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;[[Миллер, Всеволод Фёдоры фырт|В. Ф. Миллер]]. [http://ironau.ru/miller-et.html Осетинские этюды] {{ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kambolov&quot;&gt;[[Хъамболты Тамерлан|Камболов Т. Т.]] [http://ironau.ru/kambolov-hist-o4erk62.html Осетинские субэтнонимы] // [http://ironau.ru/kambolov-hist-o4erk.html Очерк истории осетинского языка] {{ru}}&lt;/ref&gt; Фæлæ [[Абайты Васо]]йы хъуыдымæ гæсгæ кавказаг [[Субстрат (лингвистикæ)|субстратæй]] ист у&lt;ref&gt;«Очевидно, что ir к arya- никакого отношения не имеет, и для него надо искать другое объяснение &lt;...&gt; Поскольку другие осетинские племенные названия — digor, twal — связаны с кавказской этнонимикой, естественно обратиться туда и для объяснения термина ir» [В. И. Абаев. ИЭСОЯ, Т. I. С. 545-546].&lt;/ref&gt;. ''[[-стан|-стон]]'' та у бæстæамонæн фæстæфтуан, æмæ цæуы рагон [[индоевропæйаг æвзæгтæ|индоевропæйаг]] уидаг ''*stā-''-йæ, кæцы нысан кодта «лæууын».

== Истори ==
=== Ирон адæмы фыдæлтæ ===
[[File:Scythian material culture caucasus.png|thumb|right|250px|Скифтæ]]
[[Скифтæ]] равзæрдысты цæгат ирайнаг адæмтæй, кæдон, нæ дуджы размæ II миназы кæроны, фæхицæн сты хуссар ирайнаг адæмтæй. Уыдон, нæ дуджы размæ I миназы, [[Еврази]]йы быдырты цæугæ цард кодтой. Хорз зыдтой хæстон æмæ фосдарыны хъуыддæгтæ. Нæ дуджы размæ VII æнусы скифтæ бабырстой Фæскавказмæ. Фæскавказмæ цæуынæн скифтæ пайда кодтой Кавказы æфцæджытæй, æмæ бирæтæ уым æрцардысты, [[Хъобайнаг культурæ|хъобайнæгты]] ’хсæн. 

Нæ дуджы размæ VII æнусы скифтæй рахицæн сты [[сæрмæттæ]]. Уыдон фыццаг ахстой [[Волгæ|Волгæ (Идыл)]] æмæ хуссар [[Урал]]ы æрдыгæй зæххытæ, фæлæ нæ дуджы размæ IV æнусæй байдыдтой [[Кавказ]] æмæ [[Сау денджыз]]ы æрдæм цæуын. Нæ дуджы размæ III æнусæй II æнусмæ сæрмæттæ скифты зæххытæ бацахстой, æмæ скифты та сæхимæ бакодтой. Антикон автортæ сæрмæтты дих кодтой [[аорстæ|аорстыл]], [[алантæ|алантыл]], [[роксолантæ|роксалантыл]], [[сирактæ|сирактыл]], [[языгтæ|языгтыл]] æмæ æндæртыл.

==== Алантæ ====
Алантæ рахицæн сты скæсæйнаг сæрмæттæй, æмæ тагъд сæрмæтты æндæр хæйттæ сæхимæ бакодтой. I æнусæй III æнусмæ Кавказ æмæ [[Дон (цæугæдон)|Дон]]ы æхсæн цы сæрмæттæ уыдис, уыдон æхсæн алантæ ахстой сæйраг бынат, æмæ уыдысты уыцы бæсты тыхджындæр адæм. Кавказæй цæгатæрдæм æрбынатгæнгæйæ, аланты хай [[биноныг цард]]мæ рахызтысты, фæлæ сæ фылдæр уæддæр цæугæ цард кодтой. Цы æндæр адæмтæ баййæфтой, уыдонимæ фыццагæй хæстон уавæры уыдысты, фæлæ стæй семæ хæццæ кæнын байдыттой.

Алантæ арæх цыдысты балцыты, [[Фæскавказ]], [[Хъырым]] æмæ [[Астæуккаг Ази]]мæ. Сæ æфсæддон тых тагъд ахъæр ис, æмæ сæ сыхаг паддзахæддæ арæх истой се ’фсадмæ. Уæлдайдæр, [[Ибери (паддзахад)|Иберийы]] æфсады алантæ уыдысты тынг бирæйæ, æмæ иу цын уæздæттæ суын æнцон уыдис. Ибериимæ алантæн уыдис хорз ахастытæ. Уый разынд алантæ æмæ Иберийы уæздæттæ арæх кæй æмкъай кодтой, æмæ алантæ Иберийы сæрыл кæй хæцыдысты, уый мидæг.

[[File:Alania 10th–12th c. according to Bzarov.png|thumb|left|260px|Алани X-XII æнусты]]
[[File:Ossetian tribes.png|thumb|left|260px|Ирæтты æмæ дыгурæтты ахæлиу ([[Калоты Барис]]мæ гæсгæ)]]
IV æнусы [[гуннтæ]] скæсæнæй æрбабырстой, æмæ аланты ныппырх кодтой. Алантæй иу хай гуннтимæ Европæмæ ацыдысты æмæ уым апырх сты. Иннæ хай та Кавказæрдæм æввахсдæр æрцардысты. Цы зæххытæ ныууагътой, уыдоныл [[тюркаг адæмтæ]] бацардысты. Уыцы тюркаг адæмты ’хсæн уыдысты [[хазартæ]], кæдон сысты [[Цæгат Кавказ]]ы тыхджындæр адæм.

V æмæ VI æнусты алантæ байдыттой Стыр Леуахийы комы цæрын. Уым, аланты размæ цардысты [[туаллæгтæ]] дæр. Уæды туаллæгтæ чи уыдысты æмæ цы æвзагыл дзырдтой, уый кæронмæ бæрæг нæу. Иу ахуыргæнттæ дзурынц [[ирайнаг адæмтæ|ирайнæгтæ]] кæй уыдысты, иннæтæ та цæ кавказаг адæмимæ хæстæг кæнынц. Кавказаг адæмимæ цæ чи бæтты, уыдон афтæ зæгъынц æмæ IX æнусмæ кæронмæ салантæ сты.

VI æнусы алантæ [[Византия]] æмæ [[Сасанидты паддзахад]]ы хæсты хайад райстой. Уыдон хæцыдысты куы иуты сæрыл, куы та иннæты сæрыл. Иуæй-иу ахуыргæндтæ уый æмбарын кæнынц алантæ æххуырсты хæст кæй кодтой æмæ иугонд кæй нæ уыдысты, уымæй. Фæлæ æндæрты хъуыдымæ гæсгæ аланты хистæр, [[Саросий]], барæй афтæ кодта, цæмæй иу исчи ма рамбула, æмæ аланты цур тыхджын паддзахад ма фæзына. Уыцы хæсты тыххæй Византия дæр æмæ Сасанидты паддзахад дæр сæ тыхтæ тынг фесафтой, æмæ цæ фæстæдæр [[Араббы халифат]] ныппырх кодта. 

VII æнусы Араббы халифат йæ тыхы куы бацыд, уæд бабырста Кавказмæ дæр. Араббы халифат уæд хæцыд Византияимæ, æмæ хазартæ æмæ алантæ æнгомæй рахæцыдысты Византияйы сæрыл. Хæст цыд иу æнусмæ æввахс, æмæ-иу дзы куы иутæ уæлахиз кодтой, куы та иннæтæ. Фæстаг стыр тох æрцыд 737-æм азы. Уæд араббæгтæ сайдыл рацыдысты хазайрæгтыл, æмæ сын фехъусын кодтой сæ балц æрмæст аланты ныхмæ кæй цæуы, уый, фæлæ æцæг та [[Хазар]]мæ бабырстой æмæ йæ ныппырх кодтой. Араббæгтæ сæхæдæг дæр бирæ тыхтæ фесафтой æмæ Кавказмæ нал бырстой. Уый фæстæ алантæ гыццыл рæстæгмæ Хазарæй фæхæдбар сты, фæлæ æрдæг æнусы фæстæ та Хазар йæ тыхы бацыд æмæ аланты сæхимæ бакодта.

=== Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ ===
{{main|Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ}}
[[Гуырдзыстон]] большевиктæ куы бацахстой [[1921-æм аз]]ы, уый фæстæ [[1922-æм аз]]ы [[20 апрелы]] сырæзтис [[Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ]] ГССР-ы мидæг. Автономон бæстæйы арæнтæ æвзæрст уыдысты ирон адæм Гуырдзыстоны цы зæххытыл цардысты, уымæ гæсгæ. Фæлæ уæддæр кæцыдæр зæххытæ, кæм цардысты фылдæр ирæттæ, нæ бахаудтой автономон бæстæмæ. Уыдон сты: [[Тырсыгом]], [[Хъуды ком]], [[Триалеты ирæттæ|Триалет]]. Автономи кæй уыдис, уый тыххæй дзы уыдис бар дзурын æмæ ахуыр кæнын ирон æвзагыл, фæлæ официалон æвзæгтæ уыдысты гуырдзиаг æмæ уырыссаг. 

[[Советон Цæдис]]ы рæстæджы, цалдæр хатты фарст лæууыд Хуссар Ирыстон [[Цæгат Ирыстон]]имæ баиу кæныныл. Фæлæ [[Стыр террор]]ы фæстæ, ирон интеллигенци тынг кæй фæцух ис, уый тыххæй дыууæ Ирыстоны иу кæныны тыххæй дзырд нал цыдис.&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc/1782209 ''&quot;Можно было бы согласиться на объединение Северной и Южной Осетии в составе Грузии&quot;''], Еженедельник &quot;Коммерсантъ&quot;, №41 (945), 17.10.2011&lt;/ref&gt;

=== Сæрибардзинад ===
1980-æм æзты кæроны ГССР-ы национализм парахат кæнын байдытта. Уæд уагъд цыдысты алыхуызон публикацитæ æмæ алæвæрдтæ, кæм ирæтты хуыттой æрцæугæ адæм, æмæ Хуссар Ирыстоны зæхх та гуырдзиаг адæмы зæхх. Уый тыххæй Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны кæрæдзимæ ахастытæ æвзæр кæнын байдыдтой, æмæ [[1989-æм аз]]ы [[10 ноябры]] Хуссар Ирыстоны автономон бæстæйы адæмон депутатты ныхас тæрхон рахаста цæмæй Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ суа автономон республикæ. ГССР-ы стыр ныхас уый банымадта конституцийы æфхæрдыл, æмæ 23-æм ноябры, 1989-æм азы ГССР-ы къухдариуæггæнджытæ сарæзтой бирæминон балц Цхинвалмæ. Цхинвалы адæм уыцы балцы ныхмæ рацыдысты, æмæ дзы фæзындысты фыццаг амæттæгтæ. 

1990-æм азы, 20-æм сентябры Хуссар Ирыстон йæхи схуыдта Советон Демократикон Республикæ, æмæ нысангонд æрцыдысты Уæлдæр Ныхасмæ æвзæрстытæ. Гуырдзыстоны Уæлдæр Ныхас уый банымадта æнæзакъоныл æмæ, 1990-æм азы 11-æм декабры, Хуссар Ирыстоны автономи систой. Уыцы тæрхæттæ Советон хицауад раздæхта, фæлæ уæд Советон Цæдис пырх кодта, æмæ йæ барамындтæн тых нал уыдис.

Уый фæстæ Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны ахастытæ ноджы тынгдæр æвзæр кæнын байдыдтой. 1991-æм азы 6-æм январы Гуырдзыстоны милици хæцæнгæрзтæ агурыны æфсонæй бацахста Цхинвал, æмæ байдыдтой адæмы ахсын æмæ сын фыдмитæ кæнын. Уымæ гæсгæ Цхинвалы адæм сæ ныхмæ растадысты æмæ сахар милицийы къухтæй байстой. Уымæй байдыдта хæст, æмæ Хуссар Ирыстон ноджы фидардæр слæууыд сæрибардзинады хаххыл. Уый адыл, 29-æм майы, 1992-æм азы Хуссар Ирыстоны Уæлдæр Ныхас расидта «Республикæ Хуссар Ирыстоны сæрибардзинады акт». 

Хæст фæцис [[Дагомысы бадзырд]]ы бындурыл. Уый уыдис 1992-æм азы, 24-æм июны, æмæ дзы Уæрæсе, Гырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны минæвæрттæ бадзырдтой бакæнын [[Æмхæццæ контролон къамис]] æмæ [[Фидауынгæнæн тыхтæ]].

=== Хæдбардзинады банымад ===
[[2008-æм аз]]ы [[Хуссар Ирыстоны Хæст (2008)|Гуырдзыстоны агрессийы фæстæ]], Хуссар Ирыстон хæдбарыл банымадта [[Уæрæсе]] (2008-æм азы [[26 августы]])&lt;ref&gt;[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=47559 Уæрæсейы Федерацийы президенты барамынд] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906000151/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=47559 |date=2008-09-06 }} {{ru}}&lt;/ref&gt;, уый фæстæ та [[Никарагуæ]] (2008-æм азы [[5 сентябры]])&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2008/09/03/nicaragua/ Lenta.ru уый тыххæй] {{ru}}&lt;/ref&gt;, [[Венесуэлæ]] ([[2009-æм аз]]ы [[10 сентябры]])&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/politics/10/09/2009/328391.shtml РБК - Венесуэла признала независимость Южной Осетии и Абхазии] {{ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/world/20090910/184455246.html РИА «Новости»: Венесуэла признает Южную Осетию и Абхазию - Чавес] {{ru}}&lt;/ref&gt;, [[Науру]] (2009) æмæ [[Сири]] (2018).

=== Президенттæ ===
* [[Цыбырты Людвиг]] ([[1996]]—[[2001]])
* [[Кокойты Эдуард]] ([[2001]]—[[2011]])
[[2011-æм аз]]ы Хуссар Ирыстоны [[Хуссар Ирыстоны президенты æвзæрстытæ (2011)|президенты æвзæрстытæ нæ фæрæстмæ]], ног æвзæрстыты [[2012-æм аз]]ы апрелы [[Хуссар Ирыстоны президенты æвзæрстытæ (2012)|рамбылдта]] паддзахадон æдасдзинады комитеты раздæры сæрдар [[Тыбылты Леонид]]&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250503035114/http://www.alaniatv.ru/ossetiannews/11410---ae-ae- |archivedate=2025-05-03 |title=ГТРК Алания: Хуссар Ирыстоны равзæрстой республикæйы президенты |url=http://www.alaniatv.ru/ossetiannews/11410---ae-ae- |access-date=2012-04-09 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

== Географи ==
{{main|Хуссар Ирыстоны географи}}
{{Хуссар Ирыстоны географи}}
Хуссар Ирыстон ис [[Кавказ]]ы тæккæ астæу. Ис ын арæн [[Уæрæсе]]имæ цæгаты æмæ [[Гуырдзыстон]]имæ скæсæн, хуссар æмæ ныгуылæнæрдыгæй. Лæууы 42°01' æмæ 42°46' цæгат [[уæрхад]]ы параллельты æхсæн, æмæ 43°31' æмæ 44°37' скæсæн [[дæргъад]]ы параллельты æхсæн. Йæ зæххыты фæзуат у 3900 км².
[[Файл:South Ossetia physical map.svg|thumb|right|220px|Хуссар Ирыстоны рельеф]]
Хуссар Ирыстоны рельеф фылдæр у хæххон. Ивы [[Стыр хох|Кавказы сæйраг рагъæй (Стыр хохæй)]] цæгаты [[Картлийы фæзтæ]]м хуссары. Æппæты бæрзонддæр хох у [[Цъанцъахийы хох]] (4461,5 м). Йæ территорийы 89,3 % денджызы æмвæзадæй 1000 метрæй бæрзонддæр у. Кавказы сæйраг рагъæй хицæн кæнынц æндæр рæгътæ: [[Рацъы рагъ]], [[Гудисы рагъ]], [[Иры рагъ]], [[Дзимыры рагъ]] æмæ æнд. Рацъы рагъ ис цæгат-ныгуылæны, хицæн кæны [[Къуыдаргом]] [[Чеселтгом]] æмæ [[Хъæргæнагдон]]ы комæй. Гудисы рагъ цæгат-скæсæнæй хуссар-ныгуылæнмæ хицæн кæны [[Стыр Леуахи]]йы ком [[Чысыл Леуахи]]йы комæй. Иры рагъ цæгат-скæсæнæй хуссармæ хицæн кæны Чысангом Чысыл Леуахийы комæй, [[Медзыдагом|Медзыдайы комæй]] æмæ [[Лехурагом|Лехурайы комæй]]. Дзимыры рагъ скæсæны хицæн кæны [[Чысангом]] [[Арагуи]]йы комæй, йæ рагъыл уагъд у Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæн. Цæугæдæттæ иууылдæр æвзæрынц Хуссар Ирыстоны зæххы æмæ иууылдæр сты хæххон. Стырдæр цæугæдæттæ сты Стыр Леуахи (115 км), Чысыл Леуахи (46 км) æмæ [[Чысандон]] (54 км).

[[Файл:South Ossetian landscape.JPG|thumb|left|220px|[[Сыбагом]]ы æрдзы уынд]]

=== Бæстыхъæд ===
Хуссар Ирыстоны бæстыхъæд у [[ромыл бæстыхъæд|ромыл]]. Бæстыхъæды стыр хайад исынц хæхтæ. Уыдон æвзарынц дымгæйы æздæхт. Кавказы сæйраг рагъ та нæ уадзы уазал дымгæтæ цæгатæй, æмæ Хуссар Ирыстоны уый тыххæй [[Цæгат Ирыстон]]æй хъармдæр вæййы. Бæстыхъæд тынг ивы цæгатæй хуссармæ. Уый у умæн æмæ цæгатæрдæм хæхтæ бæрзонддæр сты. Куыд уæлдæр хæхтæм, афтæ уазалдæр æмæ даргъдæр зымæг.

=== Æрдзон алфамбылай ===
Хуссар Ирыстоны æрдз фылдæр у æнæвналд. Республикæйы зæххыл индустрион объекттæ цъус кæй ис, уый тыххæй [[дон]], [[мæр]] æмæ [[уæлдæф]] сыгъдæг сты. Æппæты карздæр экологион проблемæ у хъæдцæгъдыны проблемæ. Кæд 2000-æм æзтæм Хуссар Ирыстоны адæм газ æмæ электроэнергийæ фылдæр пайда кæнын байдыдтой, æмæ уый тыххæй хъæд цагътой къаддæр, уæд 2008-æм азы Гуырдзыстонимæ хæсты фæстæ уыцы проблемæ фæстæмæ сактуалон ис. Амайын æмæ цалцæг кæнынæн Дзауы районы хъæд тыхджын байдыдтой цæгъдын, уыимæ æнæзакъонæй дæр.&lt;ref&gt;[http://wellcomerso.ru/ru/news/id/1366/ Къæбысты Азæмæт, ''Дзауы районы экологийæн тас у'']{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://xurzarin.ru/node/547 Хурзæрин, ''Аудæм не ’рдзон хъæздыгдзинæдтыл'', Бестауты Балайы интервью]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ ===
Зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæм гæсгæ, Хуссар Ирыстон Кавказы æндæр бынæттæй тынг нæ хицæн кæны, уæлдайдæр Фæскавказы хæхбæстæй. Бæстыхъæды тыххæй дзы ис бирæ [[зайæгойтæ|зайæгойты]] æмæ [[цæрæгойтæ|цæрæгойты]] хуызтæ. Республикæйы стырдæр бынат ахсынц хъæдтæ. [[Хъæд]] фылдæр ис хæхты астæуккаг бæрзæндты (2350 [[метр]]ы онг), [[хæххон фæз]]тæй бындæр. Фæзты хъæд æмбæлы цъусдæр, æрмæст цæугæдæтты цур. Сæйрагдæр хъæдгуырæн бæлæстæ сты [[тулдз]], [[тæрс]], [[сабæлут]], [[наз]], [[нæзы]] æмæ [[соцъи]]. Сырдтæй дзы ис [[арс]], [[бирæгъ]], [[рувас]] æмæ ’ндæртæ.

Хуссар Ирыстоны ис иу [[æрдзæвæрæн]]. Уый ис [[Чысыл Леуахи]]йы комы, æмæ дзы ис æрсытæ, [[стай]]тæ, [[саг]]тæ æмæ æндæр стæм сырдтæ.

== Политикæ ==
Хуссар Ирыстон у [[æрдæгпрезидентон республикæ]]. Республикæйы политикон системæ кусы [[конституци]]мæ гæсгæ, кæцы райстой 8-æм апрелы, 2001-æм азы. Уымæ гæсгæ паддзахадон тыхтæ дих сты хицауадон, закъондæддæг æмæ тæрхондонон тыхтыл. Уыцы тыхтæ сæ барты мидæг сты сæрибар.

[[Файл:Tibilov.JPG|thumb|upright|[[Тыбылты Леонид]], Хуссар Ирыстоны президент 2012 азæй 2017 азы онг]]
Президент у паддзахады сæргълæууæг. Уый уæлæнгай къухдариуæг кæны æддаг æмæ мидæггаг политикæйæн, хицауадæн æмæ æндæр æххæстгæнæг тыхтæн. Ис ма йын алы хуызон æндæр бартæ. Президенты æвзарынц паддзахады æмбæстæгтæ фондз азмæ. Æвзæрстытæ уагъд цæуынц дыууæ турæй. Кæд фыццаг туры искæцы кандидат хъæлæсты æрдæгæй фылдæр райса, уæд уый рамбулдзæн, кæннод фыццаг дыууæ бынаты чи бацахса, уыдон æхсæн уагъд цæудзæн дыккаг тур. Президентæй цæуджытæ хъуамæ фæстаг дæс азы республикæйы цæрой æмæ зоной паддзахадон æвзæгтæ. 

[[Файл:Parliament of South Ossetia (Restoration).jpg|thumb|left|Хуссар Ирыстоны парламенты хæдзар, цалцæджы рæстæджы.]]
Хуссар Ирыстоны закъондæттæг тых у [[парламент]]. Парламенты у иупалатæон æмæ бирæпартион, æмæ дзы ис ис 33 депутаты. Уырдæм æвзæрстытæ цæуынц партиты номхыгъдмæ гæсгæ, фондз азмæ. Фæстаг æвзæрстытæм гæсгæ, парламентмæ ахызтысты æртæ партийы: ''[[Иудзинад]]'' (17 бынаты), [[Адæмон парти]] (9) æмæ [[Комунистон парти]] (8).

Тæрхондонон тых у арæзт цалдæр тæрхондонæй. Сæйрагдæр сæ у [[Уæлдæр Тæрхондон]]. Æндæр тæрхондæттæй уæлдай, Уæлдæр Тæрхондон тæрхон кæны æвзæрстытæ æмæ референдумы хъуыддæгтæ, бæрæг кæны президент æмæ кæстæр тæрхондæтты æрдыгæй конституцийы æфхæрдтытæ. Конституцимæ гæсгæ ма Хуссар Ирыстоны гæнæн ис æмæ уа [[Конституцион Тæрхондон]], фæлæ дзы ацы тæккæ нæй.

Закъæттæ, президенты бардзырдтæ, æмæ æндæр нормативон актты æххæст кæнынмæ цæст дары [[прокуратурæ]]. Прокуратурæйы хистæры æвæры президент.

=== Административон дих ===
{{main|Хуссар Ирыстоны административон дих}}
Хуссар Ирыстон дихгонд у фондз административон иуæгыл: цыппар район æмæ иу сахарыл. Районтæ сты [[Дзауы район]], [[Знауыры район]], [[Ленингоры район]] æмæ [[Цхинвалы район]]. Сахар та у [[Цхинвал]]. Уыдонæн ис сæхи къухдариуæггæнджытæ, кæдон скъуыддзаг кæнынц бынæттон фарстатæ. Административон хæйттæй Цхинвал у æппæты гыццылдæр æмæ æппæты цæрæгджындæр. Районты ’хсæн стырдæр у Дзауы район, гыццылдæр та Знауыры район.
&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
{{Хуссар Ирыстоны районты картæ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
|-
! Иуæг !! Центр !! Фæзуат (км²)
|-
| [[Дзауы район]] || [[Дзау]] || 1448
|-
| [[Знауыры район]] || [[Знауыр]] || 404
|-
| [[Ленингоры район]] || [[Ленингор]] || 1011
|-
| [[Цхинвал]] || [[Цхинвал]] || 7,4
|-
| [[Цхинвалы район]] || [[Цхинвал]] || 695
|}
&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;

=== Фæсарæйнаг ахастытæ ===
Конституцимæ гæсгæ, Хуссар Ирыстон тырны сабырдзинадмæ, æхсæнадæмон организацитæм хизынмæ æмæ алкæйпайдайæн ахастытæм.

Хуссар Ирыстон хæдбарыл нымад цæуы æрмæст фондз [[ИНО]]-йы уæнг бæстæйæ. Уыдон сты [[Уæрæсе]], [[Никарагуæ]], [[Венесуэлæ]], [[Науру]] æмæ [[Сири]]. Уыдон йеддæмæ ма ноджы фондз паддзахады, кæдон сæхæдæг дæр хæдбартыл нымад не сты. Бæстæты фылдæр Хуссар Ирыстоны зæхх нымайынц Гуырдзыстоны хайыл.

=== Гæрзифтонг тыхтæ ===
[[Файл:Parade in Tskhinvali 2009.JPG|thumb|right|Дыууæ [[БТР]]-ы. Цхинвалы парад, 2009-æм аз.]]
Хуссар Ирыстоны гæрзифтонг тыхтæм хауынц æрмæстдæр æфсад æмæ гыццыл уæлдæфон тыхтæ. Уыдон байдыттой æвзæрын 1990-æм азæй фæстæмæ, Гуырдзыстонимæ цы бæлттæ хæцыдысты, уыдон хуызы. Уыцы бæлтты бындурыл, 1993-æм азы, сæвзæрдис Хъхахъхъæнады министрад æмæ фæзындис æфсад. Гæрзифтонг тыхтæн къухдариуæг кæны хъахъхъæнады министрад, фæлæ конституцимæ гæсгæ фыццаг сæргълæууæг у президент. Бирæ экспертты хъуыдымæ гæсгæ, Хуссар Ирыстоны гæрзифтонг тыхтæ сты æвзæр уавæры.

Фæстаг æзты Хуссар Ирыстон цалдæр хатт фæкъаддæр кодта æфсæддонты бæрц. Ныр дзы ис 1250 адæймаджы æмæ 15 мин та резервы. Æфсад фылдæр арæзт у [[фистæгæфсад]], [[механикон фистæгæфсад]] æмæ [[артиллери]]йæ. Ис ма дзы [[хæдтæхæг|хæдтæхджыты]] ныхмæ гæрзтæ. Æфсæддонты арæх цæттæ кæнынц уæрæсейаг дæснытæ. 

Уæлдæфон тыхты ис цыппар [[вертолёт]]ы, фæлæ Гуырдзыстонимæ фæстаг хæсты фæстæ уыдонмæ æркаст нал ис.

Мигæнæнтæ æмæ алыхуызон хæцæнгæрзтæ фылдæр æлхæд цæуынц Уæрæсейы.

== Экономикæ ==
{{main|Хуссар Ирыстоны экономикæ}}
=== Инфраструктурæ ===
Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны конфликты тыххæй Хуссар Ирыстоны транспортон уавæр хуыздæр хъуаг у. Фæндæгты фылдæр сты æвзæр уавæры.

Хуссар Ирыстон цы енергийæ пайда кæны, уый иууылдæр исы [[Уæрæсе]]йæ. Пайда кæны фылдæр æрмæст æртæ енергийы хуызæй: [[газ]], [[рухс (электронад)|рухс]] æмæ [[æртæг]]æй. 1990-æм æзты онг суг æмæ æвзалыйæ дæр. Нæуæггæнгæ энергийы хуызты тыххæй бæрæг нæй. Кæд рухс 2008-æм азæй фæстæмæ хæххон хъæутæм байдыдтой уадзын, уæд газ æрмæст цалдæр цæрæнраны ис. Газ 2008-æм азы размæ цыд Гуырдзыстонæй, æмæ-иу арæх æрлæууыд, фæлæ 2009-æм азы скуыста [[газуадзæн «Дзуарыхъæу—Цхинвал»]]. Ног газуадзæн скусынæй республикæйы газ тынг фæаслам ис, æмæ йæ куыст та фæхуыздæр.

== Демографи ==
{{main|Хуссар Ирыстоны цæрджытæ}}
Хуссар Ирыстоны цæрджыты нымæц рæстмæ бæрæг нæу. Фæстаг хатт адæм нымад æрцыдысты 1989-æм азы, [[ССРЦ|советон]] рæстæджы. Уæд банымадтой 98 527 адæймаджы. Уæдæй фæстæмæ цæрджыты нымæц æрмæст цъусдæр кодта, æмæ, экспертты&lt;ref&gt;Варварæ Пахоменко.&lt;/ref&gt; хъуыдымæ гæсгæ, 2009-æм азмæ уыдысты 26 минæй 32 минмæ.&lt;ref name=&quot;polit&quot;&gt;{{Cite web |title=Варварæ Пахоменко / Обитаемый Остров. Полит.руйы уац |url=http://www.polit.ru/article/2009/09/22/demo/print/ |access-date=2012-12-24 |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509062624/http://www.polit.ru/article/2009/09/22/demo/print/ |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Цæрджытæй æрдæгæй фылдæр цæрынц сахарты. Хуссар Ирыстоны ис дыууæ сахары, [[Цхинвал|Цхинвал (Чъреба)]] æмæ [[Къуайса]], æмæ уыдонæн дæр сæ цæрджыты нымæц æвзæр бæрæг у. Экспертты хъуыдымæ гæсгæ, Цхинвалы (Чъреба) цæры 18 минæй 20 минмæ æмæ Къуайсайы та иу минæй, мин æмæ æрдæгмæ æввахс.

Хуссар Ирыстоны цæрджытæ сæ фылдæр сты [[ирон адæм|ирæттæ]]. Уыдон апырх сты гас республикæйы зæххыл, æмæ æрмæст [[Чысангом]]ы не сты æппæты фылдæрæй. Ирæтты фæстæ цæуынц [[гуырдзиаг адæм|гуырдзиæгтæ]]. Гуырдзиæгтæ ахсынц 20-30 процент, æмæ сæ фылдæр цæрынц [[Ленингоры район]]ы, уæлдайдæр [[Чысангом]]ы. Цæрынц ма [[Знауыр]]ы алыварс цалдæр хъæуы. Цалынмæ 2008-æм азы хæст не ’рцыдис, уæдмæ гуырдзиæгтæ цардысты ноджы цалдæр бынаты: Цхинвалæй цæгатæрдæм [[Итрапис]]ы онг, [[Чысыл Леуахи]]йы комы цалдæр хъæуы æмæ Знауыры районы дыууæ хъæуы. Гуырдзиæгты фæстæ цæуынц [[уырыссæгтæ]], уыдоны нымæц у дыууæ минмæ æввахс. Уыдон йеддæмæ Хуссар Ирыстоны цæрынц æндæр адæмтæ дæр, фæлæ сæ нымæц стыр нæу, æмæ фылдæр цæрынц Цхинвалы. Уыдонмæ хауынц [[сомихаг адæм|сомихæгтæ]], [[украинаг адæм|украинæгтæ]], [[бердзенаг адæм|бердзенæгтæ]] æмæ æндæртæ. Æдæппæтæй ссæдз адæмыхатты минæвæрттæй фылдæр.

=== Цæрджытæ ===
{{ Цæрджытæ | Южная Осетия }}

=== Дин ===
[[Файл:Morah cross.JPG|200px|рахиз|thumb|Морæхы дзуар]]
[[Чырыстон дин]] у Хуссар Ирыстоны арæхдæр дин. Уырдæм хауынц уырнон адæмы тæккæ фылдæр хай. Сæ фылдæр сты [[православи|растуырнæгтæ]], цъусдæр та [[протестантизм|протестанттæ]].&lt;ref&gt;[http://cominf.org/node/1127824951 РЕСПУБЛИКА ЮЖНАЯ ОСЕТИЯ (краткая историческая справка)]&lt;/ref&gt; Растуырнæг чырыстæттæ фылдæр хауынц [[Аллон епархи]]мæ, уырыссаг хæстонтæ та хауынц Уырыссаг растуырнæг аргъуанмæ, бæлæвырддæр та Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархимæ. 

Гуырдзыстонимæ фыццаг хæсты размæ дзы [[дзуттаг адæм|дзуттæгтæ]] дæр бирæ уыдис, фæлæ хæсты тæккæ размæ сæ фылдæр алыгъдысты, æмæ ма дзы ныр цалдæр бинонтæ баззадысты. Æндæр динты тыххæй бæрæг цъус ис, уымæн æмæ Хуссар Ирыстоны адæм динмæ гæсгæ нымад никуы æрцыдысты.

[[Файл:Kvaisa sign.JPG|thumb|left|Дывзагон нысан, [[Къуайса|Къуайсайы]]]]

=== Æвзæгтæ ===
Хуссар Ирыстоны фыццаг æвзаг у [[ирон æвзаг|ирон]], кæцы конституцимæ гæсгæ у паддзахадон æвзаг. Уый йеддæмæ ма [[уырыссаг æвзаг]] æмæ [[гуырдзиаг æвзаг|гуырдзиаг]] æвзæгтæ сты официалон æвзæгтæ. Гуырдзиаг у официалон æрмæст гуырдзиæгтæ æнгомæй цы цæрæнрæтты цæрынц, уым.

[[Файл:Ossetian language dialects South Ossetia.svg|thumb|right|Ирон диалекты Хуссар Ирыстоны ныхасæздæхтытæ:{{legend|lightblue|[[Чысайнаг ныхасыздæхт]]}}{{legend|#FFED00|[[Къуыдайраг ныхасыздæхт]]}}{{legend|#FF8C69|[[Урстуаллаг ныхасыздæхт|Урстуаллаг (Ручъы) ныхасыздæхт]]}}]]
[[Ирон æвзаг]] у Хуссар Ирыстоны сæйраг æвзаг. Ирон æвзагыл уагъд цæуы [[Хурзæрин (газет)|газет «Хурзæрин»]], кусынц паддзахадон телеуынынад, æмæ [[Ир (радио)|радио «ИР»]], иртæстытæ кæны [[Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонадон-иртасæн институт|Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты]]. Ирон æвзаг ахуыр кæнынц скъолаты æмæ университеты. Фæлæ ахуырады сæйраг æвзаг нæу. Уымæ гæсгæ иуæй-иу зынгæ адæм зæгъынц, ирон æвзаг æфхæрд кæй цæуы, уый&lt;ref name=&quot;РЕС Ю.Дз.&quot;&gt;ИА РЕС [http://cominf.org/node/1166483386 Юрий Дзиццойты: Я не делю нынешнее правительство по национальностям] {{ru}}&lt;/ref&gt;. Уый раст кæнынæн ныртæккæ уагъд цæуы «бирæвзагон ахуырадыл» эксперимент Цхинвалы интернаты бындурыл&lt;ref&gt;[http://cominf.org/node/1166489290 РЕС: В Южной Осетии экспериментируют программу полилингвального образования]&lt;/ref&gt;, уыцы эксперимент æнтыстджын куы уа, уæд æндæр скъолаты дæр сывæллæттæ ног программæмæ гæсгæ ахуыр кæндзысты.&lt;ref&gt;[http://ironau.ru/kambolov-osradio.html Когда появятся осетинские школы. Отрывки из интервью Т. Т. Камболова. Май 2008 года]&lt;/ref&gt;. Республикæйы территорийыл тынгдæр рапарахат ис [[къуыдайраг ныхасыздæхт]], уый йеддæмæ цæрджытæ дзурынц [[урстуаллаг ныхасыздæхт|урстуаллаг]] æмæ [[чысайнаг ныхасыздæхт]]ыл. Литературон ныхасыздæхт, кæцыйыл ахуыр кæнынц скъолаты æмæ дзурынц телеуынынады, у чысайнаг. Уымæй Хуссар Ирыстоны официалон ирон æвзаг хицæн кæны Цæгат Ирыстоны стандартæй, ома Цæгат Ирыстоны официалон у куыртаттаг ныхасыдзæхт.

[[Уырыссаг æвзаг]] Хуссар Ирыстоны у паддзахадон æвзаг. Паддзахадон ссис 2011 азы сæрмагонд референдумы бындурыл. Уый размæ йын уыдис официалон статус. Уырыссаг æвзагыл цæуынц ахуыр æмæ иртæстытæ.

[[Гуырдзиаг æвзаг]]æй пайда кæнынц, гуырдзиаг цæрджытæ кæм цырынц æнгомæй, уыцы цæрæнрæтты (уæлдайдæр Знауыры районы æмæ Ленингоры районы скæсæны); республикæйы конституцимæ гæсгæ гуырдзиаг æвзаг уыцы æууæлты у официалон æвзæгтæй иу&lt;ref&gt;[http://cominf.org/print/node/1127818105 Конституция Республики Южная Осетия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020062255/http://cominf.org/print/node/1127818105 |date=2013-10-20 }} — статья 4 — [[ИА РЕС]]&lt;/ref&gt;.

[[1990-тæ|1990-æм азты]] агъоммæ Хуссар Ирыстоны бирæ цæрджытæ, уыимæ ирон адæмыхаттæй дæр, зыдтой гуырдзиагау. Уымæн йæ аххосæгты ’хсæн уыдис гуырдзиаг æвзаджы сæрмагонд статус [[Гуырдзыстоны ССР|Гуырдзыстоны ССР-йы]], стæй ирæтты сгуырдзиаг кæныны мадзæлттæ дæр (куыд [[гуырдзиаг алфавит]]ы ныффидар кæныны реформæ иронау фыссынæн [[1939-æм аз]]ы). Фæстæдæр гуырдзиаг æвзагыл дзурджыты нымæц кодта къаддæр, уый тыххæй æмæ æрыгон фæлтæр нал ахуыр кæнынц уыцы æвзаг.

=== Ахуырад ===
2006-2007 ахуыры азы Хуссар Ирыстоны уыд 1397 ахуыргæнæджы æмæ 5258 скъоладзауы.

Республикæйы ис 61 иумæйагахуырадон скъолайы, ног райдиан скъолатæ æрæджы байгом сты [[Знауыры район]]ы [[Арчънет]], [[Гъаристау]] æмæ [[Лопъан]]ы хъæуты. Æхгæд æрцыдысты [[Дзауы район]]ы [[Теделет]] æмæ Знауыры районы [[Зиулет]]ы райдиан скъолатæ, фаг сабитæ дзы кæй нæ уыдис, уый тыххæй.

== Культурæ ==
Хуссар Ирыстоны культурæ у æвзæрст [[ирон культурæ]]йы бындурыл æмæ [[гуырдзиаг культурæ]]йы æндавдимæ. Уый бирæ цæмæйдæр хицæн кæны Кавказы æндæр адæмты культурæтæй, фæлæ сын иудзинæдтæ дæр ис. Цæвиттон, адæмон дарæстæ Кавказы адæмтæн æмхуызон сты. Кавказы адæмты культурæтæм гæсгæ, Хуссар Ирыстоны культурæ, уыимæ ирон культурæ дæр, алкуыдæр хицæн кодта литературæйы, аивады, кухнæйы æмæ спорты.

