Мифологи

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="os">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>oswiki</dbname>
    <base>https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Сæрмагонд</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Тæрхон</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Архайæг</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Архайæджы ныхас</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлы тæрхон</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-йы тæрхон</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Хуызæг</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Хуызæджы тæрхон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Æххуыс</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Æххуысы тæрхон</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорийы тæрхон</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Мифологи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>434</id>
    <revision>
      <id>596426</id>
      <parentid>561960</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T00:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="69h0b5er30bisy1w7l4m1rm40gce7r8" xml:space="preserve">'''Мифоло́ги''' у, [[миф]]тæ чи иртасы, ахæм [[зонад]], стæй мифты системæ йæхæдæг дæр.

Ирон адæмы мифологи у [[Нарты кадджытæ]].

== Æндæр адæмты мифологи ==
[[Калевалæ]], финаг адæм

== Æддаг æрмæг ==
* [https://web.archive.org/web/20070709043035/http://biblio.darial-online.ru/catalog_os.html Нарты кадджытæ]

{{къæртт}}

[[Категори:Мифологи|*]]</text>
      <sha1>69h0b5er30bisy1w7l4m1rm40gce7r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Черкесск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6417</id>
    <revision>
      <id>596432</id>
      <parentid>596148</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T02:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14855" sha1="cm1gup4meg6qqiampko61yxr5tycm3j" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Сахар
 |Ирон ном                = Черкесск
 |Оригиналон ном          = {{lang-ru|Черкесск}}
 |Ныв                     = 
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 44|lat_min =13|lat_sec = 
  |lon_deg = 42|lon_min =03|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Хъæрæсе-Черкес
 |Регион таблицæйы        = Хъæрæсе-Черкес
 |Районы тип              = 
 |Район                   = 
 |Район таблицæйы         = 
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 1804
 |Раздæры нæмттæ          = {{НП-ПН|1931|станицæ Баталпашинская|1934|Баталпашинск|1937|Сулимов|1939|Ежово-Черкесск}}
 |Статус кæдæй            = 1931
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Черкесск | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Черкесск | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = 
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = +7 8782
 |Посты индекстæ          = 369000
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Черке́сск''' ({{lang-abq|Черкес къала}}, {{lang-kbd|Шэрджэс къалэ}}, {{lang-krc|Черкесск шахар}}, {{lang-nog|Шеркеш шахар}}) у [[Уæрæсе]]йы сахар [[Хъæрæсе-Черкес]]ы, уыцы республикæйы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 122,5 мин адæймаджы (2017).

Сахар у республикæйы ахсджиагдæр экономикон æмæ культурон центр.

== Географи ==
Сахар æрбынат кодта республикæйы цæгаты, [[Хъобан (цæугæдон)|Хъобаны]] рахиз фарсыл. Æмарæн у цыппар районимæ: [[Абазайы район|Абазайы]], [[Адыге-Хаблы район|Адыге-Хаблы]], [[Хъобангæроны район|Хъобангæроны]] æмæ [[Усть-Джегутайы район|Усть-Джегутайы]].

Цæрæнраны фæзуат у 69,8 км².

Сахарæй скæсæнырдæм райдайынц ныллæг рæгътæ, сæ бæрзæнд хæццæ кæны 700 метрмæ. Сахар лæууы денджызы æмвæзадæй 530 м уæлдæр.

== Истори ==
[[Файл:Batalpashinskaya.jpg|thumb|300px|Станицæ Баталпашинская империйы рæстæг]]
[[Файл:Cherkessk central square (WR).tif|thumb|300px|Черкесск. Сæйраг фæз]]

=== XIX æнус ===
Сахарæн йæ бындур æвæрд æрцыд 1825 азы. Фыццаг уыдис хъазахъхъаг станицæ. Йæ ном у туркаг æфсæдты хицау Батал-пашайы фембылды кадæн (1804 азы уырысы инæлар-майор Иван Германы бал пашайы æфсад ныддæрæн кодта). Састы бынаты чи баззадис, уый кадæн цæрæнран куы схонынц, ахæм уавæр дунейы арæх нæ вæййы. Хуымæтæг адæм сæ цæрæн бынат хуыдтой ''Пашинкæ''.

Баталпашинская канд хæстон функцитæ не ’ххæст кодта, фæлæ ма йын уыдис зынгæ ахадындзинад базарады къабазы дæр. Сæудæджергæнджытæ дзы-иу ивтой хохæгты базайрæгтæ хъуымац æмæ цæххыл.

1860-æм азы станицæ сси ног [[Хъобаны облæст]]ы центртæй иу. [[1868-æм аз]]мæ дзы куыстой бригадон училище æмæ сылгоймæгты училище&lt;ref&gt;[Кубанские Войсковые Ведомости, 1868 г, № 30, стр. 4]&lt;/ref&gt;. 1868 азы кусын байдыдта фыццаг рынчындон (уыдис дзы 48 рынчынæн хуыссæн бынæттæ). Александр II-æмы бардзырдмæ гæсгæ 1869 азы 30 декабры станицæ хъуамæ суыдаид сахар Баталпашинск, фæлæ уыцы уынаффæ æххæстгонд не ’рцыд&lt;ref&gt;''Филиппов Е. В.'' [https://archive.is/20120716093729/rasvedcik.narod.ru/ctatiu_2.htm/ Город Баталпашинск: проекты и реалии.]&lt;/ref&gt;, сахары статус ын лæвæрд æрцыд æрмæст советон заманы.

=== XX æнус ===
Мидхæсты заман станицæ байстой инæлар Шкуройы урсæфсæддонтæ. Шкуро расидтис мобилизаци, æмæ чысыл фæстæдæр, 1919 азы 5 январы, йæ къухы бафтыдис [[Кисловодск]] байсын. Кисловодскæй Баталпашинскаямæ æрбаласта адæмы, æмæ станицæйы мидæг кусын байдыдта патронтæ, хъуымац, цырыхъхъытæ кæнæн куыстуæттæ. 1920-æм азы уалдзæджы бæстæ байстой сырхæфсæддонтæ&lt;ref&gt;''Н. Князева.'' В такой войне не бывает героев // День республики, № 177 от 25.09.2008.&lt;/ref&gt;.

1922 азæй станицæ уыдис Хъæрæсе-Черкесы автономон облæсты центр, 1926-æм азæй — Черкесы националон зылды центр, 1928-1943 — Черкесы автономон облæсты центр.

1931 азы ссис горæт æмæ хуындис '''Баталпашинск'''.

1934-æм азы та сахарæн радтой ног ном — '''Сулимов''', Совнаркомы сæрдар Сулимовы кадæн. Фæлæ 1937 азы Сулимовы æрцахстой æмæ фехстой, æмæ уæд сахарæн радтой æндæр ном — '''Ежово-Черкесск'''. [[Ежов, Николай Иваны фырт|Ежовы]] дæр 1939-æм азы æрцахстой, æмæ уæдæй нырмæ сахар хæссы ном '''Черкесск'''&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/city_of_russia/1196/Черкесск Города России. Энциклопедия] — М.: Большая Российская Энциклопедия. И. Кондратьева, 1994.&lt;/ref&gt;.

Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг сахар байстой немыц, æмæ 1943-æм азы январы онг уыдис оккупацийы.

== Цæрджытæ ==
; Национал сконд
Цæрджыты æппæтуæрæсеон сфыстмæ гæсгæ (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC3_%D0%92%D0%9F%D0%9D_2010.doc|title=Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство|accessdate=2015-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306045446/http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC3_%D0%92%D0%9F%D0%9D_2010.doc|archivedate=2016-03-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:

{|class=&quot;standard sortable&quot;
|-
!Адæмыхатт!!Нымæц,&lt;br&gt;ад.!!Цæрджыты&lt;br&gt;хай, %
|-
|[[уырыссæгтæ]] || align=&quot;right&quot; | 69 785 || align=&quot;right&quot; | 54,07 %
|-
|[[хъæрæсейæгтæ]] || align=&quot;right&quot; | 20 954 || align=&quot;right&quot; | 16,23 %
|-
|[[черкесæгтæ]] || align=&quot;right&quot; | 16 836 || align=&quot;right&quot; | 13,05 %
|-
|[[абазæгтæ]] || align=&quot;right&quot; | 10 505 || align=&quot;right&quot; | 8,14 %
|-
|[[ногъайæгтæ]] || align=&quot;right&quot; | 1 872 || align=&quot;right&quot; | 1,45 %
|-
|[[сомихæгтæ]] || align=&quot;right&quot; | 1 694 || align=&quot;right&quot; | 1,31 %
|-
|æндæр || align=&quot;right&quot; | 5 898 || align=&quot;right&quot; | 4,57 %
|-
|сæ адæмыхатт на бацамыдтой || align=&quot;right&quot; | 1 525 || align=&quot;right&quot; | 1,18 %
|-
|æдæппæтæй || align=&quot;right&quot; | 129 069 || align=&quot;right&quot; | 100,0 %
|}

Сахары мидæг цæрынц 70 адæмыхаттæй фылдæр.

== Бынæттон хиуынаффæйад ==
Сахар Черкесскæн йæ [[муниципалон сконд]]æн ис сахары зылды статус, уый мидæг ис æрмæстдæр иу цæрæнран&lt;ref name=&quot;МСУ&quot;&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802054639 Закон КЧР «ОБ УСТАНОВЛЕНИИ ГРАНИЦ МУНИЦИПАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ ГОРОДА ЧЕРКЕССКА И НАДЕЛЕНИИ ЕГО СТАТУСОМ ГОРОДСКОГО ОКРУГА»]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;уставГО&quot;&gt;[http://pravo.gov.ru/ipsdata/?docbody=&amp;prevDoc=137020580&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=137018402 Устав муниципального образования города Черкесска]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Наим&quot;&gt;Согласно [http://pravo.gov.ru/ipsdata/?docbody=&amp;prevDoc=137020580&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=137018402 Уставу муниципального образования города Черкесска], его равнозначными наименованиями являются: «Муниципальное образование города Черкесска», «Черкесский городской
округ» и «Город Черкесск».&lt;/ref&gt;, сахар Черкесск.