=== Кухнæ ===
Хуссар Ирыстоны [[кухнæ]]йы фылдæр ис [[ирон хæринæгтæ|ирон адæмон хæринæгтæ]] æмæ нуæзтытæ. Йæ бындуры сты [[дзидза]], [[ссад]] æмæ [[æхсыр]]æй арæзт хæринæгтæ. Дзидзайы хæринæгтæм хауынц хъæдурфых дзидза, [[физонæг]], дзехы æмæ фыдджын. Ссадæй аразынц алы хуызон [[чъиритæ]]: къартофджынтæ, фыдджынтæ, хæбизджынтæ, хъæдурджынтæ, къабускаджынтæ, цæхæраджынтæ æмæ æндæртæ. Тынг ахсджиаг сты ирон адæмæн æхсырæй хæринæгтæ дæр. Уырдæм хауынц [[цыхт]], æхсыры цъæртæй [[хъайла]], [[миссын]], [[дзыкка]], [[инджын]]тæ æмæ ноджы æндæртæ. [[Нуæзт]]æй æппæты ахсджиагдæр бынат ахсынц [[бæгæны]], [[сæн]] æмæ [[арахъхъ]]. Тынг парахат дзы у гуырдзиаг, æмæ иннæ къухнæ дæр.

=== Спорт ===
[[Файл:Tskhinval stadium.jpg|right|220px|thumb|Республикон стадион Спартак. Цалцæджы фæстæ бакæныны бæрæгбон]]
Хуссар Ирыстоны сæйрагдæр спорты хуызтæ сты [[футбол|къахпорти (футбол)]] æмæ [[хъæбысхæст]]. Уыдон йеддæмæ ма [[бокс]], [[гандбол]], [[дзюдо]], [[рæуæг атлетикæ|рæуæг]] æмæ [[уæззау атлетикæ]] æмæ [[армхæст]] дæр популярон сты. Профессионалон спорт дзы тынг фæстæмæцыд у. Уый фылдæр у уый тыххæй æмæ Хуссар Ирыстонæн спортивон æхсæнадæмон федерацитæм бацæуын тынг зын у. Ис æрмæст футзалы федерациты, [[AMF]] æмæ [[UEFS]]-ы.

Хуссар Ирыстоны ис иу футболон бал, [[Спартак Цхинвал|Цхинвалы Спартак]]. Советон рæстæджы уый хъазыд [[ССРЦ]]-ы дæлдæр дивизионты æмæ йын уый бæрц ницы бантыст. Ныр та хайад исы Ирыстоны чемпионаты æмæ дзы æртæ хатты счемпион ис. 

Кæс [[Хуссар Ирыстоны фольклор]] дæр.

== Кæс ==
* [[Æмхæццæ контролон къамис]]
* [[Хуссар Ирыстоны Хæст (2008)]]
* [[Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ]]
* [[Хуссар Ирыстоны гимн]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Æддаг æрмæг ==
{{Commonscat|South Ossetia}}

{{Хуссар Ирыстоны тыххæй}}
{{Европæ}}
{{Ази}}

[[Категори:Хуссар Ирыстон|*]]</text>
      <sha1>f2zwvidxlero4b80sexhshd03qf6fla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стъарапол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2258</id>
    <revision>
      <id>596397</id>
      <parentid>586989</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13336" sha1="rgcjt26ghhl1apkwtzcdibadaqs7ewy" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Стъарапол
 |Оригиналон ном          = {{lang-ru|Ставрополь}}
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg =45 |lat_min = 03|lat_sec = 
  |lon_deg =41 |lon_min = 59|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Стъараполы край
 |Регион таблицæйы        = Стъараполы край
 |Районы тип              = 
 |Район                   = 
 |Район таблицæйы         = 
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 1777
 |Раздæры нæмттæ          = {{НП-ПН|1935|Ставрополь-Кавказский|1943|Ворошиловск}}
 |Статус кæдæй            = 1785
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 171,7&lt;ref name=&quot;Генплан&quot;&gt;Проект внесения изменений в корректировку генерального плана города Ставрополя на 2010-2030 годы в соответствии с постановлением администрации 
города Ставрополя от 17.04.2014 № 1305&lt;/ref&gt;
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 230
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Ставрополь | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Ставрополь | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              =
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = +7 8652
 |Посты индекстæ          = 355000-355099
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Стъарапол''' ({{lang-ru|Ставрополь}}, [[грекъаг æвзаг|бердзенагау]] нысан кæны ''дзуары сахар'') у [[Уæрæсе|Уæрæсейы]] [[сахар]], [[Стъараполы край]]ы сæйраг сахар.

Стъарапол у, æппæт Уæрæсейы цæрынæн хуыздæр чи бæззы, ахæм сахар&lt;ref&gt;{{Cite web|url =http://minstroyrf.ru/upload/iblock/49a/rp-2420_r.pdf|title =Распоряжение Правительства Российской Федерации от 1 декабря 2014 г. № 2420-р «Об итогах Всероссийского конкурса на звание «Самое благоустроенное городское (сельское) поселение России» за 2013 год»|author =|work =|date =|publisher =|accessdate =2015-03-30|archiveurl =https://web.archive.org/web/20170726220739/http://www.minstroyrf.ru/upload/iblock/49a/rp-2420_r.pdf|archivedate =2017-07-26|deadlink =yes}}&lt;/ref&gt;.

Сахары бындур сæвæрдтой [[1777-æм аз]]ы. Сахары статус Стъарапол райста [[1785-æм аз]]ы. [[1935]] азы онг йæ ном уыдис '''Ста́врополь-Кавка́зский''', 1935 азæй [[1943]] азы онг — '''Вороши́ловск'''.

== Географи ==
Стъарапол æрбынат кодта [[Стъараполы уæлвæз]]ыл, Кавказы хæхты раз, цæугæдон Ташла кæм ратæдзы, уыцы ран. У Мæскуыйæ 1450 км хуссарырдæм. Денджызы æмвæзадæй у 230 м уæлдæр. 

Сахары иу уынг хуыйны ''45-æм параллель'' — йæ дырыс географион координатæтæм гæсгæ. Уымæ гæсгæ Стъарапол у полюсæй æмæ экваторæй æмиас дард&lt;ref&gt;{{Cite web|url =http://ns1.stavadm.ru/stavropol/city-passport/|title =Паспорт города (на 01.01.2013)|author =|work =|date =|publisher =|accessdate =2015-03-31|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150402111039/http://ns1.stavadm.ru/stavropol/city-passport/|archivedate =2015-04-02|deadlink =yes}}&lt;/ref&gt;. Стъарапол лæууы ахсджиаг бынаты [[Азовы денджыз|Азовы]] æмæ [[Хъаспы денджыз]]ы æхсæн, уымæ гæсгæ сахар фæхонынц «Кавказы къулдуар»&lt;ref&gt;{{Чиныг|автор = Савельева, В. В.|сæргонд = Природа города Ставрополя|ответственный = |издание = |бынат = Ставрополь|рауагъдад = Ставропольсервисшкола|аз = 2002|страницы = |страниц = 192|isbn = 5-93078-105-2}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Stavropol urban okrug.png|thumb|360px|'''Стъараполы сахарон зылды сконд:'''&lt;br&gt;{{legend|lightpink|Стъараполы зæххытæ сахары арæнты мидæг}}
{{legend|orange|хут. Грушёвый}}
{{legend|silver|аэропорт Шпаковское}}
{{legend|#b5e61d|цъæх территоритæ}}
{{legend|LightSkyBlue|дæттæ}}]]

Сахар ахсы 171,7 км²&lt;ref name=&quot;Генплан&quot; /&gt;. Стырдæр сахары зылд (æд аэропорт æмæ цъæх территоритæ) у 276,7 км². Амæддзæгтæ цы ран лæууынц, ахæм фæзуат у 127,870 км² (сахары зылды фæзуаты 46,2 %). Сахары зылды зæххытæм хауы [[Сенгилейы донæвæрæн]] дæр (42 км²), уымæй сахар фæисы дон.

Стъарапол адаргъ ис хуссар-ныгуылæнæй цæгат-скæсæнмæ. Сахарæй 5 км æдде лæууы йæ чысылдæр «æмбæлццон сахар» — [[Михайловск (Стъараполы край)|Михайловск]].

Абоны Стъараполы мидæг ис 530 уынджы, кæцыты иумæйаг дæргъ у 700 километрæй фылдæр. Ис дзы 28 мин амаддзаджы, уыдонæй 23,8 мины цæрынц адæймæгтæ. Сахары ис 149 ахуыргæнæндоны, уыдонæй 20 уæлдæр ахуырад дæттынц. Уымæй йеддæмæ сахары ис фондз музейы, дыууæ театры æмæ 219 фенддаджы (архитектурон, историон æмæ культурон бынтæ).

Сахары цур ис егъау хъæд, 4494 гектары.

Стъараполы бирæ фенддæгты ’хсæн ис фыццагæм гимназы бæстыхай (кæцыйы ахуыр кодта Хетæгкаты Къоста æмæ йæ рæстæджы æндæр зындгонд адæм), Кавказы фыццаг сылгоймæгты гимназ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kulturnoe-nasledie.ru/monuments.php?id=2600000200 |title=Первая на Кавказе женская гимназия |accessdate=2012-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101141916/http://kulturnoe-nasledie.ru/monuments.php?id=2600000200 |archivedate=2014-01-01 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;, сахары фыццаг дуртæй амад хæдзар&lt;ref&gt;[http://kulturnoe-nasledie.ru/monuments.php?id=2600012000 Первый каменный дом в г. Ставрополе]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; æмæ æндæртæ.

=== Бынæттон хиуынаффæйад ===
;Сахары думæйы сæрдар
* Колягин Георгий Семёны фырт&lt;ref&gt;{{cite web|title=Колягин Георгий Семёнович|url=http://www.dumast.ru/duma/about/deputies/kolyagin/|work=Официальный сайт Ставропольской городской Думы|accessdate=2016-04-09|ref=Биография Колягина Георгия Семёновича|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424140418/http://www.dumast.ru/duma/about/deputies/kolyagin/|archivedate=2016-04-24|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

;Сахары сæргълæууæг
* Джатдоев Андрей Хасаны фырт&lt;ref&gt;{{cite web|title=Джатдоев Андрей Хасанович|url=http://ставрополь.рф/about/glava_goroda|work=Официальный сайт администрации города Ставрополя|accessdate=2016-04-09|ref=Биография Джатдоева Андрея Хасановича|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413135624/http://xn--80ae1alafffj1i.xn--p1ai/about/glava_goroda/|archivedate=2016-04-13|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Цæрджытæ ==
2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ сахары цæрынц&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/|title=Итоги::Ставропольстат|accessdate=2013-04-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GCppk37M?url=http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/|archivedate=2013-04-28|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Адæмыхатт !! Нымæц, мины !! Хай
|-
| уырыс || 345 601 || 86,72 % 
|-
| сомих || 17 821 || 4,47 % 
|-
| украинæгтæ || 4089 || 1,03 % 
|-
| хъæрæсейæгтæ || 2415 || 0,61 % 
|-
| грекъæгтæ || 2397 || 0,60 % 
|-
| даргинæгтæ || 1739 || 0,44 % 
|-
| азербайджайнæгтæ || 1570 || 0,39 % 
|-
| тæтæр || 1274 || 0,32 % 
|-
| лекъ || 1148 || 0,29 % 
|-
| æндæртæ || 14 967 || 3,75 % 
|-
| нæ бацамыдтой || 5518 || 1,38 %
|}

== Истори ==
Стыр Фыдыбæстæйы хæсты рæстæг немыц байстой Стъарапол 1942 азы 3 августы. 1943 азы 21 январы сахар ссæрибар æрцыдис&lt;ref name='6VdPrvZ01'&gt;{{ cite web | url = http://kursavka.info/images/god-11.doc | title = Календарь государственных праздников Российской федерации, памятных дат и знаменательных событий Ставропольского края на 2011 год | accessdate = 2015-01-17 | archiveurl = https://www.webcitation.org/6VdPrvZ01?url=http://kursavka.info/images/god-11.doc | archivedate = 2015-01-16 | deadlink = yes }}&lt;/ref&gt;.

Уыцы иу аз Орджоникидзейы крайæн радтой Стъараполы крайы ном, сахар Ворошиловскæн та — йæ раздæры ном, Стъарапол&lt;ref&gt;Указ Президиума ВС СССР от 12.01.1943 о переименовании города Ворошиловска ... и Орджоникидзевского края в Ставропольский край с обоснованием ''«различие в наименовании краевого центра и края вызывает затруднения для учреждений и граждан»''&lt;/ref&gt;.

=== Ирон Стъарапол ===
Стъараполы гимназы ахуыр кодтой [[Доййаты Саханджери]], [[Хъаныхъуаты Инал]], [[Цæлыккаты Ахмæт]] æмæ [[Хетæгкаты Къоста]] (1871-æм азæй дæс азы дæргъы). Къоста ма Стъарапол цардис йæ фыццаг арвысты рæстæг, 1893 азæй 1897 азы онг, куыста дзы газеты уацхæссæгæй. Стъараполы сæйраг уынгтæй иу хæссы ирон поэты ном — ''Хетæгкаты Къостайы уынг'' (центрон паркмæ ’ввæхс).

== Транспорт ==
Стъараполы кусынц [[троллейбус]]ы 9 маршруты, ис автобустæ æмæ маршруткæтæ.

Иннæ сахартимæ Стъарапол баст у автомагистралтæй, ис дзы æфсæнвæндаджы вокзал æмæ аэропорт (рейстæ [[Мæскуы]] æмæ [[Стамбул]]мæ).

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Уæрæсе}}
{{Стъараполы крайы сахартæ}}

[[Категори:Стъарапол|*]]</text>
      <sha1>rgcjt26ghhl1apkwtzcdibadaqs7ewy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прагæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4047</id>
    <revision>
      <id>596394</id>
      <parentid>573735</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="710rhlzjud21ij9hyuzg9iq6gu56sh3" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Прагæ
 |Оригиналон ном          = {{lang-cs|Praha}}
 |Ныв                     = Prague (6365119737).jpg
 |Нывы ном                = 
 |Паддзахад               = Чехи
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg= 50|lat_min= 5|lat_sec=19
  |lon_deg= 14|lon_min= 25|lon_sec=17
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 0
 |Районы картæйы ас       = 
 |Регионы тип             = 
 |Регион                  = 
 |Регион таблицæйы        = 
 |Районы тип              = 
 |Район                   = 
 |Район таблицæйы         = 
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Климат                  = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 
 |Сфысты аз               = 
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +2
 |DST                     = ис
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Пра́гæ''' ({{lang-cs|Praha}} {{IPA|[ˈpraɦa]}}) — [[X æнус]]æй ныры онг у [[Чехи]]йы [[сæйраг сахар]], нымад у [[Европæ|Европæйы]] рæсугъддæр [[сахар|сахартæй]] иууыл. Лæууы цæугæдон [[Влтавæ]]йы былыл.

Сахары цæрынц 1,27 млн адæймаджы ([[2021-æм аз]]ы), сæ фылдæр сылгоймæгтæ (52 сылгоймаджы алы 48 нæлгоймагæн).

== Æддаг æрмæг ==
* [https://web.archive.org/web/20240329200403/https://www.praha.eu/jnp/ Сахары официалон сайт] 

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Чехи}}
{{Европæйы сæйраг сахартæ}}
{{Чехийы административон дих}}
{{Европæйы культурæйы сæйраг сахартæ}}

[[Категори:Прагæ|*]]</text>
      <sha1>710rhlzjud21ij9hyuzg9iq6gu56sh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буэнос-Айрес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4048</id>
    <revision>
      <id>596379</id>
      <parentid>588001</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15615" sha1="c50wutbfotln7hd30n0dlk0gljsotgn" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуæг|Провинцийы тыххæй кæс [[Буэнос-Айрес (провинци)]].}}
{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Буэнос-Айрес
 |Оригиналон ном          = {{lang-es|Buenos Aires}}
 |Ныв                     = 
 |Нывы ном                = 
 |Паддзахад               = Аргентинæ
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              =    
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 35|lat_sec = 59
  |lon_dir = W|lon_deg = 58|lon_min = 22|lon_sec = 55
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 250
 |Регионы картæйы ас      = 250
 |Районы картæйы ас       = 
 |Регионы тип             = 
 |Регион                  = 
 |Регион таблицæйы        = 
 |Районы тип              = 
 |Район                   = 
 |Район таблицæйы         = 
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |мидæг дихкæнынад        = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Фыццаг кой              = 1536
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 1580
 |Фæзуат                  = 203
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 
 |Сфысты аз               = 
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = 
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = -3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Буэ́нос-А́йрес''' ({{lang-es|Buenos Aires}} нысан кæны «хорз уæлдæфтæ» кæнæ «хорз дымгæтæ») у [[Аргентинæ|Аргентинæйы]] [[сæйраг сахар]], уый у [[Хуссар Америкæ]]йы стырдæр [[сахар]]тæй иу, бæстæйы ахсджиаг культурон æмæ экономикон центр.

Буэнос-Айрес æрбынат кодта Аргентинæйы скæсæны, Рио-де-ла-Платæйы эстуарийы ныгуылæн былгæрон. Сахарæн йæ ныры ном у йæ раздæры номы цыбыргонд верси — XVII æнусы онг йæ ном уыдис ''Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Nuestra Señora de Santa María de los Buenos Aires'', ома «Æппæты сыгъдæг [[Æртæиууон|Æртæиууоны]] сахар æмæ хорз уæлдæфты сыгъдæг [[Мады Майрæм|Мады Майрæмы]] порт».

Аргентинæйæгтæ сæ сæйраг сахар хонынц «бирæ нæмтты сахар». Арæх æй хонынц «Капиталь федераль» (''Capital Federal'' «Федерацийы сæйраг сахар»), дзургæ-дзурын ма пайда кæнынц цыбыргонд номæй ''Байрес'', зæгъгæ. Аргентинæй сæйраг сахары чи цæры, уыдоны хонынц «портеньос» (исп. ''porteños''), ома «порты цæрджытæ».

Буэнос-Айресы бындур-иу сæвæрдтой дыууæ хатты. Фыццаг хатт сахар рæзын байдыдта 1536-æм азы Педро де Мендосайы хъæппæрисæй, фæлæ 1541-æм азы индейæгтæ йæм бабырстой æмæ йæ басыгътой. 1580-æм азы сахар уыцы иу бынат ногæй æрфидар и. Уæды рæстæг уыцы зæххытæ хаудысты Испайнаг империйы Перуйы вице-къаролады скондмæ, æрмæст 1776-æм азы уый сси ног Рио-де-ла-Платæйы вице-къаролады сæйраг сахар.

1806-æм азы сахар байстой æмæ дзы цалдæр мæйы дæргъы аззадысты [[Британийы импери|бритайнаг]] æфсæддонтæ. 1810-æм азы Буэнос-Айресы цыдис Мæйы революци, испайнаг хицауы аппæрстой æмæ ног хиуынаффæйадон оргæн сарæзтой — афтæ хуынд Фыццаг хунтæ, Аргентинæйы фыццаг националон хицауад.

XX æнусы райдиан Буэнос-Айрес сси Хуссар Америкæмæ эмиграцийы сæйрагдæр нысантæй иу. Адæм гуылф кодтой Аргентинæйы цæрынмæ, уыдонæй бирæ баззадысты Буэнос-Айресы сахары æмæ йæ алфамбылай чысылдæр цæрæнрæтты. 1913-æм азы байгом и метро, Хуссар Америкæйы фыццаг ахæм транспортон системæ.

Аргентинæйы хицауад кусы Буэнос-Айресы. Буэнос-Айресы сахар [[Буэнос-Айрес (провинци)|йе ’мном провинцийы]] сконды нæу, хъæуы сæ хицæн кæнын. У 24 провинциты федерацийы сæйраг сахар. 1994-æм азæй сахарæн ис хиуынаффæйады бар, цæрджытæ равзарынц сахары сæргълæууæджы.

2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ Буэнос-Айресы сахары цæрынц 2&amp;nbsp;891&amp;nbsp;082 адæймаджы, афтæ хуынд Стыр Буэнос-Айресы мегаполисы та — 12 милуанæй фылдæр. Уымæй у Аргентинæйы стырдæр æмæ Хуссар Америкæйы 8-æм стырдæр сахар.

Æхсæнадæмон рейтинг GaWC-мæ гæсгæ Буэнос-Айрес у Альфæ-сахарты ’хсæн — [[Амстердам]], [[Мæскуы]] æмæ [[Брюссель|Брюсселы]] æмрæнхъ&lt;ref name=&quot;lboro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html|title=The World According to GaWC 2012|date=2014-01-13|lang=en|accessdate=2014-04-13|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015239/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2097720_2097718_2097716,00.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SbL&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.spottedbylocals.com/blog/alpha-beta-and-gamma-cities/|title=Alpha, Beta and Gamma cities (updated 2013)|author=Bart van Poll|date=2013-03-08|publisher=Spotted by Locals|lang=en|accessdate=2014-04-13|archive-date=2015-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410030348/http://www.spottedbylocals.com/blog/alpha-beta-and-gamma-cities/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Цæрджытæ ==
[[Файл:Gran Buenos Aires.svg|мини|галиу|Æрмæстдæр бурбын хай у Буэнос-Айресы автономон сахар, цъæх æмæ розæхуыз сты аггломерацийы иннæ хæйттæ (Стыр Буэнос-Айрес æмæ [[Ла-Платæ (сахар)|Ла-Платæ]])]]
Стыр Буэнос-Айресы мегаполисы цæрынц 12,6 милуан адæймаджы. Уыдонæй сæ фылдæр сты [[испайнаг адæм|испайнаг]], [[италиаг адæм|италиаг]] æмæ [[Францаг адæм|францаг]] равзæрды адæм. Сахары ис араббах, дзуттаг, сомихаг, япойнаг æмæ иннæ æхсæнæдтæ дæр. Ныртæккæ кусынмæ чи æрбацæуы сахармæ, уыдон сты Аргентинæйы алы провинцийæ æмæ сыхагон бæстæтæй — уæлдайдæр Парагвай æмæ Боливийæ. 

Кæддæры европæйаг эмигранттæн се ’взæгтæ рох сты, уыдонæй фылдæр дыккаг-æртыккаг фæлтары æрмæстдæр испайнагау дзурынц, фæлæ бæстæйы испайнаг æвдисы италиаг тæваджы миниуджытæ. 

== Дин ==
Сахары уырнджытæй фылдæр хай сты католиктæ, ис ма дзы пысылмæттæ, рæстуырнæг чырыстæттæ, фæлæ диныл хаст адæм бирæ не сты, либералон царды уаджы фæрцы. Буэнос-Айресы кусы рæстуырнæг Сыгъдæг Æртæиууоны аргъуан (æнæканонон еклезийы дæлбар)&lt;ref name=&quot;Русский храм в Буэнос-Айресе&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://zarubezhje.narod.ru/texts/chss_0850.htm
 |title        = Русский храм в Буэнос-Айресе: К столетию со времени освящения
 |lang         = 
 |publisher    = http://zarubezhje.narod.ru
 |accessdate   = 2012-06-02
 |archive-date = 2010-11-13
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20101113004742/http://zarubezhje.narod.ru/texts/chss_0850.htm
 |deadlink     = no
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Buenos Aires Argentina Temple&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ldschurchtemples.com/buenosaires/
 |title        = Buenos Aires Argentina Temple
 |lang         = en
 |publisher    = http://www.ldschurchtemples.com
 |accessdate   = 2012-06-02
 |archiveurl   = https://www.webcitation.org/6BRwdYSS6?url=http://www.ldschurchtemples.com/buenosaires/
 |archivedate  = 2012-10-16
}}&lt;/ref&gt;, Сæрибары синагогæ, Уырыссаг рæстуырнæг еклезийы Аргентинаг æмæ Хуссар Америкæйы епархи кусы Буэнос-Айресæй. 

Аргентинæйы дзуттаг æхсæнад у Америкæйы æрытккаг стырдæр (АИШ æмæ Канадæйы фæстæ), у æппæт цæрджытæй 0,5% бæрц, уыдонæй фылдæр хай — 165 мин адæймаджы — цæрынц Буэнос-Айресы сахары&lt;ref name=&quot;World Jewish Population&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.simpletoremember.com/vitals/world-jewish-population.htm#_ftnref1
 |title       = World Jewish Population
 |lang        = en
 |publisher   = www.simpletoremember.com
 |accessdate  = 2012-06-02
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6EzJri1DT?url=http://www.simpletoremember.com/vitals/world-jewish-population.htm#_ftnref1
 |archivedate = 2013-03-09
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World Jewish Population, 2010&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.jewishdatabank.org/Reports/World_Jewish_Population_2010.pdf
 |title       = Metropolitan Areas with Largest Core Jewish Populations, 1/1/2010
 |lang        = en
 |publisher   = www.jewishdatabank.org
 |accessdate  = 2012-06-02
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6EzJsCbJn?url=http://www.jewishdatabank.org/Reports/World_Jewish_Population_2010.pdf
 |archivedate = 2013-03-09
}}&lt;/ref&gt;. Ис цалдæр синагогæйы æмæ культурон центры. 1994-æм азы 18 июлы террористтæ срæмыгътой дзуттаг центр AMIA, уыцы теракты фæмардысты 85 адæймаджы. 

Буэнос-Айресы [[пысылмон дин]]ы æртæ артдзæсты сты [[Къарол Фахды номыл пысылмон культурон центр]] (байгом и [[2000-æм аз]]ы), Аргентинæйы пысылмон центр æмæ Аргентинæйы пысылмон организаци&lt;ref name=&quot;Se inaugura &quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://edant.clarin.com/diario/2000/09/25/s-03801.htm
 |title       = Se inaugura la mezquita más grande de Sudamérica
 |lang        = es
 |publisher   = [[clarin]]
 |accessdate  = 2012-06-02
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6EhvlI3qM?url=http://edant.clarin.com/diario/2000/09/25/s-03801.htm
 |archivedate = 2013-02-26
}}&lt;/ref&gt;.

== Экономикæ ==
Буэнос-Айресы сахар у бæстæйы ахсджиагдæр порт, Аргентинæйы импорты 70% цæуы уый ууылты. Уый у бæстæйы финансон-индустрион центр дæр. Сахары кусын машинæаразæг, рог æмæ полиграфион индустрийы куыстуæттæ. Рæзы туризм, фылдæр кæны уазæгдæтты нымæц. 

Сахары бюджет у 6 млрд доллæры бæрц. Бюджеты 26% æрвыст цæуынц ахуырадмæ, 22% — æнæниз хъахъхъæнынмæ, 17% — паддзахадон лæггæдтæм æмæ инфраструктурæмæ&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://estatico.buenosaires.gov.ar/areas/hacienda/presupuesto2011/pdf/02_proyecto_de_ley_de_presupuesto_2011.pdf
 |title       = Presupuesto 2011
 |lang        = es
 |publisher   = http://estatico.buenosaires.gov.ar
 |accessdate  = 2011-02-25
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6BcKHPRaX?url=http://estatico.buenosaires.gov.ar/areas/hacienda/presupuesto2011/pdf/02_proyecto_de_ley_de_presupuesto_2011.pdf
 |archivedate = 2012-10-23
}}&lt;/ref&gt;. 

Машинæаразæг индустрийы куыстуæтты ’хсæн ис хæдтулгæ уадзæг заводтæ — Ford, Chrysler, Toyota, Peugeot æмæ æндæртæ, хъæууон хæдзарадон техникæ уадзæг заводтæ æмæ иннæтæ. Аргентинæ цы хæринæгтæ рæзын кæны, уыдон ракæнынц, райсынц сæ ссад, крахмал, сæн, зети, иннæ хойрæгтæ. Сахары порты аразынц ног наутæ. 

Буэнос-Айресы цæуы арæзтад, аразынц ног цæрæн хæдзæрттæ. 

== Транспорт ==
Сахары кусынц автобусы 135 маршруты. [[Буэнос-Айресы метрополитен|Метройы]] системæ рæзы, ис дзы æхсæз хаххы, уыдонæй дæргъвæтиндæр у 11,8 км. 2012-æм азы онг куыста трамвай дæр. Сахары ис авд æхсæнвæндаджы вакзалы, æхсæнвæндагæй пайда кæнынц сахары мидæг цæуынæн дæр. Ис велосипедон фæндæгты хызæг дæр.

[[Файл:Skyline Puerto Madero.jpg|800px|мини|астæу|Пуэрто-Мадейройы сых æхсæвыгон]]

== Кæс ноджы ==
* [[Ла-Бокæ‎]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Хуссар Америкæйы сæйраг сахартæ}}
{{Аргентинæйы административон дих}}
{{Аргентинæйы сахартæ}}
{{Мегæсахартæ}}

[[Категори:Буэнос-Айрес|*]]</text>
      <sha1>c50wutbfotln7hd30n0dlk0gljsotgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краснодар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6337</id>
    <revision>
      <id>596384</id>
      <parentid>594153</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22943" sha1="9npya1ocbo88uz0ro61t0o7yryxcd54" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Краснодар
 |Оригиналон ном          = {{lang-ru|Краснодар}}
 |Ныв                     = 
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 45 |lat_min = 02 |lat_sec = 
  |lon_deg = 38 |lon_min = 59 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Краснодары край
 |Регион таблицæйы        = Краснодары край
 |Районы тип              = 
 |Район                   = 
 |Район таблицæйы         = 
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 1793
 |Раздæры нæмттæ          = {{НП-ПН|1920|Екатеринодар}}
 |Статус кæдæй            = 1867
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 840
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 1 154 885
 |Сфысты аз               = 2025
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = +7 861
 |Посты индекстæ          = 350000-350921
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Краснода́р''' ([[1920-æм аз]]ы агъоммæ — ''Екатеринодар'') у сахар [[Уæрæсе]]йы, [[Краснодары край]]ы административон центр&lt;ref name=&quot;БРЭ-ТОМ-15&quot;&gt;{{чиныг|автор= Матвеев О.В. |заглавие=Краснодар |ссылка= https://bigenc.ru/geography/text/2106805 |ответственный=председ. [[Осипов, Юрий Сергеевич|Ю.С. Осипов]] и др., отв. ред. С.Л. Кравец|рауагъд=[[Большая Российская Энциклопедия]] (в 30 т.)|место=Москва|издательство=Научное издательство «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» |аз=2010 |том=15. Конго - Крещение |страницы= 600 |страниц=766 |isbn=978-5-85270-346-0 |тираж=60000|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Цæрынц дзы 1 154 885 цæрæджы (2025)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/russia/gorodkrasnodar/|title=Krasnodar City|accessdate=2025-12-25|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;. Краснодарæй [[Сау денджыз]]мæ 120 км ис, [[Азовы денджыз]]мæ — 140 км æмæ [[Мæскуы]]мæ та — 1300 км&lt;ref name=&quot;Яндекс.Карты&quot;&gt;[[Яндекс.Карты]]-мæ гæсгæ&lt;/ref&gt;. Краснодар æд йæ алфамбылай лæугæ хъæутæ у [[муниципалон сконд сахар Краснодар]]ы мидæг, скондæн ис ''сахарон зылды'' статус.

Краснодары сахар у Цæгат Кавказ æмæ Хуссар федералон зылды ахсджиаг экономикон æмæ культурон центр. Хонынц æй Хъобаны сæйраг сахар дæр&lt;ref&gt;{{cite web
 |date         = 17.11.2004
 |url          = http://www.newizv.ru/news/2004-11-17/15385/
 |title        = Эстонцы в Краснодаре. Столица Кубани впервые принимает футбольный матч мирового уровня
 |publisher    = newizv.ru
 |accessdate   = 2010-5-31
 |lang         = ru
 |archive-date = 2016-03-08
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160308043520/http://www.newizv.ru/sport/2004-11-17/15385-estoncy-v-krasnodare.html
 |deadlink     = yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |date = 11.08.2006
 |url           = https://newdaynews.ru/kavkaz/78792.html
 |title         = Флаг кубанской столицы водрузят на вершине Арарата
 |publisher     = РИА «Новый Регион — Кавказ»
 |accessdate    = 2010-5-31
 |lang          = ru
}}&lt;/ref&gt;, æмæ [[Уæрæсейы сæйраг сахартæ|Уæрæсейы Хуссары сæйраг сахар]] дæр&lt;ref&gt;{{cite web
 |date        = 11.12.2006
 |url         = http://www.rtr.spb.ru/vesti/vesti_2006/news_detail.asp?id=9086
 |title       = Пример употребления термина в нейтральных источниках
 |publisher   = rtr.spb.ru
 |accessdate  = 2010-5-31
 |lang        = ru
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20250409154303/https://www.rtr.spb.ru/vesti/vesti_2006/news_detail.asp?id=9086
 |archivedate = 2025-04-09
 |deadlink    = yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |date         = 
 |url          = http://www.avtotransit.ru/krasnodar/
 |title        = Пример употребления термина в нейтральных источниках
 |publisher    = avtotransit.ru
 |accessdate   = 2010-5-31
 |lang         = ru
 |archive-date = 2011-11-30
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20111130194251/http://www.avtotransit.ru/krasnodar
 |deadlink     = yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |date = 26.02.2007
 |url           = http://bujet.ru/article/8514.php
 |title         = Пример употребления термина в нейтральных источниках
 |publisher     = bujet.ru
 |accessdate    = 2010-5-31
 |lang          = ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |date         = 
 |url          = http://mosintour.ru/default.asp?Id=1079
 |title        = Пример употребления термина в нейтральных источниках
 |publisher    = mosintour.ru
 |accessdate   = 2010-05-31
 |lang         = ru
 |archive-date = 2013-04-30
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20130430161733/http://mosintour.ru/default.asp?Id=1079
 |deadlink     = yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |date = 10.08.2010
 |url           = http://xn--11a.donnews.ru/Yuzhnoe-protivostoyanie_50
 |title         = Примерное описание и краткая история «конфликта» (мнение ростовчан)
 |publisher     = donnews.ru
 |accessdate    = 2012-10-19
 |lang          = ru
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/6BYc57i6Z?url=http://xn--11a.donnews.ru/Yuzhnoe-protivostoyanie_50
 |archivedate   = 2012-10-20
}}&lt;/ref&gt;.

[[РБК]] куыд фехъусын кодта, 2013-æм азы Краснодар уыдис æппæт Уæрæсейы тæккæ рæзгæ сахар&lt;ref&gt;{{cite web| author=| date=| url=http://www.rbc.ru/ratings/business/17/04/2015/55152ffc9a794745003d4b3d| title=Рейтинг РБК: 25 самых быстрорастущих городов России| publisher=// rbc.ru| accessdate=2015-12-7}}&lt;/ref&gt;.

== Географи ==
[[Файл:Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg|thumb|left|290px|Космосæй ист Краснодары къам, спутник [[Sentinel-2]], 2018 азы 8 сентябры]]
Краснодар æрбынат кодта Скæсæйнаг-Европæйаг быдыры, Хъобаны дæлвæзы, Краснодары крайы астæумæ хæстæг, цæугæдон Хъобаны рахиз фарсыл. Сахары рельеф у сабыр, быдираг, ныллæгдæр кæны цæгатырдæм. Денджызы æмвæзадæй Краснодар у 19-32 м бæрзонддæр.

Цæгатæй хуссармæ Краснодар кæны 20,6 км, скæсæнæй ныгуылæнмæ та — 30,1 км. Сахары фæзуат у 339,31 км²&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;Генеральный план муниципального образования город Краснодар, утверждённый решением городской Думы Краснодара от 26.01.2012 г. № 25 п.15 . Таблица 17.4.1 Баланс проектируемой территории г.Краснодара с учётом прирезки территорий по общественным слушаниям&lt;/ref&gt;.

Краснодар кæм лæууы, уыцы ран зæххæнкъуыстытæй тæссаг у. Тыхджын зæххæнкъуыст сахары никуы уыдис, фæлæ 1978-æм æмæ 2002-æм азты регистрацигонд æрцыдысты 4-5 баллы кæмæн уыд, ахæм зæххæнкъуыстытæ&lt;ref&gt;[http://o-kubani.ru/formy-relefa-krasnodarskogo-kraya.html Формы рельефа Краснодарского края] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013220137/http://o-kubani.ru/formy-relefa-krasnodarskogo-kraya.html |date=2016-10-13 }}&lt;/ref&gt;.

Сахары бынат тынг пайдайаг у экономикон цæстæнгæсæй. Сау денджызмæ сахарæй фæндаг у 78 км даргъ.

=== Бæстыхъæд ===
Красондар лæууы ромыл бæстыхъæды хуссар арæныл, ис ын континентонæй субтропиконмæ рацæугæ бæстыхъæд (''Cfa'' Кёппены классификацимæ гæсгæ).

Краснодары вæййы даргъ æмæ тæвд сæрд, цыбыр æмæ фæлмæн зымæг, кæцы райдайы январы фыццаг бонты.

=== Экологи ===
Краснодары экологи йæ сæрæн нæу. Æппæты актуалон проблемæ у, хæдтулгæтæ цы фæздæг калынц, уый. Сæйрагдæр магистралтæ кæм цæуынц, уыцы рæтты зианхæссæг буаргъæдтæ сты æдас къæпхæнæй фылдæр&lt;ref name=&quot;eco&quot;&gt;{{статья
 |автор = Привалова Н.М., Двадненко М.В.1, Шрамко Н.В.
 |заглавие = Эологическая ситуация в городе Краснодаре
 |ссылка = http://elibrary.ru/item.asp?id=26561500
 |издание = Международный журнал экспериментального образования	
 |тип = Журнал
 |место = Пенза
 |издательство = Издательский Дом «Академия Естествознания»
 |год = 2016
 |том = 
 |номер = 9—1
 |страницы = 71
 |issn = 1996-3947 }}&lt;/ref&gt;.

2015 азы кæронмæ алы 1000 краснодайрагмæ хауы 437 хæдтулгæйы, ома Уæрæсейы алы æндæр горæтæй фылдæр (Мæскуыйы мин адæймагмæ ис 417 хæдтулгæйы). Сæрды та хæдтулгæты нымæц рæзы иннæ регионтæй рбацæугæ адæмы руаджы&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt;.

Уæддæр Æрдзон ресурсты министрадмæ гæсгæ Краснодары уæлдæф у бæстæйы æртыккаг сыгъдæгдæр (500 мин адæймагæй фылдæр кæм цæры, уыцы сахарты хсæн)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mnr.gov.ru/upload/iblock/61a/21112017.pdf |title=Рейтинг экологического развития городов России 2017 |website=«Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации» |accessdate=2018-02-03 |archive-date=2018-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218213624/http://www.mnr.gov.ru/upload/iblock/61a/21112017.pdf |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Гидрографи ===
Сахары ууылты цæуы [[Хъобан (цæугæдон)|Хъобаны цæугæдон]], Цæгат Кавказы стырдæр дон. Йæ дæргъ у 870 км, бассейны фæзуат та — 57900 км². Цæугæдоны быдираг хайыл ис цалдæр донæвæрæны.