Бынæттон хиуынаффæйады структурæмæ хауынц:&lt;ref name=&quot;уставГО&quot;/&gt;
# Муниципалон сконды думæ — æвзæрст оргæн, йæ сæргъы — муниципалон сконды сæргълæууæг;
# Муниципалон сконд Черкессчы сæргълæууæг („сахары сæргълæууæг“) — муниципалон сконды уæлдæр хæсадон бынат;
# Муниципалон сконды мэри — æххæстгæнæг оргæн, кæй сæргъы лæууы муниципалон сконды мэр;
# Контролон-хынцæн палатæ.

; Черкессчы сахары мэр у
* Тамбиев Руслан Алийы фырт&lt;ref name=&quot;мэр&quot;&gt;[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?id=277783&amp;sec=1701 Новый мэр Черкесска намерен сделать столицу КЧР привлекательной для жителей и инвесторов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191016114931/http://cherkessk09.ru/mer.html |archivedate=2019-10-16 |title=Мэр г. Черкесска |url=http://cherkessk09.ru/mer.html |access-date=2019-11-02 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

; Муниципалон сконды сæргълæууæг (сахары думæйы сæрдар) у
* Беланов Евгений Михаилы фырт&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Глава муниципального образования г. Черкесск |url=http://cherkessk09.ru/glava.html |access-date=2019-11-02 |archive-date=2019-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528202328/http://cherkessk09.ru/glava.html |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

; Сахары думæйы депутаттæ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cherkessk09.ru/deputaty.html|title=Депутаты муниципального образования город Черкесск|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191114112857/http://cherkessk09.ru/deputaty.html|archivedate=2019-11-14|access-date=2019-11-02|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
=== Футбол ===
2019-æм азы Черкессчы фæзындис ног профессионалон футболон клуб, йæ ном у [[Интер (ФК, Черкесск)|«Интер»]]. Уый хъазы Уæрæсейы æртыккаг дивизионы. Хæдзарон хъæзтытæ клуб хъазы Лермонтовы сахары стадион «Бештау»-ы&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724020630/http://footballfacts.ru/stadiums/41663-stadion-beshtau |archivedate=2019-07-24 |title=Archive copy |url=http://footballfacts.ru/stadiums/41663-stadion-beshtau |access-date=2019-11-02 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Командæйы сконды хъазынц дыууæ ирон спортсмены дæр — [[Кучиты Георги]] æмæ [[Æлборты Алан]]&lt;ref name=&quot;foot&quot;/&gt;.

Клубы уæззаудæр æмбылд уыдис [[Алани (ФК)|Дзæуджыхъæуы «Алани»-имæ]] хъазт 2019-æм азы 21 сентябры — 0:5&lt;ref name=&quot;foot&quot;&gt;[https://www.pfl-russia.com/teams/10001/season-2019-2020/ Лигæйы официалон сайт]&lt;/ref&gt;.

== Галерей ==
&lt;gallery&gt;
Вечный огонь в Черкесске.jpg|Цыртдзæвæн Уæлахизы парчы
Стела в Черкесске.jpg|Стелæ
Памятник Ленину Черкесск.jpg|[[Ленин]]ы кадæн цыртдзæвæн
Никольский собор, Черкесск, КЧР.jpg|Никольский аргъуан
&lt;/gallery&gt;

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Хъæрæсе-Черкесы сахартæ}}
{{Цæугæдон Хъобаныл цæрæнуæттæ}}

[[Категори:Черкесск|*]]</text>
      <sha1>cm1gup4meg6qqiampko61yxr5tycm3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзæуджыхъæуы троллейбус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10566</id>
    <revision>
      <id>596421</id>
      <parentid>553539</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T23:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="pj1uaubysw6lfzcw165m7de6vwswl15" xml:space="preserve">[[Ныв:Vladikavkaz-trolleybus130.jpg|thumb|240px|Дыккаг маршруты троллейбус [[Тельманы уынг|Тельманы уынджы]]]]
[[Ныв:Vladikavkaz-trolleybus129.jpg|thumb|240px|Дыккаг маршруты троллейбус [[Ватутины уынг|Ватутины уынджы]], центрон базармæ ’ввæхс]]
'''Дзæуджыхъæуы троллейбус''' — [[троллейбус]]он транспорты системæ [[Дзæуджыхъæу]]ы, куыста [[1977-æм аз]]æй [[2010-æм аз]]ы онг.

== Истори ==
[[1960-тæ|1960-æм азты]] сахары администраци бауынаффæ кодта, автобусон æмæ трамвайон системæтæ сахары цæрджыты ласынæн кæй фаг не сты, уый. [[1969]] азы райдыдтой троллейбусон депо аразын [[Гастеллойы уынг|Гастеллойы уынджы]], {{Ома|гарзæгтæаразæг|приборостроительный}} заводмæ ’ввахс&lt;ref name=&quot;Тархов&quot;&gt;Тархов&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;А. [http://forum.tr.ru/read.php?1,174493 Владикавказскому трамваю — 100 лет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929111123/http://forum.tr.ru/read.php?1,174493 |date=2008-09-29 }}. // Вестник городского электрического транспорта России, №&amp;nbsp;4&amp;nbsp;(61). М., 2004.&lt;/ref&gt;.

Пъланмæ гæсгæ троллейбус хъуамæ скуыстаид [[1975]] азы, фæлæ системæйы объекттæ цæттæ уыдысты æрмæст [[1976]] азы, уыцы аз троллейбустæ дæр æрбарвыстæуыд. Троллейбусты шофыртæн практикæ уыди [[Астрахань|Астраханы]]. Фыццаг троллейбус уынгты рацыди [[1976]] азы [[29 декабры]]&lt;ref name=&quot;Тархов&quot; /&gt;. [[1977]] азы [[1 февралы|1 февралæй]] регулярон ранывæзтмæ гæсгæ цæуынц ныры онг&lt;ref name=&quot;narod&quot;&gt;[http://trollcity.narod.ru/city/vkz.htm Троллейбусные города России. Владикавказ]&lt;/ref&gt;.

[[Джызæл]]мæ дæр хъуамæ цыдаид Дзæуджыхъæуы троллейбус, фæлæ уыцы пълан нæ фæрæстмæ. Цы цæджындзтæ сæвæрдæуыд, уыдон 1999 азы ракъахтой æмæ арвыстой [[Цхинвал]]мæ — уым троллейбусон хыз ногæй скусын кæнын.

Кæддæры 6 маршрутæй Дзæуджыхъæуы баззадис æрмæст маршрут №2&lt;ref name=&quot;narod&quot;/&gt;. [[2010-æм аз]]ы [[9 августы|9 августæй]] фæстæмæ уый дæр нал кусы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Дзæуджыхъæу}}

[[Категори:Троллейбусон системæтæ]]
[[Категори:Дзæуджыхъæуы транспорт|Троллейбус]]</text>
      <sha1>pj1uaubysw6lfzcw165m7de6vwswl15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзæуджыхъæуы трамвай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12747</id>
    <revision>
      <id>596420</id>
      <parentid>596382</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T23:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="btn2vw49lfxhi012ctwzcnp67jbp3d5" xml:space="preserve">{{Infobox
|класс_тела        = 
|стиль_тела        = 
|вверху            = Дзæуджыхъæуы трамвай
|стиль_вверху      = 
|изображение       = [[Файл:Владикавказ.Проспект Мира.jpg|270px]]
|подпись           = 
|стиль_подписи     = 
|стиль_заголовков  = 
|метка1            = Тип
|текст1            = Трамвайон системæ
|метка2            = Ран
|текст2            = [[Дзæуджыхъæу]], [[Цæгат Ирыстон]]
|метка3            = Бындурæвæрд
|текст3            = [[1904-æм аз]]ы [[6 августы]]
|метка4            = Маршрутты нымæц
|текст4            = 8
|метка9            = Дæргъ
|текст9            = 46,5 км
|стиль_внизу       = 
|внизу             = [[Файл:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] '''[[c:Category:{{#property:p373}}|Дзæуджыхъæуы трамвай]]'''
}}
'''Дзæуджыхъæуы трамвайы''' фыццаг хахх скуыста [[1904-æм аз]]ы [[16 августы]]&lt;ref name=&quot;tram&quot;&gt;Н. М. Семенов. Владикавказскому трамваю — 100 // Пантограф. 2005 г. №№ 1 (15), 4 (18)[http://laser09.narod.ru/Semenov_Vlad_100let.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006094854/http://laser09.narod.ru/Semenov_Vlad_100let.htm |date=2012-10-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«3 августа открыто движение электрического трамвая во Владикавказе. Весь доход от продажи
билетов, как в этот день, так и в следующий день, 4 августа, будет внесен в пользу чинов действующей армии и флота на Дальнем Востоке и их семейств». // Газет «Кавказ». 1904-æм азы 5 (18) августы [http://forum.tr.ru/read.php?1,486638,page=8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119023620/http://forum.tr.ru/read.php?1,486638,page=8 |date=2012-01-19 }}&lt;/ref&gt;.

[[1913-æм аз]]мæ фæндаджы дæргъ схæццæ 12,5 километрмæ. Транспортон куыстуаты уыд 24 вагоны, уыдонæй 19 — моторджын&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929111123/http://forum.tr.ru/read.php?1,174493 |archivedate=2008-09-29 |title=Тархов С.А., Институт географии РАН. Владикавказскому трамваю — 100 лет |url=http://forum.tr.ru/read.php?1,174493 |access-date=2009-01-21 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

Ныртæккæ [[Дзæуджыхъæу]]ы [[трамвай]]ы фæндагæн йæ дæргъ у 27,8 км. Хæххытыл кусынц 66 вагоны, уыдонæй ногдæр сты, раздæр скæсæйнаг [[Герман]]ы чи куыстой, уыцы [[Татра-4Д]] модельтæ. Уыдонæй 8 сты [[Лейпциг]]æй (æрбаластой сæ [[1996-æм аз]]ы), иу — [[Шверин]]æй, иу — [[Хемниц]]æй, 17 [[Дрезден]]æй ([[2002]]) æмæ ноджы цалдæр — [[Магдебург]]æй ([[2008]]).

2021-æм азы декабры Дзæуджыхъæумæ æрбаластой ног вагон «Уралтрансмаш»-æй æмæ йæ фæлварын райдыдтой, 2022-æм азы æрбаласдзысты дыууиссæдз ног ахæм вагоны&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120175122/https://newstracker.ru/news/city/23-12-2021/novyy-tramvay-iz-vladikavkaza-otpravili-na-dorabotku |archivedate=2022-01-20 |title=Archive copy |url=https://newstracker.ru/news/city/23-12-2021/novyy-tramvay-iz-vladikavkaza-otpravili-na-dorabotku |access-date=2022-01-20 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Ныв:Хранитель гор Могучий барс.jpg|thumb|right|300px|Фыранчы тыххæй тематикон трамвай]]
[[Ныв:Немецкая надпись во владикавказском трамвае.jpg|thumb|right|300px|Немыцаг граффити Дзæуджыхъæуы трамвайы салоны]]

== Маршруттæ ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! 
! Маршрут
|-
! 1
| Дзæуджыхъæуы уынг — Чапаевы уынг
|-
! 2
| ОЗАТЭ — Тельманы уынг
|-
! 4
| Дзæуджыхъæуы уынг — Чапаевы уынг
|-
! 5
| Доны станцæ — Тельманы уынг
|-
! 7
| [[Къостайы проспект]] — Чапаевы уынг
|-
! 8
| [[Къостайы проспект]] — Чапаевы уынг
|-
! 9
| Доны станцæ — Тельманы уынг
|-
! 10
| ОЗАТЭ — Тельманы уынг
|-
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Дзæуджыхъæу}}

[[Категори:Трамвайон системæтæ алфавитмæ гæсгæ]]
[[Категори:Уæрæсейы трамвайон системæтæ]]
[[Категори:Дзæуджыхъæуы транспорт|Трамвай]]</text>
      <sha1>btn2vw49lfxhi012ctwzcnp67jbp3d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Персайнаг æвзаг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12912</id>
    <revision>
      <id>596429</id>
      <parentid>596117</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T01:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38784" sha1="ci0puanavzffq1c6ejkf4c167hi95p7" xml:space="preserve">{{Æвзаг
|хуыз               = индоевропæйаг
|ном                = Персайнаг æвзаг
|хином              = {{lang-fa2|فارسی}} {{IPA|[fɒːɾˈsiː]}}
|мыртæ              = 
|бæстæтæ            = [[Иран]], [[Афгъанистан]], [[Таджикистан]], [[Пакистан]]
|официалон æвзаг    = 
{{IRN}} (персайнаг)&lt;br&gt;
{{флагификаци|Афгъанистан}} ([[дари]])&lt;br&gt;
{{TJK}} ([[таджикаг æвзаг|таджикаг]])
|дзурджыты нымæц    = 
|рейтинг            = 12
|фыссынад           = [[араббаг алфавит]] ([[персайнаг алфавит]])
|категори           = Евразийы æвзæгтæ
|классификаци       = 
[[Индоевропæйаг æвзæгтæ]]
:[[Ирайнаг æвзæгтæ]]
::[[Хуссар-ныгуылæйнаг ирайнаг æвзæгтæ]]
|ГОСТ 7.75-97       = 
|ISO1               = 
|ISO2               = 
|ISO3               = 
|картæ              = Persian Language Location Map.svg
}}
'''Персайнаг æвзаг''' кæнæ '''фарси́''' ({{lang-fa2|زبان فارسی}} — zabân-e fârsi) — æвзæгты индоевропæйаг бинонты ирайнаг къабазы, дзурджыты нымæцмæ гæсгæ, тæккæ ахсджиагдæр æвзаг; у [[Иран]]ы официалон æвзаг.

== Иумæйаг зонæнтæ ==
Персайнаг æвзаджы варианттæ сты [[Афгъанистан]]ы (дари, æндæр ном — фарси-кабули) æмæ [[Таджикистан]]ы ([[таджикаг æвзаг]]) паддзахадон æвзæгтæ. Æмбæлы ма [[Пакистан]]ы. Персайнагау дзурæг иуæй-иу этникон къордтæ ма ис Персы бакæлæны бирæ бæстæты: [[Бахрейн]]ы, [[Ирак|Ирачы]], [[Оман]]ы, [[Йемен]]ы æмæ æндæрты.

Персайнагау дзурджыты нымæц у 115 милуанмæ ’ввахс: Ираны — 65 млн (бæстæйы цæрджыты 90%), Таджикистаны — 7 млн, Афгъанистаны — 34 млн, [[Узбекистан]]ы цæрæг таджикæгтæ — 7 млн, стæй, дарийыл чи дзуры, уыцы 2 млн пакистайнаджы.

Персайнагау чи дзуры, уыдон æрвылбоны хуымæтæджы царды, стæмтæй фæстæмæ, литературон æвзагæй пайда нæ кæнынц, фæлæ уыимæ, диалектты ’хсæн ис уыйбæрц бирæ хъауджыдзинæдтæ æмæ сæ ис схонæн хицæн æвзæгтæ.

Персайнагау фыссынæн пайда кæнынц, араббаг фыссынады бындурыл чи сарæзтæуыд, ахæм персайнаг алфавитæй. Ис дзы, араббаг æвзаджы не ’мбæлæг мыртæ чи ’вдисы, ахæм цалдæр дамгъæйы.

Æвзаджы лексиконы ис иттæг бирæ араббагæй æрбафтæг дзырдтæ.

== Æвзаджы райрæзты истори ==
Рагперсайнаг æвзаг æмбæлыди Ираны хуссар-ныгуылæны нæ эрæйы агъоммæ I æнусы, æмæ уыди Ахменидаг паддзахады сæргълæуджыты мадæлон æвзаг. Уыцы ’взагæн пайда чындæуыд [[цуркфыст]] (клинопись). Уæды заман ма парахат уыди, рагперсайнагæн хæстæг чи æййафта, уыцы [[авестæйаг æвзаг]].

[[Пехлевиаг æвзаг|Астæуперсайнаг æвзаг (æндæр ном — пехлеви)]] уыдис рагперсайнаджы фæдон æмæ æмбæлыди нæ эрæйы I æнусы; уыди [[Сасанидты импери|Сасанидты паддзахады]] официалон æвзаг. [[Араббæгтæ]] Иран куы бацахстой (VII æнус), уæд ма уымæй пайда кодтой Ираны [[зороастризм|зороастрийæгтæ]] æмæ [[Инди]]йы цæрæг парсæгтæ. Фыссынæн пайда кодтой [[арамейаг фыссынад|арамейаг графикæйы]] варианттæй.

Ногперсайнаг æвзаг зындгонд у [[IX æнус]]æй, æмæ фыссынæн пайда кæны цъус бандæрхуызонгонд [[араббаг алфавит]]æй. Иран [[пысылмон]] куы ссис, уæдæй фæстæмæ, исламыл хæст бæстæты, персайнаг нымад у дыккаг ахсджиагдæр литературон æвзагыл. Уыцы æвзагыл сфæлдыстæуыд Ираны æстæузаманы классикон дзырдаивад ([[Фирдоуси]], [[Рудаки]], [[Гафиз]], [[Омар Хайам]]), æмæ ныронг уыцы уацмысты хъæд нымад у персайнаг æвзаджы фæзминаг дæнцæгыл.

Персайнаг æвзагæй пайда кодтой канд Ираны нæ, фæлæ ма [[Хæстæг Скæсæн]]ы, [[Хуссар Кавказ]]ы, [[Астæуккаг Ази]]йы, [[Инди]]йы.

Йæ миназыккон историйы дæргъы ногперсайнаг æвзагыл тынг бандæвта [[араббаг æвзаг]] (классикон поэтты уацмыстыл ма уыйбæрц нæ зынди): араббагæй активонæй æфтыди канд дзырдтæ нæ, фæлæ ахадгæ дзырдаразæг модельтæ, грамматикон бæрæггæнæнтæ, æнæхъæн фразæтæ æмæ формулæтæ. Уæлдай бæрæгæй араббаг тæваг зыны официалон æмæзонадон æвзаджы. Суанг ма дзæвгар сæрысуангон дзырдтæ араббаг тæваджы охыл фæивтой сæ фонетикон сконд (зæгъæм, æвзагæн йæхи ном раздæры '''''pârsi''''' райста ног хуыз: '''''fârsi''''').
[[XIX æнус]]ы персайнаг æвзагмæ æфтын райдыдтой дзырдтæ [[францаг æвзаг|францаг]] æмæ [[англисаг æвзаг|англисаг]] æвзæгтæй.