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |[[Файл:Джиджихабль и Краснодарское водохранилище сверху - panoramio.jpg|198x198px]]
|[[Файл:Kuban River in Krasnodar city. Water-carriage.jpg|центр|безрамки|221x221пкс]]
|[[Файл:Kuban River in Krasnodar city. Water-carriage. Residential area.jpg|центр|безрамки]]
|[[Файл:Karasun Krasnodar 001.jpg|200x200px]]
 |-
 |Краснодары донæвæрæн.
|Хъобаны цыд сахары мидæг.
|Хъобаны цæугæдон.
Микрорайон Хъобаны былгæрон.
|Уæллаг Покровскоейы цады уынд
([[Карасун]]).
 |}

== Истори ==
; Рагон истори
Ныгуылæн-Кавказаг археологион экспедицийы рардтытæм гæсгæ сахары мидæг ссардæуы меотаг цæрæнраны хæлддзæг, уыцы цæрæнраны адæм цардысты IV-III æнусты нæ эрæйы агъоммæ. Краснодармæ ’ввæхс Хъобаны дон-дон уыдис Боспораг паддахады фидаргонд сахар.

;Ног рæстæг
[[Файл:Krasnodar obelisk.jpg|thumb|Хъобаны хъазахъхъаг æфсады 200 азы сæххæсты кадæн обелиск]]
1860 азы Екатеринодар сси [[Хъобаны облæст]]ы центр. Сахары статус уый райста 1867 азы. Регионмæ æфсæнвæндаг куы бауагътой, Краснодар райрæзти æмæ сси æппæт Цæгат Кавказы ахсджиаг транспортон æлхынцъ&lt;ref&gt;{{cite web
 |date = 
 |url           = http://www.personalguide.ru/towns/914/
 |title         = История, достопримечательности, климат, рекреационные и туристические ресурсы, фотогалерея Городов России. Краснодар
 |publisher     = ''personalguide.ru''
 |accessdate    = 2011-5-18
 |lang          = ru
}}&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Obelisk to Red Army soldiers who liberated Ekaterinodar city in 1920.jpg|thumb|left|Сырхæфсæддонты кадæн обелиск.]]
[[Мидхæст]]ы рæстæг Екатеринодар уыд Урс Хуссары сæйраг сахар&lt;ref&gt;{{статья|автор=Тхоржевский С. С.|заглавие=Вступительная заметка к путевому дневнику А. А. Эйлера|ссылка=http://dlib.eastview.com/browse/doc/2521739|издание=Звезда|год=2002|номер=1|страницы=88}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья|автор=Семанов С. Н.|заглавие=Некоторые исторические реалии «Тихого Дона»|издание=Вопросы истории|год=1977|номер=5|страницы=128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.referun.com/n/istoriya-goroda-ekaterinodara-krasnodara-v-pervoy-treti-xx-veka |title=История города Екатеринодара — Краснодара в первой трети XX века |accessdate=2011-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171015095035/http://www.referun.com/n/istoriya-goroda-ekaterinodara-krasnodara-v-pervoy-treti-xx-veka |archivedate=2017-10-15 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ekaterinodar.com/history/xxcentury/time/|title=Екатеринодар в период исторических потрясений первых десятилетий XX в. «Времени мера исполнилась» (М. Волошин)|author=|date=|website=История города|publisher=Екатеринодар.com|accessdate=2011-09-09|lang=|archive-date=2012-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211225530/http://www.ekaterinodar.com/history/xxcentury/time/|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

1920 азы 17 мартъийы сахар байстой РККА-йы æфсæддонтæ. Хицæуиуæг кæнын байдыдта Хъобаны æххæстгæнæг комитет. Уыцы иу аз Мидхъуыддæгты наркоматы уынаффæмæ гæсгæ сахары ном баивтой Краснодарыл&lt;ref&gt;{{cite web
 |date = 
 |url           = http://www.edukuban.ru/obsheeobr/kubanoved/imya_Ekaterina/Pereimenovanie.doc
 |title         = Переименование г. Екатеринодара
 |publisher     = Официальный сайт департамента образования и науки Краснодарского края
 |accessdate    = 2010-12-4
 |lang          = ru
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/617pTJd2G?url=http://www.edukuban.ru/obsheeobr/kubanoved/imya_Ekaterina/Pereimenovanie.doc
 |archivedate   = 2011-08-22
}}&lt;/ref&gt;.

; Советон дуг
1922-36 азты Краснодары бадтис Адыгъейаг автономон облæсты æххæстком дæр, ома сахар Адыгъейы сæйраг сахары роль хъазыди, фæлæ Адыгъейаг облæсты сконды нæ уыдис&lt;ref&gt;Адыгейская (Черкесская) автономная область // Большая советская энциклопедия, т. 1, М., 1926&lt;/ref&gt;.

1933 азы скуыста аэропорт «Пашковский».

1942 азы 9 августы сахар байстой немыц æмæ се ’мцæдисонтæ. Оккупацийы рæстæг фæмардысты 13 минæй фылдæр советон граждæнтæ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kuban-monument.ru/region/krasnodar/page4/ |title=Памятник 13 тысячам краснодарцам — жертвам фашистского террора |accessdate=2016-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806194440/http://kuban-monument.ru/region/krasnodar/page4/ |archivedate=2016-08-06 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.  1943 азы 12 февраля сахар ссæрибар кодтой Сырх æфсады хæстонтæ.

== Цæрджытæ ==
Советон Цæдис куы фехæлдис, уæд æппæт Уæрæсейы цæрджыты нымæц кодта къаддæр, фæлæ Краснодары цæрджыты нымæц æрмæстдæр рæзы. Сахармæ цæрынмæ æрбацæуынц, Цæгаты чи фæкуыста, уыцы адæм&lt;ref&gt;[http://www.irn.ru/articles/8672.html Рейтинг городов России по спросу на жильё]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0223/analit02.php Мигранты и рынки труда крупных российских городов: согласование взаимных интересов]&lt;/ref&gt;.

Иу кæнæ дыууæ хатты сахары администраци не схъæр кодта, милуан цæрæгæй фылдæр горæты кæй ис, уый&lt;ref name=&quot;million&quot;&gt;{{cite web
 |date = 20.04.2007
 |url           = http://www.yuga.ru/news/94272/
 |title         = Краснодар станет миллионником в ближайшие 5 лет
 |publisher     = yuga.ru
 |accessdate    = 2010-4-16
 |lang          = ru
}}&lt;/ref&gt;. Фæлæ цæрджыты сфыстмæ гæсгæ уыцы нымæц адæм нæма цæрынц Краснодары.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Краснодарском крае численность населения за восемь лет выросла на 2 % |url=http://www.perepis-2010.ru/news/detail.php?ID=6474&amp;sphrase_id=70703 |access-date=2019-11-04 |archive-date=2011-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105223002/http://www.perepis-2010.ru/news/detail.php?ID=6474&amp;sphrase_id=70703 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Националон сконд ===
2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://krsdstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/krsdstat/resources/e105100040b4a742a3f5e7367ccd0f13/pub-04-04.pdf|title=Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Краснодарского края|access-date=2019-11-04|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305173103/http://krsdstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/krsdstat/resources/e105100040b4a742a3f5e7367ccd0f13/pub-04-04.pdf|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
{|class=&quot;standard sortable&quot;
|-
!Адæмыхатт
!Нымæц, &lt;br&gt; ад.
!Адæмыхатт чи &lt;br&gt;бацымыдтой,&lt;br&gt;уыдоны хай&lt;br&gt; %
|-
|[[уырыссæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 654 701
| align=&quot;right&quot; | 87,88 %
|-
|[[сомихæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 26 970
| align=&quot;right&quot; | 3,62 %
|-
|[[украинæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 10 582
| align=&quot;right&quot; | 1,42 %
|-
|[[адыгъейæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 6309
| align=&quot;right&quot; | 0,87 %
|-
|[[белорусæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 2098
| align=&quot;right&quot; | 0,28 %
|-
|[[тæтæйрæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 2007
| align=&quot;right&quot; | 0,27 %
|-
|[[грекъæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 1509
| align=&quot;right&quot; | 0,20 %
|-
|[[гуырдзиæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 1489
| align=&quot;right&quot; | 0,20 %
|-
|[[азербайджайнæгтæ]]
| align=&quot;right&quot; | 1417,5
| align=&quot;right&quot; | 0,19 %
|-
|æндæр
| align=&quot;right&quot; | 14 753
| align=&quot;right&quot; | 2,04 %
|-
|нæ бацамыдтой адæмыхатт
| align=&quot;right&quot; | 23 160
| align=&quot;right&quot; | 3,11 %
|-
|Æдæппæт сфыст адæм
| align=&quot;right&quot; | 744 995
| align=&quot;right&quot; | 100 %
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Краснодары крайы сахартæ}}
{{Цæугæдон Хъобаныл цæрæнуæттæ}}

[[Категори:Краснодар|*]]</text>
      <sha1>9npya1ocbo88uz0ro61t0o7yryxcd54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плиты Иссæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8455</id>
    <revision>
      <id>596392</id>
      <parentid>573576</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="ddetuxqy20hbuu26fh27w2j4pg421qb" xml:space="preserve">{{Æфсæддон архайæг}}
'''Плиты Алыксандыры фырт Иссæ''' ([[1903-æм аз]]ы [[25 ноябры|12 (25) ноябры]], [[Зæронд Бæтæхъойыхъæу]] — [[1979]] азы [[6 февралы]]) уыдис советон [[инæлар]]. Дыууæ хатты ссис [[Советон Цæдисы хъæбатыр]] æмæ [[Манголы Адæмон Республикæ]]йы хъæбатыр дæр. У ирон кадджындæр хæстонтæй иу. Æфсады службæ кодта [[1922]] азæй.

Плиты Иссæ йæ хъæбатырдзинады тыххæй бирæ хæрзиуджытæй хорзæхгонд æрцыдис. Се ’хсæн Ленины æхсæз ордены, Сырх Тырысайы æртæ ордены, Суворовы фыццаг къæпхæны дыууæ ордены, Кутузовы фыццаг къæпхæны орден.

[[1985-æм аз]]ы [[Дзæуджыхъæу]]ы байгом ис йæ хæдзар-музей. 

== Цардафыст ==
Иссæ райгуырд 1903 азы 25 ноябры Бæтæхъойыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. Йæ фыд Алыксандр, ацæргæ лæг уæвгæйæ, исты бакусыны охыл ацыд [[Канадæ]]мæ æмæ уым 1908-1912 азты фæкуыста шахтæты. Цыдæр æхцатæ сæрвыста йæ мадæн.

1918 азы уалдзæджы Иссæ каст фæцис Дзæуджыхъæуы реалон училище. 

1922 азы 1 мартъийы Иссæ бацыд Кавказаг Сæрмагонд æфсады къордмæ. Уым йæхи хъæппæрисджынæй кæй равдыста, уымæ гæсгæ йæ ахуырмæ арвыстой Ленинграды бæхджын æфсады училищемæ.

Иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ дзы куы бакаст, уæд æй 1926 азы снысан кодтой Краснодары хæххон адæмты бæхджын æфсады скъолайы ахуырдзауты командирæй. 1930 азы дарддæр йæ ахуыр ахæццæ кодта Фрунзейы номыл æфсæддон Академийы. Академийы фæстæ Иссæ нысангонд æрцыд Киевы æфсæддон зылды 2-аг бæхджын корпусы 5-æм дивизийы оперативон къорды хицауæй.

1936 азы йæ арвыстой [[Мангол|Манголимæ]]. [[Улан-Батор]]ы цæттæ кодта афицерты кадртæ. Бæстæйы разамынд Иссæйы схорзæхджын кодта Сæууон стъалыйы орденæй. 1939 азы булкъон Плиты И.А. снысан кодтой 6-æм бæхджын дивизийы 32-æм полчъы командирæй. Йæ полкъимæ архайдта Ныгуылæн Белоруссийы хæстон стæры, йæхи дзы равдыста дæсны разамонæгæй, æмæ йæ айстой Генералон штабы æфсæддон Академимæ.&lt;ref&gt;Багаты Аврам. Æртæ гуыппырсары. Журнал «[[Мах дуг]]», 2013 аз, №11&lt;/ref&gt;

[[Ныв:Pliev1.jpg|thumb|left|300px|Плиты Иссæйы цырт [[Дзæуджыхъæу]]ы]]

== Æддаг æрмæг ==
* ПТРК «Алани» [https://web.archive.org/web/20250226125449/http://www.alaniatv.ru/ossetiannews/2869---ae-aeae--107- Абон Плиты Иссæйыл сæххæст уыдаид 107 азы]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-биографи}}

[[Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ]]
[[Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты]]
[[Категори:Инæлартæ]]
[[Категори:Плитæ|Иссæ]]
[[Категори:Зæронд Бæтæхъойыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]]
[[Категори:Зындгонд ирæттæ]]</text>
      <sha1>ddetuxqy20hbuu26fh27w2j4pg421qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эфиопи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8537</id>
    <revision>
      <id>596407</id>
      <parentid>591222</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="o0oqwvx6qmfdpopymfos4tl0s7rb01o" xml:space="preserve">{{Паддзахад2
 |Ирон ном = Эфиопийы Федеративон Демократон Республикæ 
 |Оригиналон ном = {{lang-am|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}&lt;br&gt;{{lang-om|Federaalawaa Dimokraatawaa Repabliikii Itoophiyaa}}&lt;br&gt;{{lang-ti| ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}
 |Гуырынон хауæн = Эфиопийы
 |Тырыса = Flag of Ethiopia.svg
 |Герб = Coat of arms of Ethiopia.svg
 |Девиз =
 |Гимны ном = Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya
 |Картæ = Ethiopia in its region.svg
 |Æвзаг = [[Амхараг æвзаг|амхараг]]
 |Хæдбар сси = Х æнус нæ э. а.
 |Сæйраг сахар = [[Аддис-Абебæ]]
 |Стырдæр сахартæ = [[Аддис-Абебæ]]
 |Хицауиуæджы хуыз = [[Республикæ]]
 |Хицæутты титултæ = Президент &lt;br /&gt; Премьер-министр
 |Хицæуттæ = [[Сахле-Ворк Зевде]]&lt;br /&gt;[[Абий Ахмед Али]]
 |Фæзуат = 1104300
 |Доны процент = 0,7
 |Цæрджытæ = 75067000
 |Сфысты аз = 2006
 |Æнгомад = 70
 |ÆМП = 60,099 млн
 |ÆМП хынцыны аз =
 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 109
 |ÆМП иу адæймагмæ = 823
 |Валютæ = [[Бырр]] (ETB)
 |Домен = [[.et]]
 |Телефонон код = 251
 |Сахатон таг = +3
}}
'''Эфио́пи''' ({{lang-am|ኢትዮጵያ}}), официалон ном у '''Эфиопийы Федеративон Демократон Республикæ''' ({{lang-am|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}) у [[Скæсæн Африкæ]]йы паддзахад, хауы [[Африкæйы Сыкъа]]йы регионмæ. Йæ сæйраг сахар у [[Аддис-Абебæ]]. Парламентон республикæ.

Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ Эфиопи ахсы дунейы 13-æм бынат, цæрынц дзы 108 милуан адæймаджы. Уыдонæй кæсын-фыссын зонынц æрдæгмæ ’ввæхс. Сахарты цæрынц æрмæстдæр 21%, иннæтæ кæнынц [[хъæууон хæдзарад]]ы куыст — рæзын кæнынц [[къофи]], [[бæмбæг]], [[æфсирджынтæ]], [[картоф]].

Дæргъвæтин [[мидхæст]]ы фæстиуæгæн [[1993-æм аз]]ы Эфиопийæ ахицæн ног паддзахад — [[Эритрей]], æмæ уый тыххæй Эфиопийæн нал и [[денджыз]]мæ бацæуæн. Æхсæнадæмон базар кæнынæн бæстæ пайда кæны æнæбанымад паддзахад [[Сомалиленд]]ы порттæй. Афтæмæй у дунейы тæккæ бирæцæрæгджын паддзахад, денджызмæ бацæуæн кæмæ нæй, уыдоны ’хсæн.

[[Файл:Ethiopia_shaded_relief_map_1999,_CIA.jpg|thumb|300px|Эфиопийы картæ]]
[[Файл:Blue Nile Falls 02.jpg|thumb|right|300px|Æрвхуыз Нилы æхсæрдзæн]]

== Æддаг æрмæг ==
* [https://web.archive.org/web/20090213044519/http://abesin.ru/ Абиссинийы истори] {{ru}}
* [https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#ethiopia Эфиопийы нæуæг историйыл æрмæджытæ] {{ru}}

{{къæртт-Эфиопи}}
{{Африкæ}}

[[Категори:Эфиопи|*]]</text>
      <sha1>o0oqwvx6qmfdpopymfos4tl0s7rb01o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парижы метрополитен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10270</id>
    <revision>
      <id>596390</id>
      <parentid>553450</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1545" sha1="qze5ojahkp9yudykooh230ohhk7kh02" xml:space="preserve">{{Метрополитен
 | название                   = Парижы метрополитен
 | оригинальное название      = Métro de Paris
 | логотип                    = Metro-M.svg
 | ширина лого                = 
 | изображение                = 
 | ширина                     = 
 | тип = [[метрополитен]]
 | страна = {{Флагификаци|Франц}}
 | расположение = [[Париж]]
 | дата открытия = [[1900]]
 | длина сети = 224 км
 | число станций = 308
 | число линий = 16
 | дневной пассажиропоток = 4,1 млн 
 | годовой пассажиропоток = 1506 млн&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stif.org/IMG/pdf/RA_2011_BD.pdf |title=Rapport d'activité. STIF, l'Autorité organisatrice des transports publics en Île-de-France |access-date=2013-07-20 |archive-date=2013-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002075158/http://www.stif.org/IMG/pdf/RA_2011_BD.pdf |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; (2011)
 | схема линий = Carte Métro de Paris.jpg
}}
'''Парижы метро''' кæнæ '''Парижы метрополитен''' ({{lang-fr|Métro de Paris}}) у [[Париж]]ы тагъд дæлзæхх дзыллон транспорты системæ.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}

[[Категори:Метрополитентæ бæстæмæ гæсгæ]]
[[Категори:Париж]]</text>
      <sha1>qze5ojahkp9yudykooh230ohhk7kh02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзæуджыхъæуы трамвай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12747</id>
    <revision>
      <id>596382</id>
      <parentid>596352</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="0b7y9ls4uyl4839h7unbh4vp2u3x6kb" xml:space="preserve">{{Infobox
|класс_тела        = 
|стиль_тела        = 
|вверху            = Дзæуджыхъæуы трамвай
|стиль_вверху      = 
|изображение       = [[Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|270px]]
|подпись           = 
|стиль_подписи     = 
|стиль_заголовков  = 
|метка1            = Тип
|текст1            = Трамвайон системæ
|метка2            = Ран
|текст2            = [[Дзæуджыхъæу]], [[Цæгат Ирыстон]]
|метка3            = Бындурæвæрд
|текст3            = [[1904-æм аз]]ы [[6 августы]]
|метка4            = Маршрутты нымæц
|текст4            = 8
|метка9            = Дæргъ
|текст9            = 46,5 км
|стиль_внизу       = 
|внизу             = [[Файл:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] '''[[c:Category:{{#property:p373}}|Дзæуджыхъæуы трамвай]]'''
}}
'''Дзæуджыхъæуы трамвайы''' фыццаг хахх скуыста [[1904-æм аз]]ы [[16 августы]]&lt;ref name=&quot;tram&quot;&gt;Н. М. Семенов. Владикавказскому трамваю — 100 // Пантограф. 2005 г. №№ 1 (15), 4 (18)[http://laser09.narod.ru/Semenov_Vlad_100let.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006094854/http://laser09.narod.ru/Semenov_Vlad_100let.htm |date=2012-10-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«3 августа открыто движение электрического трамвая во Владикавказе. Весь доход от продажи
билетов, как в этот день, так и в следующий день, 4 августа, будет внесен в пользу чинов действующей армии и флота на Дальнем Востоке и их семейств». // Газет «Кавказ». 1904-æм азы 5 (18) августы [http://forum.tr.ru/read.php?1,486638,page=8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119023620/http://forum.tr.ru/read.php?1,486638,page=8 |date=2012-01-19 }}&lt;/ref&gt;.

[[1913-æм аз]]мæ фæндаджы дæргъ схæццæ 12,5 километрмæ. Транспортон куыстуаты уыд 24 вагоны, уыдонæй 19 — моторджын&lt;ref&gt;[http://forum.tr.ru/read.php?1,174493 Тархов С.А., Институт географии РАН. Владикавказскому трамваю — 100 лет]&lt;/ref&gt;.

Ныртæккæ [[Дзæуджыхъæу]]ы [[трамвай]]ы фæндагæн йæ дæргъ у 27,8 км. Хæххытыл кусынц 66 вагоны, уыдонæй ногдæр сты, раздæр скæсæйнаг [[Герман]]ы чи куыстой, уыцы [[Татра-4Д]] модельтæ. Уыдонæй 8 сты [[Лейпциг]]æй (æрбаластой сæ [[1996-æм аз]]ы), иу — [[Шверин]]æй, иу — [[Хемниц]]æй, 17 [[Дрезден]]æй ([[2002]]) æмæ ноджы цалдæр — [[Магдебург]]æй ([[2008]]).

2021-æм азы декабры Дзæуджыхъæумæ æрбаластой ног вагон «Уралтрансмаш»-æй æмæ йæ фæлварын райдыдтой, 2022-æм азы æрбаласдзысты дыууиссæдз ног ахæм вагоны&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120175122/https://newstracker.ru/news/city/23-12-2021/novyy-tramvay-iz-vladikavkaza-otpravili-na-dorabotku |archivedate=2022-01-20 |title=Archive copy |url=https://newstracker.ru/news/city/23-12-2021/novyy-tramvay-iz-vladikavkaza-otpravili-na-dorabotku |access-date=2022-01-20 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Ныв:Хранитель гор Могучий барс.jpg|thumb|right|300px|Фыранчы тыххæй тематикон трамвай]]
[[Ныв:Немецкая надпись во владикавказском трамвае.jpg|thumb|right|300px|Немыцаг граффити Дзæуджыхъæуы трамвайы салоны]]

== Маршруттæ ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! 
! Маршрут
|-
! 1
| Дзæуджыхъæуы уынг — Чапаевы уынг
|-
! 2
| ОЗАТЭ — Тельманы уынг
|-
! 4
| Дзæуджыхъæуы уынг — Чапаевы уынг
|-
! 5
| Доны станцæ — Тельманы уынг
|-
! 7
| [[Къостайы проспект]] — Чапаевы уынг
|-
! 8
| [[Къостайы проспект]] — Чапаевы уынг
|-
! 9
| Доны станцæ — Тельманы уынг
|-
! 10
| ОЗАТЭ — Тельманы уынг
|-
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Дзæуджыхъæу}}

[[Категори:Трамвайон системæтæ алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Уæрæсейы трамвайон системæтæ]]
[[Категори:Дзæуджыхъæуы транспорт|Трамвай]]</text>
      <sha1>0b7y9ls4uyl4839h7unbh4vp2u3x6kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цхета</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12864</id>
    <revision>
      <id>596405</id>
      <parentid>577869</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="mkit8u3qhdyop9x6y1p09pm9dkjrz9v" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Цхета
 |Оригиналон ном          = {{lang-ka|მცხეთა}}
 |Ныв                     = 
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Гуырдзыстон
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              =    
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 41|lat_min = 51|lat_sec = 00
  |lon_deg = 44|lon_min = 43|lon_sec = 00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Гуырдзыстоны административон дих{{!}}Регион
 |Регион                  = Цхета-Мтианет
 |Регион таблицæйы        = Цхета-Мтианет
 |Районы тип              = Гуырдзыстоны муниципалитеттæ{{!}}Муниципалитет
 |Район                   = Цхетайы муниципалитет
 |Район таблицæйы         = Цхетайы муниципалитет
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = IV æнус нæ э. а.
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 1956
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 
 |Сфысты аз               = 
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +4
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Цхета'''&lt;ref&gt;[[Гæдиаты Секъа]]. [http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml Хъуды Цыппу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812112030/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Джыккайты Шамил]]. Ирон таурæгътæ — Дзæуджыхъæу: Ир, 1989. 461 ф.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Хуссар Ирыстоны топоними|I}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ka|მცხეთა}}) у сахар [[Гуырдзыстон]]ы, цæугæдæттæ [[Къуар]] æмæ [[Арагуи]] кæм иу кæнынц, уыцы раны цур, [[Тбилис]]æй цалдæр километры цæгатырдæм.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Къæртт-Гуырдзыстон}}
{{Гуырдзыстоны сахартæ}}
{{Цхетайы муниципалитет}}

[[Категори:Цхета|*]]</text>
      <sha1>mkit8u3qhdyop9x6y1p09pm9dkjrz9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Æвзист</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12924</id>
    <revision>
      <id>596369</id>
      <parentid>569429</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5190" sha1="2yi8l6xy0v7n32afkivxbbljcdjktgy" xml:space="preserve">{{Химион элемент
| имя = Æвзист / Argentum (Ag)
| номер = 47
| вверху = [[Æрхуы|Cu]]
| внизу = [[Сыгъзæрин|Au]]
| изображение = Silver crystal.jpg
| подпись = 
| внешний вид = 
| атомная масса = 107,8682(2)&lt;ref name=&quot;iupac atomic weights&quot;&gt;{{статья|автор=Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu.|заглавие=Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report)|ссылка=http://iupac.org/publications/pac/85/5/1047/|язык=en|издание=[[Pure and Applied Chemistry]]|год=2013|том=85|номер=5|страницы=1047–1078|doi=10.1351/PAC-REP-13-03-02|archivedate=2014-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140205213140/http://www.iupac.org/publications/pac/85/5/1047/|issn=0033-4545}}&lt;/ref&gt;
| радиус атома = 145,4&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://old.bigenc.ru/chemistry/text/3658331|title=Серебро|author=Л. Ю. Аликберова (Применение), Л. И. Авилова, С. В. Кузьминых (Исторический очерк)|website=Большая Российская энциклопедия 2004 - 2017|publisher=Большая Российская энциклопедия|access-date=2023-02-11|archive-date=2023-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230211212756/https://old.bigenc.ru/chemistry/text/3658331|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
| энергия ионизации 1 = 731&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot; /&gt; (7,57)&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://www.chem21.info/page/242194247117145191235152220232144188128164242124/|автор=О.Н. Григоров и коллектив авторов|заглавие=Справочник химика. Том первый. Общие сведения строения вещества свойства важнейших веществ лабораторная техника|ответственный=Главный редактор - Никольский Б.П|год=1962|место=Ленинград|издательство=Государственное научно-техническое издательство химической литературы|страницы=326|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212095734/https://www.chem21.info/page/242194247117145191235152220232144188128164242124/}}&lt;/ref&gt;
| энергия ионизации 2 = 2073 (21,48)
| энергия ионизации 3 = 3261 (36,10)
| группа = 11
| период = 5
| блок = &lt;br&gt;[[d-элементтæ|d-элемент]]
| конфигурация = [Kr] 4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;5s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| ковалентный радиус = 134
| радиус иона = (+2e) 89 (+1e) 126
| электроотрицательность = 1,93
| электродный потенциал = +0,799
| степени окисления = +1, +2, +3&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot; /&gt;
| плотность = 10,5
| теплоёмкость = 25,36&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{ХЭ|том=4|с=323|название=Серебро|автор=Чукуров П. М.}}&lt;/ref&gt;
| теплопроводность = 429
| температура плавления = 1235,08 К; 961,93&amp;nbsp;°C&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/serebro-cf3733|title=Серебро|lang=ru|author=Кузьминых Сергей Владимирович, Аликберова Людмила Юрьевна, Авилова Людмила Ивановна. Первая публикация: Большая российская энциклопедия, 2015.|website=Научно-образовательный портал «Большая российская энциклопедия»|date=30 июня 2022 г. в 15:08 (GMT+3)|publisher=Издательство: &quot;Большая Российская энциклопедия&quot;|access-date=2023-07-31|archive-date=2023-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014020221/https://bigenc.ru/c/serebro-cf3733|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
| теплота плавления = 11,95
| температура кипения = 2440 К; 2167°C&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot; /&gt;
| теплота испарения = 254,1
| молярный объём = 10,3
| структура решётки = кубикон тигъ-центрон
| параметры решётки = 4,086
| отношение c/a = 
| температура Дебая = 225
}}
'''Æвзист''', {{дыгурон|æвзестæ}} ({{lang-la|Argentum}} — Ag) у [[хими]]он элемент, [[элементты периодон системæ]]йы ахсы 47-æм бынат.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-хими}}
{{Элементты периодон системæ}}

[[Категори:Химион элементтæ]]
[[Категори:Фæлдзæуæн згъæртæ]]</text>
      <sha1>2yi8l6xy0v7n32afkivxbbljcdjktgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тбилисы метрополитен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13051</id>
    <revision>
      <id>596399</id>
      <parentid>594239</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8454" sha1="onl2nivl6fiwk7430ukoxut8aqzvl4r" xml:space="preserve">{{Метрополитен
 | название = Тбилисы метрополитен
 | оригинальное название = თბილისის მეტროპოლიტენი
 | логотип = Metro Tbilisi logo.svg
 | страна = {{Флагификаци|Гуырдзыстон}}
 | расположение = [[Тбилис]]
 | дата открытия = [[1966]]
 | длина сети = 29 км
 | число станций = 23
 | число линий = 2
 | дневной пассажиропоток = 
 | годовой пассажиропоток =  
 | награды = 
 | схема линий = Map of Tbilisi Metro - თბილისის მეტროს რუკა.svg
 | сайт = 
 }}
'''Тбилисы метрополитен''' кæнæ '''Калачы метрополитен''' ({{lang-ka|თბილისის მეტროპოლიტენი}}) у [[Гуырдзыстон]]ы [[сæйраг сахар]] [[Тбилис]]ы (Калачы) [[метрополитен]]ы системæ. Уый скуыста [[1966-æм аз]]ы [[11 январы]] æмæ [[2007-æм аз]]мæ йæ скондмæ хауынц хæххыты 26,3 км æмæ 22 станцæйы.

[[Ныв:Tavisuplebis moedani.jpg|thumb|220px|Метромæ бацæуæн. Станцæ [[Тависуплебис моедани (метройы станцæ)|«Тависуплебис моедани»]] (Сæрибардзинады фæз)]]

== Станцæтæ се скусыны датæмæ гæсгæ ==

{| border=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: left; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 88%;&quot;
|-
|colspan=&quot;4&quot; style=&quot;border:none;background:#ffffff;&quot;|
=== Глдани-Варкетилийы хахх (19,6 км) ===
|- style=&quot;background:#555555;color:#ffffff&quot;
! # !! Ном !! Бындурæвæрд !! тип
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|1
| [[Ахметелис театри (метройы станцæ)|Ахметелис театри]], раздæры «Глдани»
| [[1989-æм аз]]ы [[7 январы]]
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|2
| [[Сараджишвили (метройы станцæ)|Сараджишвили]]
| [[1989-æм аз]]ы [[7 январы]]
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|3
| [[Гурамишвили (метройы станцæ)|Гурамишвили]], раздæры «ТЭВЗ»
| [[1985-æм аз]]ы [[16 ноябры]]
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|4
| [[Грмагеле (метройы станцæ)|Грмагеле]]
| [[1985]]-æм азы [[28 ноябры]] 
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|5
| [[Дидубе (метройы станцæ)|Дидубе]]
| [[1966]]-æм азы [[11 январы]]
| Уæлзæххон, гом
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|6
| Электродепо
| [[1966]]-æм азы [[11 январы]] 
| Уæлзæххон, гом
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|7
| Надзаладеви, раздæры «Октомбери» (Октяброн)
| [[1966]]-æм азы [[11 январы]] 
| Дæлзæххон, пилонон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|8
| Вагзлис моедани (Вагзалы фæз)
| [[1966]]-æм азы [[11 январы]] 
| Дæлзæххон, пилонон, арф (дыккаг хаххмæ бацæуæн)
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|9
| [[Марджанишвили (метройы станцæ)|Марджанишвили]]
| [[1966]]-æм азы [[11 январы]] 
| Дæлзæххон, пилонон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|10
| [[Руставели (метройы станцæ)|Руставели]]
| [[1966]]-æм азы [[11 январы]]
| Дæлзæххон, пилонон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|11
| [[Тависуплебис моедани (метройы станцæ)|Тависуплебис моедани]] (Сæрибардзинады фæз), раздæры «Ленинис моедани» (Ленины фæз)
| [[1967]]-æм азы [[6 ноябры]] 
| Дæлзæххон, пилонон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|12
| [[Авлабари (метройы станцæ)|Авлабари]], раздæры «26 коммисаров»
| [[1967]]-æм азы [[6 ноябры]] 
| Дæлзæххон, пилонон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|13
| 300 Арагвийаджы
| [[1967]]-æм азы [[6 ноябры]]
| Дæлзæххон, пилонон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|14
| Исани
| [[1971]]-æм азы [[5 майы]] 
| Дæлзæххон, цæджындзон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|15
| Самгори
| [[1971]]-æм азы [[5 майы]]
| Дæлзæххон, цæджындзон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|16
| Варкетили
| [[1985]]-æм азы [[9 ноябры]] 
| Дæлзæххон, цæджындзон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|-
|colspan=&quot;4&quot; style=&quot;border:none;background:#ffffff;&quot;|

=== Сабурталинийы хахх (6,8 км) ===
|- style=&quot;background:#555555;color:#ffffff&quot;
! # !! Ном !! Бындурæвæрд !! тип
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|1
| Вагзлис моедани (Вагзалы фæз)
| [[1979]]-æм азы [[15 сентябры]] 
| Дæлзæххон, арф (Фыццаг хаххмæ бацæуæн)
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|2
| Цъеретелийы проспект
| [[1979]]-æм азы [[15 сентябры]]
| Дæлзæххон, цæджындзон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|3
| Техникон университет, раздæры Политехникон институт
| [[1979]]-æм азы [[15 сентябры]]
| Дæлзæххон, арф
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|4
| Медицинон институт, раздæры «Фæскомцæдисон»
| [[1979]]-æм азы [[15 сентябры]]
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|5
| Делиси, раздæры Гоциридзе
| [[1979]]-æм азы [[15 сентябры]]
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|6
| Важа-Пшавела, раздæры «Бахтриони»
| [[2000]]-æм азы [[2 апрелы]]
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|7
| Университет
| Аразынц ма йæ
| Дæлзæххон
|-
|colspan=&quot;4&quot; style=&quot;border:none;background:#ffffff;&quot;|

=== Æртыккаг хахх ===
|- style=&quot;background:#555555;color:#ffffff&quot;
! # !! Ном !! Бындурæвæрд !! тип
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|1
| Руставели
| Аразынц ма йæ
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|2
| Саарбрюкены фæз
| Аразынц ма йæ
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|3
| Дæллаг Элия
| Аразынц ма йæ
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|4
| Уæллаг Элия
| Аразынц ма йæ
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|5
| Вазисубани
| Аразынц ма йæ
| Дæлзæххон
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|}

== Æддаг æрмæг ==
* [http://www.urbanrail.net/as/tbil/tbilisi.htm Тбилисский метрополитен на сайте urbanrail.net]
* [https://web.archive.org/web/20090403051923/http://metroworld.ruz.net/others/tbilisi.htm Тбилисский метрополитен на сайте Дмитрия Аксёнова]
* [http://meta.metro.ru/tblilisi/tbilisi.html Тбилисский метрополитен на meta.metro.ru]
* [http://www.metrosoyuza.net/r/tbilisi/tb-uebers-h-d.html Тбилисский метрополитен на сайте metrosoyuza.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227122536/http://www.metrosoyuza.net/r/tbilisi/tb-uebers-h-d.html |date=2008-12-27 }}
* [http://www.mrl.ucsb.edu/~yopopov/rrt/trackmaps/tm_tbilisi.html Схема путевого развития Тбилисского метрополитена] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004115752/http://www.mrl.ucsb.edu/%7Eyopopov/rrt/trackmaps/tm_tbilisi.html |date=2011-10-04 }}

{{къæртт-Гуырдзыстон}}

[[Категори:Метрополитентæ бæстæмæ гæсгæ]]
[[Категори:Тбилисы транспорт]]</text>
      <sha1>onl2nivl6fiwk7430ukoxut8aqzvl4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сербийы Республикæ (Босни æмæ Герцоговинæ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13547</id>
    <revision>
      <id>596395</id>
      <parentid>471656</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3166" sha1="p6yznt225lxo2gdwu2x4rndeqz6ppo0" xml:space="preserve">{{Паддзахад
 |Ирон ном           = Сербийы Республикæ
 |Оригиналон ном     = Република Српска&lt;br /&gt;Republika Srpska
 |Тырыса             = Flag of the Republika Srpska.svg
 |Герб               = Seal of Republika Srpska.svg
 |Гербы бæсты        =
 |Гимны ном          = Моја Република
 |Аудио              = 
 |Фæзынд             = [[28 февралы]] [[1992-æм аз]]ы
 |Картæ              = Republika Srpska in Bosnia and Herzegovina.svg
 |Æвзаг              = [[Сербаг æвзаг|Сербаг]], [[Боснийаг æвзаг|Боснийаг]] æмæ [[Хорватаг æвзаг|Хорватаг]]
 |Сæйраг сахар       = [[Сараево]] (''официалон'')&lt;br /&gt;[[Баня-Лукæ]] (''факт.'')
 |Стырдæр сахартæ    = [[Баня-Лукæ]], [[Требинье]], [[Биелинæ]]
 |Хицауиуæджы хуыз   = Парламентон республикæ
 |Хицæутты титултæ   = Президент&lt;br /&gt;Премьер-министр
 |Хицæуттæ           = [[Райко Кузманович]]&lt;br /&gt;[[Милорад Додик]]
 |Фæзуат             = 
 |Доны процент       = 
 |Цæрджытæ           = 1 439 673
 |Сфысты аз          = 2006
 |Æнгомад            = 60
 |ÆМП                = 
 |ÆМП хынцыны аз     = 
 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 
 |ÆМП иу адæймагмæ   = 
 |Валютæ             = [[Конвертацихъом маркæ]] (BAM)
 |Домен              = [[.ba]] [[.rs]] ([[.yu]])
 |Телефонон код      = 
 |Сахатон таг        = +1
 |Фиппаинæгтæ        = 
 }}
[[Ныв:Republika srpska.png|мини|рахиз|300px|Сербийы Республикæйы картæ]]
[[Ныв:Visegradski-most8.jpg|мини|рахиз|300px|[[Вишеград (Сербийы Республикæ)|Вишеграды]] хид]]
'''Сербийы Республикæ''' ({{lang-sr|Република Српска, Republika Srpska}}) у [[Босни æмæ Герцеговинæ]]йы автономон административон иуæгтæй иу. [[Дейтоны бадзырд|Дейтоны бадзырдмæ]] гæсгæ Босни æмæ Герцеговинæ дихгонд æрцыд æртæ хайыл: [[Босни æмæ Герцеговинæйы Федераци]], Сербийы Республикæ æмæ [[Брчкойы Зылд]]. Бæстæйы [[сæйраг сахар]] у [[Сараево]].&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001162720/http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |archivedate=2008-10-01 |title=Сербийы Республикæйы конституци |url=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |access-date=2008-09-13 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{commonscat|Republika Srpska}}
{{къæртт}}

[[Категори:Сербийы Республикæ|*]]</text>
      <sha1>p6yznt225lxo2gdwu2x4rndeqz6ppo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Араббаг Паддзахæдты Лигæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13852</id>
    <revision>
      <id>596373</id>
      <parentid>568725</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5818" sha1="sxdz6nw9jwacq2ext62kspo8ni88i4i" xml:space="preserve">{{Организаци
| название = Араббаг Паддзахæдты Лигæ
| альтернативное = {{lang-ar|جامعة الدول العربية}}
| логотип = Flag of the Arab League.svg
| подпись = 
| логотип2 = Emblem of the Arab League.svg
| подпись2 = 
| карта1 = Arab League (orthographic projection) updated.svg
| легенда1 = 
| тип = æхсæнадæмон организаци
| членство = {{Collapsible list |title=22&lt;ref&gt;[http://www.lasportal.org/wps/portal/las_en/inner/!ut/p/c5/vZLJkoJAEES_xQ8gumVRPLJKo0BAIwoXwoVFQRocBuz--tGYy1z0NGHlpSKyKt8lQQIeavbDudj3Z9Lsa7ADySzVF34QiYEAZWwsIOJ15Dkrnoee8PDj1748f_stgi2IVYCz5rEk706fQU8fvhgFAtci1wzEIJn_SZHMKUQ-ln11qfEo4kEIdlBM8YW2iFUsuDDMXP14D9lmdHSDhuGG_9LVNb74FBv9yq0KUyuL_TK6dRIj3apAisdlazJOJu9Z5vSDLOFzrAj-K8sGSVGTw6NoWyse7zpxRkMJc78x-l7YzLgmaP3yti5rB9Pt6cDZermgitBJVVtfsyznD7WPNTj9SlJoWTa-FLCtCNlORbtjpyG5W1rVurYzSNBDLC-9HKIqyDlW2qqa0kMnNqbP0-8dyekKHgfZHZWk6Y2bOAHtdTOcA9nNf-X8ADDueY4!/dl3/d3/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?pcid=69747e00425e3086ba20fbc0e4251219 League of Arab States. Official Cite]{{Недоступная ссылка}}&lt;/ref&gt; паддзахады
|'''Уæнгтæ:'''
|{{флагификаци|АИЭ}}
|{{флагификаци|Алжир}}
|{{флагификаци|Бахрейн}}
|{{флагификаци|Джибути}}
|{{флагификаци|Иордани}}
|{{флагификаци|Ирак}}
|{{флагификаци|Йемен}}
|{{флагификаци|Катар}}
|{{флагификаци|Комортæ}}
|{{флагификаци|Кувейт}}
|{{флагификаци|Ливан}}
|{{Флагификаци|Ливи}}
|{{флагификаци|Мавритани}}
|{{флагификаци|Марокко}}
|{{флагификаци|Мысыр}}
|{{флагификаци|Оман}}
|{{флагификаци|Палестинæ}}
|{{флагификаци|Сауды Арабб}}
|{{флагификаци|Сири}}
|{{флагификаци|Сомали}}
|{{флагификаци|Судан}}
|{{флагификаци|Тунис}}
|'''Хъусдарæг паддзахæдтæ:'''
|{{флагификаци|Азербайджан}} (2006)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://president.az/ru/articles/view/57754|title=Ильхам Алиев принял участие в 31-м Саммите Лиги арабских государств проходящем в городе Алжир » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики|website=president.az|access-date=2022-12-10|archive-date=2022-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210045653/https://president.az/ru/articles/view/57754|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|{{флагификаци|Бразили}} (2003)&lt;ref&gt;[http://www.reebd.org/2010/05/arabes-apoiam-reconstrucao-do-haiti.html  Revista Eletrônica Estratégia Brasileira de Defesa — A Política e as Forças Armadas em Debate: Árabes apóiam reconstrução do Haiti] {{недоступная ссылка|число=15|месяц=05|год=2013}}&lt;/ref&gt;
|{{флагификаци|Венесуэлæ}} (2006)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.peopledaily.com.cn/200607/18/eng20060718_284210.html |title=People’s Daily Online — Arab League accepts Venezuela as observer |access-date=2011-10-04 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HcjEwiCH?url=http://english.peopledaily.com.cn/200607/18/eng20060718_284210.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
|{{флагификаци|Инди}} (2006)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=83760 |title=India invited as observer for Arab League summit — Express India |access-date=2011-10-04 |archive-date=2012-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011122544/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=83760 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{флагификаци|Эритрей}} (2007)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.somalilandtimes.net/2003/52/5214.htm |title=Eritrea Joins Arab League As Observer |access-date=2011-10-04 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HcjEIts8?url=http://www.somalilandtimes.net/2003/52/5214.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
}}
| тип_центра = Штаб-фатер
| центр = [[Каир]], [[Мысыр]]
| язык = [[Араббаг æвзаг|араббаг]]
| должность_руководителя1 = Генералон секретарь
| имя_руководителя1 = {{тырыса|Мысыр}} [[Абу-ль-Гейт, Ахмед|Ахмед Абуль Гейт]]
| должность_руководителя2 = [[Араббаг парламент|Араббаг парламенты]] сæрдар
| имя_руководителя2 = {{тырыса|Бахрейн}} [[Аль-Асуми, Адель|Адель Аль-Асуми]]
| должность_руководителя3 = 
| имя_руководителя3 = 
| событие_основания1 = 
| дата_основания1 = 
| событие_основания2 = 
| дата_основания2 = 
| событие_основания3 = 
| дата_основания3 = 
| событие_основания4 = 
| дата_основания4 = 
| сайт = 
}}
'''Араббаг Паддзахæдты Лигæ''' ({{lang-ar|جامعة الدول العربية}}) у [[æхсæнадæмон организаци]]. Уæнгтæ: араббаг паддзахæдтæ æмæ сæ хæлардарæг æнæараббаг паддзахæдтæ.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}
{{Араббаг Лигæ}}

[[Категори:Æхсæнадæмон организацитæ]]
[[Категори:Араббаг дуне]]</text>
      <sha1>sxdz6nw9jwacq2ext62kspo8ni88i4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14188</id>
    <revision>
      <id>596409</id>
      <parentid>577890</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Mikola_II_(cropped)-2.jpg with [[File:Nicholas_II,_Russian_Emperor_(cropped_2).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)).</comment>
      <origin>596409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3636" sha1="hjdheldmyo4uqaxo5lohcnokr58pgy3" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг
| имя              = Николай II
| изображение      = Nicholas II, Russian Emperor (cropped 2).jpg
| герб             = Greater coat of arms of the Russian empire.png
| должность        = Æппæтуæрæсейы император
| флаг             = Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg
| флаг2            = Lesser coat of arms of the Russian Empire.svg
| периодначало     = {{СС|1|ноябры|1894|20|октябры}}
| периодконец      = {{СС|15|мартъийы|1917|2}}
| предшественник   = [[Александр III]]
| преемник         = Михаил II (де-юре)&lt;br&gt;Георгий Львов (Рæстæгмæ хицауады министр-сæрдар)
| премьер          = Николай Бунге (1887—1895);&lt;br&gt;Иван Дурново (1895—1903);&lt;br&gt;Сергей Витте (1903—1906);&lt;br&gt;Иван Горемыкин (1906);&lt;br&gt;[[Столыпин, Пётр Аркадийы фырт|Пётр Столыпин]] (1906—1911);&lt;br&gt;Владимир Коковцов (1911—1914);&lt;br&gt;Иван Горемыкин (1914—1916);&lt;br&gt;Борис Штюрмер (1916);&lt;br&gt;Александр Трепов (1916);&lt;br&gt;Николай Голицын (1916—1917)
| коронация        = {{СС|26|майы|1896|14}}
| наследник        = Георгий Александры фырт (1894—1899)&lt;br&gt;Михаил Александры фырт (1899—1904)&lt;br&gt;Алексей Николайы фырт (1904—1917)
| должность_2      = Польшæйы паддзах
| флаг_2           = Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg
| флаг2_2          = 
| периодначало_2   = {{СС|1|ноябры|1894|20|октябры}}
| периодконец_2    = {{СС|15|мартъийы|1917|2}}
| предшественник_2 = [[Александр III]]
| преемник_2       = 
| должность_3      = [[Финляндийы Стыр кънйазад|Финляндийы Стыр кънйаз]]
| флаг_3           = Flag_of_Russia.svg
| флаг2_3          = 
| периодначало_3   = {{СС|1|ноябры|1894|20|октябры}}
| периодконец_3    = {{СС|15|мартъийы|1917|2}}
| предшественник_3 = [[Александр III]]
| преемник_3       = 
| дата рождения    = 
| место рождения   = 
| дата смерти      = 
| место смерти     = 
| похоронен        = 
| отец             = [[Александр III]]
| мать             = Мария Фёдоры чызг
| супруга          = Александрæ Фёдоры чызг
| дети             = Ольгæ, Татьянæ, Мария, Анастасия æмæ Алексей
| звание           = [[булкъон]]
| партия           = -
| вероисповедание  = [[растуырнæг дин]]
| награды          = -
}}
'''Николай II''' ([[1868-æм аз]]ы [[18 мая|6 (18) майы]], [[Царское Село]] — [[1918-æм аз]]ы [[17 июлы]], [[Екатеринбург]]) уыд [[Уæрæсейы импери|Уæрæсейы]] фæстаг император, [[Польшæ]]йы паддзах æмæ [[Финляндийы Стыр кънйазад|Финляндийы кънйаз]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:Уæрæсейы императортæ]]</text>
      <sha1>hjdheldmyo4uqaxo5lohcnokr58pgy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Литоваг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15665</id>
    <revision>
      <id>596386</id>
      <parentid>547907</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6943" sha1="qqs6juwtod6xho7063meq6rf44qihhv" xml:space="preserve">{{Адæм
| название      = Литовæгтæ
| изображение   = Lietuviai.Lithuanians.png
| самоназвание  = lietuviai
| численность   = 3,66 млн&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/documents/10180/1704467/15_Lietuviai_pasaulyje.pdf |title=Lietuviai Pasaulyje. Lietuvos statistikos departamentas |access-date=2015-10-02 |archive-date=2016-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330010738/http://www.osp.stat.gov.lt/documents/10180/1704467/15_Lietuviai_pasaulyje.pdf |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
| расселение = 
{{LIT}}: {{formatnum:2561314}} (''2011'')&lt;br&gt;
{{USA}}: {{formatnum:659992}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U |title=Request Rejected |access-date=2007-09-20 |archive-date=2012-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120115224/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{BRA}}: {{formatnum:200000}}&lt;ref&gt;[http://epoca.globo.com/edic/214/soci1a.htm Revista Época Edição 214 24/06/2002] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703152615/http://epoca.globo.com/edic/214/soci1a.htm |date=2013-07-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{GB}}: {{formatnum:100000}}&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pidd|first=Helen|title=Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain|newspaper=The Guardian|date=7 January 2013|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224214559/https://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{RSA}}: {{formatnum:60000}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.queensu.ca/samp/news/artic1.htm |title=Lithuanian Jews Make Big Impact in South Africa |accessdate=2008-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080928195108/http://www.queensu.ca/samp/news/artic1.htm |archivedate=2008-09-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{CAN}}: {{formatnum:46690}}&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222035436/https://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0004716 |archivedate=2025-02-22 |title=Lithuanians — The Canadian Encyclopedia |url=http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0004716 |access-date=2022-10-16 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{RUS}}: {{formatnum:31377}} (''2010'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |title=Всероссийская перепись населения 2002 года |access-date=2010-02-01 |archive-date=2012-01-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/64vB3cy04?url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{LAT}}: {{formatnum:21517}} (''2021'')&lt;br&gt;
{{IRL}}: {{formatnum:43847}} (''2011'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 |title=За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40% - DELFI |access-date=2012-09-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305114545/http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{NOR}}: {{formatnum:30540}} (''2013'')&lt;ref&gt;[http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2013-04-25?fane=tabell&amp;sort=nummer&amp;tabell=109859 Innvandrere og norskfødte med innvandrerforeldre, 1. januar 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127074301/http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2013-04-25?fane=tabell&amp;sort=nummer&amp;tabell=109859 |date=2016-01-27 }} {{no icon}} [[Statistics Norway|SSB]], retrieved 9 June 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Immigration to Norway]]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{GER}}: {{formatnum:20285}} (''2008'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/ |title=Statistisches Bundesamt Deutschland — Startseite |access-date=2010-02-01 |archive-date=2010-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201132106/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ESP}}: {{formatnum:15144}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario06/anu06_02demog.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2010-02-01 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726044741/http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario06/anu06_02demog.pdf |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{AUS}}: {{formatnum:12317}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/free.nsf/Lookup/C41A78D7568811B9CA256E9D0077CA12/$File/20540_2001%20(corrigendum).pdf |title=Архивированная копия |access-date=2010-02-01 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311184537/http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/free.nsf/Lookup/C41A78D7568811B9CA256E9D0077CA12/$File/20540_2001 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{DEN}}: {{formatnum:10215}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statistics Denmark:FOLK2: Population 1. January by sex, age, ancestry, country of origin and citizenship|url=http://www.statistikbanken.dk/statbank5a/default.asp?w=1280|access-date=2016-03-02|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504235959/https://www.statistikbanken.dk/statbank5a/default.asp?w=1280|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{UKR}}: {{formatnum:7207}} (''2001'')&lt;ref&gt;[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&amp;box=5.1W&amp;k_t=00&amp;p=50&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1%20%20%20&amp;n_page=3 State statistics committee of Ukraine&amp;nbsp;– National composition of population, 2001 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226044557/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&amp;box=5.1W&amp;k_t=00&amp;p=50&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1%20%20%20&amp;n_page=3 |date=2018-12-26 }} (Ukrainian)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{POL}}: {{formatnum:5846}} (''2002'')&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090419113736/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_demographic_yearbook_2008.pdf Błąd 404. Strona o podanym adresie nie istnieje]&lt;/ref&gt;
| язык          = [[литоваг æвзаг|литоваг]]
| раса          = 
| религия       = 
| родственные   = [[латышæгтæ]]
| входит        = 
| включает      = 
| происхождение = 
}}
'''Литовæгтæ''' ({{lang-lt|lietuviai}}) сты [[Литва]]йы бындурон адæм. Уыдон дзурынц [[литоваг æвзаг]]ыл.

== Дин ==
[[XIV æнус]]мæ литовæгты фыдæлтæ уыдысты муртаттæ. Литва сси [[католикон]] [[1387-æм аз]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}

[[Категори:Литвайы адæмтæ]]
[[Категори:Уæрæсейы адæмтæ]]</text>
      <sha1>qqs6juwtod6xho7063meq6rf44qihhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туркаг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15909</id>
    <revision>
      <id>596400</id>
      <parentid>570469</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16021" sha1="i8u5k81m4k2hqstgyokjfdddfmjs2xa" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуджытæ|Турк (нысаниуджытæ)}}
{{Адæм
| название = Турк
| изображение = Turks collage.png
| самоназвание = ''Türkler''
| численность = {{formatnum:65000000}}—{{formatnum:81000000}}&lt;ref name=&quot;CIA The World,Factbook&quot;&gt;{{cite web|author=CIA The World Factbook|title=Turkey|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|accessdate=2011-06-13|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
| расселение = {{TUR}}: {{formatnum:55500000}}—{{formatnum:59000000}}&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Milliyet|title=55 milyon kişi 'etnik olarak' Türk|url=http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html|accessdate=2011-07-21|archivedate=2007-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070328175459/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;KONDA&quot; &gt;KONDA Research and Consultancy, [https://web.archive.org/web/20101030040406/http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ttya_en.pdf Social Structure Survey 2006]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Library of Congress – Federal Research Division|title=Country Profile: Turkey|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|accessdate=2010-02-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Bh5xRf0?url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|archivedate=2012-02-03|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author= CIA|title= The World Factbook|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|accessdate= 2011-07-27|archivedate= 2017-07-02|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920072149/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html |date=2017-09-20 }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{DEU}}: {{formatnum:2852000}}—{{formatnum:3500000}}&lt;ref&gt;{{Cite web|author=European Institute|title=Merkel Stokes Immigration Debate in Germany|url=http://www.europeaninstitute.org/October-2010/merkel-stokes-immigration-debate-in-germany.html |accessdate=2010-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722045735/http://www.europeaninstitute.org/October-2010/merkel-stokes-immigration-debate-in-germany.html|archivedate=2011-07-22|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last1=Kötter|first1=I|last2=Vonthein|first2=R|last3=Günaydin|first3=I|last4=Müller|first4=C|last5=Kanz|first5=L|last6=Zierhut |first6=M|last7=Stübiger|first7=N|year=2003|chapter=Behçet's Disease in Patients of German and Turkish Origin- A Comparative Study|title=Advances in Experimental Medicine and Biology, Volume 528|editor-last=Zouboulis|editor-first=Christos (ed.)|place=|publisher=Springer|isbn=0306477572|page=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last1=Haviland|first1=William A.|last2=Prins|first2=Harald E. L.|last3=Walrath|first3=Dana|last4=McBride|first4=Bunny|year=2010|title=Anthropology: The Human Challenge|place=|publisher=Cengage Learning|isbn= 0495810843 |page=675}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{флагификаци|Сири}}: {{formatnum:750000}}—{{formatnum:3500000}}&lt;ref name=&quot;Özkaya 2007 loc=112&quot;&gt;{{Harvnb|Özkaya|2007|loc=112}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|author=International Strategic Research Organization|title=An Aspect that Gets Overlooked: The Turks of Syria and Turkey|url=http://www.usak.org.tr/EN/myazdir.asp?id=2784|accessdate=2 February 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311044854/http://www.usak.org.tr/EN/myazdir.asp?id=2784 |date=11 March 2016 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|work=Today's Zaman|title=A unified Syria without Assad is what Turkmen are after|url=http://www.todayszaman.com/news-289267-a-unified-syria-without-assad-is-what-turkmen--are-after.html=|accessdate=2 February 2013}}{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.orsam.org.tr/tr/trUploads/Yazilar/Dosyalar/20121226_rapor14tum.pdf ORSAM Report No: 83] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170820114809/http://www.orsam.org.tr/tr/trUploads/Yazilar/Dosyalar/20121226_rapor14tum.pdf |date=2017-08-20 }}, The Turkmens of Syria, Quoted from page 16 (in Turkish): &quot;''Değişik kaynaklar ve saha çalışmasında elde edilen verilerden yola çıkarak Suriye Türkmenlerinin toplam nüfusu 3,5 milyon civarındadır.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{флагификаци|Ирак}}: {{formatnum:500000}}—{{formatnum:3000000}}&lt;ref name=&quot;Park 2005 loc=37&quot;&gt;{{Harvnb|Park|2005|loc=37}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Phillips 2006 loc=112&quot;&gt;{{Harvnb|Phillips|2006|loc=112}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor 2004 loc=28&quot;&gt;{{Harvnb|Taylor|2004|loc=28}}.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{флагификаци|Болгари}}: {{formatnum:588000}}—{{formatnum:800000}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=National Statistical Institute of Bulgaria|date=2011|title=2011 Population Census in the Republic of Bulgaria (Final data)|url=http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf|publisher=National Statistical Institute of Bulgaria|access-date=2014-12-09|archive-date=2013-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401210504/http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sosyal 2011 loc=369&quot;&gt;{{Harvnb|Sosyal|2011|loc=369}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bokova 2010 loc=170&quot;&gt;{{Harvnb|Bokova|2010|loc=170}}.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{USA}}: {{formatnum:500000}}&lt;ref name=&quot;EncyclopediaofClevelandHistory&quot;&gt;{{cite web |author=Encyclopedia of Cleveland History |title=Immigration and Ethnicity: Turks |url=http://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=TIC |accessdate=2010-02-07 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063634/https://case.edu/ech/ech-cgi/article.pl |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WashingtonDiplomat&gt;{{cite web|author=The Washington Diplomat|title=Census Takes Aim to Tally'Hard to Count' Populations|url=https://washdiplomat.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=6036:census-takes-aim-to-tallyhard-to-count-populations-&amp;catid=205:april-2010&amp;Itemid=239|accessdate=2011-05-05|archive-date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916094715/http://www.washdiplomat.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=6036:census-takes-aim-to-tallyhard-to-count-populations-&amp;catid=205:april-2010&amp;Itemid=239|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Farkas 2003 loc=40&quot;&gt;{{Harvnb|Farkas|2003|loc=40}}.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{FRA}}: {{formatnum:500000}}&lt;ref name=&quot;Leveau &amp; Hunter 2002 loc=6&quot;&gt;{{Harvnb|Leveau|Hunter|2002|loc=6}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fransaditib&gt;{{cite web|author=Fransa Diyanet İşleri Türk İslam Birliği|title=2011 YILI DİTİB KADIN KOLLARI GENEL TOPLANTISI PARİS DİTİB’DE YAPILDI|url=http://www.fransaditib.com/?Syf=18&amp;Hbr=255110|accessdate=2012-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107092159/http://www.fransaditib.com/?Syf=18&amp;Hbr=255110|archivedate=2012-01-07|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{GB}}: {{formatnum:500000}}&lt;ref name=&quot;Home Affairs Committee 2011 loc=38&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Home Affairs Committee|2011|loc=38}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|work=The Guardian|title=UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2011/aug/01/turkish-immigration-possibilities-assessed|date=2011-08-01|accessdate=2011-08-01|deadurl=no|archivedate=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225063522/https://www.theguardian.com/uk/2011/aug/01/turkish-immigration-possibilities-assessed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Federation of Turkish Associations UK&quot;&gt;{{cite web|author=Federation of Turkish Associations UK |title=Short history of the Federation of Turkish Associations in UK |url=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=26&amp;Itemid=31 |date=2008-06-19 |accessdate=2011-04-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5xuhy1DrI?url=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=26&amp;Itemid=31 |archivedate=2011-04-13 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{NED}}: {{formatnum:400000}}—{{formatnum:500000}}&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Netherlands Info Services|title=Dutch Queen Tells Turkey 'First Steps Taken' On EU Membership Road|url=http://www.nisnews.nl/public/010307_2.htm|accessdate=2008-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090113011501/http://www.nisnews.nl/public/010307_2.htm|archivedate=2009-01-13|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author= Dutch News|title= Dutch Turks swindled, AFM to investigate|url= http://www.dutchnews.nl/news/archives/2007/03/dutch_turks_swindled_afm_to_in.php|accessdate= 2008-12-16|archive-date= 2018-12-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20181225063527/https://www.dutchnews.nl/news/2007/03/dutch_turks_swindled_afm_to_in/|deadlink= no}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref&gt;{{Harvnb|Türkiye Büyük Millet Meclisi|2008|loc=11}}.&lt;/ref&gt;--&gt;&lt;br&gt;
{{AUT}}: {{formatnum:350000}}—{{formatnum:500000}}&lt;ref&gt;{{Cite news|publisher=BBC News|title=Turkey's ambassador to Austria prompts immigration spat|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11725311|accessdate=2010-11-10|date=2010-11-10|archivedate=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225063530/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11725311}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Andreas Mölzer|title=In Österreich leben geschätzte 500.000 Türken, aber kaum mehr als 10–12.000 Slowenen|url=http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24|accessdate=2011-10-16|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080921010525/http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24|archivedate=2008-09-21|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=CBN|title=Turkey's Islamic Ambitions Grip Austria|url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/April/Turkeys-Mulism-Influence-in-Austria/|accessdate=2011-10-16|archive-date=2010-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100409034756/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/April/Turkeys-Mulism-Influence-in-Austria/|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{AUS}}: {{formatnum:300000}}&lt;ref&gt;{{cite news|work=Milliyet|title=Avustralya’dan THY’ye çağrı var|url=http://ekonomi.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var/ekonomi/ekonomidetay/12.03.2013/1679144/default.htm|accessdate=2013-05-08|date=2013-03-12|archivedate=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225063505/http://www.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var-ekonomi-1679144/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225063505/http://www.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var-ekonomi-1679144/ |date=2018-12-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{BEL}}: {{formatnum:200000}}&lt;ref name=&quot;King Baudouin Foundation 2008 loc=5&quot;&gt;{{Harvnb|King Baudouin Foundation|2008|loc=5}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=De Morgen|title=Koning Boudewijnstichting doorprikt clichés rond Belgische Turken |url=http://www.demorgen.be/dm/nl/989/Binnenland/article/detail/159126/2008/02/04/Koning-Boudewijnstichting-doorprikt-clich-s-rond-Belgische-Turken.dhtml|accessdate=2010-11-15|archiveurl= https://archive.is/20120729212432/http://www.demorgen.be/dm/nl/989/Binnenland/article/detail/159126/2008/02/04/Koning-Boudewijnstichting-doorprikt-clich-s-rond-Belgische-Turken.dhtml|archivedate=2012-07-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{CAN}}: {{formatnum:190000}}&lt;ref&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=837928&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=92333&amp;PRID=0&amp;PTYPE=88971,97154&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2006&amp;THEME=80&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF= 2006 Census of Canada: Topic-based tabulations | Ethnic Origin (247), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Terr …] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225043024/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=837928&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=92333&amp;PRID=0&amp;PTYPE=88971,97154&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2006&amp;THEME=80&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF= |date=2018-12-25 }} // statcan.ca&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{KZ}}: {{formatnum:174632}} (''2021'')&lt;ref name=&quot;etno2020&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258|title=Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2020 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2020-04-27|archive-date=2020-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527204929/https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{GRE}}: {{formatnum:120000}}—{{formatnum:130000}}&lt;ref name=&quot;Republic of Macedonia State Statistical Office 2005 loc=34&quot;&gt;{{Harvnb|Republic of Macedonia State Statistical Office|2005|loc=34}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Knowlton 2005 loc=66&quot;&gt;{{Harvnb|Knowlton|2005|loc=66}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abrahams 1996 loc=53&quot;&gt;{{Harvnb|Abrahams|1996|loc=53}}.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{CHE}}: {{formatnum:120000}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=The Federal Authorities of the Swiss Confederation|title=Diaspora und Migrantengemeinschaften aus der Türkei in der Schweiz|url=http://www.ejpd.admin.ch/content/dam/data/migration/publikationen/diasporastudie-tuerkei-d.pdf|accessdate=2008-12-16|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914062723/http://www.ejpd.admin.ch/content/dam/data/migration/publikationen/diasporastudie-tuerkei-d.pdf|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{SWE}}: {{formatnum:100000}}—{{formatnum:150000}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Swedish International Development Cooperation Agency|title=Turkiet är en viktig bro mellan Öst och Väst|url=http://www.sida.se/Svenska/Lander--regioner/Europa/Turkiet/Utvecklingen-i-Turkiet/|accessdate=2011-04-14|archiveurl=https://archive.is/20120911145333/http://www.sida.se/Svenska/Lander--regioner/Europa/Turkiet/Utvecklingen-i-Turkiet/|archivedate=2012-09-11|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|work=Hürriyet Daily News|title=Businessman invites Swedes for cheap labor, regional access|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=businessman-invites-swedish-for-cheap-labor-regional-access-2011-04-14|accessdate=2011-04-14|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104022038/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=businessman-invites-swedish-for-cheap-labor-regional-access-2011-04-14|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{RUS}}: {{formatnum:105058}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |title=Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010 |access-date=2012-02-26 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
| вымер = 
| архкультура = 
| язык = [[туркаг æвзаг]]
| раса = 
| религия = [[пысылмон дин]]
| родственные = 
| входит = [[тюркаг адæмтæ]]
| включает = 
| происхождение = 
}}
'''Туркæгтæ''' кæнæ '''турк''', [[Турчы ирæттæ|туркаг ирон]] дзурыны вариант у ''хæчилцæртæ''&lt;ref&gt;[[Тордарсон, Фридрик|Фридрик Тордарсон]]: [https://journals.uio.no/actaorientalia/article/view/5193 Some notes on Anatolian Ossetic]&lt;/ref&gt; ({{lang-tr|Türkler}}) сты [[Тюркаг æвзæгтæ|тюркаг æвзагыл]] дзурæг адæм, [[Турк|Турчы]] бындурон адæм.

[[Файл:Turksineurope.png|thumb|left|400px|Турк [[Европæ]]йы]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Турк}}

[[Категори:Турчы адæмтæ]]
[[Категори:Германы адæмтæ]]
[[Категори:Болгарийы адæмтæ]]
[[Категори:Тюркаг адæмтæ]]</text>
      <sha1>i8u5k81m4k2hqstgyokjfdddfmjs2xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азис, Хасан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17103</id>
    <revision>
      <id>596372</id>
      <parentid>566480</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="3lw2t873k5n8dpf69q664dinmr6glpm" xml:space="preserve">{{Политик
|Имя              = 
|Оригинал имени   = 
|Изображение      = Hasan azis.jpg
|Ширина           = 
|Имя при рождении = 
|Псевдонимы       = 
|Дата рождения    = 
|Место рождения   = 
|Дата смерти      = 
|Место смерти     = 
|Гражданство      = 
|Образование      = 
|Учёная степень   = 
|Вероисповедание  = 
|Партия           = 
|Основные идеи    = 
|Род деятельности = 
|Супруга          = 
|Награды          = 
|Сайт             = 
}}
'''Хасан Азис Исмаил''' (райгуырд [[1969-æм аз]]ы [[16 апрелы]] [[Кырджали]]йы сахары) у [[Болгари]]йы сахар Кырджалийы [[кмет]] (администрацийы сæргълæууæг).

Сывæллон куы уыди, царди Мосты хъæуы, [[Кырджалийы облæст]]ы, [[туркаг адæм|туркаг]] бинонты ’хсæн. Каст фæци архитектурон университет [[София]]йы, райста дзы арæзтадон инженеры дæсныйад.

[[2003-æм аз]]æй фæстæмæ у Кырджалийы кмет. 2009-æм азы ноябрæй у туркаг адæмы политикон парти ДПС-ы Кырджалийы хайады разамонæг дæр&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222135237/http://kardjali.info/news/?p=1072 |archivedate=2025-02-22 |title=ХАСАН АЗИС Е НОВИЯТ ОБЩИНСКИ ЛИДЕР НА ДПС В КЪРДЖАЛИ |url=http://kardjali.info/news/?p=1072 |access-date=2009-11-02 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. 

Ис ын бинонтæ, хъомыл кæны иу чызг.

== Æддаг æрмæг ==
* [http://hasan-azis.com/ Хасан Азисы официалон сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124021234/http://hasan-azis.com/ |date=2009-11-24 }} {{bg}}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-биографи}}

[[Категори:Болгарийы политиктæ]]
[[Категори:Кырджалийы чи райгуырдис, уыдон]]</text>
      <sha1>3lw2t873k5n8dpf69q664dinmr6glpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тæтæйраг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17771</id>
    <revision>
      <id>596398</id>
      <parentid>547983</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12687" sha1="ebap2pyz7p64tbxlmlmk9caaonpwine" xml:space="preserve">{{Адæм
|название             = Тæтæр
|изображение          = Anvar saifutdinov The Tatar bride.jpg
|описание изображения = 
|самоназвание         = ''татарлар''
|численность          = 
|расселение           = {{RUS}}: {{formatnum:4713669}} (''2020'')&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Том 5. «Национальный состав и владение языками». Таблица 1. Национальный состав населения]&lt;/ref&gt;
** {{флагификаци|Тæтæрстан}}: {{formatnum:2091175}}&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt; (52,1%)
** {{флагификаци|Башкортостан}}: {{formatnum:1009295}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |title=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |access-date=2012-01-01 |archive-date=2016-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; (25,4%)
** {{флагификаци|Челябинсчы облæст}}: {{formatnum:120242}} (''2020'')&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt; (4,1%)
** {{флагификаци|Ульяновсчы облæст}}: {{formatnum:155873}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (12,2%)
** {{флагификаци|Оренбурджы облæст}}: {{formatnum:151482}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;(7,5%)
** {{флагификаци|Мæскуы}}: {{formatnum:149043}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (1,25%)
** {{флагификаци|Свердловсчы облæст}}: {{formatnum:143803}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (3,4%)
** {{флагификаци|Самарæйы облæст}}: {{formatnum:126124}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (4,5%)
** {{флагификаци|Пермы край}}: {{formatnum:115544}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (4,5%)
** {{флагификаци|Ханты-Мансийы автономон зылд}}: {{formatnum:108899}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (6,8% )
** {{флагификаци|Тюмены облæст}}: {{formatnum:102587}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (6,6%)
** {{флагификаци|Удмурти}}: {{formatnum:98831}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (6,5%)
** {{флагификаци|Пензæйы облæст}}: {{formatnum:86431}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;(5,7%)
** {{флагификаци|Астраханы облæст}}: {{formatnum:60523}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (6%)
** {{флагификаци|Мæскуыйы облæст}}: {{formatnum:56202}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (0,77%)
** {{флагификаци|Саратовы облæст}}: {{formatnum:52884}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Дæллаг Новгороды облæст}}: {{formatnum:44103}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (1,05%)
** {{флагификаци|Мордови}}: {{formatnum:43392}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt; (5,4%)
** {{флагификаци|Хъырым|РК}}: {{formatnum:42254}} (''2014'')&lt;ref name=&quot;крым2014&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/pr_itogi.rar   Материалы заседания круглого стола, посвященного предварительным итогам Переписи населения в Крымском федеральном округе по национальному составу, родному языку и гражданству] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402125620/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/pr_itogi.rar |date=2015-04-02 }} // [http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/perepis_krim.html Перепись населения в Крымском федеральном округе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811224552/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/perepis_krim.html |date=2017-08-11 }}&lt;/ref&gt;
** {{флагификаци|Омсчы облæст}}: {{formatnum:41870}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Кемеровойы облæст}}: {{formatnum:40229}} (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Марий Эл}}: {{formatnum:38357}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Кировы облæст}}: {{formatnum:36457}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Красноярсчы край}}: {{formatnum:34828}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Чуваши}}: {{formatnum:34214}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Бетъырбух}}: {{formatnum:30857}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Ямал-Ненецты автономон зылд}}: {{formatnum:28509}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Краснодары край}}: {{formatnum:24840}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Волгограды облæст}}: {{formatnum:24557}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Новосибирсчы облæст}}: {{formatnum:24158}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Иркутсчы облæст}}: {{formatnum:22882}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Томсчы облæст}}: {{formatnum:17029}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Курганы облæст}}: {{formatnum:17017}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Ростовы облæст}}: {{formatnum:13948}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Стъараполы край}}: {{formatnum:11795}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Республикæ Коми}}: {{formatnum:10779}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Денджызгæрон край}}: {{formatnum:10640}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Цæгат Ирыстон}}: {{formatnum:1411}} (''2010'')&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;

{{KAZ}}: {{formatnum:200545}} (''2020'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258 |title=Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2020 года |access-date=2021-01-16 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527204929/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{UZB}}: {{formatnum:195000}}&lt;ref name=&quot;Узбекистан&quot;&gt;{{Cite web |url=https://stat.uz/ru/ofitsialnaya-statistika/demografiya-i-trud/demograficheskie-pokazateli/433-analiticheskie-materialy-ru/2055-demograficheskaya-situatsiya-v-respublike-uzbekistan |title=Информация о национальном составе постоянного населения Республики Узбекистан |access-date=2018-09-24 |archive-date=2019-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411075958/https://stat.uz/ru/ofitsialnaya-statistika/demografiya-i-trud/demograficheskie-pokazateli/433-analiticheskie-materialy-ru/2055-demograficheskaya-situatsiya-v-respublike-uzbekistan |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Флагификаци|Украинæ}}: {{formatnum:73304}}&lt;ref name=&quot;укр2001&quot;&gt;{{Cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&amp;box=5.1W&amp;k_t=00&amp;p=75&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1%20%20%20%20%20&amp;n_page=4 |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 (русская версия) |access-date=2011-03-19 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519095731/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&amp;box=5.1W&amp;k_t=00&amp;p=75&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1%20%20%20%20%20&amp;n_page=4 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Флагификаци|Туркменистан}}: {{formatnum:88000}}&lt;ref name=autogenerated20130114-1&gt;{{Cite web |url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=109874 |title=Joshua Project — Tatar Ethnic People in all Countries |access-date=2010-05-03 |archive-date=2012-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404033537/http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=109874 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Флагификаци|Азербайджан}}: {{formatnum:72000}}&lt;ref name=autogenerated20130114-1 /&gt;&lt;br&gt;
{{KGZ}}: {{formatnum:31491}} (''2009'')&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110530011450/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/3.1.pdf Численность постоянного населения Кыргызской Республики по национальностям]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{TUR}}: {{formatnum:29000}}&lt;ref name=autogenerated20130114-1 /&gt;&lt;br&gt;
{{USA}}: {{formatnum:11000}}&lt;ref name=autogenerated20130114-1 /&gt;
|язык                 = [[тæтæйраг æвзаг|тæтæйраг]]
|раса                 = 
|религия              = [[пысылмон дин]], [[чырыстон дин]] (кряшентæ)
|входит               = [[тюркаг адæмтæ]]
|родственные          = 
|включает             = -
|происхождение        = 
}}
'''Тæтæйрæгтæ''' кæнæ '''тæтæр'''&lt;ref name=&quot;Русско-осетинский словарь&quot;&gt;Русско-осетинский словарь: около 25 000 слов/сост. В.И. Абаев. — Изд. 3-е. Владикавказ: Ир, 2013 — 487 с.&lt;/ref&gt; ({{lang-tt|татарлар, tatarlar}}) сты [[Тюркаг адæмтæ|тюркаг равзæрды адæм]], дзурынц [[тæтæйраг æвзаг]]ыл. Сæ фылдæр хай цæры [[Уæрæсе]]йы, [[Тæтæрстан]] æмæ [[Башкортостан]]ы. 

Сæ динмæ гæсгæ тæтæйрæгты фылдæр хай сты [[Пысылмон дин|пысылмæттæ]].