[[1930-æм аз]]ты, сах [[Реза Пехлеви]]йы националистон идеологи куы сфидар чындæуыд, уæд арæзт æрцыд [[Персайнаг æвзаджы Академи]]. Йæ нысантæ уыдысты: ссыгъдæг кæнын персайнаг æвзаг араббаг æмæ ныгуылæны [[европæ]]йаг дзырдтæй, ногæй пайда кæнын рагон дзырдтæй, стæй, сæрысуанджы персайнаг уидæгтæ кæмæн уыдзæн, ахæм ног дзырдтæ хъуыды кæнын.

[[1941-æм аз]]ы сах йæ бынатыл йæ къух куы систа, уæд Академийы архайд æрбамынæг ис, 1970-æм азты та, бæстæйы сæргъы сахы фырт Мохаммед Реза-сах куы уыди, уæд рæстæгмæ фæстæмæ райтынг ис. [[1979-æм аз]]ы Пысылмон революцийы фæстæ «сыгъдæг кæныны» куыст бынтон нынцади æмæ ногæй парахатæй пайда кæнын райдыдтой араббаг æмæ европæйаг æвзæгтæй æрбайсгæ дзырдтæй.

[[1990-æм аз]]ы арæзт æрцыд персайнаг æвзаджы ног Академи, фæлæ ныронг мыхуыры ницавæр æрмæджытæ ма рауагъта.

Нырыккон литературон персайнаг æвзаг классиконæй зынгæ хицæн кæны æппæт лингвистон æмвæзæдтыл: [[фонетикæ]]йы, [[морфологи]]йы, [[синтаксис]]ы, [[лексикæ]]йы.

Ныртæккæйы æвзагон процессты ’хсæн бафиппайæн ис ахæм здæхт: литературон æмæ хуымæтæджы ныхасы æвзæгтæ кæнынц кæрæдзимæ хæстæгдæр. Уыцы миниуæг бæрæг-бæлвырд зыны, [[XX æнус]]ы райдианæй фæстæмæ кæй ныффыстæуыд, ирайнаг фысджыты уыцы уацмысты.

== Социолингвистон уавæр ==
Литературон персайнаг æвзаг у Ираны официалон æвзаг æмæ скъолайы предметтæ кæуыл ахуыр кæнынц, ахæм æвзаг. Персайнаг æвзаджы бирæ диалекттæ кæй ис, стæй сæ фылдæр (уыдонимæ [[Тегеран|тегерайнаг]] диалект дæр) литературон æвзагæй дард кæй лæууынц, уыйадыл зæгъæн ис æмæ ахуыргонд персайнæгтæн сæ фылдæр сты дывзагонтæ.

Диалекттæй уæлдай ма Ираны æмбæлынц æндæр ирайнаг ([[мазендерайнаг æвзаг|мазендерайнаг]], гиляйнаг æмæ æнд.) æмæ тюркаг ([[азербайджайнаг æвзаг|азербайджайнаг]], туркеменаг, кашкайаг æмæ æнд.) æвзæгтæ. Уыцы æвзæгтыл дзурджытæн дæр сæ фылдæр сты дывзагонтæ. Тынг арæх фæйнæхуызон диалекттыл дзурæг æмæ кæрæдзи не ’мбарæг ирайнæгтæн литературон æвзаг ахъаз фæвæййы [[лингва-франкæ]]-йы хуызы.

Ирайнаг съолаты ма æнæмæнг ахуыргæнинаг предмет у, ныр дæр персайнагыл чи æндавы, уыцы араббаг æвзаг.

== Æвзаджы равзæрды æмæ ареалон характеристикæ ==
Персайнаг æвзаг хауы ирайнаг æвзæгты хуссар-ныгуылæйнаг къордмæ, æмæ дзурджыты нымæцмæ гæсгæ у тæккæ арæхдæр æмбæлæг ирайнаг æвзаг. Уыцы къорды иннæ дыууæ стыр æвзаджы — таджикаг æмæ дари — арæх нымайынц персайнаг æвзаджы варианттыл, уыцы æртæ æвзаджы кæрæдзимæ тынг хæстæг кæй сты (уæлдайдæр сæ литературон формæтæ).

Персайнаг æвзаджы бæрæгæй зыны, [[индоевропæйаг æвзæгтæ]]н характерон чи сты, уыцы миниуджытæ:

* дзырды уидаджы аблаут;
* парахат флективон мивдисæгон морфологи.
Уыимæ персайнаг æвзаджы ногдзинæдтыл банымайæн ис ахæм миниуджытæ:
* разæфтуан-арæх чи у, нæмтты ахæм аналитикон системæ;
* нæмтты аффиксты агглютинативондзинад;
* изафетон конструкци (гæнæн ис æмæ уый у, персайнагмæ хæстæг чи æмбæлы, уыцы семитаг æвзæгты (фыццаджыдæр араббаджы) тæваг).

Ареалон тæваг кæуыл фæбæрæг ис, æвзаджы уыцы къабæзтæ сты:

* фонологи ([[хурхон æвиппайдон]] мыртæ, стæй уыимæ æмбæлынц æрмæст араббагæй æрбайсгæ дзырдты; увулярон æвиппайдон æмæ фрикативон мыртæ);
* нæмтты морфологи (изафет, стæй араббагæй чи æрбафтыди, уыцы бирæон нымæц æвдисæг бæрæггæнæнтæ);
* лексикæ (араббагæй æрбайсгæ егъаунымæц дзырдтæ).
Уыимæ мивдисджыты системæйы, æмтгæй райсгæйæ, хъахъхъæд сты индоевропæйаг хиæдтæ.

== Типологион характеристикæ ==
Грамматикон нысаниуджытæ æвдисынмæ гæсгæ персайнаг æвзаг бахæссæн ис, синтезмы элементтæ кæмæн ис, ахæм аналитикон æвзæгтæм: мивдисджыты уæлиуæг кæнынц синтетикон формæтæ, грамматикон нысаниуджытæ та æвдыст цæуынц фылдæр хатт разæфтуанты фæрцы.

== Фонологи ==
=== Хъæлæсонтæ ===
Классикон персайнаг æвзаджы хъæлæсонтæ фонологион æгъдауæй дихгонд уыдысты дæргъвæтинтæ æмæ цыбыртыл. Нырыккон æвзаджы уыцы дихдзинад нал ис, æмæ йæ бæсты хъæлæсонтæ хицæн кæнынц сæ æнæфæцудгæдзинадмæ гæсгæ.

Фæцудгæ (кæнæ лæмæгъ) хъæлæсонтæ сты /e/, /æ/, /o/; æнæфæцудгæтæ (тыхджынтæ) та — /ɒ/, /u/, /i/.
Лæмæгъ хъæлæсонтæ тыхджынтæй хицæн кæнынц уымæй æмæ сæм редукци æмæ фонетикон фæивдтытæ арæхдæр кæй вæййы.

Персайнаг æвзаджы ис ма дыууæ дифтонгы — /ou/ и /ei/.

=== Æмхъæлæсонтæ ===
Фонемæтæ /p/, /t/, /k/ арæхдæр хъуысынц куыд аспираттæ, уæлдайдæр цавдон хъæлæсонты æмæ сонорон æмхъæлæсонты раз куы вæййынц, уæд, стæй ма дзырды кæрон: pul [pʰul] «æхца», tup «пурти» [tʰup].

/k/ æмæ /g/ палатизацигонд фæвæййынц дзырды кæрон æмæ раззаг рæнхъы хъæлæсонты раз: gorg [gorgʲ] «бирæгъ».

Зылангон æмхъæлæсонтæ дзырды кæрон æзылангон нæ фестынц.
Фонемæ /ʁ/-йæн (транслитерацийы: q) ис дыууæ аллофоны: фрикативон [ʁ] æмæ æвиппайдон [ɢ].
Æвиппайдон вариант фылдæр хатт æмбæлы дзырды райдианы. [[Хурхон æвиппайдон]] /ʔ/ æмбæлы араббагæй æрбайсгæ дзырдты.

=== Цавд ===
Персайнаг цавд у дыкомпонентон: тыхон (динамикон) æмæ тоникон. Цавд фылдæр хатт хауы фæстаг уæнгыл: xâneh «хæдзар», xânehâ «хæдзары (мидæг)». Æнæцавдон дзырды кæрон фылдæр хатт вæййынц грамматикон бæрæггæнæнтæ (зæгъæм, изафет), стæй хайыгтæ. mi- æмæ be-, зæгъгæ, уыцы разæфтуантæй цы мивдисæгон формæтæ райдайынц, уыдонæн сæйраг цавд вæййы разæфтуаныл, фæрсагон та — цæсгомон кæроныл: míravàm ‘æз цæуын’.

=== Ныхасы уæнджы структурæ ===
Дзырды уæнгты сæйраг хуызтæ сты ахæм:
CV — do ‘дыууæ’, to ‘ды’; CVC — dud ‘фæздæг’, mâr ‘калм’; CVCC — mast ‘расыг’, sabr ‘быхсынад’, goft ‘загътон’; VCC — ârd ‘ссад’, asb ‘бæх’; VC — âb ‘дон’, az ‘от, из’; V — u ‘уый.

Цацæг куыд дзырд, афтæ морфемæйæн дæр райдианы нæй уæвæн ахæм структурæйæн: CCV, уацæг ахæм типы æрбайсгæ дзырдты æвæрд æрцæуы хъæлæсон протезæ /e/ кæнæ /o/: estekân (уырыссаг «стакан»), doroške (уырыссаг «дрожки»).