Тæтæйраг цæрджытæ 50 минæй фылдæр кæм ис, ахæм Уæрæсейы регионтæ сты:

{| class=&quot;standard sortable&quot;
! '''Регион'''
! '''Тæтæйрæгты нымæц'''
! '''Процент'''
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Тæтæрстан]]
|align=&quot;right&quot; |2000116
|align=&quot;right&quot; |52,92
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Башкортостан]]
|align=&quot;right&quot; |990702
|align=&quot;right&quot; |24,14
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Челябинсчы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |205087
|align=&quot;right&quot; |5,69
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Ульяновсчы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |168766
|align=&quot;right&quot; |12,20
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Свердловсчы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |168143
|align=&quot;right&quot; |3,75
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Мæскуы]]
|align=&quot;right&quot; |166083
|align=&quot;right&quot; |1,6
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Оренбурджы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |165967
|align=&quot;right&quot; |7,61
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Пермы край]]
|align=&quot;right&quot; |136597
|align=&quot;right&quot; |4,84
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Самарæйы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |127931
|align=&quot;right&quot; |3,95
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Удмурти]]
|align=&quot;right&quot; |109218
|align=&quot;right&quot; |6,96
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Ханты-Мансийы автономон зылд]]
|align=&quot;right&quot; |107637
|align=&quot;right&quot; |7,51
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Тюмены облæст]]
|align=&quot;right&quot; |106954
|align=&quot;right&quot; |8,07
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Пензæйы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |86805
|align=&quot;right&quot; |5,97
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Астраханы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |70590
|align=&quot;right&quot; |7,02
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Саратовы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |57577
|align=&quot;right&quot; |2,16
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Мæскуыйы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |52851
|align=&quot;right&quot; |0,8
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Кемеровойы облæст]]
|align=&quot;right&quot; |51030
|align=&quot;right&quot; |1,76
|-
|align=&quot;left&quot; |[[Дæллаг Новгороды облæст]]
|align=&quot;right&quot; |50609
|align=&quot;right&quot; |1,44
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}

[[Категори:Уæрæсейы адæмтæ]]
[[Категори:Тюркаг адæмтæ]]</text>
      <sha1>ebap2pyz7p64tbxlmlmk9caaonpwine</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Комсомольскæй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18296</id>
    <revision>
      <id>596383</id>
      <parentid>548630</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5159" sha1="lk8annqd96ut5aif6kutr2dm39dkckq" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу
 |Ирон ном                = Комсомольскæй
 |Оригиналон ном          = 
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  =
 |Гербы уæрх              =    
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 43|lat_min = 22|lat_sec = 24
  |lon_deg = 44|lon_min = 17|lon_sec = 33
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Цæгат Ирыстон
 |Регион таблицæйы        = Цæгат Ирыстон
 |Районы тип              = Цæгат Ирыстоны административон дих{{!}}Муниципалон район
 |Район                   = Кировы район
 |Район таблицæйы         = Кировы район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |мидæг дихкæнынад        = 
 |Сæргълæууæджы тип       =
 |Сæргълæууæг             =
 |Бындурæвæрд             = 1910&lt;ref name=&quot;Toponimi&quot;/&gt;
 |Фыццаг кой              =
 |Раздæры нæмттæ          = Даскъоф&lt;ref name=&quot;jubil&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gazetabeslana.ru/index.php/8-glavnoe/novosti/48-rdz-n-nyjjr-g-n-dar-g Жизнь Правобережья: Уды сагъæс]&lt;/ref&gt;,&lt;br /&gt; Дашков&lt;ref name=&quot;Toponimi&quot;&gt;[[Цагъаты Анастасия]]. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975&lt;/ref&gt;,&lt;br /&gt; Временнæйтæ&lt;ref name=&quot;Toponimi&quot;/&gt;,&lt;br /&gt; Временнытæ&lt;ref&gt;Елхот: исторический очерк / науч. ред. А. Агнаев. — Владикавказ : Ир, 1999. — 144 с.&lt;/ref&gt;,&lt;br /&gt; Временнæй&lt;ref&gt;Кубатиев Темирболат. Воспоминания осетинского эмигранта. Ч.I. Моя жизнь на Кавказе / Пер., предисл., примеч. Г.В. Чочиев. – Владикавказ: ИПЦ СОИГСИ ВНЦ РАН и РСО-А, 2014. – 424 с.&lt;/ref&gt;,&lt;br /&gt; Фæскомцæдисыхъæу&lt;ref&gt;Дзагуырты Тембол. Географийы терминон дзырдуат уырыссаг æмæ ирон æвзæгтыл. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад — Орджоникидзе, 1941.&lt;/ref&gt;,&lt;br /&gt; Илларионовское&lt;ref name=&quot;Toponimi&quot;/&gt;
 |Статус кæдæй            = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Комсомольское (Северная Осетия) | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Комсомольское (Северная Осетия) | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = ирæттæ
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 363606
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
}}
'''Комсомольскæй'''&lt;ref&gt;{{З.Д. Цховребова/Ойконимия Осетии}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Комсомольское}}) у хъæу [[Цæгат Ирыстон]]ы [[Цæгат Ирыстоны Кировы район|Кировы районы]]. Хъæуы администрацийы сæргълæууæг у Быценты Нэля&lt;ref name=&quot;jubil&quot;&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224004329/http://alaniatv.ru/ossetiannews/2500---ae--aeae---aeae-ae-ae-ae-100-- |archivedate=2025-02-24 |title=ГТРК «Алания»: Кировы районы хъæу Комсомольскийы цæрджытæ ацы бонты бæрæг кæнынц сæ хъæуы 100 азы юбилей |url=http://alaniatv.ru/ossetiannews/2500---ae--aeae---aeae-ae-ae-ae-100-- |access-date=2010-10-19 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

Хъæуы цæрджытæ 2010-æм азы октябры сбæрæг кодтой сæ хъæуы 100 азы юбилей — уый фæдыл арæзт æрцыдысты кадджын мадзæлттæ&lt;ref name=&quot;jubil&quot;/&gt;.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-ирон}}
{{Кировы районы цæрæнрæттæ}}

[[Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ]]</text>
      <sha1>lk8annqd96ut5aif6kutr2dm39dkckq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шенер, Айдан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19334</id>
    <revision>
      <id>596406</id>
      <parentid>573340</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13258" sha1="d94whsae5dvmh8uoqle0eaxy304e0b2" xml:space="preserve">{{Кинематографист
 |имя                  = Айдан Шенер
 |оригинал имени       = 
 |изображение          = 
 |ширина               = 
 |описание изображения = 
 |имя при рождении     = 
 |место рождения       = 
 |профессия            = актрисæ, модель
 |годы активности      = 
 |направление          = 
 |киностудия           = 
 |награды              = 
}}
'''Айдан Шенер''' ({{lang-tr|Aydan Şener}}; райгуырдис [[1963-æм аз]]ы [[1 мартъийы]]) — [[туркаг адæм|туркаг]] модель æмæ киноактрисæ, хъуыстгонд у Феридейы ролæй сериалы [[Нæзыцъиу — зараг цъиу (сериал)|«Нæзыцъиу — зараг цъиуы»]].

== Цардафыст ==
Айдан Шанер райгуырдис [[1963-æм аз]]ы [[1 мартъийы]] чысыл сахар [[Килис]]ы, [[Турк|Турчы]] хуссар-скæсæны.
Айданы фыдырдыгæй хæстæджытæ ралидзгæ уыдысты [[Хъазан]]æй.&lt;ref name=&quot;Интервью&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kazved.ru/article/5226.aspx |title=Айдан Шенеримæ интервью, «Казанские ведомости»|lang=ru}}&lt;/ref&gt; [[1877-æм аз]]ы йæ фыдыфыды фыд цæмæй [[аргъуыд]] ма ’рцæуа уый тыххæй æд бинонтæ фæсарæнтæм алыгъдис. Уæд бирæ пысылмæттæ, цæмæй чырыстон дин ма райсой, уый тыххæй райгуырæн бæстæ уагътой æмæ лыгъдысты фæсарæнтæм.

Йæ мад у [[Хъырымы тæтæр|хъырымаг тæтæйраг]].{{ратæдзæн нæй}}

Айдан Шенер хæрзчысыл куы уыд, уæд йæ ныййарджытæ ралыгъдысты [[Бурсæ (сахар)|Бурсæмæ]], æмæ уым фæци каст астæуккаг скъола.

Æстдæсаздзыдæй Айдан Шенер рамбылдта [[хæрзуынддзинады конкурс]] «[[Мисс Турк]]» æмæ йæ бæстæйæ ацыдис конкурс [[Дунейы Мисс|«Дунейы Миссмæ»]] [[1981-æм аз]]ы. Фæлæ уым коронæ саккаг кодтой [[венесуэлаг адæм|венесуэлаг]] [[Пилин Леон]]æн. 
Титул «Турчы Мисс» куы райста, уæд йæхи æнтыстджынæй равдыста моделон бизнесы, уымæн æмæ пысылмон Турчы рæсугъд маникенщицæтæ арæх нæ уыдысты.&lt;ref&gt; {{cite web|url=http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/aydan_sener/|title=Айдан Шенер сайт Peoples.ru-йы&quot; |lang=ru}}&lt;/ref&gt; Арæх архайдта рекламæйы.

Тагъд рæстæджы æрцыдис йæ кинойы дебют. Уый уыдис Феридейы роль сериалы [[Нæзыцъиу — зараг цъиу (сериал)|«Нæзыцъиу — зараг цъиуы»]] зындгонд туркаг фыссæг [[Гюнтекин, Решад Нури|Решад Нури Гюнтекины]] чиныгмæ гæсгæ, æмæ йын ацы роль æрхаста дунеон кад. Ныййарджытæ йæ ныхмæ нæ цыдысты æмæ йын алы сфæлдыстадон райдыды æххуыс кодтой. Консервативон туркаг æхсæнады реакци дæр разындис æвæрццæг. Æгæр хæрзæххæст уыдис Айданы героинæ, цæмæй йæ зæрдæмæ ма райстаиккой. Ныры рæстæгмæ ацы киноныв Турчы у тынг популярон. Æрвылаз æй февдисынц [[телеуынад]]ы.

[[1983-æм аз]]ы Айдан чындзы ацыдис Айхана Акбинмæ. Уæд уыдис Турчы иугонд комадæйы хъазæг футболæй. Фондз азы фæстæ сын райгуырдис чызг Эджем ({{lang-tr|Ecem}}). Фæлæ [[1991-æм аз]]ы ахицæн сты. Йæхæдæг Айдан куыд дзуры:
{{Цитатæ|
Мах ахицæн стæм уымæн, æмæ кæрæдзийы нæ бамбæрстам. Уый фæстæ дзурджытæ мыл бирæ уыдис, фæлæ мæ чындзы нал фæнды.}}
Ныр цæрынц дыууæйæ йæ чызгимæ.

Айдан Шенер — [[пысылмон]] у, фæлæ царды пысылмон æгъдæуттыл карзæй нæ хæцы. Афтæ [[сæрбæттæн]] æмæ [[паранджа]], зæгъæн ис, æмæ никуы дардта, нымадта сæйрагдæр у цæмæй [[Аллах]] уды уа. Хуыцау æй уырны, уырны йæ зæдты æххуыс зын сахаты, адæймаджы хъысмæт рагацау уынаффæгонд кæй у. Нымайы, сылгоймаг æмæ нæлгоймагæн иухуызон бартæ кæй хъуамæ уой.

Тынг уарзы цæрæгойты. Хæдзары йæм цæрынц дыууæ [[куыдз]]ы.

== Кинокарьерæ ==
Айдан Шенеры ном дунейыл айхуыстис, уарзондзинады тыххæй тæккæ хъуыстгонддæр чингуытæй иуы экранизацийы Феридейы ролы куы ахъазыдис, уæд. Уый уыдис зындгонд туркаг фыссæг [[Гюнтекин, Решад Нури|Решад Нури Гюнтекины]] чиныгмæ гæсгæ ист киносериал «Нæзыцъиу — зараг цъиу».

Актрисæйы иу хъуыстгонд куыст ма ссис сериал «Æрфæны фæд». Айдан ахъазыдис сæйраг ус-герой Зюлялы роль.

Йæ Муаллæ-ханым та кинонывæй «Нысангонд уардитæ» ({{lang-tr|Mühürlü güller}}) — æртæ æмбал чызгæй иу, раздæр уыдысты кæй фæхонынц «æхсæвхиз гæлæбутæ» ахæмтæ, фæлæ кинонывæн уыдис амондджын кæрон.

Сæйрагдæр хъазыдис драмон æмæ мелодрамон сериалты. Айдан Шенер йæхæдæг куыд нымайы афтæ:
{{Цитатæ|
Турчы кинонывтæ ист цæуынц, фæлæ куыд фæнды афтæ бирæ не сты. Зæгъæн ис, æмæ нæм фаг профессионалон æмæ цымыдисаг актёртæ ис, фæлæ цæмæй цардæн бакусой, уый тыххæй хъуамæ кусой исты телепроектты кæнæ рекламæйы.&lt;ref name=&quot;Интервью&quot;/&gt;}}

Арæх актрисæйы ис фенæн популярон шоутæ æмæ телеравдыстыты.

== Хъазаны бабæрæг ==
[[2004-æм аз]]ы Айдан Шенер [[Тæтæрстан|Республикæ Тæтæрстаны]] Культурæйы Министрады хуындмæ гæсгæ бабæрæг кодта [[Хъазан]]. [[Уæрæсе]]мæ æрбатахтис йæ фыдимæ, уый тынг фæндыдис йæ фыдæлты зæхх фенын. Актрисæ суазæг кодтой тæтæйраг-туркаг лицейы рауагъдон хъазтизæры, уыд æхсæнадæмон конференцийы Æппæтдунеон Евразийы сахарты бынты баконды, æмæ ма архайдта национ тæтæйраг бæрæгбон [[Сабантуй]]ы.&lt;ref name=&quot;Интервью&quot;/&gt; Тæлмацгæнæгæй æрбахуыдтой [[Кутлу, Фатих|Фатих Кутлуйы]], уый тæлмац кæны [[туркаг æвзаг|туркагмæ]] нырыккон [[тæтæйраг адæм|тæтæйраг]] авторты, æмæ у хъуыстгонд туркаг рок-зарæггæнæг [[Кутлу, Кемаль|Кемаль Кутлуйы]] æфсымæр. Фæстæдæр Айдан æмæ йæ фыд балымæн сты Фатихимæ.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.evening-kazan.ru/article.asp?from=section&amp;section_id=7&amp;id=31810&amp;artcount=3794&amp;artoffset=0&amp;limit=20|title= Фатих Кутлуйы интервью газет «Изæрон Хъазаны»|lang= ru|archiveurl= https://web.archive.org/web/20250126062010/https://www.evening-kazan.ru/article.asp?from=section&amp;section_id=7&amp;id=31810&amp;artcount=3794&amp;artoffset=0&amp;limit=20|archivedate= 2025-01-26|access-date= 2010-03-01|deadlink= yes}}&lt;/ref&gt;

[[2007-æм аз]]ы актрисæ ногæй бабæрæг кодта [[Хъазан]]. Ацы хатт Айдан æрцыдис III-æм æхсæнадæмон пысылмон кинойы фестиваль [[Сыгъзæрин минбар (кинофестиваль)|«Сыгъзæрин минбар»-ы]] кадджын сыхгæдмæ. Мустафа Балчикимæ балæвар кодта æхсæнадæмон организаци ТЮРКСОЙы сæрмагонд лæвар киноныв «Бабай»-ы режиссёр Альберт Шакировæн.

Йе ’рбацыды тыххæй Айдан загъта афтæ:
{{Цитатæ|
Æз уыдтæн Хъазаны æртæ азы размæ æмæ æхсызгонæй æрбацыдтæн ардæм ногæй. Ацы фестиваль хæссы ахъаззаг бавæрд кинематографы райрæзтмæ.&lt;ref&gt;{{cite web |url= 
http://www.tatar.ru/?DNSID=24705e744815bdd49d0ca6e33ac01747&amp;page=&amp;full=28171 |title= 
Информационное агентство &quot;Татар-информ&quot;, 12 сентября 2007 г. |lang= 
ru |access-date= 
2010-03-01 |archive-date= 
2009-04-20 |archive-url= 
https://web.archive.org/web/20090420065758/http://www.tatar.ru/?DNSID=a203ba83046f7c66bcc9fd107160f57c |deadlink= 
yes }}&lt;/ref&gt;}}

== Фильмографи ==
* ''«Küçük Ağa»'' (ТВ) ([[1983]]) — ''Эмине''
* [[Нæзыцъиу — зараг цъиу (сериал)|«Нæзыцъиу — зараг цъиу»]] ([[1986]]) — ''Фериде''
* ''Yeniden dogmak'' (сериал) ([[1987]]) — ''Фатма''
* ''«Æрфæны фæд»'' ([[1989]]) — ''Зюляль''
* ''«Стамбулы дыууæ цæсгомы»'' (ТВ) ([[1991]])
* ''Yol Palas Cinayeti '' (сериал) ([[1991]])
* ''«Ay Işığında Saklıdır»'' (ТВ) ([[1996]]) — ''Шуле''
* ''“Yüzlesme»'' (ТВ) ([[1996]]) — ''Гюляй Гюль''
* ''«Bir askin bittigi yer»'' ([[1996]]) — ''Айша''
* ''«Nefes Alamıyorum»'' (сериал) ([[1996]]) — ''Суна''
* ''«Nice yillardan sonra»'' (сериал) ([[1997]]) — ''Нильгун''
* ''«Huznun yuzu»'' (ТВ) ([[1997]]) — ''Ебру Ертюрк''
* ''«Ah Nalan Ah»'' (ТВ) ([[1997]]) — ''Налан''
* ''Sakin Kasabanın Kadını'' ([[1997]]) — ''Серап''
* ''“Kumru»'' (ТВ) ([[2000]]) — ''Кумру''
* ''«Mühürlü güller»'' (сериал) ([[2003]]) — ''Муалла ''
* ''«Beni bekledinse»'' (ТВ) ([[2004]]) — ''Эмине''
* ''«Masum degiliz» '' (сериал) ([[2005]])- ''Зейда''
* ''«Evimin Erkeği»'' (сериал) ([[2007]])
* ''«Fikrimin İnce Gülü»'' (сериал) ([[2007]]) — ''Зехра''
* ''«Sürgün Hayatlar»'' (сериал) ([[2008]]) — ''Эулюль''
* ''«Kırmızı Işık»'' (сериал) ([[2008]]) — ''Сунушу''

== Хорзæхтæ ==
{{start box}}
{{succession box|
 before=Фахрийе Фунда Айлоглу|
 title=[[Турчы Мисс]]|
 years=[[1981]]|
 after=Айше Бельгин Гювен
}}
{{end box}}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Æрвитæнтæ ==
* [http://www.sinematurk.com/person.php?action=goToPersonPage&amp;id=3012&amp;ad=Aydan%20%DEener Айдан Шенер {{tr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129144110/http://www.sinematurk.com/person.php?action=goToPersonPage&amp;id=3012&amp;ad=Aydan%20%DEener |date=2008-01-29 }}
* [http://www.meyilli.com/unluler/biyografi.php?no=20 Айдан Шенеры цыбыр цардафыст {{tr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404130755/http://www.meyilli.com/unluler/biyografi.php?no=20 |date=2008-04-04 }}
* [http://www.kinopoisk.ru/level/4/people/1184254/ Айдан Шенер Кинопоиск Ру-йы]
* [http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/aydan_sener/ Айдан Шенер сайте Peoples.ru-йы]
* [http://www.kazved.ru/article/5226.aspx Айдан Шенеры интервью «Хъазаны хыгъдæджы»]
* [http://www.resim8.com/Aydan+Sener.html Айдан Шенеры къамтæ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114095104/http://resim8.com/Aydan+Sener.html |date=2010-01-14 }}

[[Категори:Турчы зындгонд адæм]]
[[Категори:Турчы актрисæтæ]]</text>
      <sha1>d94whsae5dvmh8uoqle0eaxy304e0b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хохы Саниба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19656</id>
    <revision>
      <id>596403</id>
      <parentid>585127</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="6uev00g3ij7s9i8m3045dy5fzzhx59q" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуджытæ|Саниба}}
{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу 
 |Ирон ном                = Саниба
 |Оригиналон ном          = 
 |Ныв                     = XoxySaniba 2011.jpg
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 42|lat_min = 49|lat_sec = 52
  |lon_deg = 44|lon_min = 31|lon_sec = 39
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Цæгат Ирыстон
 |Регион таблицæйы        = Цæгат Ирыстон
 |Районы тип              = Цæгат Ирыстоны административон дих{{!}}Муниципалон район
 |Район                   = Горæтгæроны район
 |Район таблицæйы         = Горæтгæроны район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Старая Саниба | тс }} 
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Старая Саниба | г }} 
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              =
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 363102
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = Saniba
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Саниба''' кæнæ '''Хохы Саниба''', '''Зæронд Саниба''' у хъæу [[Цæгат Ирыстон]]ы [[Горæтгæроны район]]ы, [[Санибагом]]ы.

Хъæу дих кæны дыууæ сыхыл: '''Уæллаг Саниба''' (кæнæ ''Уæллагхъæу'') æмæ '''Дæллаг Саниба''' (кæнæ ''Дæллагхъæу'').

== Мыггæгтæ ==
Санибайы цардысты [[Есенатæ]], [[Дзиуатæ]], [[Фидаратæ]], [[Хъалтуратæ]], [[Газаццатæ]], [[Гуыбиатæ]], [[Самбегатæ]], [[Æмбалтæ]], [[Къуындыхатæ]], [[Хъуысатæ]], [[Сидахътæ]], [[Хадыхъатæ]], [[Санатæ]]&lt;ref name=&quot;Ирон мыггæгтæ&quot;&gt;[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.&lt;/ref&gt; æмæ [[Дзгойтæ]], [[Мысыкатæ]]&lt;ref&gt;[[Хъайттаты Сергей]]. Ирон хабæрттæ — 3-æм рауагъд — Дзæуджыхъæу: Ир, 2009 — 591 ф.&lt;/ref&gt;.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Литературæ ==
* [[Цагъаты Анастасия]]. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975.

== Æрвитæнтæ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=F9L_DDXY_ps Саниба I Фæрдгуытæ]
* [https://web.archive.org/web/20250603132647/https://catalog.shm.ru/entity/OBJECT/6025187 Тагаурия. Аул Саниба. Липовый Иван. 1890-е гг.]

{{къæртт-ирон}}
{{Тæгиаты æхсæнад}}
{{Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ}}

[[Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ]]
[[Категори:Санибагом]]</text>
      <sha1>6uev00g3ij7s9i8m3045dy5fzzhx59q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vk.com</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20241</id>
    <revision>
      <id>596368</id>
      <parentid>594060</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14562" sha1="mt8neeav0sn4pvg9f48a2q44tcsklgn" xml:space="preserve">[[File:VK Compact Logo (2021-present).svg|thumb]]
[[Файл:Vkontakte ironau.png|thumb|300px|ВКонтакте-йы ирон æвзагыл интерфейс (Википедийы [http://vkontakte.ru/club6120968 ирон хайады къорд])]]
[[Файл:Iron aevzaeg vk.png|thumb|300px|Æвзаг баив — иронау[http://vkontakte.ru/settings.php] ]]
'''VK.com''' ('''VK''', '''Vkontakte.ru''', {{lang-ru|ВКонтакте}}) у [[Уæрæсе]] æмæ [[Украинæ]]йы æппæты популярондæр [[социалон хызæг]], дунейы 19-æм популярондæр сайт Alexa рейтингмæ гæсгæ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.alexa.com/siteinfo/vk.com |access-date=2019-11-06 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728162811/https://www.alexa.com/siteinfo/vk.com |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;. Регистрацигонд архайджыты нымæц у 510 милуанæй фылдæр&lt;ref&gt;https://online-vkontakte.ru/2018/10/skolko-lyudej-zaregistrirovano-v-vk.html&lt;/ref&gt;. SimilarWeb-мæ гæсгæ та у 12-æм сайт æнæхъæн дунейы визиттæм гæсгæ&lt;ref&gt;https://www.similarweb.com/website/vk.com&lt;/ref&gt;. Сæ сæйраг офисы бынат — [[Бетъырбух]]. Сайтæн ис ахъаз 90-æй фылдæр æвзæгты. Уæлдайдæр зындгонд райста уырыссаг æвзаджы дзурджыты ’хсæн. 

«Вконтакте»-йы фæрцы адæймагæн йæ бон у фыстæджытæ æрвитын йе ’мгæрттæн, аразын къордтæ æмæ фæрстæ, фæхай кæнын нывтæй, тегтæй, аудио- æмæ видеотæй, хъазын хъæзтытæй.

Сæрæй йæ куы байгом кодтой ([[2006-æм аз]]ы 10 октябры), уæд сервис йæхи хуыдта социалон хыз æрмæстдæр студенттæм æмæ рауагъдонтæн, фæстæдæр йæхи хоны «нырыдуджы, тагъд æмæ рæсугъд æмхицдзинады амал хызæджы мидæг» ({{lang-ru|«современный, быстрый и эстетичный способ общения в сети»}}).  

2017 азæй фæстæмæ йæ сæйраг директор (СЕО) у [[Андрей Рогозов]].

== Мадзæлттæ æмæ проекттæ ==

=== Хакатонтæ ===
31.10.2015 уагъд æрцыд фыццаг хакатон, кæцы цыд 24 сахаты. Хайадисджытæн загътой проекттæ рымысын, кæдон уыдысты идейæ &quot;Упрощайте!&quot;-имæ баст. Уыцы ерысты хайад райстой 34 командæйы. Призон фонд уыд 300 мин сом.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://vc.ru/social/11462-vk-hackaton-fin |access-date=2019-12-22 |archive-date=2018-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181112223442/https://vc.ru/social/11462-vk-hackaton-fin |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

26 ноябры 2016 азы ацы дыккаг хакатон. Хайадисджытæ архайдтой къордты æфтуанты платформæйы проекттыл. Номинаци &quot;Аразджыты равзæрст&quot;-ы рамбылдта &quot;Сæфт гæдыты агуырд&quot;. Призон фонд - 300 мин сом.&lt;ref&gt;https://meduza.io/shapito/2016/11/28/poisk-propavshih-kotikov-prilozhenie-kotoroe-ischet-poteryavshihsya-zhivotnyh-s-pomoschyu-neyrosetey&lt;/ref&gt;

20 октябрæй суанг 22 октябрмæ(2017) ацыд æртыккаг хакатон. 320 хайадисæджы тырныдтой рамбулын 1 милуан сомы. Номинаци &quot;Культура&quot;-йы рамбылдта æфтуан Эрмитажы навигацийæн.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://paperpaper.ru/papernews/2017/10/23/hackathon/ |access-date=2019-12-22 |archive-date=2018-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204130031/https://paperpaper.ru/papernews/2017/10/23/hackathon/ |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

== Критикæ ==
Арæх «Вконтакте» фæхонынц Facebook-ы клон.&lt;ref&gt;https://mashable.com/2007/07/11/10-facebook-clones/&lt;/ref&gt; [[Павел Дуров]] дзуапп радта, ома, зæгъгæ, æцæгæй дæр фыццаг социалон хызты принциптимæ базонгæ ис Facebook-ы хуызæгыл&lt;ref&gt;https://vk.com/blog.php?nid=30&lt;/ref&gt;, фæлæ сайты реализацийы домдта уырыссаг ахуырады системæмæ адаптаци æмæ хи коды фыст. Дизайны æнгæсдзинад та æмбарын кæны уый æмæ у ''гом стильты концепци, кæцы фыст æрцыд чиныджы «The CSS Anthology: 101 Essential — Tips, Tricks &amp; Hacks».'' Ноджы ма, критикæйы дзуапп гæнгæйæ, Вконтактейы аразджытæ дзурынц, ома бирæ идейæтæ æмæ механизмтæ фыццаг хатт реализаци гонд æрцыдысты ацы социалон хызы&lt;ref&gt;https://vk.com/blog.php?nid=38&lt;/ref&gt;.

Бирæ психологтæ дзурынц, ома, фæзындысты ног интернетон дæлбарад кæй фæзынд. Йæ аххосаг виртуалон æмхицдзинад социалон хызты.&lt;ref&gt;http://www.advertology.ru/article60251.htm&lt;/ref&gt;

Ноябры 2010 азы «Вконтакте»-йы схуыдтой дыккаг сайт, кæцыйы æнæлегалон музыкæ парахат кодтой. Уый загъта [[Зæлтæфыссæн компаниты америкæйаг ассоциаци]]. Ассоциацимæ гæсгæ, &quot;ацы сайттæ-мæнгардтæ сæ операторты дзиппытæ едзаг кæнынц (трафик фыст куы цæуы, уæд), æмæ ницы фидынц контенты хицæуттæн.&quot; Номхыгъды сæргълæууæг — китайаг агуырды сервис Baidu&lt;ref&gt;https://torrentfreak.com/riaa-reports-torrent-sites-rapidshare-and-rlslog-to-us-government-101111/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vedomosti.ru/technology/news/2010/11/12/riaa_zanesla_vkontakte_v_spisok_rasprostranitelej_piratskoj&lt;/ref&gt;. Претензитæм ма бафтыд Урс Хæдзар, кæцы «Вконтакте»-йы баппæрста пиратон ресурсты номхыгъдмæ&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/russian/russia/2011/03/110302_vkontakte_infringing_list.shtml&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gazeta.ru/business/2011/03/01/3541569.shtml&lt;/ref&gt;.

1 мартъийы 2011 азы АИШ-ы хицауад базылын кодта «Вконтакте»-йы пиратон хабæртты.&lt;blockquote&gt;Кæфты мæйы 1-аг бонæй 2010 азæй фæстæмæ цы иртасынад цыд, уый фæрцы цы номхыгъд сарызтам, уырдæм бахаудтой 30-æй фылдæр пиратон продукцийы базартæ æмæ онлайн-ресурстæ. USTR администрацимæ гæсгæ, уым æнæлегалон æгъдауæй парахат цæуы хахуыр товартæ æмæ авторон барадæй хъахъхъæд контент. Номхыгъды аразджытæ не ’рхастой цæвиттонтæ конкретон хъуыддæгтæ.

-https://web.archive.org/web/20110304172449/http://digit.ru/state/20110301/381184909.html&lt;/blockquote&gt;Документы автортæм гæсгæ, социалон хыз &quot;Вконтакте&quot;, &quot;æвæццæгæн йæ архайджытæн дæтты бар авторон бартæ цы халы, ахæм контентмæ&quot;. Владислав Цыплухин, социалон хызы пресс-службæйы хистæр, загъта: «Фыццаг хатт нæ куы схуыдтой пираттæй цыдæр æхсæнадæмон отчёты, уæд мах ницы сдзуапп кодтам, уый тыххæй æмæ уыцы отчёт арæзт æрцыд ахæм ассоциацийы фæрцы, кæцыйы ис æрмæстдæр æхцайы интерес. Ныр та USTR-ы хистæртæ дзурынц афтæ, фæлæ уыдон дард лæууынц æцæгдзинадæй æмæ ницы ’мбарынц нæ ног технологиты тыххæй уыцы фадыджы.»

Бирæ компанитæ æрхъула кæнынц сæ кусджыты, цæмæй кусæн бынæттæй сæ бон ма уа архайын ацы социалон хызæй, цæмæй фæфылдæр уа куысты æнтысындзинад. Бирæ ахуырадон уагдæттæ дæр нал дæттынц цæуын «Вконтакте»-мæ, уый тыххæй æмæ дзы ис порнографион контент.&lt;ref&gt;https://vk.com/blog.php?nid=76&lt;/ref&gt;

=== Æдасдзинад ===
«ВКонтакте» куыд иннæ стыр социалон хызтæ, у æвзæр адæмæн æнцон платформæ. Афтæ &quot;къухæй&quot; æрвыст фыстæджыты архайджытæн фæхъарынц сæ рейтинг фæфылдæр кæнын æнцонвадатон формæйы, ома, зæгъгæ SMS арвит цыдæр номырмæ. Бирæ хатт фыстæджытæ æрвыст цæуынц контактты номхыгъдмæ, курдиатимæ, ома, арвитут SMS ацы цыбыр номырмæ, цæмæй бахизыны бар фæзына цыдæр сайтмæ. Ахæм хъуыддæ&lt;u&gt;гты дзырд цæуы ууыл æмæ фыстæджытæ æрвыст цæуынц &quot;рынчын&quot; аккаунты уылтыл, кæдоныл вирус схæцыд троянон программæтыл уылтыл&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://gazeta.spb.ru/73380-0/ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2021-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815033805/https://gazeta.spb.ru/73380-0/ |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;, зæгъæм, троян '''&lt;code&gt;Trojan-SMS.J2ME.Konov.b&lt;/code&gt;'''&lt;ref&gt;https://www.kaspersky.ru/about/press-releases?id=207732823&lt;/ref&gt;

== Сæйраг статистикæ ==

* 97 милуаны активон архайджытæ мæйы мидæг&lt;ref&gt;https://vk.com/about&lt;/ref&gt;.
* 6,5 миллиард фыстæджытæ боны мидæг.
* 1 миллиард ныххæсты «Тынг у» боны мидæг.
* 9 миллиард фыстыты бакастытæ боны мидæг.
* 550 милуаны ног бакасты видеотæм боны мидæг.
* 1-аг бынат адæмы рæстæгæрвыстмæ сервисты ’хсæн&lt;ref&gt;https://vk.com/wall6492_5794&lt;/ref&gt;.
* 77 % мобилон Рунеты архайджытæй&lt;ref&gt;https://roem.ru/18-04-2018/269966/mediascope-18/&lt;/ref&gt;.

== ВКонтакте-йы тæлмац ирон æвзагмæ ==

Ирон интернет-активистты хъæппæрисæй [[2009-æм аз]]ы райдыдта ВКонтакте [[ирон æвзаг]]мæ тæлмацыл куыст. Фыццаг фыстæг ацы идейæимæ ВКонтакте-йы:
{{Цитатæ|
Аслан Кудзаев 
2008-æм азы 28 июл, 13:56 — 
Не знаю обсуждалась ли эта тема на каких-нибудь форумах на этом сайте, но я решил предложить всем желающим перевести на осетинский язык сайт www.vkontakte.ru
Для этого как я понимаю нужно 4–5 энтузиастов. Один (я т.е.) уже есть :-) &lt;ref&gt;[http://vkontakte.ru/topic-403_6395538] Идейæйы фыццаг загъд&lt;/ref&gt;}}
Фæстæдæр фæзындис сæрмагонд къорд кæм сæмбырд ис тæлмацгæнджыты актив, уым цæуынц тæрхæттæ терминологийы æмæ цухдзинæдты фæдыл&lt;ref&gt;[http://vkontakte.ru/topic-5489415_10061044?offset=0]Фыццаг фыстæг ВКонтакте тæлмац кæныны тыххæй арæзт сæрмагонд къорды.&lt;/ref&gt;.
[[Вячеслав Иванов]]ы æххуысæй фæзынд бастдзинад сайты администрацийымæ, у сайт ирон æвзагмæ тæлмацгæныны системæйы администратор. Дарддæр куысты рæстæджы дæр Вячеслав дары бастдзинад сайты хицауадимæ, хæццæ сæм кæны техникон проблемæты фæдыл фæрстытæ.

Уыцы куыстыл бацархайдтой [[Ирон Википеди]]йы иуæй-иу архайджытæ дæр. Тæлмацгæныны бар кæмæ уыдис уыдонæй уæлдай сбæрæг кæнын ис цалдæры&lt;ref&gt;Чи бахаста тæлмацмæ уæлдай фылдæр ивддзинады&lt;/ref&gt;

* [[Вячеслав Иванов]]
* [[Джанайты Цæра]]
* [[Кудзаты Аслан]]
* Ларионты Тамерлан&lt;ref&gt;http://www.ironau.ru/vkos.html&lt;/ref&gt;

[[2010-æм аз]]ы [[27 мартъийы]] ирон [[интерфейс]] скуыста. Дарддæр цæуы йæ цухдзинæдтæ аиуварс кæныныл куыст.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Æрвитæнтæ ==
* [http://vkontakte.ru ВКонтакте]
* [http://www.ironau.ru/vkos.html ВКонтакте-йы ирон æвзагмæ тæлмацы цыбыр истори]
* [http://vkontakte.ru/settings.php ВКонтакте / Æрмадз / Æвзаг баив]
* [http://www.ossetia.ru/comm/blogs/oswiki/146.php Ossetia.ru: вКонтакте иронау]
* [http://vkontakte.ru/club6120968 Википедийы ирон хайад (къорд ВКонтактейы)]
* [http://vkontakte.ru/club5489415 ВКонтакте ИРОНАУ]. Къорд саразыны нысан — сайт ВКонтакте ирон æвзагмæ ратæлмац кæнын.
* [http://vkontakte.ru/club52532 Ирон æвзаг (къорд)]

{{Къæртт-Интернет}}

[[Категори:Ирон æвзаг]]
[[Категори:Социалон хызтæ]]</text>
      <sha1>mt8neeav0sn4pvg9f48a2q44tcsklgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башкираг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26843</id>
    <revision>
      <id>596375</id>
      <parentid>547792</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="01dubuizeh4u1rw9dsgrkq94ombjtck" xml:space="preserve">{{Адæм
| название = Башкирæгтæ
| изображение = Башкиры в Оренбурге.1913.jpg
| самоназвание = {{lang-ba|башҡорттар}}
| численность = 1,7 млн&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.joshuaproject.net/people_groups/10705 |title=Bashkir {{!}} Joshua Project |access-date=2020-07-23 |archive-date=2013-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825205830/http://joshuaproject.net/peoples.php?peo3=10705 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
| расселение = {{флагификаци|Уæрæсе}}: 1 621 879 (''2020'')&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Том 5. «Национальный состав и владение языками». Таблица 1. Национальный состав населения]&lt;/ref&gt;
** {{флагификаци|Башкортостан}}: 1 451 354
** {{флагификаци|Челябинсчы облæст}}: 128 071
** {{флагификаци|Оренбурджы облæст}}: 36 181
** {{флагификаци|Тюмены облæст}}: 3 001
** {{флагификаци|Ханты-Мансийы автономон зылд}}: 29 717
** {{флагификаци|Ямал-Ненецты автономон зылд}}: 6 111
** {{флагификаци|Пермы край}}: 16 105
** {{флагификаци|Свердловсчы облæст}}: 17 286
** {{флагификаци|Тæтæрстан}}: 11 029
** {{флагификаци|Курганы облæст}}: 8 026
** {{флагификаци|Самарæйы облæст}}: 5 254
** {{флагификаци|Мæскуы}}: 5 715
** {{флагификаци|Мæскуыйы облæст}}: 4 258
** {{флагификаци|Саратовы облæст}}: 2 129
** {{флагификаци|Удмурти}}: 1 982
** {{флагификаци|Бетъырбух}}: 3 185
** {{флагификаци|Ленинграды облæст}}: 1038
** {{флагификаци|Красноярсчы край}}: 2 595
** {{флагификаци|Республикæ Коми}}: 816
** {{флагификаци|Кемеровойы облæст}}: 1 080
** {{флагификаци|Краснодары край}}: 1 778
** {{флагификаци|Якути}}: 1 109
** {{флагификаци|Томсчы облæст}}: 1 125
{{KAZ}}: 16 674 (''2020'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258 |title=Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2020 года |access-date=2021-01-12 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527204929/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
** [[Карагандайы облæст]]: 3844
** [[Костанайы облæст]]: 3760
** [[Акмолайы облæст]]: 1887
** [[Павлодары облæст]]: 1276
** [[Астана]]: 1271
** [[Актобейы облæст]]: 809
** [[Цæгат Хъазахстаны облæст]]: 673
** [[Алма-Ата]]: 669
{{UKR}}: 4 253 (''2001'')&lt;ref name=&quot;un.org&quot;&gt;[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence: each census, 1985—2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725220412/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls |date=2018-07-25 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
{{UZB}}: 58 500 (''2000'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.peoplegroups.org/explore/GroupDetails.aspx?peid=24658#topmenu |title=Национальный состав по оценкам People Group |access-date=2021-01-02 |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514040258/https://peoplegroups.org/explore/GroupDetails.aspx?peid=24658#topmenu |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{флагификаци|Хъиргъиз}}: 1 111 (''2009'')&lt;ref&gt;[Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Численность постоянного населения по национальностям по переписи 2009 года]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{флагификаци|Туркменистан}}: 3820 (''1995'')
| вымер = 
| архкультура = 
| язык = [[башкираг æвзаг|башкираг]], [[уырыссаг æвзаг|уырыссаг]]
| раса = 
| религия = [[пысылмон дин]]
| родственные = 
| входит = [[тюркаг адæмтæ]]
| включает = 
| происхождение = 
}}
'''Башкирæгтæ''' ({{lang-ba|Башҡорттар}}) сты [[Тюркаг адæмтæ|тюркаг равзæрды адæм]], дзурынц [[башкираг æвзаг]]ыл. Сæ фылдæр хай цæры [[Уæрæсе]]йы, [[Башкортостан]]ы. Сты пысылмæттæ.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}

[[Категори:Уæрæсейы адæмтæ]]
[[Категори:Тюркаг адæмтæ]]</text>
      <sha1>01dubuizeh4u1rw9dsgrkq94ombjtck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яндекс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26932</id>
    <revision>
      <id>596408</id>
      <parentid>565274</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2245" sha1="5d4sfz5ostplvsqi7ojd3xpjk5qte74" xml:space="preserve">[[Файл:Yandex logo 2021 Russian.svg|мини|Яндексы лого]]
'''Я́ндекс''' у популярон агуырды системæ [[Уæрæсе]], [[Украинæ]], [[Белорусси]] æмæ [[Хъазахстан]]ы.