== Морфологи ==
Персайнаг æвзаг у флективон-аналитикон. Флексийы байзайæггæгтæ фылдæр æмбæлынц мивдисæджы. Фæлæ уыдонæй уæлдай ма дзы ис бирæ ног аналитикон формæтæ.
Ном цæй фæрцы æвдыст цæуы, уыцы дыууæ фæрæзы сты:
* [[изафетон конструкци]];
* нымæц, бæрцбарæнтæ æмæ æндæр категоритæ æвдисæг агглютинативон аффикстæ.
Æрды категори персайнаг æвзаджы нæй.

=== Ном ===
Нæмттæ персайнаг æвзаджы дихгонд цæуынц номдартæ, миногонтæ, номивджытæ æмæ нымæцонтыл.
Номдарæн ис нымæцы æмæ бæрæгдзинад/æбæрæгдзинады категоритæ.

Миногонæн ис бæрцбарæн категори (абаргæ — суффикс –tar ‘-дæр’, уæлахизон — -tarin: bad ‘æвзæр’ — badtar ‘æвзæрдæр’ — badtarin ‘иууыл æвзæрдæр’).

Цæсгомон номивджытæн ис цæсгомы категори.

Æппæт нæмттæн характерон сты аналитизм æмæ чысылнымæц аффиксты агглютинативон хуыз.
Хауæны категори персайнаг æвзаджы нæй, фæлæ дзы пайда кæнынц изафетон бæрæггæнæн (-е). Уыцы бæрæггæнæн номджын къорды бæлдат кæны (маркирует) сæйраг дзырд:
ketâb-e mâdar ‘мады чиныг’; ketâb-e mâdar-e Amin ‘Амины мады чиныг’; šâh-e bozorg ‘цытджын паддзах’.

Бирæон нымæц æвдыст цæуы æрмæст номдарæн. Уыцы категорийæн дыууæ бæрæггæнæны:
* -ân (æрмæст удон предметтæн, адæймаджы буары къайджын уæнгтæн æмæ иуæй-иу номдартæн);
* -hâ (æппæт хуызты номдартæн): mard — mardân/mardhâ ‘нæлгоймаг’ — ‘нæлгоймæгтæ’; setâre — setârehâ ‘стъалы‘ — ‘стъалытæ’.

[[Араббаг æвзаг]]æй æрбафтæг дзырдтæн фылдæр хатт хъахъхъæд вæййы араббаг бирæон нымæцы бæрæггæнæнтæ: entehâbât — ‘æвзæрстытæ’.

Амонæн номивджытæн дæр номдартау вæййы бирæон нымæцы формæ. Миногонтæн ахæм формæ нæй. Цæсгомон номивджытæн нымæц æвдыст цæуы лексикон æгъдауæй.

=== Номивджытæ ===
{| {{prettytable}}
|- style=&quot;background: #efefef;&quot;
| colspan=&quot;1&quot; |
! scope=&quot;col&quot; | Иууон нымæц
! scope=&quot;col&quot; | Бирæон нымæц
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background: #efefef;&quot; | 1-аг цæсгом
| man — من
| mâ — ما
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background: #efefef;&quot; | 2-аг цæсгом
| to — تو
| šomâ — شما
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background: #efefef;&quot; | 3-аг цæсгом
| u — او
| inhâ — اینها / ânhâ — انها
|-
|}
Уæзданы формæйы номивæг ''man'' («æз») хатгай ивд æрцæуы ахæм номивæгыл: ''bande'' (بنده); номивæг «ânhâ» («уыдон») та ахæмыл: ''išân'' (ایشان).

Персайнаг æвзаджы нæй æлвасон номивджытæ. Уыдоны бæсты пайдагонд цæуы изафет: ''medâd'''-e u''''' («йæ кърандас»), кæнæ номивæгон энклитикæтæ: ''medâd'''am''''' («мæ кърандас»).

==== Фарстон номивджытæ ====
* كی (''ki'') — чи?
* چه (''çe'') — цы?
* كی (''key'') — кæд?
* كجا (''kojâ'') — кæм?
* چرا (''çera'') — цæмæн?
* چطور (''çetor'') — куыд?
* چگونه (''çegune'') — куыд æгъдауæй?
* چند (''çand'') — цал?
* كدام (''kodâm'') — кæцы?

== Синтаксис ==
Персайнаг у номинативон æвзæгтæй иу. Хъуыдыйады мидæг дзырдты нормалон рæнхъæвæрд у SOV: ahmad dust-am-râ mibinad ‘Ахмæд уыны мæ хæлары’. Инверсийы цаутæ ис дзургæ ныхасы, стæй фольклор æмæ поэзийы.
Хъуыдыйады мидæг дзырдты растравгон рæнхъæвæрд у ахæм:

фыццаг бынаты — сæйрат кæнæ афоны фадатон дзырд; фæстаг бынаты — цæсгом æмæ нымæцмæ гæсгæ сæйратимæ æмбаст чи у, уыцы зæгъинаг.

Комкоммæйы æххæстгæнæн фæсæвæрд «râ»-имæ кæнæ æнæ фæсæвæрдæй æвæрд æрцæуы бæттæн мивдисæджы хæдразмæ (хатгай та уымæй фæхицæн вæййы кæнæ фæрссаг æххæстгæнæнæй, кæнæ фадатон дзырдæй):u in ketâbhâ va daftarhâ-râ be šomâ midahad ‘уый ацы чингуытæ æмæ тетрæдтæ дæтты сымахæн’, man nâme minevisam ‘æз фыссын писмо’.

Бæрæггæнæн æвæрд цæуы, йæ кæроны изафетæвдисæг [–е] кæмæн ис, уыцы бæрæггæнинаг дзырды фæстæ: šahr-e zibâ ‘рæсугъд сахар’, xodnevis-e barâdar ‘æфсымæры хæдфысгæ ручкæ’.

Кæд дзырдæн ис цалдæр миниуæгæвдисæг бæрæггæнæны, уæд уыдон цæуынц кæрæдзи фæдыл æмæ фæстагæй фæстæмæ, алкæмæн вæййы изафетæвдисæг.

Номивджытæ æвæрд вæййынц бæрæггæнинаг дзырды раз.

Æмткæй зæгъгæйæ та, персайнаг æвзаджы синтаксисон бастдзинæдтæ æвдыст цæуынц ахæм хуызты руаджы:
* загъинаг æмæ сæйраты '''æмбаст''' (согласование);
* зæгъинаг æмæ йæ дæлбар уæнгты '''æмарæзт''' (фæсæвæрд [-râ] æмæ разæвæрдты фæрцы);
* '''æфтыдад''' (примыкание):
::: — зæгъинаг æмæ æнæргом (неоформленный) комкоммæйы æххæстгæнæны;
::: — бæрæггæнинаг æмæ, миногонты уæлахизон бæрцæй æвдыст бæрæггæнæны;
::: — нымæцон æмæ номивæджы иуæй-иу хуызтимæ;
::: — зæгъинаг æмæ фадатон дзырды;
* '''дзырдты рæнхъæвæрд''';
* '''хъуыдыйады дих''' (кæрæдзиимæ мидис æмæ интонацимæ гæсгæ баст чи сты, ахæм дзырдты къордтыл фæдих).

== Диалекттæ ==
Персайнаг æвзаджы диалекттæ ныридæгæн фаг нæма сахуыр кодтой æмæ уый охыл сæ æххæст номхыгъд саразæн нæй. Фылдæр ахуыргонд æрцыди, æндæрты ’хсæн сæйраг бынат чи ахсты, уыцы тегерайнаг диалект. Зындгонд ма сты Керманы, Исфаганы, Новганы (Мешхед), Бирдженды, Систаны, Себзевары диалекттæ. Диалекттæ æмæ диалектты къордтæ дихгонд цæуынц сæ лексикон-грамматикон æмæ фонетикон миниуджытæм гæсгæ. Литературон æвзагæй иуæй-иу диалекттæ уыйбæрц дард лæууынц æмæ сæ схонæн ис хæцæн æвзæгтæ.
Тегерайнаг диалект тыхджынæй æндавы аив литературæ, хабархæссæг фæрæзтæ, кино æмæ театры æвзагыл. Зæгъæн ис æмæ сæйраг сахары диалект у нырыккон персайнаг æвзаджы дзурыны нормæ.
Тегерайнаг диалект æмæ литературон æвзагæн ис иу фонемон сконд, фæлæ фонемæтæй куыд пайдагæнгæ у, уымæ гæсгæ кæрæдзийæ бæрæг хицæн кæнынц.

Диалекты арæхдæр æмбæлынц, литературон [æ]-йы бæсты кæмæй пайда кæнынц, уыцы '''мыр [е]''', стæй '''бæттæн мивдисæг [-ast]'''.

Æмхъæлæсонты системæйы миниуджытæй иу у /l/ æмæ /r/-ы æмивд.

Бирæон нымæц арæзт цæуы фæсæфтуан [-â]-йы фæрцы.

Диалекты æмæ литературон æвзаджы мивдисæджы цæсгомон кæрæттæ иу не сты — бирæ мивдисджытæн ис æлвæст флекситæ.

== Дзурыны æвзаг ==
Дзурыны æвзаг бæрæг хицæн кæны литературонæй.
Се ’хсæн ис хъауджыдзинæдтæ канд фонетикæйы нæ, фæлæ морфологийы æмæ синтаксисы. Уымæй уæлдай ма персайнагау дзургæйæ (уырыссагæй хъауджыдæр) фылдæр хатт нæй пайдагæнæн литературон стилæй, уымæн æмæ арæх уый охыл ныхас вæййы æнæраст æмбæрст (зæгъæм, телефонæй дзургæйæ).

Тæккæ арæхдæр æмбæлæг агъуал — æмхъæлæсонтæ ['''m'''] æмæ ['''n''']-йы фæстæ дæргъвæтин ['''â'''] ивд æрцæуы ['''u''']-йыл: Irân — Irun, Tehrân — Tehrun, bârân — bârun.

Бæттæн мивдисæг ''ast'' æмæ æртыккаг цæсгомы иууон нымæцы мивдистджыты кæрон '''–ad''' рахизы кæрон ('''-e''')-мæ: bârân mibârad — bârun mibâre (''уаргæ кæны, уары''), dorost ast — doroste (''раст у, æцæг у''), U javâni ast — javuniye (''уый æрыгон у'').

Кæрон ('''-e''') кæнæ ('''-a''')-йыл чи фæуд кæны, уыцы дзырдты фæстæ '''–ast''' рахизы ('''-ass''')-мæ: U tešne ast — U tešnass (уый фæнды дон нуазын, дойны йын у).

Ифтындзæггæнинаг бæттæн мивдисæг баиу вæййы номдаримæ æмæ райсы цæсгомон кæроны хуыз:
Man danešju hastam — danešjuyam (''Æз дæн студент''), ânhâ tehrâni hastand — tehruniyand (''Уыдон сты тегерайнæгтæ'').

Бирæон нымæцы дыккæгæм цæсгомы мивдисæджы кæронæн дзурыны æвзаджы фæзыны кæрон '''-in''':
Cherâ diruz telefon nakardin? (''Знон мæм телефонæй цæуылнæ æрбадзырдтат?'')
Æвзаджы тæккæ æмбæлагдæр фондз мивдисджытæн нырыккон афоны бындурæн (уидагæн) дзурыны æвзаджы ис цыбыргонд формæ — иу æмхъæлæсон мыр кæнæ къайад «хъæлæсон-æмхъæлæсон»:

goftan — g (''дзурын''), dâdan — d (''дæттын''), raftan — r (''цæуын, «уходить»''), šodan — š (''кæнын, «делаться, становиться»''), âvardan — âr (''хæссын, «приносить»''). Bahâr barf ab mišavad — bahâr barf ab miše (''Уалдзæджы мит тайы''), in râ âbejo miguyad — in râ âbejo mige (''Уый йæ хоны бæгæны'').

Фæдзæхстон здæхæны бирæ мивдисджытæн ис цыбыргонд формæ.

Фæсæвæрд «'''râ'''» дзурыны æвзаджы райсы ахæм формæ: «'''ro'''», кæнæ фесты дзырды кæрон «'''-o'''» (кæд хицæнгæнинаг номдар фæуд кæны æмхъæлæсоныл, уæд). Дæнцæг:

Man râ bebakhš — Mano bebakhš (''Ныббар мын'').

== Æвзаджы афыст чингуыты ==
Хъыгагæн, ныридæгæн персайнаг æвзаджы академион грамматикæтæ æмæ дзырдуæттæ арæзт нæма æрцыди. Ираны кæй фыссынц, фарсийы уыцы грамматикæтæ фæдихгæнæн ис дыууæ типыл: ''иутæ сты'', астæузаманæй чи цæуы, классикон поэтты æвзаджы афыст кæныны уыцы традицитæ дарддæргæнæг чингуытæ, ''иннæтæ'' — европæйаг модельтыл чи æнцайы, нырыккон æвзаджы ахæм афыстытæ.

Уæрæсейы персайнаг æвзаджы (куыд классикон, афтæ нырыкконы) грамматикæтæ сарæзтой Залеман æмæ Жуковский, Бертельс, Жирков, Ю. А. Рубинчик æмæ æндæртæ.

Ныгуылæн Европæйы арæзт персайнаг грамматикæты ’хсæн тæккæ зынгæдæртæй иуыл нымад у, францаг иранист Жильбер Лазар кæй сарæзта, уый.

Персайнаг æвзаджы стырдæр дзырдуат сарæзта Деххода. Кæд æмæ йæ лексикæйы иу хай дугивгъуыд фæци, уæддæр ныры онг Ираны нымад у фæзминаг стандартыл.

== Персайнаг фыссынад ==
[[Файл:Nastaliq_transform.jpg|thumb|220px|Фыссыны фæтк: галиурдыгæй — [[насх]], рахизырдыгæй — [[насталихъ]]. Дыууæ хуызы фыст дзырд [[Тæхран]] (дамгъæтæ: н-а-р-х-т)]]
Персайнаг фыссынады бындуры ис [[араббаг алфавит]]. Æдæппæтæй персайнаг фыссынады ис 32 дамгъæйы: 28 араббагæй æрбайсгæ дамгъæйы æмæ 4 — оригиналонтæ, араббаг æвзаджы чи нæй, ахæм мыртæ æвдисынæн.

Фыссыны аздæхт — рахизырдыгæй галиуырдæм.

Персайнаг æвзаджы дамгъæтæ нæ дих кæнынц стыртæ æмæ гыццылтыл. Бирæ дамгъæтæ кæрæдзийæ хицæн кæнынц æрмæст диакритикон нысæнтты фæрцы.

Цалдæр дамгъæйы, гæнæн ис æмæ нысан кæны иу мыр, иу дамгъæ та — цалдæр мыры.

Нырыккон персайнаг фыссынады ма ис ахæм хицæндзинад: персайнагау фысгæйæ арæх пайда кæнынц, [[насталихъ]], зæгъгæ, уыцы фыссыны фæткæй (традицион [[насх]]æй уæлдай). Араббаг бæстæты уый нымад у дугивгъуыд фæткыл; Иранæй скæсæнырдæм, уæлдайдæр Пакистаны, насталик у тæккæ пайдагонд фыссыны фæтк.

Персайнаг алфавитæй ма пайда кæнынц æвзаг [[дари]]йыл фысгæйæ, 1930-æм азы онг та уыди [[таджикаг æвзаг]]æн дæр.

== Растфыссынад ==
Тынг актуалон у персайнаг орфографийы фарста. Сæйрагдæр, проблемæ уый мидæг ис æмæ араббаг графикæ нæ арæхсы æмбæлон хуызы равдисын индоевропæйаг æвзаджы æууæлтæ æмæ не ’вдисы цыбыр (лæмæгъ) хъæлæсонтæ (ахуыргæнæн чингуытæ æмæ дзырдуæттæй фæстæмæ). Уый охыл æвзаджы ис бирæ [[омографтæ]]. 
Уыдонæй уæлдай ма ис къорд æндæр лыггæнинаг фарстайы:
* ныронг нæма ис растфыссынады бæлвырд нормæтæ;
* бирæ дамгъæтæ, æрмæст арабизмтæ фыссынæн чи уыди, ахæмтæ пайдагонд цæуынц сæрысуангон ирайнаг дзырдты дæр;
* бирæ дзырдтæ зæгъæн кæнæ фыссæн ис цалдæр хуызы;
* разæвæрдтæ, разæфтуантæ æмæ æндæр форманттæ иу автортæ фыссынц дзырдтимæ иумæ, иннæтæ — хицæнтæй;

æмæ афтæ дарддæр.

Нæдæр сихы хицауад, нæдæр исламисттæ тырныдтой сæ фыссынад латинаг бындурмæ раивынмæ кæнæ орфографи рацарæзынмæ. Латинизацийы фарслæуджыты архайд абаргæйæ активон уыди æрмæст 1930-æм азты.

Цыфæндыйæ дæр орфографиийы карзæй æххæстгонд цæуы къорд принципы. Хæрз стæм уавæртæй фæстæмæ, дæргъвæтин хъæлæсонтæ фысты æвдыст цæуынц хицæн нысæнттæй (алиф, вав, йод), цыбыртæ та (уыдонимæ изафетон кæрон -е/-уе дæр) — фысты бæрæг нæ кæнынц. Æмхъæлæсонтæ фысгæ сты фонетикон æгъдауæй, фæлæ иуæй-иу мыртæн уайы цалдæр фæйнæхуызон дамгъæйы (уый фылдæр хауы араббагæй æрбайсгæ дзырдтæм; хатгай та бахъæуынц [[омонимтæ]] кæрæдзийæ иртасынæн).