== Персоналон сервистæ ==
* [http://mail.yandex.ru '''Почта'''] — электронон пост.
* '''[http://my.ya.ru Я.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728074248/http://my.ya.ru/ |date=2013-07-28 }}''' — [[блог]]ты сервис.
* [http://fotki.yandex.ru '''Фотки'''] — фото-хостинг.
* [https://web.archive.org/web/20130125032539/http://www11.narod2.ru/ '''Народ''']
* [http://maps.ya.ru '''Карты''']
* [http://money.yandex.ru '''Деньги'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029170509/https://money.yandex.ru/ |date=2013-10-29 }} — Æхцаты сервис.
* [http://cards.yandex.ru/ '''Открытки'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014125603/http://cards.yandex.ru/ |date=2013-10-14 }}
* [http://zakladki.yandex.ru/ '''Закладки'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807233940/http://zakladki.yandex.ru/ |date=2004-08-07 }} — Бæрджытæ.
* [http://news.yandex.ru/podpiska/login.pl '''Подписки''']
* [http://lenta.yandex.ru/ '''Лента'''] — онлайны RSS-ридер.
* [http://nahodki.yandex.ru/ '''Мои находки''']
* [http://moikrug.ru '''Мой Круг'''] — социалон хыз.
* [http://ask.yandex.ru/ '''Ответы'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118154442/http://ask.yandex.ru/ |date=2012-01-18 }} — Дзуæппытæ.

== Æрвитæнтæ ==
* [http://www.yandex.ru www.yandex.ru] 
* [http://www.yandex.ua www.yandex.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301080203/https://yandex.ua/ |date=2022-03-01 }} (украинаг сайт)
* [http://www.yandex.kz www.yandex.kz] (хъазахъаг сайт) 
* [http://www.yandex.by www.yandex.by] (белоруссаг сайт)
* [http://www.yandex.com.tr www.yandex.com.tr] (туркаг сайт)
* [http://ya.ru ya.ru]

{{Къæртт-Интернет}}

[[Категори:Яндекс|*]]</text>
      <sha1>5d4sfz5ostplvsqi7ojd3xpjk5qte74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плутон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29533</id>
    <revision>
      <id>596393</id>
      <parentid>587821</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7091" sha1="5luoo9pqtuc5donvbcdkx7wy6uu1q02" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуджытæ|Плутон (нысаниуджытæ)}}
{{Планетæ
|тип = карликон
|фон = 
|название = Плутон
|символ = [[Файл:Pluto symbol (black).svg|18px|⯓]] [[Файл:Pluto monogram (black).svg|18px|♇]]
|изображение = Pluto in True Color - High-Res.jpg
|ширина = 300px
|подпись = 
|другие названия =
|обозначение астероида =
|категория астероида =
|открытие-ref =
|первооткрыватель = [[Томбо, Клайд Уильям|Клайд Томбо]]
|место открытия = [[Флагстафф (Аризонæ)|Флагстафф]], [[АИШ]]
|дата открытия = [[1930-æм аз]]ы[[18 февралы]]
|способ открытия = фотографион
|орбита-ref =
|эпоха = [[J2000.0]]
|перигелий = 29,667 {{а.и.}}&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|афелий = 49,31 {{а.и.}}&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Solar System Exploration - Pluto: Facts &amp; Figures
 |url         = https://solarsystem.nasa.gov/planets/pluto/facts
 |publisher   = NASA
 |accessdate  = 2015-03-14
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6X1gMj0LJ?url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto
 |archivedate = 2015-03-14
 |deadlink    = yes
}}&lt;/ref&gt;
|периастр =
|апоастр =
|апсида =
|периапсида =
|апоапсида =
|большая полуось = 39,482117 {{а.и.}}&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|радиус орбиты =
|эксцентриситет = 0,2488273&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|сидерический период = 90 553,02 зæххон боны (247,92065 зæххон азы)&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|синодический период = 366,73 зæххон боны&lt;ref name=&quot;Pluto_Fact_Sheet&quot;&gt;{{cite web
 |author      = Williams D. R.
 |title       = Pluto Fact Sheet
 |publisher   = NASA
 |date        = 2015-11-18
 |url         = https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html
 |accessdate  = 2015-12-05
 |archiveurl  = https://archive.today/20151110021334/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html
 |archivedate = 2015-11-10
 |deadlink    = no
}}&lt;/ref&gt;
|орбитальная скорость = 4,6691 км/с&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|аномалия =
|наклонение = 17°,14&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|угловое перемещение =
|долгота восходящего узла = 110°,30347&lt;ref name=&quot;Pluto_Fact_Sheet&quot;/&gt;
|долгота периастра =
|время периастра =
|аргумент перицентра = 113°,76329
|половинная амплитуда =
|чей спутник = [[Хур]]
|спутники = [[Плутоны æмбæлццæттæ|5]]
|физические характеристики-ref =
|размеры = 2376,6 ± 3,2 км&lt;ref name=&quot;Pluto System after New Horizons&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nimmo2017&quot; /&gt;
|приплюснутость = &lt;1%
|средний радиус = 1188,3 ± 1,6 км&lt;ref name = &quot;Pluto System after New Horizons&quot;&gt;{{статья|заглавие=The Pluto System After New Horizons|том=2018|страницы=357—392|arxiv=1712.05669|doi=10.1146/annurev-astro-081817-051935|автор=Stern, S. A.; Grundy, W.; McKinnon, W. B.; Weaver, H. A.; Young, L. A.|год=2017|язык=en|издание=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|издательство=[[Annual Reviews]] | issn=0066-4146 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nimmo2017&quot;&gt;{{статья|заглавие=Mean radius and shape of Pluto and Charon from New Horizons images|ссылка=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103516303529|том=287|страницы=12—29|doi=10.1016/j.icarus.2016.06.027|bibcode=2017Icar..287...12N|arxiv=1603.00821|язык=en|тип=journal|автор=Nimmo, Francis et al.|год=2017|издательство=[[Elsevier]]|издание=[[Icarus (журнал)|Icarus]]}}&lt;/ref&gt;
|окружность большого круга =
|площадь поверхности = 17,7 млн км²
|объём = 7,0{{e|9}} км³
|масса = (1,303 ± 0,003){{e|22}} кг
|плотность = 1,860 ± 0,013 г/см³
|ускорение свободного падения = 0,617 м/с² (0,063 ''g'')
|первая космическая скорость = 0,855 км/c
|вторая космическая скорость = 1,210 км/c
|скорость вращения = 48,7 км/сах
|период вращения = −6,387 зæххон боны&lt;ref name=&quot;NASA_Pluto&quot;/&gt;
|наклон оси = 119,591±0,014°
|прямое восхождение = 132°,993&lt;ref name=&quot;Arch&quot;&gt;
{{статья
 |автор=B.A. Archinal, M.F. A'Hearn, E. Bowell et al.
 |заглавие=Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009
 |том=109
 |выпуск=2
 |год=2011
 |страницы=101—135
 |doi=10.1007/s10569-010-9320-4
 |bibcode=2011CeMDA.109..101A
 |язык=en
 |издательство=[[Springer Nature]]
 |издание=[[Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy]]
}}&lt;/ref&gt;
|склонение = −6°,163&lt;ref name=&quot;Arch&quot;/&gt;
|полярная небесная широта =
|полярная небесная долгота =
|альбедо = 0,4–0,6 (Бонд),&lt;br&gt;0,5–0,7 (геом.)&lt;ref name=&quot;Pluto_Fact_Sheet&quot;/&gt;
|спектральный класс =
| видимая звёздная величина = &gt;13,65&lt;ref name=&quot;Pluto_Fact_Sheet&quot;/&gt;
| абсолютная звёздная величина =
| угловой диаметр = 0,065–0,11″&lt;ref name=&quot;Cambr&quot;&gt;{{книга|автор=Michael E. Bakich|заглавие=The Cambridge Planetary Handbook|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|pages=298|ссылка=https://books.google.com/books?id=PE99nOKjbXAC&amp;pg=PA298}}&lt;/ref&gt;
|температура на поверхности =
|температура 1 имя = Уæлцъары
|температура 1 минимум = 40 [[Кельвин|К]]
|температура 1 средняя = 50 К
|температура 1 максимум = 60 К
|температура 2 имя =
|температура 2 минимум =
|температура 2 средняя =
|температура 2 максимум =
|атмосфера-ref =
|атмосферное давление = 1,0 [[Паскаль (барыны иуæг)|Па]] (2015)
|шкала высоты = ≈60 км&lt;ref name=&quot;Pluto_Fact_Sheet&quot;/&gt;
|состав атмосферы = [[азот]] (хъæстæ: [[метан]], [[æвзалыгуыры монооксид|сыгъды газ]])
}}
'''Плуто́н''' (чысыл планетæты каталогмæ гæсгæ: '''134340 Pluto''') у [[Хуры системæ]]йы [[карликон планетæ]] (раздæры — планетæ).

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}
{{Хуры системæ}}

[[Категори:Хуры системæйы планетæтæ]]</text>
      <sha1>5luoo9pqtuc5donvbcdkx7wy6uu1q02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Æфсæйнаг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31465</id>
    <revision>
      <id>596371</id>
      <parentid>570514</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5049" sha1="78v6pnhodntl4pui1klk8s9u4vxbnst" xml:space="preserve">{{Химион элемент
| имя = Æфсæйнаг / Ferrum (Fe)
| символ = Fe
| номер = 26
| внизу = [[Рутений|Ru]]
| изображение = Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg
| подпись = 
| внешний вид = 
| атомная масса = 55,845(2)&lt;ref name=&quot;iupac atomic weights&quot;&gt;{{статья|автор=Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu.|заглавие=Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report)|ссылка=http://iupac.org/publications/pac/85/5/1047/|язык=en|издание=[[Pure and Applied Chemistry]]|год=2013|том=85|номер=5|страницы=1047—1078|doi=10.1351/PAC-REP-13-03-02|archivedate=2014-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140205213140/http://www.iupac.org/publications/pac/85/5/1047/|issn=0033-4545}}&lt;/ref&gt;
| радиус атома = 140 &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://old.bigenc.ru/chemistry/text/2625019|title=Железо|author=Л. Ю. Аликберова; С. В. Кузьминых, В. А. Попов (исторические сведения)|website=Большая российская энциклопедия 2004-2017|publisher=Научное издательство &quot;Большая Российская энциклопедия&quot;|access-date=2023-02-12|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212092712/https://old.bigenc.ru/chemistry/text/2625019|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; 126&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://archive.org/details/Himicheskaya-entsyklopediya-v-5-tomah-tom-2-1990/page/139/mode/2up|автор=Коллектив авторов|заглавие=Химическая энциклопедия в 5 томах. Том 2|ответственный=И.Л.Кнунянц - главный редактор|год=1990|место=М|издательство=Советская энциклопедия|страницы=270|страниц=671|isbn=5-85270-008-8}}&lt;/ref&gt;
| энергия ионизации 1 = 759,1 (7,893)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;
| энергия ионизации 2 = (16,183)
| энергия ионизации 3 = (30,65)
| группа = 8
| период = 4
| блок = &lt;br&gt;[[d-элементтæ|d-элемент]]
| конфигурация = &amp;#91;[[Аргон|Ar]]&amp;#93; 3d&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br&gt; 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;3d&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| ковалентный радиус = 117
| радиус иона = (+3e) 63 (+2e) 77 &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;
| электроотрицательность = 1,83
| электродный потенциал = Fe←Fe&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; −0,04 В&lt;br&gt;Fe←Fe&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; −0,44 В
| степени окисления =
| плотность = 7,874
| теплоёмкость = 25,14&lt;ref name=&quot;ХЭ&quot;&gt;{{книга|часть=|заглавие=Химическая энциклопедия: в 5 тт.|ссылка=|ответственный=Редкол.: Кнунянц И.&amp;nbsp;Л. (гл. ред.)|издание=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1990|том=2|страницы=140|страниц=671|серия=|isbn=|тираж=100000}}&lt;/ref&gt;
| теплопроводность = 80,4
| температура плавления = 1812 K (1538,85 °C)
| теплота плавления = 247,1 кДж/кг 13,8
| температура кипения = 3134 K (2861 °C)
| теплота испарения = ~6088 кДж/кг ~340
| молярный объём = 7,1
| структура решётки = кубикон гуырахст-центрон
| параметры решётки = 2,866
| отношение c/a = 
| температура Дебая = 460
| изотопы = 
| список изотопов = 
| спектр = Iron_Spectrum.jpg
}}
'''Æфсæйнаг'''&lt;ref name=&quot;IÆIEDZ&quot;&gt;{{IÆIEDZ|I|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат]] : 4 томæй / Гæбæраты Никъалайы иумæйаг редакцийæ ; Уæрæсейы зонæдты академи ; Дзæуджыхъæуы зонадон центр ; Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институт. — М. : Наука, 2007. I-æм том, 510 ф.&lt;/ref&gt; кæнæ '''æфсæн'''&lt;ref name=&quot;IÆIEDZ&quot;/&gt; (''Ferrum'' — '''Fe''') у [[хими]]он элемент, æвзистхуыз [[згъæр]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-хими}}
{{Элементты периодон системæ}}

[[Категори:Химион элементтæ]]
[[Категори:Згъæртæ]]
[[Категори:Фæлдзæуæн згъæртæ]]</text>
      <sha1>78v6pnhodntl4pui1klk8s9u4vxbnst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гагабарз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31826</id>
    <revision>
      <id>596380</id>
      <parentid>571514</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="5691ljjzqk0ojaa3ceih5cxdeyqxqou" xml:space="preserve">{{Хох2
 |Тип                     = Цъупп
 |Ном                     = Гагабарз
  |Националон ном         = 
 |Ныв                     = 
  |Нывы уæрх              = 
  |Нывы ном               = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 0|lat_sec = 19
  |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 22|lon_sec = 29
  |region                 = 
  |CoordScale             = 
 |Ран                     = [[Цæгат Ирыстон]]
 |Хохы системæ            = [[Кавказы хæхтæ]]
  |Рагъ                   = 
  |Бæрзæнд                = 1012,1
  |Ахастон бæрзæнд        = 
  |Бæрзæнды ратæдзæн      = 
  |Фыццаг сцыд            = 
 |Позицион картæ 1        = Цæгат Ирыстон
  |1 ПозКартæйы уæрх      = 
  |crosses180             = 
 |Позицион картæ 2        = Уæрæсе Цæгат Ирыстон Горæтгæроны район
  |2 ПозКартæйы уæрх      = 
 |Категори ВикиКъæбицы    = 
}}
'''Гагабарз''' кæнæ '''Гагайы бæрзонд''' у хох æмæ хъæды ном [[Цæгат Ирыстон]]ы. Хохы бæрзæнд у 1012,1 м. Ис хъæу [[Дзуарыхъæу (быдыры)|Дзуарыхъæуы]] цур.

== Радзырд ==
[[Куырттаты ком|Куырттаты коммæ]] фæзилæны, Дзуарыхъæуы бакомкоммæ, [[Фыййаджыдон|Фыййаджыдоны]] галиуфарс хæрдмæ бæрзонд фæцыд рагъ. Хæстæг хъæуты цæрджытæ йæ хонынц Гагабарзы рагъ. Æмæхгæд у алыхуызон бæлæстæй. Зайы йыл [[тæрс]], [[фатхъæд]], [[сусхъæд]], [[тæгæр]], [[кæрз]], хъæддаг [[кæрдо]] æмæ [[Фæткъуыбæлас|фæткъуы]], [[бал]] æмæ æндæр бæлæстæ. Рагъы бын цы къудзитæ зайы, уыдоны ’хсæн ис [[мыртгæ]], [[æхсæр]], [[уагъылы]], [[мугæ]], [[æхсынцъы]], [[дурвæткъуы]] æмæ æндæр бæлæстæ. Рагъы фæхстыл цы бæлæстæ зайы, уыдонæй иуæй-иутæ ирон адæмы фыдæлтæн уыдысты ориентиртæ æмæ сæ хуыдтой сæрмагонд нæмттæй: хæстæисæн бæлас, галбæлас, дзæгъæл бæлас, цъуппæхсæст бæлас æмæ æнд. Гагабарзæй ма ирон адæмы фыдæлтæ пайда кодтой, цыма сын зæххы куыстытæ зонæн къæлиндар уыди, уый хуызæн. Дзуарыхъæуы зæронд цæрджытæй Куыдзиаты Алхæст, Гайси, Цопанаты Арсæмæг æмæ Мырзайæ фехъуыстон ахæм ныхæстæ: «[[Уалдзæг]] у, уалдзæг сыфтæр рагъыл хæрдмæ, хъæды сæрмæ фæцæуы, хæстæисæн бæлас къуыбыр æфтауы, [[нартхор]] тауынæн фæстиат нал хъæуы». Кæнæ та: «Сыфтæр хъæды сæрмæ схæццæ ис, нартхор тауынæн ныр æрæджы у» æмæ афтæ дарддæр.

== Литературæ ==
* Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. 1975
* ''Чъерджиаты Барис.'' [https://web.archive.org/web/20200127150023/https://xn--80aalbng9atkk.xn--p1ai/wp-content/uploads/2019/08/146.pdf Гагабарзы рагъ] // [[Рæстдзинад]]. — 2019. — 17 август (№ 146 (24911)).

{{къæртт-ирон}}

[[Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ]]</text>
      <sha1>5691ljjzqk0ojaa3ceih5cxdeyqxqou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плиты Зауырбег</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33731</id>
    <revision>
      <id>596391</id>
      <parentid>586034</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="k51taq9y57j6lalk0h79z1qsqwrpvle" xml:space="preserve">{{Футболист}}
'''Плиты Игоры фырт Зауырбег''' (райгуырдис [[1991-æм аз]]ы [[27 сентябры]] [[Дзæуджыхъæу]]ы) у Уæрæсейы æмæ [[Хъазахстан]]ы футболист, «[[Алани (ФК)|Аланийы]]» хъахъхъæнæг. [[Динамо (ФК, Мæскуы)|«Динамо»]]-йы ([[Мæскуы]]) спортивон скъолайы хъомылгæнинаг. Уæрæсейы фæсивæды иугонд футболон командæйы хъазæг ([[2009]]–[[2010]]). Зауырбег у [[Плиты Константин]]ы ’фсымæр.

== Карьерæ ==
* [[2008]]–[[2009]] — [[Динамо (ФК, Мæскуы)|«Динамо»]] ([[Мæскуы]])
* [[2009]]-[[2010]] — [[Спартак (ФК, Налцыкк)|«Спартак»]] ([[Налцыкк]])
* [[2011]] — [[Локомотив (ФК, Астана|«Локомотив»]] ([[Астана]])
* [[2011-æм аз]]æй — [[Алани (ФК)|«Алани»]] 

== Æддаг æрмæг ==
* [https://web.archive.org/web/20111110190535/http://rfpl.org/player/id10382 Футболисты статистикæ]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Къæртт-спортсмен}}

[[Категори:Плитæ|Зауырбег]]
[[Категори:Уæрæсейы футболисттæ]]
[[Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ]]
[[Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]]
[[Категори:Ирон футболисттæ]]
[[Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ]]</text>
      <sha1>k51taq9y57j6lalk0h79z1qsqwrpvle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Симд (ансамбль)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36419</id>
    <revision>
      <id>596396</id>
      <parentid>596232</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5805" sha1="fm7o7zwo2k9d4vlxo35vhfct3z305nb" xml:space="preserve">{{Музыкалон коллектив
| Название          = Республикæ Хуссар Ирыстоны Галаты Барисы номыл кафт æмæ зарды паддзахадон ансамбль «Симд»
| Лого              = 
| Фото              = 
| Описание_фото     = 
| Годы              = [[1936-æм аз]] (паддзахадон статус [[1938-æм аз]]æй фæстæмæ) — ныры онг
| Страны            = [[ССРЦ]], [[Хуссар Ирыстон]]
| Город             = [[Цхинвал]]
| Другие названия   = Госансамбль песни и танца Юго-Осетии «Симд» 
| Язык              = [[Ирон æвзаг|ирон]], [[Уырыссаг æвзаг|уырыссаг]] 
| Жанры             = [[Ирæттæ|ирон]] æмæ [[Кавказы адæмтæ|кавказаг]] адæмон кæфтытæ
| Лейбл             = 
| Бывшие участники  = 
| Другие проекты    = 
| Сайт              = 
}}
'''Республикæ Хуссар Ирыстоны Галаты Барисы номыл кафт æмæ зарды паддзахадон ансамбль «Симд»''' у [[Хуссар Ирыстон]]ы паддзахадон музыкалон коллектив. Йæ бындур сæвæрдта [[Галаты Барис]] [[1936-æм аз]]ы&lt;ref&gt;[http://www.ossetians.com/rus/news.php?newsid=556 «Симд». Государственный ансамбль песни и танца Южной Осетии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160103144514/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=556 |date=2016-01-03 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://zilahar.narod.ru/AivadOc.html Зæрдæ агуры зарæг]&lt;/ref&gt;.

Ансамбль хæссы ирон адæмон кафт [[Симд|симды]] ном. Ансамблы нырыккон аивадон разамонæг у [[Саулохты Хазбийы фырт Сергей|Саулохты Сергей]]&lt;ref&gt;[http://cominf.org/node/1166488585 Сергей Шавлохов: Работая сплочённым коллективом, «Симд» выйдет на мировой уровень]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Йæ аивадон архæйды азты дæргъы паддзахадон ансамбль схъомыл кодта бирæ профессионалон цæгъдгæнджытæ, композитортæ, кафтамонджытæ æмæ кафджытæ&lt;ref&gt;[http://www.razma.ru/nasledie/detail.php?ID=508 Государственный ансамбль песни и танца Южной Осетии «Симд»]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mkuor.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=56 Государственный ансамбль «Симд»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815070136/http://mkuor.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=56 |date=2014-08-15 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Ансамблы тæккæ зындгондæр архайджытæй иу уыди [[Сагкаты Валери]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/01-budem-pomnit-vsegda/valerij-sagkaev-sudba-i-pesni/
 |title       = Валерий Сагкаев: судьба и песни
 |author      = Марина Кадиева.
 |date        = 2011-02-20
 |work        = Осетия-Квайса
 |accessdate  = 2012-10-28
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20121004134945/http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/01-budem-pomnit-vsegda/valerij-sagkaev-sudba-i-pesni/
 |archivedate = 2012-10-04
 |deadlink    = yes
}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Ноджы ма кæс ==
* [[Цæгат Ирыстоны Паддзахадон адæмон кафджыты ансамбль «Алан»]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}} 

== Литературæ == 
* ''Галаев Б. А.'' 25 лет Госансамблю «Симд». — Цхинвали, 1965. {{ref-ru}}
* ''Шавлохов М. М.'' Симд: [Юго-Осетинский государственный ансамбль песни и танца]. — Цхинвали: Ирыстон, 1980. {{ref-ru}}

== Æрвитæнтæ == 
; Уацтæ
* [http://www.hurzarin.info/full/anonsy_audio/gosudarstvennyj_ansambl_pesni_i_tantca_yuzhnoj_osetii/ Государственный ансамбль песни и танца Южной Осетии «Симд»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113031430/http://www.hurzarin.info/full/anonsy_audio/gosudarstvennyj_ansambl_pesni_i_tantca_yuzhnoj_osetii/ |date=2012-01-13 }}{{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20190919125310/https://www.mkrf.ru/news/regions/detail.php?id=195780 Выступление вокального коллектива Государственного ансамбля песни и танца им. Б. Галаева «Симд» Республики Южная Осетия]{{ref-ru}}
; Видеотæ
* [http://www.youtube.com/watch?v=fwgOgI3Lreg Ансамбль «Симды» гастролтæ [[Никарагуæ]]йы]
* [http://www.youtube.com/watch?v=hc6vwRdY-dE Симд (Къæбысты Аслæнбеджы кафтамыд)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=TPbWg24D2pM Хонгæ кафт (Къæбысты Аслæнбеджы кафтамыд)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=7U23R672CjM Адæмон зарæг «О, чызгай» (зарынц Къæбулты А. æмæ ансамблы зараг нæлгоймæгты къорд)]

{{къæртт}}

[[Категори:Хуссар Ирыстоны культурæ]]</text>
      <sha1>fm7o7zwo2k9d4vlxo35vhfct3z305nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Æнæхин? Тынг æнæхин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41696</id>
    <revision>
      <id>596370</id>
      <parentid>594953</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13757" sha1="egteu3ra42shd3mgmj2toyz5rm80x8g" xml:space="preserve">{{Компани}}
'''«Æнæхин? Тынг æнæхин»''' ({{lang-ru|Наивно? Очень}}) — проект [[социалон амалхъомад]]ы фадыджы, [[уæрæсе]]йаг сæрмагонд компани, кæцы архайы сувенирон æмæ фæлындæн æмæ къухæйконд дзаумæттæ уæйы куыстыл. Уыдон аразынц уæззау психикон низтæй рынчынтæ. Бындур æвæрд йын æрцыд 2011-æм азы Мæскуыйы зындгонд актрисæ [[Нелли Уварова]]йæ. Кусгæ та дзы кодтой [[Мæскуы]]йы технологон колледжы «Особые мастерские» кæй хонынц, уыдоны ахуырдзаутæ æмæ рауагъдонтæ. 

== Истори == 
Компани фæзынд 21-æм Мæскуыйы технологон колледжы бындурыл. Уым социалон адаптацийы æмæ профессионалон цæттæкæныны центры куыстой «Особые мастерские» кæй хонынц, уыдон. Уым ахуыр кодтой уæззау психикон низтимæ адæм. 2010-æм азы сæрды зындгонд актриса Нелли Уварова [[Уæрæсейы академион фæсивæдон театр]]ы иннæ актертимæ æвæрдимæ ралæууыд уыцы ахуырдоны равдыст-армукъайы. Уæд Нелли Уварова æрхъуыды кодта баххуыс кæнын ахуырдзаутæн – скодта сæрмагонд онлайн-дукани, цы дзаумæттæ кæнынц, уыдон уæй кæнынæн: 
{{Цитатæ|«Мах райдыдтам адæмы хонын армукъатæм, цæмæй æлхæнджытæ фæфылдæр уой, уымæн æмæ æфтиагæй колледж æлхæны хардзон æрмæджытæ. Фæлæ армукъа цыд æрмæст афæдз дыууæ хатты æмæ уыцы æххуыс фаг нæ кодта. Уæд сфæнд кодтам саразын Интернет-Дукани»&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ольга Бигильдинская. |title=Вещи, созданные в абсолютном позитиве |url=http://naivno.com/articles/a_2/ramtograf_10.htm |publisher=[[Российский академический молодёжный театр|РАМТограф]] |date= |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;.}} 

Афтæмæй, 2011-æм азы регистрацигонд уыд [[Æнæххæст бæрнондзинады æхсæнад]] «Æнæхин? Тынг æнæхин», уыймæ Уваровайæн административон фарстаты æххуыс чи кодта, Елена Вахрушева сси æхсæнады директор. Сæ дыууæйæн рауад срæвдз кæнын продукцийы рауагъд. Куыстуаты клиенттæ, мæскуыйаг дуканитæй дарддæр, систы Иркутскы, Челябинскы, Тюмены, Хъазаны æмæ Бетъырбухы дуканитæ. Фæнд кодтой байгом кæнын сæргай уæйы хи дукани. Уымæн сайт [[Planeta.ru]]-йы райдыдтой æмбырд кæнын æхца, фæлæ амалиуæгдары сæмбырд кодтой 377 мин сомы, хъæугæ та цæ кодта 500 мин сомы&lt;ref&gt;{{cite web |author=Елена Сахарова. |title=Нелли Уварова: «Мы мечтаем очень смело» |url=http://www.mn.ru/society/20131204/364319397.html |publisher=[[Московские новости]] |date=2013-12-04 |accessdate=2015-05-03 }}{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2014-æм азы компани рамбылдта регионалон социалон программæты фонд [[«Нæ фидæн»]]-ы æппæтуæрæсеон конкурс социалон амалиуæгдарты ‘хсæн. Æртæ азмæ цын радих кодтой æнæпроцентон æфстау 4 милуаны æмæ 136 мин сомы. Уыцы аз компанийы конд дзаумæттæ уæй кæнын райдыдтой [[«Лукоил»]]-ы бензинкæнæн станцæты. Уый уыд [[Вагит Алекперов]]ы конд хæрзгæнæг программæ «Больше, чем покупка»&lt;ref&gt;{{cite web |author=Аня Чесова. |title=На московских заправках появились товары социальных предпринимателей |url=http://www.the-village.ru/village/city/city/138315-social |publisher=[[The Village]] |date=2014-01-31 |accessdate=2015-05-03 |archive-date=2015-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528142508/http://www.the-village.ru/village/city/city/138315-social |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;эксперт&quot;&gt;{{статья |автор=Ольга Тимофеева. |заглавие=В нашей взрослой-тире-взрослой жизни |ссылка=http://www.nb-fund.ru/files/pages/00014/expert.pdf |язык= |издание=[[Эксперт (журнал)|Эксперт]] |тип= |год=2014 |том= |номер=26 |страницы=68 |doi= |issn=}}&lt;/ref&gt;.

Арæх проекты акциты алы хуызы архайдтой Уæрæсейы академион фæсивæдон театры кусджытæ æмæ иннæ разагъдномтæ: поэт Евгений Клюев, режиссертæ Юрий Грымов, Карбаускис Миндаугас, Алексей Бородин, нывгæнæг Вероника Павленко, актертæ Виктор Добронравов, Григорий Антипенко, актриса Вера Зотова, [[Чулпан Хаматова]], Лиза Арзамасова, Елена Ксенофонтова, Алена Бабенко, [[Елизавета Боярская]], Ольга Ломоносова, Юлия Такшина, хотæ Анна æмæ Надежда Михалковтæ, уацхæссæг Светлана Сорокина, телеуынынады кусджытæ [[Иван Ургант]], Татьяна Лазарева æмæ æндæртæ&lt;ref&gt;{{cite web|author= |title=Участники проекта «Наивно? Очень» устроят аукцион |url=http://www.teatral-online.ru/news/11121/ |publisher=Театрал |date=2014-03-04 |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author= |title=«Люди, которые занимаются искусством, все особые». Презентация проекта «Наивно? Очень» на Маленькой сцене РАМТа |url=http://www.ramtograf.ru/march_2012/teatrplus-naivno.html |publisher=[[Российский академический молодёжный театр|РАМТограф]] |date=2012 |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=Наивно? Очень |url=http://planeta.ru/campaigns/482 |publisher=[[Planeta.ru]] |date= |accessdate=2015-05-03 |archive-date=2015-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419152836/http://planeta.ru/campaigns/482 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Артём Ефимов. |title=Проект «Наивно? Очень» собирает деньги на открытие благотворительного магазина |url=http://www.the-village.ru/village/city/city/123935-naivno |publisher=[[The Village]] |date=2013-03-20 |accessdate=2015-05-03 }}{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Лидия Глазко. |title=Красиво. Наивно? Очень |url=http://www.mn.ru/society/20130320/340303989.html |publisher=[[Московские новости]] |date=2013-03-20 |accessdate=2015-05-03 |archive-date=2014-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020161826/http://www.mn.ru/society/20130320/340303989.html |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Елена Барышева. |title=Нелли Уварова: «Называть благотворительные фонды своим именем — опасная история» |url=http://www.mn.ru/society/20120322/314009291.html |publisher=[[Московские новости]] |date=2012-03-22 |accessdate=2015-05-03 |archive-date=2014-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140801191152/http://www.mn.ru/society/20120322/314009291.html |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Наталья Чернова. |title=Вечер в компании наивных гениев |url=http://www.novayagazeta.ru/society/66470.html |publisher=[[Новая газета]] |date=2014-12-10 |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;.

== Архайд ==
Проект аразы иугырон каналтæ хæлиу кæй кæнынц, уыцы продукцийæн, зæгъæм, керамикон, текстилон, мыхуырон æмæ хæддæснион армадзты куыстытæн. Компанийы сæйраг базайрæгтæ сты мигæнæнтæ, нывгонд æнæхин айвады стилы рынчын адæмæй: кæнынц алыхуызон тæбæгътæ, вазæтæ, керамикон æмæ авгæй сайсымæнтæ, машинæтæн сайсымæнтæ æмæ къофийы кружкæтæ. Ассортименты ма ис алыхуызон постертæ, посты къамтæ, магнитиктæ нывтимæ, футболкæтæ, хызынтæ, дзæнгæрджытæ, кæлмæрзæнтæ, [[смартфон]]тæн агъудтæ, хъæдын æмæ алыгæй конд чындзытæ. Арæх саразынц равдыстытæ, презентацитæ, армукъатæ. Уым куыстуаты кусджытæн вæййы гæнæн равдисын сæ нывтæ, алыхуызон арт-объекттæ кæй фæнды, уыдонæн. Фæнды ма цæ Мæскуыйы саразын хыз цалдæр армыдзæй&lt;ref&gt;{{cite web|author=Валерия Гречина. |title=Наивно? Очень! В Москве открылась выставка искусства особых людей |url=http://www.miloserdie.ru/articles/naivno-ochen-v-moskve-otkrylas-vystavka-iskusstva-osobyh-lyudej |publisher=Милосердие.ru |date=2014-03-10 |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;. 

Компанийы сæйраг нысан уыййас нæу æфтиаг исын, цас уæззау психикон низтæй рынчын чи у, уыдоны реабилитаци, социалон адаптации æмæ цын куыст ссарын. Æппæт куыст кæнынц инвалидтæ: [[аутизм]]æй, [[олигофрени]]йæ, [[Дауны синдром]]æй, [[шизофрени]]йæ æмæ æндæр низтæй рынчынтæ. Алы кусæг мæй исы мызд (15 мин сомы 2014-æм азы бæрæггæнæнтæм)&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=О благотворительном проекте «Наивно? Очень» |url=http://radiomayak.ru/shows/episode/id/1107658/ |publisher=[[Маяк (радиостанция)|Маяк]] |date= |accessdate=2015-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191122135106/https://radiomayak.ru/shows/episode/id/1107658/ |archivedate=2019-11-22 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

{{цитатæ|Нæ бæстæйы ис закъон, кæцымæ гæсгæ уыцы фæсивæдæн ахуыры фæстæ ис бацæуын куыстуатмæ. Фæлæ хъуыддагыл та афтæ анцон нæу. Раст у, се хсæн ис тынг курдиатджын, фæлæ уыдоны хъæуы æрбаласын, аласын, сæ бынаты сæ разы хъуамае уа ахуыргæнæг, уымæн æмæ уыдон фæллайгæ тагъддæр кæнынц, æмæ сæ бон нæу æдзух иу куыст кæнын, æнæниз адымы хуызæн. Рынчын адæмæн арæх хъæуы ивын сæ куысты хуыз. Стæй, цас курдиатджын дæр у адæймаг, уыййас æнæ æмуаг дæр дардзæн йæхи. Уый тыххæй куыстуæтты сæ бон нæу иннæтимæ кусын æмрæнхъ. Афтæмæй, ацы фæсивæд колледж куы фæвæййынц, уæд никæй фæхъæуынц, уыцы бæстыхæйтты сæхицæн гом кæнынц æрмадзтæ, кæцыты фæнд кæнынц скæнын рауагъдонтæн кусæн бынæттæ.|источник=[[Зотова, Вера Николаевна|Вера Зотова]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ирина Лагойская. |title=Круг неравнодушных растет. Присоединяйтесь! |url=http://www.ramtograf.ru/january-february_2011/sob_blagotvoritelnost.html |publisher=[[Российский академический молодёжный театр|РАМТограф]] |date=2011 |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;}} 

== Æддаг æрмæг ==
* [http://naivno.com/ Наивно? Очень] — компанийы официалон сайт 
 
== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ|2}}

[[Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы]]</text>
      <sha1>egteu3ra42shd3mgmj2toyz5rm80x8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новопавловск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45637</id>
    <revision>
      <id>596388</id>
      <parentid>562633</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12220" sha1="b9pz2hjiesc1qxvy1b7dz28cmjews5d" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Новопавловск
 |Оригиналон ном          = {{lang-ru|Новопавловск}}
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
 |lat_deg                 = 43 |lat_min = 57 |lat_sec = 49
 |lon_deg                 = 43 |lon_min = 38 |lon_sec = 22
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Стъараполы край
 |Регион таблицæйы        = Стъараполы край
 |Районы тип              = Сахары зылд (Уæрæсе){{!}}Сахары зылд
 |Район                   = Кировы район
 |Район таблицæйы         = Кировы район (Стъараполы край){{!}}Кировы район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 1777
 |Раздæры нæмттæ          = {{НП-ПН|1981|Новопавловская}}
 |Статус кæдæй            = 1981
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 19
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 330 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Новопавловск | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Новопавловск | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              =
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = +7 87938
 |Посты индекстæ          = 357300, 357301, 357302
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Новопа́вловск''' ({{lang-ru|Новопавловск}}) у [[сахар]] [[Стъараполы край]]ы&lt;ref name=&quot;АГКГН&quot;&gt;{{cite web|title=Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011. Ставропольский край|url=http://kavkaz-poisk.ru/wp-content/uploads/2012/12/26_F_201.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210617232327/https://kavkaz-poisk.ru/wp-content/uploads/2012/12/26_F_201.pdf|archivedate=2021-06-17|access-date=2020-10-04|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Уый у [[Кировы район (Стъараполы край)|Кировы районы (сахары зылды)]] административон центр.