== Тексты дæнцæгтæ ==
=== Прозаикон текст ===
{|
!Персайнаг æвзаг !! Транслитераци !! Тæлмац
|-
|{{lang-fa2| همه ی افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از دید حیثیت و حقوق با هم برابرند, همه دارای اندیشه و وجدان می‌باشند و باید دربرابر یک دیگر با روح برادری رفتار کنند. }}
|| Hameye afrâde bašar âzâd be donyâ miyâyand va az dide heysiyat o hoquq bâ ham barâbarand. Hame dârâye andisheh o vedždân mibâšand va bâyad dar barabare yekdigar bâ ruhe barâdari raftâr konand. 
|| Æппæт адæймæгтæ дæр райгуырынц сæрибарæй, стæй æмсæр æмæ æмбарæй. Уыдон хайджын сты зонд æмæ намысæй, æмæ хъуамæ кæрæдзимæ кæсой æфсымæры цæстæй.
|}

— Статья 1 (Адæймаджы барты æппæтиумæйаг деклараци)

=== Æмдзæвгæйы скъуыддзаг дзурыны æвзагыл ===
{|
!Персайнаг æвзаг&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;Ам спайда чынди дзурыны æвзаджы нормæтæй.&lt;/ref&gt; !! Транслитераци !! Тæлмац
|-
|{{lang-fa2| تو رو با حول و بلا تنها گذاشتن٬ &lt;br /&gt;اونا که لیاقت عشق و نداشتن٬ &lt;br /&gt;تـک و تــنهـایی و با پای پــیـاده٬ &lt;br /&gt;مـتـاسفــم بــرات ای دل سـاده }}
||
To ro bâ hol o balâ tanhâ gozâštan, &lt;br /&gt;Unâ ke liyâqate ešq o nadâštan, &lt;br /&gt;Tak o tanhâyi o bâ pâye peyâde, &lt;br /&gt;Moteâssefam barât ey dele sâde
||
Дæу дæ рис æмæ де ’намондимæ ныууагътой&lt;br /&gt;Дæ уарзты аккаг чи нæу, уыдон, &lt;br /&gt;Ды иунæгæй цæуыс, &lt;br /&gt;Тæригъæд кæнын дæ хуымæтæг зæрдæйæн.
|}

— [[Чавоши, Мохсен|Мохсен Чавоши]] (нырыккон поэт æмæ зарæггæнæг)

== Æрвитæнтæ ==
* [http://www.persianlanguage.ir Персайнаг æвзаг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530023943/http://www.persianlanguage.ir/ |date=2008-05-30 }}
* В. В. Мошкало. ''[https://web.archive.org/web/20060302004546/http://www.auditorium.ru/books/2360/gl4.pdf Персайнаг æвзаг]''&amp;nbsp;(pdf) ''[https://web.archive.org/web/20071104230432/http://www.auditorium.ru/books/2360/ '''Дунейы æвзæгтæ''': Ирайнаг æвзæгтæ. 1-æм хай: Хуссар-ныгуылæйнаг ирайнаг æвзæгтæ]'' (Чиныгдон: [http://auditorium.ru портала auditorium.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222201617/http://auditorium.ru/ |date=2015-02-22 }}).
* [http://www.jahanshiri.ir/pvc/pvc.php Persian verb conjugator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140719062849/http://www.jahanshiri.ir/pvc/pvc.php |date=2014-07-19 }}
* [http://www.trilinguis.ru/linguistic/persian/dictionary.aspx Персайнаг-уырыссаг / Уырыссаг-персайнаг дзырдуат (онлайн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819095420/http://www.trilinguis.ru/linguistic/persian/dictionary.aspx |date=2009-08-19 }}
* [http://www.easypersian.com/farsi/persian_lessons_archive_1.htm Персайнаг æвзаджы ахуыргæнæн чиныг (англисагау; онлайн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215200402/http://www.easypersian.com/farsi/persian_lessons_archive_1.htm |date=2012-02-15 }}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ|2}}

{{Ирайнаг æвзæгтæ}}

[[Категори:Ирайнаг æвзæгтæ]]
[[Категори:Персайнаг æвзаг|*]]</text>
      <sha1>ci0puanavzffq1c6ejkf4c167hi95p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цæллагатæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15307</id>
    <revision>
      <id>596430</id>
      <parentid>594272</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T02:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1778" sha1="i2k8azh6dx95h8nii294fm1x90vexyd" xml:space="preserve">{{Ирон мыггаг
 | Ирон ном          = Цæллагатæ
 | Дыгурон ном       = 
 | Ныв               = 
 | Нывы ном          = 
 | Æндæр варианттæ   = Цæллагтæ, Цæллаггатæ
 | Рагон ирон мыггаг = [[Сидæмонтæ]]&lt;ref name=&quot;Ирон мыггæгтæ&quot;&gt;[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.&lt;/ref&gt;/[[Тидлатæ]]&lt;ref name=&quot;Туалтæ&quot;&gt;Хозиты Федыр. Уæлладжыры комыл — Туалтæм. Дзæуджыхъæу: Ир, 1999&lt;/ref&gt;
 | Къорд             = 
 | Бындурæвæрæг      = Цæллаг
 | Æрвадæлтæ         = [[Суантæ]], [[Дауыратæ]], [[Мысыкатæ]]
 | Къабæзтæ          = 
 | Мыггаджы хъæу     = 
 | Кæм цардысты      = 
 | Commons           = 
}}
'''Цæллагатæ''' ({{lang-ru|Цаллаговы, Цаллагаевы}}) сты [[ирон мыггæгтæ|ирон мыггаг]].

== Æрвадæлтæ ==
* Цæллагтæ — [[Дауыратæ]] — [[Суантæ (мыггаг)|Суантæ]] — [[Мысыкатæ]]

== Æддаг æрмæг ==
* [https://web.archive.org/web/20210420142944/http://alaniatv.ru/news_os/ts-230-llagty-myggadzhy-b-230-r-230-gbon/ Цæллагты мыггаджы бæрæгбон] (01.10.2013)
* [https://iryston.tv/teleproject_release/tsaellagtae/ Мыггаджы бæлас. Цæллагтæ] (30.11.2020)

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-ирон}}
{{Сидæмонтæ}}
{{Тидлатæ}}

[[Категори:Цæллагатæ|*]]</text>
      <sha1>i2k8azh6dx95h8nii294fm1x90vexyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Къуындыхаты Муссæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15889</id>
    <revision>
      <id>596424</id>
      <parentid>596221</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T00:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5965" sha1="5v8u27x3q4llmbxaaxu8kl3tqfp9gg2" xml:space="preserve">{{Æфсæддон архайæг
 |имя            = Къуындыхаты Муссæ
 |оригинал имени = 
 |дата рождения  = 
 |место рождения = 
 |дата смерти    = 
 |место смерти   = 
 |изображение    = 
 |ширина         = 
 |прозвище       = 
 |псевдоним      =
 |принадлежность = 
 |годы службы    = 
 |звание         = 
 |род войск      = 
 |командовал     = 
 |часть          = 
 |сражения       = 
 |награды        = 
 |викисклад      =
 |связи          = 
 |в отставке     = 
}}
'''Куындыхаты Алхасты фырт Муссæ''' ({{lang-tr|Musa Kunduh Paşa}}; [[1818-æм аз]], [[Хохы Саниба]] — [[1889-æм аз]], [[Эрзерум]]) — [[Уæрæсейы импери|Уæрæсейы]] инæлар-майор, [[Османы импери|Турчы]] дивизион инæлар. 

== Цардафыст ==
Муссæ райгуырдис 1818-æм азы уалдзæджы, [[ирон адæм|ирон]] [[æлдар]] Алхасты бинонты. Уый уыди йæ фыдæн йæ фæндзæм фырт. Муссæйыл дыууадæс азы куы цыдис, уæд æй райстой [[Бетъырбух]]мæ куыд амынæт, уым каст фæцис Павлы æфсæддон училище. Сси корнет Кавказы Хицæн корпусы сконды чи уыди, уыцы кавалерийы цур. [[Николай I|Николай Фыццагимæ]] чегъре цыдис йæ [[Цæгат Кавказ]]ы балцы. [[1841-æм аз]]ы сси капитан.

[[1846-æм аз]]ы æрвыст æрцыдис [[Варшавæ]]мæ, [[Польшæ]]йы чи дислокаци кодта, уыцы хохаг кавалерион полкъмæ афицерты æххуырстæн. Кавказмæ куы раздæхтис, уæд архайдта [[Имам Шамил]]имæ баныхæсты (уырыс. переговоры).

[[Хъырымы хæст]]ы рæстæджы Муссæ, дæлбулкъон уæвгæйæ, разамынд лæвæрдта хохаг бæхджын полкæн, кæцыимæ [[Фæскавказ]]ы архайдта [[туркаг адæм|туркæгты]] ныхмæ операцийы. Фæстæдæр сси булкъон.

[[1850]]-æм азты райдайæны нысангонд æрцыдис [[Терчы облæст]]ы [[Ирыстоны æфсæддон зылд]]ы сæргълæууæгæй, стæй та [[Цæцæны зылд]]ы сæргълæууæгæй дæр. [[1860-æм аз]]ы райста инæлар-майоры цин.

=== Хорзæхтæ ===
У Сыгъдæг Гиуæргийы IV-æм къæпхæны, Сыгъдæг Владимиры I-аг къæпхæны бантимæ, Сыгъдæг Аннæйы I-аг, II-аг æмæ III-аг къæпхæнты кавалер, Сыгъдæг Станиславы II-аг къæпхæны кавалер, ноджы ма уымæн уыди Австрийы Леопольды кавалерийы дзуар.

=== [[Мухадзыртæ]] ===
Куындыхаты Муссæ амидин кодта пысылмон ирæтты, [[цæцæйнаг адæм|цæцæйнæгты]] æмæ [[мæхъхъæлон адæм|карабулакæгты]] [[Турк]]мæ алидзынмæ. [[1865-æм аз]] [[мартъи]]йы райдайæны фондз мин хохæгтæ, сæ сæргъы Къуындыхайы-фырт афтæмæй, араст сты Туркмæ. [[Арвыкомы фæндаг]]ыл, стæй [[Гуырдзыстон]]ы зæххытыл фæцæугæйæ 22-æм июны ныххæццæ сты [[Хъарс]]мæ. Уыимæ Туркмæ ацыдысты йæ фырттæ Аслæмбег æмæ [[Къуындыхаты Бечыр|Бечир]], йе ’фсымæртæ Афæхъо æмæ [[Къуындыхаты Хъасболат|Хъасболат]].

=== Турчы æфсады службæ ===
Сси Турчы бæстаг, лæвæрд ын æрцыдис пашайы титул æмæ дивизион инæлары бынат. 

[[1877]]–[[1878]]-æм азты уырысы-турчы хæсты рæстæджы лæвæрдта разамынд Турчы кавалерийæн, кæцы дæрæнгонд æрцыдис [[Хъарс]]æй скæсæнырдыгæй. 