Сахарæн йæ бындур æвæрд æрцыдис [[1777-æм аз]]ы [[18 сентябры]], Сыгъдæг Павелы кадæн ног фидар аразын куы байдыдтой [[Хъуырæйы дон|Хъуырæйы]] рахиз былыл, уæд&lt;ref name=&quot;Адм&quot;&gt;{{cite web|title=История|url=http://kir-portal.ru/city/history.php|website=Официальный сайт администрации Кировского городского округа Ставропольского края|archiveurl=https://archive.today/20190422184639/http://kir-portal.ru/city/history.php|archivedate=2019-04-22|accessdate=2019-04-22|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|статья=Новопавловск|id=2667983}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Новопавловск&quot;&gt;{{публикация|книга|часть=Новопавловск|заглавие=Энциклопедический словарь Ставропольского края|ответственный=Е. А. Абулова и др. ; гл. ред. : доктор социологических наук, профессор [[Шаповалов Владимир Александрович|В. А. Шаповалов]] ; рецензенты: академик РАН [[Поляков, Юрий Александрович (историк)|Ю. А. Поляков]], доктор исторических наук, профессор О. Г. Малышева|место=Ставрополь|издательство=Изд-во [[Ставропольский государственный университет|СГУ]]|год=2006|страницы=164}}&lt;/ref&gt;.

Сахары ис культурæйы галуан, библиотекæ, поликлиникæ, цыппар астæуккаг скъолайы, иннæ алыхуызон инфраструктурон объекттæ.

== Номы æндæр формæтæ ==
* Ново-Павловкæ,
* Ново-Павловская&lt;ref name=&quot;АГКГН&quot;/&gt;.

== Географион уавæр ==
Сахар æрбынат кодта Хъуырæйы доны галиу былыл [[Кæсгон быдыр]]ы&lt;ref name=&quot;Новопавловск&quot; /&gt;, [[Кæсæг-Балхъар]]ы арæнмæ ’ввæхс. У районы астæу. Край центрмæ ардыгæй ис 258 км&lt;ref name=&quot;pass&quot;&gt;{{cite web|title=Город Новопавловск|url=http://www.akmrsk-portal.ru/settlings/city_novopavlovsk.php|website=Официальный сайт администрации Кировского района Ставропольского края|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200503183118/http://www.akmrsk-portal.ru/settlings/city_novopavlovsk.php|archivedate=2020-05-03|access-date=2020-10-04|deadlink=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Новопавловскы мидæг ис æфсæнвæндагон станцæ — [[Аполлонская (станцæ)|Аполлонская]], [[Гуым|Гуым (''Георгиевск'')]] æмæ [[Прохладнæ]] чи бæтты, уыцы æфсæнвæндагыл.

Новопавловскæй чысыл дарддæр Горнозаводскæйы ’рдæм Хъуырæйы галиу фарсыл ис зоологион заказник «Кировский»&lt;ref&gt;{{публикация|книга|часть=Кировский|заглавие=Энциклопедический словарь Ставропольского края|ответственный=Е. А. Абулова и др. ; гл. ред. : доктор социологических наук, профессор [[Шаповалов Владимир Александрович|В. А. Шаповалов]] ; рецензенты: академик РАН [[Поляков, Юрий Александрович (историк)|Ю. А. Поляков]], доктор исторических наук, профессор О. Г. Малышева|место=Ставрополь|издательство=Изд-во [[Ставропольский государственный университет|СГУ]]|год=2006|страниц=458|страницы=164}}&lt;/ref&gt;.

== Боныхъæд ==
Сахары рæстæмбис температурæ у +12 °С. Боныхъæд у хусхæссæг.

== Истори ==
1777 азы 18 сентябры Хъуырæйы галиу фарсыл аразын байдыдтой Сыгъдæг Павелы кадæн фидар, уый сси [[Азов-Мæздæджы фидаргонд хахх]]æн йæ дыккаг фидар. Арæзтадыл архайдтой Владимиры драгунты полкъ, Волгæйы æмæ Хопёры хъазахъхъ&lt;ref name=&quot;Адм&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Комитет&quot;&gt;{{cite web|title=К 240-летию Азово-Моздокской оборонительной линии|url=http://stavcomnat.ru/index.php/informatsionnaya-lenta/1167-k-240-letiyu-azovo-mozdokskoj-oboronitelnoj-linii|website=Сайт комитета Ставропольского края по делам национальностей и казачества|archiveurl=https://archive.today/20190424190641/http://stavcomnat.ru/index.php/informatsionnaya-lenta/1167-k-240-letiyu-azovo-mozdokskoj-oboronitelnoj-linii|archivedate=2019-04-24|accessdate=2019-04-24|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Фидары цур уыдис цæрæнран Правобережное, кæцыйы цардысты Яикæй лыгъд хъазахъхъæгтæ&lt;ref name=&quot;Адм&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Комитет&quot; /&gt;. Уымæ бафтыдтой ног цæрæнран дæр, станицæ Павловская (ныртæккæ [[Старопавловская]])&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;&gt;{{публикация|книга|заглавие=Административно-территориальное устройство Ставрополья с конца XVIII века по 1920 год|ссылка=http://www.stavarhiv.ru/userfiles/file/2018/АТД%202008%20_FR12.pdf|ответственный=Г. А. Никитенко (ответственный составитель), Е. Б. Громова, М. И. Кривнева ; Комитет Ставропольского края по делам архивов, Государственный архив Ставропольского края|место=Ставрополь|издательство=|год=2008|страниц=705|архив=http://www.webcitation.org/73Nw5fObM|архив дата=2018-10-23}}&lt;/ref&gt;.

1829-æм азы станицæ æндæр ранмæ рахастой, Азов-Мæздæджы хахх куы нал хъуыди, уæд. 1870-æм азæй ацы станицæ хонынц ''Старопавловская''. 1848-æм азы та станицæй раздæры бынаты фæзындис станицæ Новопавловская, æрцæрын дзы кодтой Воронежы, Полтавæйы æмæ [[Харьковы губернæ]]тæй ласт адæм.

[[XIX æнус]]ы кæрон энциклопедион дзырдуат афтæ афыссы станицæ:&lt;blockquote&gt;«''Новопавловская — станица [[Терчы облæст|Терской области]], Пятигорского отдела; дворов 396, жителей 3 062; церковь, школа, торговых заведений 7, мельниц 6, промышленных заведений 5; базары через неделю&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Новопавловская}}&lt;/ref&gt;.''»&lt;/blockquote&gt;

1981-æм азы станицæ Новопавловская райста сахары статус, æмæ йæ хонын байдыдтой '''Новопавловск'''&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot; /&gt;.

== Цæрджытæ ==
Сахары цæрынц 26 мин адæймагæй фылдæр. Сæ адæмы хаттмæ гæсгæ сæ фылдæр хай сты [[уырыссæгтæ]]:
{| class='standard'
|-
! Адæмыхатт|| Нымæц || Процент
|-
| Уырыссæгтæ|| align=right | 21 911 || align=right | 82,49
|-
| Цигайнæгтæ|| align=right | 1696 || align=right | 6,39
|-
| Сомихæгтæ|| align=right | 1396 || align=right | 5,26
|-
| Украинæгтæ|| align=right | 288 || align=right | 1,08
|-
| Æндæр|| align=right | 1271 || align=right | 4,79
|-
| '''Æдæппæт''' || align=right | 26 562 || align=right | 100,00
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Уæрæсе}}
{{Стъараполы крайы сахартæ}}
{{Стъараполы крайы Кировы районы цæрæнрæттæ}}

[[Категори:Стъараполы крайы сахартæ]]</text>
      <sha1>b9pz2hjiesc1qxvy1b7dz28cmjews5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уарзиаты Вилен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53649</id>
    <revision>
      <id>596401</id>
      <parentid>594912</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4333" sha1="llid06p67rxyjur59zih0yuqaxfu4k8" xml:space="preserve">{{Ахуыргонд
| имя                  = 
| оригинал имени       = 
| изображение          = 
| описание изображения = 
| имя при рождении     = 
| дата рождения        = 
| место рождения       = 
| дата смерти          = 
| место смерти         = 
| гражданство          = 
| научная сфера        = 
| место работы         = 
| альма-матер          = 
| учёная степень       = 
| учёное звание        = 
| научный руководитель = 
| знаменитые ученики   = 
| известен как         = 
| награды и премии     = 
| роспись              = 
| ширина росписи       = 
| сайт                 = 
| викицитатник         = 
| викитека             = 
| викисклад            = 
}}
'''Уарзиаты Савелийы фырт Вилен''' (1952-æм азы 6 ноябрь — 1995-æм азы 22 октябрь) уыдис ирон историк æмæ этносемиолог.

== Цардафыст ==
1975-æм азы фæци историон факультет [[Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет|Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты]], æртæ азы фæстæ та фæци аспирантура Н. Н. Миклухо-Маклайы номыл этнологи æмæ антропологийы институты. 1989 азæй райдыдта кусын Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты, 1992 азы сси профессор.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В СОИГСИ прошла презентация двухтомника выдающегося осетинского историка, этнолога и этносемиолога Вилена Уарзиати |url=http://soigsi.com/index.php/1189-12-07-2019-v-soigsi-proshla-prezentatsiya-dvukhtomnika-vydayushchegosya-osetinskogo-istorika-etnologa-i-etnosemiologa-vilena-uarziati |access-date=2021-03-12 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125103508/http://www.soigsi.com/index.php/1189-12-07-2019-v-soigsi-proshla-prezentatsiya-dvukhtomnika-vydayushchegosya-osetinskogo-istorika-etnologa-i-etnosemiologa-vilena-uarziati |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

== Зонадон архайд ==
Историон зонæдты кандидат, Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты профессор.

Йæ куыстыты фыста ирон адæмы культурæйы æмæ ’хсæнадоны тыххæй. Иртаста ирон адæмы этногенез æмæ традицион зонындзинæдтæ.

Æппæт дунеон зонадон конференциты хайадисæг.

Вилен бирæ нæ фæцарди фæлæ уæддæр ныффыста 100 фылдæр зонадон куысты, кæцытæ рацыдысты [[Уæрæсе]]йы, [[Хъазахстан]]ы æмæ [[Венгри]]йы.

== Равзаргæ куыстытæ ==
* ''Уарзиати В.'' Ирон бæрæгбæттæ незамантæй абонмæ — 1995
* ''Уарзиати В.'' [https://web.archive.org/web/20201028142525/http://www.islamrf.ru/news/legacy/culture/4109 Ислам в культуре осетин] // Эхо Кавказа. — 1993. — № 3.
* ''Уарзиати В. С., Галиев А. А.'' Символы и знаки Великой степи (История культуры номадов Евразии). — А.: КазГос ИНТИ, 2006.
* ''Уарзиати В. С.'' Избранные труды. Этнология. Культурология. Семиотика. — 2007.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:Зындгонд ирæттæ]]
[[Категори:Цæгат Ирыстоны историктæ]]
[[Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]]
[[Категори:Уарзиатæ|Вилен]]</text>
      <sha1>llid06p67rxyjur59zih0yuqaxfu4k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бендукидзе, Каха Автандилы фырт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58854</id>
    <revision>
      <id>596376</id>
      <parentid>589320</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13509" sha1="t2lv1v87gq1roy4lyk98opot2jj8bkv" xml:space="preserve">{{Паддзахадон архайæг}}
'''Каха Автандилы фырт Бендукидзе''' ({{Lang-ka|კახა ავთანდილის ძე ბენდუქიძე}}; райгуырдис 1956-æм азы [[20 апрелы]] [[Тбилис]]ы — амардис 2014-æм азы [[13 ноябры]] [[Лондон]]ы) уыд [[Уæрæсе]] æмæ [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]] амалхъом адæймаг, паддзахадон архайæг, биолог æмæ экономист, филантроп. Гуыдзыстоны [[Зонындзинæдты фонд]]ы бындурæвæрæг. Зонынц æй куыд «Гуырдзыстоны экономикон райрæзты архитектор»&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/international/2014/11/141114_bendukidze_georgia_minister_death Каха Бендукидзе æмæ йæ «гуырдзиаг æмбисонд»] {{ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hse.ru/org/persons/66130 Бендукидзе Каха Автандилович]&lt;/ref&gt;.

1980-æм азты кæронæй 2004-æм азы онг амалиуæг кодта [[Уæрæсе]]йы, уыцы æмгъуыды кæронмæ уыдис [[уæззау индустри]]йы холдинг «Иугонд машинæаразæг заводты» ({{lang-ru|Объединённые машиностроительные заводы}}) генералон директор. 2004-æм азы ацыд Гуырдзыстонмæ, президент [[Саакашвили, Михаил Николозы фырт|Саакашвилийы]] хицауады сси экономикæйы министр, 2004—8 азты уыд экономикон реформæты министр.

== Рæзгæ бонтæ æмæ ахуырад ==
Райгуырдис Тбилисы. Йæ фыд Автандил Доментийы фырт Бендукидзе — ахуыргонд-математик, [[Тбилисы университет]]ы амонæг, йæ мад Джульеттæ Акакийы чызг Рухадзе — [[истори]]к æмæ культуролог. Ахуыр кодта Тбилисы 55-æм астæуккаг скъолайы.

1977-æм азы каст фæци Тбилисы паддзахадон университеты биологон факультет. Факультеты [[фæскомцæдис]]ы бюройы секретарь уыд. 1980-æм азы каст фæци Мæскуыйы паддзахадон университеты биологон факультеты аспирантурæ, сси биологон зонæдты кандидат. 1979-æм азæй [[1989-æм аз]]ы онг уыд [[Советон Цæдисы Коммунистон парти|коммунистон партийы]] уæнг.

1981—1985 азты — [[Пущино]]йы Микроорганизмты биохими æмæ физиологийы институты сæйраг лаборант, зонадон кусæг.

1985—1990 азты — Медицинон индустрийы министрады цур Биотехнологийы институты молекулярон генетикæйы лабораторийы хицау.

== Амалиуæг Уæрæсейы ==
[[1988-æм аз|1988-æм азы]] амалиуæг кæнын райдыдта, йе ’мкусæг ахуыргæндтимæ цалдæр сæудаджерон кооперативы сарæзта. [[1988-æм аз]]ы сарæзта æхсæнадон организаци «Биопроцесс», кæцы реорганизацийы фæстæ сси акционерон æхсæнад.

[[1994-æм аз|1994-æм азы]] йæ «Биопроцесс» 500 мин долæрæй балхæдта «Уралмаш»-ы акциты 17 %, æмæ Бендукидзе сси АÆ «Уралмашы» директоры советы сæрдар. [[1997-æм аз|1997-æм азæй]] — АÆ «Уралмаш-Заводты» директорты советы сæрдар. Уыцы рæстæг ма уыд УФ-йы экономикон политикæйы фæдыл коллегийы сконды ([[1995-æм аз|1995]]).

== Архайд Гуырдзыстоны ==
2004-æм азы Гуырдзыстоны президент [[Саакашвили, Михаил Николозы фырт|Михаил Саакашвили]] хонæг арвыста Каха Бендукидзейæн, цæмæй гуырдзиаг хицауады скондмæ бацæуа. Уыцы азы июны Бендукидзе сси экономикæйы министр. Уыцы иу аз декабры сси экономикон реформæты координацийы министр.

2009-æм азы 7 февралы паддзахадон службæйæ рацыдис æмæ йе ’хца милуангай ахуырадмæ æвæрын райдыдта, 2007-æм азы цы [[Зонындзинæдты фонд]]ы бындур сæвæрдта, уыцы хæрзауæдæн организацимæ.

Зонындзинæдты фонд у хицæн [[Тбилисы сæрибар университет]]ы саразæг. Фонды нысан у дунейы æмвæзады ахуырад æрыгон фæлтæрæн раттын æмæ хæрзхъæд зонадон иртасæнтæ райтынг кæнын.

2014-æм азы Гуырдзыстоны прокуратурæ æрфæрста Бендукидзейы. Амалиуæгдары зылын кодтой, [[Гуырдзыстоны аграрон университет]]ы приватизацийы рæстæг æнæзакъонон хуызы егъау зæххытæ æгæр асламæй йæхи кæй бакодта, ууыл.

== Архайд Украинæйы ==
[[Файл:Kakha_Bendukidze_in_KSE.jpg|рахиз|мини|250x250пкс|Каха Бендукидзе [[Киевы экономикæйы скъола]]йы лекцийы дæргъы, «Гуырдзыстоны æнтыстытæ æмæ Украинæ цæмæй райдайа», зæгъгæ, 2014-æм азы 22 майы]]
[[2014-æм аз|2014-æм азы]] майы Бендукидзе райста [[Украинæ]]йы уæды президент [[Порошенко, Пётр Алексейы фырт|П. Порошенкойы]] хонæг æмæ сси Украинæйы хицауады Экономикон уынаффæйон оргæны уæнг&lt;ref name=&quot;reut&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0EV1G620140620|title=Интервью — Грузинский советник Порошенко не видит будущего у Украины без реформ|access-date=2021-11-20|archive-date=2014-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026125430/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0EV1G620140620|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Уый хъардта къорд реформæты хъалонисæн системæйы, сидти газы аргъ фæбæрзонддæр кæнын æмæ карздæрæй тох кæнын коррупцийы ныхмæ&lt;ref name=&quot;reut&quot; /&gt;.

Бацыд Реформæты националон советмæ дæр Украинæйы президенты цур.

== Мæлæт ==
Амардис 2014-æм азы 13 ноябры Лондоны, [[Швейцари]]йæ куы раздæхти, уæд. Йæ амæлæты агъоммæ уыд [[Цюрих]]ы кардиологон клиникæйы, кодтой ын йæ зæрдæйы операци&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsru.com/world/13nov2014/kaha.html|title=Скончался грузинский предприниматель и политик Каха Бендукидзе|publisher=NEWSru.com|accessdate=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;. Йæ ныстуанмæ гæсгæ ныгæд æрцыдис 22 ноябры Тбилисы Кукиайы уæлмæрдты, йæ мады ингæны цур.

== Мыггаг ==
1999-æм азы йæ цард баиу кодта идæдз Наталья Золотоваимæ. Уымæн та уыдис дыууæ фырты фыццаг æмкъайадæй.

Бендукидзейæн ис иунæг чызг, 1990-æм азы гуырд, йæ ном Анастасия Гончарова, хæссы йæ мады мыггаг. 2013-æм азы Анастасия каст фæци Лондоны King’s College-ы испайнаг филологийы хайад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pirveliradio.ge/index.php?newsid=36789|title=EXCLUSIVE: ბენდუქიძის დაკრძალვას მისი ქალიშვილი დაესწრება|publisher=|accessdate=2014-12-25|archive-date=2014-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205034951/http://pirveliradio.ge/index.php?newsid=36789|deadlink=yes}}]&lt;/ref&gt;. Бендукидзейы амæлæты бонмæ йæ ахастдзинæдтæ Гончароваимæ официалон нæ уыдысты, æмæ уый тæрхондонмæ бахъаст кодта, цæмæй ДНК-экспертизæйы фæрцы йæ Бендукидзейы чызгыл банымæйой — уый йæ къухы бафтыд, 2016-æм азы тæрхондон йæ хъастыл сразы æмæ йæ фыды бынтæй стыр хай йæ дæлбар фæци&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatler.ru/nashi_lyudi/390810_anastasiya_bendukidze__o_pape_i_borbe_za_ego_dnk_i_nasledstvo.php#p=390814;|title=Анастасия Бендукидзе — о папе и борьбе за его ДНК и наследство|publisher=[http://www.tatler.ru/ TATLER Russia]|accessdate=2016-07-07|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710061627/http://www.tatler.ru/nashi_lyudi/390810_anastasiya_bendukidze__o_pape_i_borbe_za_ego_dnk_i_nasledstvo.php#p=390814;|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2896066|title=Суд удвоил число наследников Кахи Бендукидзе|publisher=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2016-06-11}}&lt;/ref&gt;.

Кахайы хо [[Нуну Бендукидзе]] у арæзтадон фирмæйы хицау Гуырдзыстоны. Йæ фирмæйы архайд фæхуыздæр и, Каха Гуырдзыстонмæ куы ссыди, уæд. Фирмæйы дæлбар сты [[Ачъар]]ы цалдæр туристон объекты æмæ Гуырдзыстоны хуссары [[гидроэлектростанцæ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/2296166|title=Золотые розы|author=Реваз САКЕВАРИШВИЛИ|publisher=[[Огонёк]]|accessdate=2014-12-25|lang=}}&lt;/ref&gt;.

Бендукидзе уарзта [[хъæбысæйхæст]], [[шахмæттæ]]й хъазыдис, уыд театрдзау&lt;ref&gt;[http://ko.ru/articles/12988 Большой человек Бендукидзе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203122721/http://ko.ru/articles/12988 |date=2014-12-03 }} «Компания», 14.11.2005. — № 390&lt;/ref&gt;.

== Мысæн ==
2015-æм азы октябрæй [[Киев]]ы уынгтæй иу хæссы Каха Бендукидзейы ном.

== Чингуытæ ==
Куыд Мæскуыйы [[Экономикæйы уæлдæр скъола]]йы профессор, Бендукидзе уыд ахуыры чиныджы æмавтор:
* Кузьминов Я. И., Бендукидзе К. А., Юдкевич М. М. Курс институциональной экономики: институты, сети, трансакционные издержки, контракты / Отв. ред.: Н. М. Халатянц. М. : Издательский дом ГУ-ВШЭ, 2006.

== Фиппаинæгтæ ==
{{Фиппаинæгтæ|2}}

== Æддаг æрмæг ==

* [https://web.archive.org/web/20171030060733/http://www.inliberty.ru/projects/kakha Статьи, выступления, лекции Кахи Бендукидзе. 1996—2014]
* [https://web.archive.org/web/20000902203821/http://www.flb.ru/bendukidze/1.html Справка по Кахе Бендукидзе, Flb.ru]
* [https://www.youtube.com/watch?v=jXhECg9XpxU Интервью. Каха Бендукидзе в гостях у Дмитрия Гордона (2014) — Видео]
* {{Шаблон:Cite news|title=Драма, но не трагедия|url=https://lenta.ru/articles/2012/10/04/kakha/|accessdate=2017-10-09}}
* {{Cite web|url=http://ru.rfi.fr/v-mire/20141115-v-gruzii-vspominayut-kakhu-bendukidze-i-trebuyut-prodolzheniya-reform|title=Реформатор, либерал, визионер: Грузия попрощается с Кахой Бендукидзе|accessdate=2018-07-28}}

[[Категори:СЦКП-йы уæнгтæ]]
[[Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм]]
[[Категори:Лондоны чи амардис, уыдон]]
[[Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:2014-æм азы чи амардис, уыдон]]
[[Категори:Тбилисы чи райгуырдис, уыдон]]
[[Категори:1956-æм азы чи райгуырдис, уыдон]]
[[Категори:Гуырдзыстоны политиктæ]]</text>
      <sha1>t2lv1v87gq1roy4lyk98opot2jj8bkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаджибеков, Узеир Абдул-Гусейн оглы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58919</id>
    <revision>
      <id>596381</id>
      <parentid>530095</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8570" sha1="qkjleukxb1s0i6bangcijhw1r6oenxi" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Имя                  = 
 |Оригинал имени       = 
 |Изображение          = 
 |Ширина               = 
 |Описание изображения = 
 |Полное имя           = 
 |Дата рождения        = 
 |Место рождения       = 
 |Дата смерти          = 
 |Место смерти         = 
 |Страна               = 
 |Профессии            = 
 |Инструменты          = 
 |Жанры                = 
 |Псевдонимы           = 
 |Коллективы           = 
 |Лейблы               = 
 |Награды              = 
 |Викисклад            = 
 |Сайт                 = 
}}
'''Узеир Абдул-Гусейн оглы Гаджибеков''' ({{Lang-az|عزيربك بن عبدالحسين حاجى بكوف, Üzeyir bəy Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəyov}}; 6 [18] сентябры 1885, [[Агджабеди]] — 23 ноябры [[1948-æм аз|1948]], [[Баку]]) уыд азербайджайнаг [[Советон Цæдис|советон]] композитор, дирижёр, музыкæзонæг, публицист, драматург, педагог, æхсæнадон архайæг. [[Советон Цæдисы адæмон артист]] ([[1938-æм аз|1938]]). [[Сталины преми|Сталины премийы]] ll къæпхæны дыууæ хатты лауреат ([[1941-æм аз|1941]], [[1946-æм аз|1946]]).

Нырыккон Азербайджаны профессионалон музыкалон дæсныйады бындурæвæрæг, Азербайджаны ССР-йы Зонæдты академийы архайæг уæнг ([[1945-æм аз|1945]]), профессор ([[1940-æм аз|1940]]), Азербайджаны консерваторийы ректор ([[1928-æм аз|1928]]—[[1929-æм аз|1929]], [[1939-æм аз|1939]]—[[1948-æм аз|1948]]), Азербайджаны ССР-йы Композиторты цæдисы сæрдар ([[1938-æм аз|1938]]—[[1948-æм аз|1948]]). [[Советон Цæдисы Коммунистон парти|Коммунистон партийы]] уæнг [[1938-æм аз|1938-æм азæй]]. Азербайджаны ССР-йы æмæ ныры Азербайджаны гимны автор. Пысылмон дунейы фыццаг [[оперæ]]йы ныффыссæг&lt;ref&gt;{{Чиныг||автор=Matthew O'Brien.|заглавие=Uzeir Hajibeyov and his role in the development of musical life in Azerbaijan|издательство=Routledge|год=2004|страницы=211|isbn=0-415-30219-6, 9780415302197}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Чиныг|автор=William O. McCagg, Brian D. Silver.|заглавие=Soviet Asian ethnic frontiers|издательство=Pergamon Press|год=1979|isbn=ISBN 0-08-024637-0, 9780080246376}}&lt;/ref&gt;.

Йæ ахуыр райдыдта [[медресе]]йæ, стæй каст фæци дыуууæазыккон уырыссаг-тæтæйраг (азербайджайнаг) скъола. 1899-æм азæй 1904-æм азы онг ахуыр кодта [[Фæскавказы ахуыргæнджыты семинар]]ы азербайджайнаг хайады [[Гур]]ы сахары&lt;ref name=&quot;Семинарий&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?ID=20990|title=Гаджибеков Узеир Абдул Гусейн-оглы|publisher=Биография.ру|lang=ru|accessdate=2019-06-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/613OeSaFV?url=http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?ID=20990|archivedate=2011-08-19|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Гуры базыдта [[скърипкæ]] æмæ виолончель цæгъдын, базонгæ и суинаг композитор [[Магомаев, Муслим Магометы фырт (хистæр)|Муслим Магомаевимæ]] (зарæггæнæг [[Магомаев, Муслим Магометы фырт|Муслим Магомаевы]] фыдыфыд)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biograph.ru/bank/magomaev.htm|title=Магомаев Муслим Магомаевич|publisher=Биография.ру|lang=ru|accessdate=2010-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070516100330/http://www.biograph.ru/bank/magomaev.htm|archivedate=2007-05-16|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Уый фæстæ цыппар азы дæргъы амыдта [[Гадрут]] æмæ [[Баку]]йы скъолаты.&lt;ref name=&quot;Семинарий&quot;/&gt; [[1905-æм аз]]ы куыста Бакуйы Биби-Эйбаты скъолайы, стæй «Саадат»-ы скъолайы, амыдта дзы [[Азербайджайнаг æвзаг|азербайджайнаг]] æмæ [[уырыссаг æвзаг]], [[математикæ]], [[географи]], [[истори]]&lt;ref&gt;Ч.Каджар. Старая Шуша. 2007, Изд-во Шарг-Гарб., стр 326&lt;/ref&gt;. Уыцы иу рæстæг сси газет «Хаят»-ы тæлмацгæнæг, газет «Иршад»-ы дæр архайдта. 1911-æм азы ацыдис [[Мæскуы]]мæ бæстондæр музыкалон ахуыр райсынмæ&lt;ref name=autogenerated1&gt;Ч.Каджар. Старая Шуша. 2007, Изд-во Шарг-Гарб., стр 327&lt;/ref&gt;, стæй [[Бетъырбух]]мæ дæр, кæцыйы ахуыр кодта [[Бетъырбухы консерватори|консерваторийы]] [[Калафати, Василий Павлы фырт|В. Калафатийы]] разамындæй ([[1914]]).

[[Файл:Students of Gori Teachers Seminary.jpg|thumb|300px|Узеир Гаджибеков (рахизырдыгæй фыццаг рæнхъы) [[Фæскавказы ахуыргæнджыты семинар]]ы студентты ’хсæн. Йæ фæстæ бады [[Магомаев, Муслим Магометович (хистæр)|Муслим Магомаев]] (хистæр). [[1904-æм аз]]]]

== Литературæ ==
* {{Чиныг|автор=[[Сарабский, Азер Гусейнкули оглы|Сарабский А. Г.]]|заглавие=Возникновение и развитие азербайджанского музыкального театра (до 1917 г.)|место=Б.|издательство=Издательство Академии наук Азербайджанской ССР|год=1968|страниц=273|ref=Сарабский}}
* {{Чиныг|автор=Мирза Ибрагимов.|заглавие=Üzeyir Hacıbəyovun şəxsiyyəti və yaradıcılığı|место=Баку, Азербайджанская ССР, СССР|издательство=Азернешр|год=1987}}
* {{Чиныг|автор=Ахмед Исазаде.|заглавие=''(на азербайджанском)''|место=Баку, Азербайджанская ССР, СССР|издательство=Элм, АН Азербайджанской ССР|год=1990}}
* {{Чиныг|автор=Х. Гашимова, Р. Оруджалиева, Н. Асланбекова, Г. Сафарова, Н. Салимова.|заглавие=''(на азербайджанском)''|место=Баку, Азербайджан|издательство=Азербайджанская Государственная Библиотека имени М.Ф.Ахундова|год=2008}}
* {{Чиныг|автор=Мәммәдли Г.|заглавие=Үзејир Һаҹыбәјов. 1885 — 1948 Һәјат вә јарадыҹылығынын салнамәси|издательство=Јазычы|место=Б.|год=1984|ref=Мәммәдли}}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:СЦКП-йы уæнгтæ]]
[[Категори:Ленины ордены кавалертæ]]
[[Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Публицисттæ алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Азербайджаны композитортæ]]
[[Категори:Советон Цæдисы композитортæ]]
[[Категори:Азербайджаны дирижёртæ]]
[[Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ]]</text>
      <sha1>qkjleukxb1s0i6bangcijhw1r6oenxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уйгураг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60382</id>
    <revision>
      <id>596402</id>
      <parentid>548014</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4286" sha1="3mdcoec46gpfixz5urgc8mubfrii4c5" xml:space="preserve">{{Адæм
| название      = Уйгурæгтæ
| изображение   = 
| описание      = 
| самоназвание  = 
| численность   = 13 млн
| расселение    = * {{PRC}}: 12 800 000 (''2021'')&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.xjtj.gov.cn/sjcx/tjnj_3415/2016xjtjnj/rkjy/201707/t20170714_539450.html |language= zh |title= zh:3-7 各地、州、市、县(市)分民族人口数 |publisher= Xinjiang Uyghur Autonomous Region Bureau of Statistics |access-date= 2017-09-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171011101904/http://www.xjtj.gov.cn/sjcx/tjnj_3415/2016xjtjnj/rkjy/201707/t20170714_539450.html |archive-date= 2017-10-11 |deadlink= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= 'The entire Uyghur population is seemingly being treated as suspect': China's persecution of its Muslim minority |url= https://blogs.lse.ac.uk/religionglobalsociety/2018/09/the-entire-uyghur-population-is-seemingly-being-treated-as-suspect-chinas-persecution-of-its-muslim-minority/ |website= lse.ac.uk |publisher= LSE |accessdate= 2018-05-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180922121440/http://blogs.lse.ac.uk/religionglobalsociety/2018/09/the-entire-uyghur-population-is-seemingly-being-treated-as-suspect-chinas-persecution-of-its-muslim-minority/ |archive-date= 2018-09-22 |deadlink= no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://xn--e1adcaacuhnujm.xn--p1ai/ujgury.html |language= ru |title= ru:Uyghur |publisher= Historyland |access-date= 2018-05-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190212012052/http://xn--e1adcaacuhnujm.xn--p1ai/ujgury.html |archive-date= 2019-02-12 |deadlink= no }}&lt;/ref&gt;
* {{KZ}}: 275 000&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258|title=Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2020 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2020-04-27|archive-date=2020-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527204929/https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* {{UZ}}: 75 000&lt;ref name=&quot;Uzb&quot;&gt;{{Cite web |title=Этнический атлас Узбекистана |url=http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=416&amp;c_id=4481 |access-date=2022-01-15 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://archive.ph/20110719071653/http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=416&amp;c_id=4481 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{KGZ}}: 61 000&lt;ref name=&quot;Kirg&quot;&gt;{{Cite web |title=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Национальный состав населения на 1 января 2012 года. |url=http://stat.kg/images/stories/docs/Yearbook/Demo/demo%209.pdf |access-date=2022-01-15 |archive-date=2017-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202051049/http://stat.kg/images/stories/docs/Yearbook/Demo/demo%209.pdf |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{KSA}}: ~50 000 (''2013'') 
* {{TUR}} : ~40 000 (''2018'')&lt;ref&gt;{{cite magazine |date= 31 May 2018 |url = https://www.economist.com/briefing/2018/05/31/china-has-turned-xinjiang-into-a-police-state-like-no-other |title= China has turned Xinjiang into a police state like no other
| magazine = The Economist }}&lt;/ref&gt;
| вымер         =  
| архкультура   =  
| язык          = [[уйгураг æвзаг|уйгураг]]
| раса          = 
| религия       = [[пысылмон дин]]
| родственные   = 
| входит        =  
| включает      = 
| происхождение =  
}}
'''Уйгурæгтæ''' ({{lang-ug3|ئۇيغۇرلار|uyghurlar}}) сты [[Тюркаг адæмтæ|тюркаг равзæрды адæм]], дзурынц [[уйгураг æвзаг]]ыл. Сæ фылдæр хай цæры [[Синьцзян-Уйгуры автономон район]]ы æмæ [[Хъазахстан]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт}}

[[Категори:Китайы адæмтæ]]
[[Категори:Хъазахстаны адæмтæ]]
[[Категори:Тюркаг адæмтæ]]</text>
      <sha1>3mdcoec46gpfixz5urgc8mubfrii4c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крестовкæ (Донецчы облæст)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66789</id>
    <revision>
      <id>596385</id>
      <parentid>547247</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="d0dun071se9dms0lsk310rrfm8wmeyd" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Крестовкæ
 |Оригиналон ном          = {{lang-uk|Хрестівка}}
 |Ныв                     = 
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Украинæ
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
  |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Украинæйы административон дих{{!}}Облæст
 |Регион                  = Донецчы облæст
 |Регион таблицæйы        = Донецчы облæст
 |Районы тип              = Район (Украинæ){{!}}Район
 |Район                   = Горловкæйы район
 |Район таблицæйы         = Горловкæйы район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Статус кæдæй            = 
 |Раздæры нæмттæ          = Кировское
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 27 016&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://gosstat-dnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_1021.pdf |title = Численность населения Донецкой Народной Республики на 1 октября 2021 года |lang = ru |website = gosstat-dnr.ru |date =  |accessdate = 2021-12-13 |deadlink = yes |archive-date = 2021-11-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211105085032/http://gosstat-dnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_1021.pdf }} Государственная служба статистики ДНР&lt;/ref&gt;
 |Сфысты аз               = 2021
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = 
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +2
 |DST                     = +3
 |Телефонон код           = +380 6250
 |Посты индекстæ          = 86300
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
}}
'''Кре́стовкæ''' ({{lang-uk|Хрестівка}}, {{lang-ru|Крестовка}}) кæнæ '''Ки́ровское''' ({{lang-uk|Кi̇ровське}}, {{lang-ru|Кировское}}) у сахар [[Украинæ]]йы [[Донецчы облæст]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Украинæ}}
{{Донецчы облæсты сахартæ}}

[[Категори:Донецчы облæсты сахартæ]]</text>
      <sha1>d0dun071se9dms0lsk310rrfm8wmeyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ногъайаг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70438</id>
    <revision>
      <id>596389</id>
      <parentid>549644</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15782" sha1="alamjreme7248j49wlqkh2ccrkwjusr" xml:space="preserve">{{Адæм
| название = Ногъай
| самоназвание = {{lang|nog|ногайлар, noğaylar}}
| численность = {{formatnum:230000}}
| расселение = {{флагификаци|Уæрæсе}}:&lt;br&gt; 109 042 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;&gt;{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |deadlink=no |access-date=2023-01-01 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}&lt;/ref&gt;, 103 660 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |title=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |access-date=2011-12-28 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226044600/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |title=Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010 |access-date=2011-12-28 |archive-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201195659/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
** {{флагификаци|Дагъистан}}: &lt;br&gt;36 944 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 40 407 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав регионов России |access-date=2011-12-28 |archive-date=2017-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020093517/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
*** [[Ногъайы район (Дагъистан)|Ногъайы район]]: 15 951 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;&gt;{{cite web |author =  |url = https://05.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/5.2.%20%D0%9D%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%99%20%D0%A1%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF%20%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98%20%D0%94%D0%90%D0%93%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%20%D0%9F%D0%9E%20%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9E%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9C%20%D0%9E%D0%9A%D0%A0%D0%A3%D0%93%D0%90%D0%9C%20%D0%98%20%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%98%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%9C%20%D0%A0%D0%90%D0%99%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9C.xlsx |title = Перепись 2021 года. Дагстат. Том 5. Национальный состав населения Республики Дагестан по городским округам и муниципальным районам |lang = ru |website = dagstat.gks.ru |date =  |accessdate = 2023-07-11 |deadlink = no |archive-date = 2023-07-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230708083927/https://05.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/5.2.%20%D0%9D%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%99%20%D0%A1%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF%20%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98%20%D0%94%D0%90%D0%93%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%20%D0%9F%D0%9E%20%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9E%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9C%20%D0%9E%D0%9A%D0%A0%D0%A3%D0%93%D0%90%D0%9C%20%D0%98%20%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%98%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%9C%20%D0%A0%D0%90%D0%99%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9C.xlsx }}&lt;/ref&gt;
*** [[Махачкала]]: 7 563 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Бабаюрты район]]: 7 216 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Хъызлары район]]: 2 918 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Тарумовкæйы район]]: 2 395 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Хъызлар (Дагъистан)|Хъызлар]]: 605 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Стъараполы край}}: &lt;br&gt;22 569 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 22 006 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Нефтекумсчы район]]: 13 625 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 13 110 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+3+%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1.rar|title=Том 3 книга 1 &quot;Национальный состав и владение языками, гражданство&quot;; таблица 4 &quot;Национальный состав населения Ставропольского края по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более&quot;|access-date=2015-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044452/http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/Том+3+книга+1.rar|archive-date=2016-03-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
*** [[Минеральные Водыйы район]] 3685 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 3623 (2010)
*** [[Степноейы район]] 1819 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 1651 (2010)
*** [[Кочубейы район]] 757 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 709 (2010)
*** [[Стъарапол]] 897 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 858 (2010)
** {{флагификаци|Хъæрæсе-Черкес}}: &lt;br&gt;17 368 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 15 654 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Ногъайы район (Хъæрæсе-Черкес)|Ногъайы район]]: 11 851 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC3_%D0%92%D0%9F%D0%9D_2010.doc |title=''Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Карачаево-Черкесской Республике.'' Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Карачаево-Черкесской Республике. ТОМ 3: Национальный состав и владение языками, гражданство. — Черкесск. — 2013. |access-date=2019-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306045446/http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC3_%D0%92%D0%9F%D0%9D_2010.doc |archive-date=2016-03-06 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
*** [[Черкесск]]: 1872 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
*** [[Адыге-Хабль]]: 682 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
*** [[Кызыл-Юрт]]: 572 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Ханты-Мансийы автономон зылд}}: &lt;br&gt;9990 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 5323 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Астраханы облæст}}: &lt;br&gt;9320 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 7589 (2010 )&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Астрахань]] 3777 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Сырх Яры район]] 1994 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Приволжскийы район (Астраханы облæст)|Приволжскийы район]] 1143 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Ямал-Ненецты автономон зылд}}: &lt;br&gt;3740(2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 3479 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Красноярсчы край}}: &lt;br&gt; 1772 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 950 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Мæскуы}}: &lt;br&gt; 539 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 585 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Мæскуыйы облæст}}: &lt;br&gt; 692 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 266 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Цæцæн}}: &lt;br&gt;2819 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 3444 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Шелковскаяйы район]]: 3268 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chechenstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chechenstat/resources/569d2180426303a6ae5bee2d59c15b71/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.ZIP|title=Том 4 книга 1 &quot;Национальный состав и владение языками, гражданство&quot;; таблица 1 &quot;Национальный состав населения Чечни по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более&quot;|access-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929072457/http://chechenstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chechenstat/resources/569d2180426303a6ae5bee2d59c15b71/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.ZIP|archive-date=2015-09-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

{{флагификаци|Турк}}: 100 000&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://lawinrussia.ru/doklad-a-a-yarlykapova-na-seminare-v-g-kazan-v-marte-2023-g/ |title = Доклад А.А. Ярлыкапова на семинаре в г. Казань в марте 2023 г. |access-date = 2023-03-22 |archive-date = 2023-03-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230322200022/https://lawinrussia.ru/doklad-a-a-yarlykapova-na-seminare-v-g-kazan-v-marte-2023-g/ |deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

{{флагификаци|Румыни}}: 20 000&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |title=Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune |access-date=2015-04-24 |archive-date=2016-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
| архкультура = 
| раса = 
| язык = [[Ногъайаг æвзаг|ногъайаг]]
| религия = [[пысылмон дин]]
| входит = [[тюркаг адæмтæ]]
| родственные = [[хъырымы тæтæр]]&lt;ref&gt;Бушаков В.А. Тюркская этноойконимия Крыма // ИЯ РАН, Москва, 1992 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Кулькатов Ж.Б. Ногайский этнический компонент в Крыму и Нижнем Поволжье: общее и особенное // Культура народов Причерноморья. — 2012. — № 228.&lt;/ref&gt;, [[башкирæгтæ]]&lt;ref&gt;Кузеев Р.Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. Издательство &quot;Наука&quot;, Москва, 1974 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Трепавлов В. В. Ногаи в Башкирии, XV—XVII вв. Княжеские роды ногайского происхождения. Уфа: Урал. науч. центр РАН, 1997. 72 с. (Материалы и исследования по истории и этнологии Башкортостана. № 2)&lt;/ref&gt;, [[каракалпакæгтæ]]&lt;ref&gt;Нурмухамедов М. К., Жданко Т. А., Камалов С. К., «Каракалпаки». Краткий очерк истории с древнейших времен до наших дней, Таш., 1971.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Н.Мамедов. Каракалпакская литература. Баку, Мутард-жим, 2007.&lt;/ref&gt;, [[тæтæйраг адæм|тæтæр]]&lt;ref&gt;Ахметзянов М.И. Татарские родословные (шеджере) / М.И. Ахметзянов – Казань: ИЯЛИ им. Г. Ибрагимова // Золотоордынское обозрение. 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Исхаков Д. М. Юго-Восток Татарстана: проблема изучения этнической истории региона XTV-XVII вв. // Элмэт - Альметьевск. 2003.&lt;/ref&gt;, [[польшæйаг-литоваг тæтæр]]&lt;ref&gt;Кидирниязов Д. западные ногайцы// Половецкая луна. № 3/7. 1993.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Мишкинене Г. Литовские татары: к истории появления и проживания в Великом княжестве Литовском (культура, язык, исторические контакты в контексте ногайской культуры)/ Г. Мишкинене. Вильнюсский университет, Литва, Вильнюс // Ногайцы: XXI век. История. Язык. Культура. От истоков – к грядущему. Материалы Второй Международной научно-практической конференции. Черкесск, 2016.&lt;/ref&gt;, [[хъазахаг адæм|хъазах]]&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=http://biliq.ru/lib/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%9D%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%202002.pdf|автор=Исин А.|заглавие=Казахское ханство и Ногайская Орда во второй половине XV—XVI в.|ответственный=Е. Б. Сыдыков, А. С. Еспенбетов|год=2002|место=Семипалатинск|издательство=Тенгри|страницы=38|страниц=139|isbn=9965-492-29-8|archive-date=2022-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121033447/http://biliq.ru/lib/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%9D%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%202002.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=[[Артыкбаев, Жамбыл Омарович|Артыкбаев Ж. О.]]|заглавие=Историческое наследие Машхур Жусуп Копеева|место=Павлодар|издательство=ПГУ им. С. Торайгырова|страницы=89|страниц=215}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Абылхожин Ж. Б., Бурханов К. Н., Кадырбаев А. Ш., Султанов Т. И.|заглавие=Страна в сердце Евразии: сюжеты по истории Казахстана|страницы=126|страниц=280|isbn=5-7667-5571-6}}&lt;/ref&gt;
| включает = 
| происхождение = 
}}
'''Ногъайæгтæ''' кæнæ '''ногъай'''&lt;ref name=&quot;IÆIEDZ&quot;&gt;{{IÆIEDZ|II|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-nog|ногайлар, noğaylar}} [{{IPA|noʁajˈɫaɾ}}]) сты [[тюркаг адæмтæ|тюркаг адæм]]. Уыдон дзурынц [[ногъайаг æвзаг]]ыл.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}</text>
      <sha1>alamjreme7248j49wlqkh2ccrkwjusr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакъурианы Андезит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74085</id>
    <revision>
      <id>596374</id>
      <parentid>563046</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="n8mou5ojcvznzsaf6flbo5r8x9u6xnp" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу 
 |Ирон ном                = Бакъурианы Андезит
 |Оригиналон ном          = {{lang-ka|ბაკურიანის ანდეზიტი}}
 |Ныв                     = 
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Гуырдзыстон
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Гуырдзыстоны административон дих{{!}}Регион
 |Регион                  = Самцхе-Джавахет
 |Регион таблицæйы        = Самцхе-Джавахет
 |Районы тип              = Гуырдзыстоны муниципалитеттæ{{!}}Муниципалитет
 |Район                   = Боржомы муниципалитет
 |Район таблицæйы         = Боржомы муниципалитет
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Мидæг дихкæнынад        = 
 |Сæргълæууæджы тип       =
 |Сæргълæууæг             =
 |Бындурæвæрд             = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          =
 |Климат                  = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 352&lt;ref name=&quot;гнп2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://census.ge/files/results/english/03_Urban%20settlements%20by%20type%20and%20by%20size%20of%20population.xls|title=Группировка городских населённых пунктов по типу и численности населения (Urban settlements by type and by size of population)|subtitle=[http://census.ge/en/results/census  Итоги переписи населения 2014 (2014 GENERAL POPULATION CENSUS RESULTS)]|publisher=Национальная статистическая служба Грузии|accessdate=2016-05-02|lang=en|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809235333/http://census.ge/files/results/english/03_Urban%20settlements%20by%20type%20and%20by%20size%20of%20population.xls|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
 |Сфысты аз               = 2014
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = 
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +4
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Бакъурианы Андезит''' ({{lang-ka|ბაკურიანის ანდეზიტი}}) у хъæу [[Гуырдзыстон]]ы [[Боржомы муниципалитет]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Гуырдзыстон}}
{{Боржомы муниципалитет}}

[[Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ]]</text>
      <sha1>n8mou5ojcvznzsaf6flbo5r8x9u6xnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Московий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76363</id>
    <revision>
      <id>596387</id>
      <parentid>569720</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="en52o8qr5vmyytht87xt8q6pjsd7eh3" xml:space="preserve">{{Химион элемент
| имя = Московий / Moscovium (Mc)
| символ = Mc
| номер = 115
| вверху = [[Висмут|Bi]]
| внизу = (Uhe)
| внешний вид = 
| массовое число = 292
| атомная масса ссылка = &lt;ref name=nubase2020&gt;{{Nubase2020}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=&quot;iupac2013&quot;&gt;{{статья|автор=Meija J. et al.|заглавие=Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)|ссылка=http://www.degruyter.com/view/j/pac.2016.88.issue-3/pac-2015-0305/pac-2015-0305.xml|язык=en|издание=[[Pure and Applied Chemistry]]|год=2016|том=88|номер=3|страницы=265–291|doi=10.1515/pac-2015-0305}}&lt;/ref&gt; --&gt;
| радиус атома = 
| группа = 15
| период = 7
| блок = &lt;br&gt;[[p-элементтæ|p-элемент]]
| энергия ионизации 1 = 
| конфигурация = [Rn]&amp;nbsp;5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;6d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;7s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;7p&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;3&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal 
|last1=Fricke |first1=Burkhard 
|year=1975 
|title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties 
|journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry 
|volume=21 
|pages=89–144 
|doi=10.1007/BFb0116498 
|url=https://www.researchgate.net/publication/225672062 
|series=Structure and Bonding 
|isbn=978-3-540-07109-9
|access-date=4 October 2013
}}&lt;/ref&gt; (''æнхъæлц'')
| ковалентный радиус = 
| радиус иона = 
| электроотрицательность = 
| электродный потенциал = 
| степени окисления = +1, +3&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://old.bigenc.ru/chemistry/text/4854461|title=Московий|website=Большая Российская энциклопедия 2004-2017|publisher=БРЭ|access-date=2023-02-15|archive-date=2023-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215201648/https://old.bigenc.ru/chemistry/text/4854461|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
| плотность = 
| теплоёмкость = 
| теплопроводность = 
| температура плавления = 
| теплота плавления = 
| температура кипения = 
| теплота испарения = 
| молярный объём = 
| структура решётки = 
| параметры решётки = 
| отношение c/a = 
| температура Дебая = 
| изотопы = 
| список изотопов = 
}}
'''Моско́вий''' (''Moscovium'' — '''Mc'''), раздæры рæстæгмæ ном — '''унунпе́нтий''' (''Ununpentium'' — '''Uup''') у [[хими]]он элемент, [[элементты периодон системæ]]йы ахсы 115 бынат.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-хими}}
{{Элементты периодон системæ}}

[[Категори:Химион элементтæ]]
[[Категори:Згъæртæ]]
[[Категори:Трансуранаг элементтæ]]</text>
      <sha1>en52o8qr5vmyytht87xt8q6pjsd7eh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буффон, Джанлуиджи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76774</id>
    <revision>
      <id>596378</id>
      <parentid>573306</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4168" sha1="p7p1ilxktgwt7nt3l75ke88mgk31h6u" xml:space="preserve">{{Футболист
 | имя                  = Джанлуиджи Буффон
 | изображение          = Gianluigi Buffon (31784615942) (cropped).jpg
 | прозвища             = 
 | дата рождения        = 
 | место рождения       = 
 | рост                 = 192&lt;ref name=&quot;psg&quot;&gt;{{cw |url=https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/effectif/gianluigi-buffon |title=Gianluigi Buffon |publisher=Paris Saint-Germain FC |accessdate=2021-01-25 |lang=fr |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301114020/https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/effectif/gianluigi-buffon |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
 | позиция              = 
 | молодёжные клубы     = {{спортивон карьерæ
|1984—1986|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Каналетто|
|1986—1990|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Пертикатæ|
|1990—1991|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Бонасколæ|
|1991—1995|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} [[Пармæ (футболон клуб)|Пармæ]]|}}
 | клубы                = {{спортивон карьерæ
|1995—2001|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} [[Пармæ (футболон клуб)|Пармæ]]|169 (−162)
|2001—2018|{{Италийы тырыса|20px}} [[Ювентус]]|509 (−379)
|2018—2019|{{Францы тырыса (1974—2020)|20px}} [[Пари Сен-Жермен]]|17 (−18)
|2019—2021|{{Италийы тырыса|20px}} [[Ювентус]]|17 (−15)
|2021—2023|{{Италийы тырыса|20px}} [[Пармæ (футболон клуб)|Пармæ]]|44 (−49)
|'''1995—2023'''|'''Æдæппæт'''|'''756 (−623)'''}}
 | национальная сборная = {{спортивон карьерæ
|1993—1994|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Итали (16 азы онг)|3 (−2)
|1993—1994|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} [[Италийы иугонд командæ футболæй (17 азы онг)|Итали (17 азы онг)]]| 3 (−1)
|1994—1995|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Итали (18 азы онг)|3 (−1)
|1995—1997|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} [[Италийы иугонд командæ футболæй (21 азы онг)|Итали (21 азы онг)]]|11 (−7)
|1997|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Итали (23 азы онг)|4 (−1)
|1997—2018|{{Италийы тырыса|20px}} [[Италийы иугонд командæ футболæй|Итали]]|176 (−146)}}
 | медали               = {{турнир|[[Дунейы чемпионат футболæй|Дунейы чемпионаттæ]]}}
{{медаль|Сыгъзæрин|[[Дунейы чемпионат футболæй 2006|Герман 2006]]}}
{{турнир|[[Конфедерациты хъалац|Конфедерациты хъалацтæ]]}}
{{медаль|Бронзæ|[[Конфедерациты хъалац 2013|Бразили 2013]]}}
{{турнир|[[Европæйы чемпионат футболæй|Европæйы чемпионаттæ]]}}
{{медаль|Æвзист|[[Европæйы чемпионат футболæй 2012|Польшæ/Украинæ 2012]]}}
{{турнир|[[Зæххастæуы денджызы ерыстæ]]}}
{{медаль|Сыгъзæрин|[[Зæххастæуы денджызы ерыстæ 1997|Бари 1997]]|футбол}}
 | обновление данных о клубе = 
}}
'''Джанлуи́джи Буффо́н''' ({{lang-it|Gianluigi Buffon}} [{{IPA|dʒanluˈiːdʒi bufˈfɔn}}]; райгуырдис [[1978-æм аз]]ы [[28 январы]] [[Каррарæ]]йы) у [[Итали|италиаг]] [[футбол]]ист, [[дуаргæс]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:Италийы футболисттæ]]
[[Категори:ФИФА 100]]
[[Категори:ФК «Ювентусы» хъазджытæ]]</text>
      <sha1>p7p1ilxktgwt7nt3l75ke88mgk31h6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бонуччи, Леонардо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76776</id>
    <revision>
      <id>596377</id>
      <parentid>573580</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4586" sha1="696iqgtf3t194ryf9ypge3oo796y0ji" xml:space="preserve">{{Футболист
| имя = Леонардо Бонуччи
| изображение = Leonardo Bonucci BGR-ITA 2012.jpg
| полное имя = 
| рост = 191&lt;ref name=&quot;Leonardo Bonucci&quot;&gt;{{cite web |url=http://gsports.live/football/player/leonardo-bonucci/ |title=Leonardo Bonucci |website=gsports.live |access-date=2018-07-17 |archive-date=2018-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717070905/http://gsports.live/football/player/leonardo-bonucci/ |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
| позиция = 
| нынешний клуб = {{Италийы тырыса|20px}} [[Италийы иугонд командæ футболæй (20 азы онг)|Итали (20 азы онг)]]
| должность = сæйраг тренеры ассистент
| молодёжные клубы = {{спортивон карьерæ
  |1997—2000|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Пьяноскарано|
  |2000—2002|{{Италийы тырыса (1946—2003)|20px}} Витербезе|
  |2002—2004|{{Италийы тырыса (2003—2006)|20px}} Нуовæ Багная|
  |2004—2005|{{Италийы тырыса (2003—2006)|20px}} Витербезе|
  |2005—2007|{{Италийы тырыса (2003—2006)|20px}} [[Интернационале]]|
  }}
| клубы = {{спортивон карьерæ
  |2005—2007|{{Италийы тырыса (2003—2006)|20px}} [[Интернационале]]|1 (0)
  |2007—2009|{{Италийы тырыса|20px}} [[Тревизо (футболон клуб)|Тревизо]]|40 (4)
  |2009|{{аренда}}{{Италийы тырыса|20px}} [[Пизæ (футболон клуб)|Пизæ]]|18 (1)
  |2009—2010|{{Италийы тырыса|20px}} [[Бари (футболон клуб)|Бари]]|38 (1)
  |2010—2017|{{Италийы тырыса|20px}} [[Ювентус]]|227 (13)
  |2017—2018|{{Италийы тырыса|20px}} [[Милан (футболон клуб)|Милан]]|35 (2)
  |2018—2023|{{Италийы тырыса|20px}} [[Ювентус]]|130 (14)
  |2023|{{Германы тырыса|20px}} [[Унион (футбольный клуб, Берлин)|Унион (Берлин)]]|7 (1)
  |2024|{{Турчы тырыса|20px}} [[Фенербахче (футболон клуб)|Фенербахче]]|8 (0)
  |'''2005—2024'''|'''Æдæппæт'''|'''504 (38)'''
&lt;!-- Здесь указывается информация ТОЛЬКО о матчах чемпионата --&gt;
}}
| национальная сборная = {{спортивон карьерæ
|2010—2023|{{Италийы тырыса|20px}} [[Италийы иугонд командæ футболæй|Итали]]|121 (8)
  }}
| тренерские клубы = {{спортивон карьерæ
|2024—{{н.в.}}|{{Италийы тырыса|20px}} [[Италийы иугонд командæ футболæй (20 азы онг)|Итали (20 азы онг)]]|{{сæйраг тренеры ассистент}}
  }}
| медали = {{турнир|[[Конфедерациты хъалац|Конфедерациты хъалацтæ]]}}
{{медаль|Бронзæ|[[Конфедерациты хъалац 2013|Бразили 2013]]}}
{{Финалиссимæтæ}}
{{медаль|Æвзист|[[Финалиссимæ 2022|Лондон 2022]]}}
{{турнир|[[Европæйы чемпионат футболæй|Европæйы чемпионаттæ]]}}
{{медаль|Æвзист|[[Европæйы чемпионат футболæй 2012|Польшæ/Украинæ 2012]]}}
{{медаль|Сыгъзæрин|{{Евро2020}}}}
{{турнир|[[УЕФА-йы Нациты лигæ|УЕФА-йы Нациты лигæтæ]]}}
{{медаль|Бронзæ|[[УЕФА-йы Нациты лигæ 2020/2021|Итали 2021]]}}
{{медаль|Бронзæ|[[УЕФА-йы Нациты лигæ 2022/2023|Нидерландтæ 2023]]}}
| обновление данных о тренере = 22.10.2024
}}
'''Леона́рдо Бону́ччи''' ({{lang-it|Leonardo Bonucci}}, {{IPA|[leoˈnardo boˈnuttʃi]}}; райгуырдис [[1987-æм аз]]ы [[1 майы]] [[Витербо]]йы) у [[Итали|италиаг]] [[футбол]]ист, [[центрон хъахъхъæнæг]].

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:Италийы футболисттæ]]
[[Категори:ФК «Ювентусы» хъазджытæ]]
[[Категори:ФК «Милан»-ы хъазджытæ]]</text>
      <sha1>696iqgtf3t194ryf9ypge3oo796y0ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C.Gambino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83296</id>
    <revision>
      <id>596367</id>
      <parentid>595162</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21936" sha1="tkdqwfdo0tv1zulouvj0gs9smg5f328" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Имя = C.Gambino
| Фон = solo_singer
| Оригинал имени = -
| Имя при рождении = Карар Али Салем Рамадан
{{lang-sv|Karar Ali Salem Ramadan}} 
| Полное имя = 
| Дата рождения = 
| Место рождения = 
| Дата смерти = 
| Место смерти = 
| Страна =
| Профессии = Рэпер, зарӕггӕнӕг
| Годы активности = 2019 — 2024
| Жанры = Шведаг [[хип-хоп|хип-хоп]], гангста рэп
| Псевдонимы = C.Gambino, Casey Gambino
| Лейблы = GG Music, Asylum Nordics, Warner
| Награды = -
}}
'''Карар Али Салем Рамадан''' (4 апрель 1998 — 4 июнь 2024), хуыздӕр зындгонд йæ сценӕйон номæй куыд '''C.Gambino''', уыдис шведаг рэпер æмæ зарæггæнæг, разынд иу маскӕйы, йæ къух æрфыста лейбл Warner Music Sweden-имæ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gp.se/kultur/musik/fem-artister-att-djupdyka-i-medan-du-sitter-i-karantan.853f1d6b-d95b-4d61-afe9-03c4c3622c65|title=Fem artister att djupdyka i medan du sitter i karantän|language=sv|first=Filip|last=Mitrovic|date=18 Март 2020|work=[[Göteborgs-Posten]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MK&quot;&gt;{{Cite news|last=Nylin|first=Lars|date=16 October 2023|title=Sverigetopplistan: Första ettan för Chid.Gambino; Winnerbäck kvar i topp|url=https://www.musikindustrin.se/2023/10/16/sverigetopplistan-forsta-ettan-for-c-gambino-winnerback-kvar-i-topp/|work=Musikindustrin|language=sv}}&lt;/ref&gt;

== Карьерæ ==
C.Gambino уыдис сахар [[Гётеборг|Гётеборджы]] цӕрӕг. Йӕ дебютон куыст рауагъта 2019 азы, уый уыд сингл ''&quot;Rebell&quot;'', кæцыйӕн продюсер уыд Primo Gambino. Иннӕ азы рацыдысты цалдӕр синглы, сӕ нымæцы ''&quot;Buntar&quot;'' Aden-ы хайадимӕ, ''&quot;NADA&quot;,'' ''&quot;LALA&quot;'' ӕм. ӕнд., ӕмӕ 2020 азы декабры — ӕхсӕз трекӕй конд мини-альбом ''Demons No Angels (DNA)''. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C.Gambino bjuder på debut-EP:n “Demons No Angels (DNA)”|url=https://www.kingsizemag.se/musik/c-gambino-fardigstaller-debut-epn-demons-no-angels-dna/|access-date=2024-12-21|website=Kingsizemag.se|language=sv}}&lt;/ref&gt;

2022 азы 7 январы C.Gambino рауагъта йæ дебютон студион альбом ''[[Sin City (album by C.Gambino)|Sin City]]''. Уыцы иуæндæс трекæй конд альбоммӕ ӕфтыд уыдысты раздæр уагъд синглтæ ''&quot;CCTV&quot;'' æмæ ''&quot;Tankar&quot;,'' ӕмӕ рэпер 23-йӕ уазӕгон хайад 6-æм трек ''&quot;M5&quot;''-ы. ''Sin City'' бахӕццӕ ис дыккаг бынатмæ Швецийы топлисты.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Salmson|first=Lo|date=2022-01-07|title=C.Gambino tar oss med till 'Sin City' på debutalbumet|url=https://dopest.se/c-gambino-rappare-sin-city-debutalbum/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chart – Sverigetopplistan|url=https://sverigetopplistan.se/chart/54/?dspy=2022&amp;dspp=2|access-date=2024-12-21|language=sv}}&lt;/ref&gt; Фӕдылдзог азы C.Gambino æмгуыстад скодта шведаг рэпер [[23 (rapper)|23]]-имæ æхсæз трекæй конд мини-альбом [[M.O.B (album)|''M.O.B'']]-ыл, уыцы проект лӕууыд шведаг чартты сæргъы цыппар къуырийы дæргъы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chart – Sverigetopplistan|url=https://sverigetopplistan.se/chart/54/?dspy=2023&amp;dspp=2|access-date=2024-12-21|language=sv}}&lt;/ref&gt;

C.Gambino-йы Adidas æмæ Spotify снысан кодтой Кълас 2021-ы куыд шведаг хип-хопы фидæны нæмттæй, кæцытæм хъæуы хъус дарын, ахӕм артисттӕй иу. Уыцы номинациимӕ баст, C.Gambino ӕд Spotify Studio 100 иумæ рауагътой сингл ''&quot;Woman&quot;'', кæцыйы продюсер уыд Маркос &quot;Mackan&quot; Йосиф. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C.Gambino|url=https://dopest.se/artists/cgambino/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt;

Йӕ карьерæйы райдианы C.Gambino ӕд йæ коллектив GG Music уагътой зарджытæ хæдбарæй дистрибуцион сервис Amuse-ы фæрцы, фæлæ 2023 азы октябры равзæрста контракт бафыссын Warner Music Sweden-имæ æмæ раздæры рауагъдтæ ӕппӕтӕй ныууагъта Warner-æн. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nylin|first=Lars|date=2023-10-17|title=4 Snabba: William Baldwin, ny A&amp;R Director Asylum/Warner Music Sweden|url=https://www.musikindustrin.se/2023/10/17/4-snabba-william-baldwin-ny-ar-director-asylum-nordics/|access-date=2024-12-21|website=Musikindustrin|language=sv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609131510/https://www.musikindustrin.se/2023/10/17/4-snabba-william-baldwin-ny-ar-director-asylum-nordics/|archivedate=2024-06-09|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

2024 азы 5 январы C.Gambino рауагъта йæ дыккаг студион альбом, ''In Memory of Some Stand Up Guys'', уый ссис йæ фæстаг альбом. Альбом, кæцыйы продюсер уыд Оскар &quot;Chase&quot; Карлссон, у дыууадæс зарæгӕй конд, сӕ нымӕцы цӕуынц раздæр рауагъд синглтæ ''&quot;G63&quot;'', ''&quot;Automatic&quot;'' æмæ фӕсдзӕуӕг ремикс, кæцыйы Baby Gang, италиаг рэпер, райста уазӕгон хайад.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nilsson|first=Pontus|date=2024-01-05|title=C.Gambinos efterlängtade 'In Memory Of Some Stand Up Guys' är här|url=https://dopest.se/c-gambino-album-in-memory-of-some-stand-up-guys/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt; Альбом ахызт фыццаг бынатмæ Швецийы, авдæм бынатмæ Норвегийы æмæ 19-æм бынатмæ Финляндийы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=swedishcharts.com - C.Gambino - In Memory Of Some Stand Up Guys|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=C.Gambino&amp;titel=In+Memory+Of+Some+Stand+Up+Guys&amp;cat=a|access-date=2024-12-21|website=swedishcharts.com|lang=en}}&lt;/ref&gt; Тӕккӕ уыцы азы 22 марты C.Gambino рауагъта альбомы делюкс-верси – ''[[In Memory Of Some Stand Up Guys (Private Collection)]],'' уым уыд æхсæз уӕлӕмхасӕн трекы.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nilsson|first=Pontus|date=2024-03-22|title=C.Gambino släpper deluxen 'In Memory Of Some Stand Up Guys (Private Collection)'|url=https://dopest.se/c-gambino-in-memory-of-some-stand-up-guys-private-collection-deluxe/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt;

2024 азы Граммисы (шведаг аналог америкаг [[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;йӕн, зындгонд ма у куыд Швецийы Грэмми) C.Gambino рамбылдта Афӕдзы хип-хопы категорийы йæ 2023 азы æмткæйон куысты тыххæй.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=08.05.2024|title=Här är årets alla Grammisvinnare!|url=https://grammis.se/news/har-ar-arets-alla-grammisvinnare-2/|access-date=2024-12-21|website=Grammis|language=sv}}&lt;/ref&gt; Фӕсмӕрдонӕй номинацигонд æрцыд дыууæ Граммисӕн 2025 азы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/grammis-nomineringarna-ar-har|title=Grammis 2025 – här är de nominerade|date=11 феврал 2025|language=sv|access-date=11 February 2025}}{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Мæлæт æмæ фæстиуджытæ ==
2024 азы 4 июны изæры Рамаданы фехстой Гётеборгы паркгӕнӕн гаражы, кӕцы уыдис ӕввахс, уыцы рæстæджы кæм цардис, уырдæм. Бахауд рынчындонмæ, кӕм цалдæр сахаты фæстæ амард йæ цæфтæй.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/c-gambino-award-winning-swedish-rapper-shot-dead-aged-26-13148331|title=C.Gambino: Award-winning Swedish rapper shot dead aged 26|website=Sky News|accessdate=6 June 2024|lang=en}}&lt;/ref&gt; Уыдис 26-аздзыд. Цалдæр боны йӕ амӕлӕты размæ, C.Gambino рауагъта сингл ''&quot;Sista Gång&quot;'' æмæ йӕ рапарахат кодта куыд йæ бынтон фæстаг зарæг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gp.se/krim/grammisvinnaren-cgambino-skjuten-till-dods-pa-hisingen.b7305409-d7cf-49c1-bdc4-e869895f0b38|title=Grammisvinnaren C.Gambino skjuten till döds på Hisingen|accessdate=5 June 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C.Gambino släppte ”sista låten” innan sin död|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/1M75qM/c-gambino-slappte-sista-laten-innan-sin-dod|accessdate=2025-02-22|website=www.aftonbladet.se|lang=sv}}&lt;/ref&gt;

Швецийы 2025 азы Грэммийы лæвæрды C.Gambino фӕсмӕрдонӕй рамбылдта Афæдзы хип-хопы категорийы йӕ сингл ''Sista Gång'' ӕмӕ альбом ''In Memory Of Some Stand Up Guys (Private Collection)''-ы тыххӕй. Йӕ рамбылдимӕ, продюсер Оскар Карлссон ӕд Стокгольмы студион оркестр йӕ æнæрауагъд зарæг &quot;Ängel&quot;-ы акустикон верси рацагътой, афтӕмӕй C.Gambino-йӕн кад скодтой.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-03-27|title=Efter sin död – vinner ”Årets hiphop-artist”|url=https://www.aftonbladet.se/a/yErVPe|access-date=2025-07-08|website=www.aftonbladet.se|language=sv}}&lt;/ref&gt;

2025 азы 16 июлы [[Гётеборг|Гетеборгы]] тæрхондон йæ амарыны тыххæй æртæ нӕлгоймагӕн рахаста 22 азы ахæстоны фæбадыны тæрхон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cx23v5y8j30o|title=Three jailed over murder of Swedish hip-hop star in car park|date=16 July 2025|lang=en|access-date=18 July 2025|work=BBC}}&lt;/ref&gt;

== Дискографи ==

=== Студион альбомтæ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Студион альбомты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | Сæргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Альбомы лыстӕг хабӕрттӕ
! colspan=&quot;4&quot; scope=&quot;col&quot; | Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;topplistan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=C.Gambino|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Дани|ДАН]]&lt;br /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hitlisten.nu/default.asp?w=24&amp;y=2024&amp;list=a40|title=Hitlisten.NU – Album Top-40 Uge 24, 2024|publisher=[[Hitlisten]]|access-date=19 June 2024}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Финлянди|ФИН]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;musiikkituottajat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/c.gambino/|title=C.Gambino|language=fi|publisher=[[Musiikkituottajat]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Норвеги|НОР]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web|url=https://topplista.no/charts/albums/2024-w25/|title=Album 2024 uke 25|publisher=[[VG-lista]]|access-date=22 June 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Sin City''
|
* Рауагъд: 2022 азы 7 январы
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 2
| —
| —
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; |''In Memory of Some Stand Up Guys''
|
* Рауагъд: 2024 азы 5 январы
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 1
| 33
| 22
| 6
|-
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | &quot;—&quot; нысан кæны, ома альбом нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

=== Мини-альбомтæ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Мини-альбомты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | Сæргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Альбомы лыстӕг хабӕрттӕ
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;topplistan&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Норвеги|НОР]]


&lt;ref name=&quot;NOR&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Demons No Angels (DNA)''
|
* Рауагъд: 2020 азы 18 декабры
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 42
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; |''M.O.B''
{{small|(ӕд 23)|sv|lt=23}}
|
* Рауагъд: 2023 азы 5 январы
* Лейбл: Paid in Full
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 1
| 32
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Silent Hills''
|
* Рауагъд: 2023 азы 3 ноябры
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| —
| —
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | &quot;—&quot; нысан кæны, ома альбом нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

=== Синглтӕ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Синглты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; |Сӕргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Аз
! colspan=&quot;3&quot; scope=&quot;col&quot; |Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:11em;&quot; |Сертификаци
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Швеци|ШВЕ]] 


&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Финлянди|ФИН]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;musiikkituottajat&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Норвеги|НОР]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vglista.no/artister/c-gambino/|title=C.Gambino|language=no|publisher=[[VG-lista]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Rebell&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|—
|—
|—
|
| rowspan=&quot;7&quot; |Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Buntar&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд Aden)}}
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Lala&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2020
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Nada&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Redo&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Tap Tap&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Cosa Nostra&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 2.clock)}}
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Coca&quot;
|—
|—
|—
|
|''Demons No Angels (DNA)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Dangerous&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2021
|—
|—
|—
|
| rowspan=&quot;3&quot; |Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Svävar}}&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Cante&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;CCTV&quot;
|25
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |''Sin City''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Tankar}}&quot;
|36
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Bando&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Woman&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2022
|23
|—
|—
|
| rowspan=&quot;3&quot; |Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Regler (Blåset)}}&quot;
|11
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Say Less&quot;
|47
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|En chans}}&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|13
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''M.O.B''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;XXX (Bow Wow Wow)&quot;
|63
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;M.O.B&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|14
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''M.O.B''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Ghetto Psykos (GS)}}&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 01an)}}
| rowspan=&quot;4&quot; |2023
|21
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;G63&quot;
|2
|—
|6
|
* GLF: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Catwalk&quot;
|—
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Automatic&quot;
|1
|6
|9
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Sista gång&quot;
|2024
|1
|—
|4&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://topplista.no/charts/singles/2024-w24/|title=Singel 2024 uke 24|publisher=[[VG-lista]]|access-date=15 June 2024}}&lt;/ref&gt;
|
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
| colspan=&quot;11&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |&quot;—&quot; нысан кæны, ома зарӕг нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

=== Хайадон синглтӕ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Синглты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Сæргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Аз
! colspan=&quot;1&quot; scope=&quot;col&quot; | Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em;&quot; | Сертификаци
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; | [[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;babygang&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=Baby+Gang|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;robinkadir&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=Robin+Kadir|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;{{Lang|sv|Inkassera}}&quot;&lt;br /&gt; {{Small|(Robin Kadir ӕд хайад C.Gambino ӕмӕ 23-йӕ)}}
| rowspan=&quot;3&quot; | 2023
| 9
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;robinkadir&quot; /&gt;
|''Deja Vu''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Mentalité RMX&quot;&lt;br /&gt; {{Small|([[Baby Gang]] ӕд хайад C.Gambino-йӕ)}}
| 7
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;babygang&quot; /&gt;
|''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Saint Laurent&quot;&lt;br /&gt; {{Small|(Robin Kadir ӕд хайад C.Gambino-йӕ)}}
| 24
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;robinkadir&quot; /&gt;
|''Deja Vu''
|-
|}

=== Æндæр чартгонд зарджытӕ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Æндæр чартгонд зарджыты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; |Сӕргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Аз
! colspan=&quot;1&quot; scope=&quot;col&quot; |Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em;&quot; |Сертификаци
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;topplistan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2024&amp;dspp=13|title=Veckolista Singlar, vecka 13|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=29 March 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Fastnat}}&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
|—
|
|''Demons No Angels (DNA)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Street&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(Asme ӕд хайад C.Gambino-йӕ)}}
|78&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=Asme|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|
|''{{Lang|sv|Tusen flows}}''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Rider&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2022
|40
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |''Sin City''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;ManyMen&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Skakar}}&quot;
|91
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Ey Maria&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;M5&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|2
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Faller}}&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Tärningar}}&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
| rowspan=&quot;7&quot; |2023
|96
|
| rowspan=&quot;4&quot; |''M.O.B''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Drill&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|46
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Dreams&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|5
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Man&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|75
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;No Go&quot;
|80
|
| rowspan=&quot;3&quot; |''Silent Hills''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Extend&quot;
|15
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Val d'Isère&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Who We Are&quot;
| rowspan=&quot;14&quot; |2024
|17
|
| rowspan=&quot;9&quot; |''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Rich H*es&quot;
|32
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Svar}}&quot;
|1
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;TSM&quot;
|20
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|fr|Ma vie}}&quot;
|53
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Ey Mamma&quot;
|61
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Amsterdam&quot;
|55
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Akid&quot;
|65
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;In Memory of Some Stand Up Guys&quot;
|51
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Good &amp; Bad&quot;
|—
|
| rowspan=&quot;5&quot; |''In Memory of Some Stand Up Guys (Private Collection)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Diamanter&quot;
|48
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Dör för dig&quot; (акустикон)
|9
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Kriminell&quot;
|80
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Bella&quot;
|—
|
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |&quot;—&quot; нысан кæны, ома зарӕг нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

[[Категори:Швецийы музыканттæ]]</text>
      <sha1>tkdqwfdo0tv1zulouvj0gs9smg5f328</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-11-13</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84166</id>
    <revision>
      <id>596365</id>
      <timestamp>2026-11-07T18:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Indian Courser in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 07.jpg»</comment>
      <origin>596365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="hu34k48jc4f1xf6r5z4odsgnxg4ml47" xml:space="preserve">Indian Courser in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 07.jpg</text>
      <sha1>hu34k48jc4f1xf6r5z4odsgnxg4ml47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-11-13 (os)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84167</id>
    <revision>
      <id>596366</id>
      <timestamp>2026-11-07T18:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Коромандельский бегунок, Бхигван, Махараштра, Индия»</comment>
      <origin>596366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="e9d03sa8z2yqefqulfvxlajjje2pxry" xml:space="preserve">Коромандельский бегунок, Бхигван, Махараштра, Индия</text>
      <sha1>e9d03sa8z2yqefqulfvxlajjje2pxry</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>