Йæ царды фæстаг азтæ арвыста [[Эрзерум]]ы, уым фыццаг командæ кодта бынæттон гарнизонæн, стæй та службæйæ хи суæгъд кодта. Ныгæд æрцыдис сахар Эрзерумы Харманлийы [[мæзджыт]]ы цур.

== Æрвитæнтæ ==
* [http://magazines.russ.ru/zvezda/2003/11/degoev.html Владимир Дегоев. «Генерал Муса Кундухов: история одной иллюзии»] {{ru}}
* [http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=145&amp;PHPSESSID=dd88e0e1504eb344e2058c78ce4c0d4e ossetians.com: Къуындыхаты Алхасты фырт Муссæ (Мусса Паша); йæ портрет] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20210513092807/http://biblio.darial-online.ru/text/Kunduhov/index_rus.shtml Къуындыхаты Муссæ. «Мемуартæ»] {{ru}}

== Ноджы ма кæс: ==
* [[Къуындыхаты Бечыр]]

[[Категори:Уæрæсейы æфсæдты хицæуттæ]]
[[Категори:Турчы æфсæдты хицæуттæ]]
[[Категори:Турчы ирæттæ]]
[[Категори:Куындыхатæ|Муссæ]]
[[Категори:Хохы Санибайы чи райгуырдис, уыдон]]</text>
      <sha1>5v8u27x3q4llmbxaaxu8kl3tqfp9gg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Косет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16292</id>
    <revision>
      <id>596422</id>
      <parentid>544590</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T00:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="rqgrd3r4g766y8kup29vcjbatvzraqt" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу
 |Ирон ном                = Косет
 |Оригиналон ном          = {{lang-ka|ქვეშეთი}}
 |Паддзахад               = Гуырдзыстон
 |Ныв                     = 
 |Ном                     = 
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 42|lat_min = 25|lat_sec = 42.20
  |lon_deg = 44|lon_min = 33|lon_sec = 16.30
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Гуырдзыстоны административон дих{{!}}Регион
 |Регион                  = Цхета-Мтианет
 |Регион таблицæйы        = Цхета-Мтианет
 |Районы тип              = Гуырдзыстоны муниципалитеттæ{{!}}Муниципалитет
 |Район                   = Душеты муниципалитет
 |Район таблицæйы         = Душеты муниципалитет
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Мидæг дихкæнынад        = 
 |Сæргълæууæджы тип       =
 |Сæргълæууæг             =
 |Бындурæвæрд             = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          =
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 257&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}&lt;/ref&gt;
 |Сфысты аз               = 2014
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = 
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +4
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Косет'''&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090928215135/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/prim_rus.shtml |archivedate=2009-09-28 |title=Примечания / Азау. Изд. «Иристон». Цхинвал, 1984 г. |url=http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/prim_rus.shtml |access-date=2014-12-20 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ka|ქვეშეთი}} [квешети]) у хъæу [[Гуырдзыстон]]ы цæгаты. Ис [[Хады ком]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{Къæртт-Гуырдзыстон}}
{{Душеты муниципалитет}}

[[Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ]]</text>
      <sha1>rqgrd3r4g766y8kup29vcjbatvzraqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мадыхох</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17168</id>
    <revision>
      <id>596425</id>
      <parentid>575375</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T00:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="9jno55pewv6y8fj2pblzc5vz9ql5w6f" xml:space="preserve">{{Хох
 |Тип                     = Цъупп
 |Ном                     = Мадыхох
  |Националон ном         = {{lang-ru|Столовая гора}}&lt;br /&gt;{{lang-inh|Маьтлоам}}
 |Ныв                     = Stolovajagora.jpg
  |Нывы уæрх              = 
  |Нывы ном               = Мадыхохы уынд Дзæуджыхæуы [[Сæрибары фæз]]æй. 2010-æм азы февраль
  |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec = 06
  |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 42|lon_sec = 12
  |region                 = 
  |CoordScale             = 
 |Ран                     = [[Цæгат Ирыстон]], [[Мæхъхъæл]]
 |Хохы системæ            = [[Кавказы хæхтæ]]
  |Рагъ                   = 
  |Бæрзæнд                = 2993
  |Ахастон бæрзæнд        = 
  |Бæрзæнды ратæдзæн      = 
  |Фыццаг сцыд            = 
 |Позицион картæ 1        = Цæгат Ирыстон
  |1 ПозКартæйы уæрх      = 
  |crosses180             = 
 |Позицион картæ 2        = Уæрæсе Цæгат Ирыстон Горæтгæроны район
  |2 ПозКартæйы уæрх      = 
 |Категори ВикиКъæбицы    = Table Mountain (Caucasus)
}}
'''Мадыхох''' кæнæ '''Мат хох'''&lt;ref&gt;Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. 1975&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Гæдиаты Секъа]]. [http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 Хъуды Цыппу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812112030/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Столовая гора}}, {{lang-inh|Маьтлоам}}) у хохы цъупп [[Цæгат Ирыстон]]ы [[Горæтгæроны район]]ы, ууыл цæуы Цæгат Ирыстон æмæ [[Мæхъхъæл]]ы ’хсæн арæн. Хохы бæрзæнд у 2993 метры.

Мадыхохы цъупп иттæг хорз фенæн ис [[Дзæуджыхъæу]]æй, уый тыххæй уый сси Дзæуджыхъæуы сахары символтæй иу, суанг йæ гербыл дæр ис.

== Æддаг æрмæг ==
Мадыхохы уынд [http://archive.is/20121225043438/piligrim-andy.narod.ru/photo/gorod/ict0828.jpg сахар Дзæуыджыхъæуæй] (хæстæгдæргонд) æмæ [http://archive.is/20121225124723/piligrim-andy.narod.ru/photo/panoram6/stolov1.jpg ныгуылæнырдыгæй]. [http://piligrim-andy.narod.ru/ Эдуард Манукянцы] конд къамтæ.

== Галерей ==
&lt;gallery&gt;
Coat_of_arms_of_Vladikavkaz.png|Мадыхох Дзæуджыхъæуы гербыл (сау)
Stolovaya Mt from Vlz September 2009.jpg|2009-æм азы сентябрь
Stolovaya Mt from Vlz November 2009.jpg|2009-æм азы ноябрь
Stolovaya Mt from Vlz April 2010.jpg|2010-æм азы апрель
&lt;/gallery&gt;

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Уæрæсейы-географи}}
{{къæртт-ирон}}

[[Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ]]
[[Категори:Мæхъхъæлы хохы цъуппытæ]]</text>
      <sha1>9jno55pewv6y8fj2pblzc5vz9ql5w6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзæрæх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18204</id>
    <revision>
      <id>596419</id>
      <parentid>549347</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T23:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="5arzkq3y3j6u8ppj1x7358yd793utnf" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуæг|Номы тыххæй кæс [[Дзæрæх (ном)]].}}
{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу 
 |Ирон ном                = Дзæрæх
 |Оригиналон ном          = {{lang-inh|ЖӀайрах}}&lt;br /&gt;{{lang-ru|Джейрах}}
 |Ныв                     = Боевая башня с. Джейрах. 1921 г.jpg
 |Ном                     = 
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg = 42|lat_min = 49|lat_sec = 58
  |lon_deg = 44|lon_min = 40|lon_sec = 5
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Мæхъхъæл
 |Регион таблицæйы        = Мæхъхъæл
 |Районы тип              = Муниципалон район (Уæрæсе){{!}}Муниципалон район
 |Район                   = Дзæрæхы район
 |Район таблицæйы         = Дзæрæхы район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Джейрах | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Джейрах | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              =
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 386430
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Дзæрæх'''&lt;ref&gt;Фыдыуæзæджы таурæгътæ: кадджытæ, аргъæуттæ, зарджытæ / сост. Кокайты Т.А. — Дзæуджыхъæу: Ир, 2014 — 352 ф.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;max dug&quot;&gt;Æдæмон сфæлдыстад. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2000 аз, №4, 148-æм фарс&lt;/ref&gt; кæнæ '''Дзарах'''&lt;ref&gt;[[Гæдиаты Секъа]]. [http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 Хъуды Цыппу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812112030/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt; ({{lang-inh|ЖӀайрах}}, {{lang-ru|Джейрах}}) у хъæу [[Мæхъхъæл]]ы хуссары, [[Дзæрæхы район]]ы административон центр. Лæууы цæугæдон [[Мæхъхъæлдон]]ы былыл. Ис Мæхъхъæл æмæ [[Цæгат Ирыстон]]ы тæккæ арæныл. 

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Мæхъхъæл}}
{{Дзæрæхы районы цæрæнрæттæ}}

[[Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ]]</text>
      <sha1>5arzkq3y3j6u8ppj1x7358yd793utnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мудзух</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27924</id>
    <revision>
      <id>596427</id>
      <parentid>538163</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T01:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="bum4nuatc4trlbvpuskkqiidd3gu3tb" xml:space="preserve">{{Æндæр нысаниуæг|Хохы тыххæй кæс [[Мундзух (хох)]].}}
{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу
 |Ирон ном                = Мудзух
 |Оригиналон ном          = 
 |Паддзахад               = Хуссар Ирыстон
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  =
 |Гербы уæрх              =    
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_dir =N |lat_deg = 42|lat_min = 22|lat_sec = 29
  |lon_dir =E |lon_deg = 44|lon_min = 32|lon_sec = 15
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 
 |Регионы тип             = Хуссар Ирыстоны административон дих{{!}}Район
 |Регион                  = Ленингоры район
 |Регион таблицæйы        = Ленингоры район
 |Районы тип              = 
 |Район                   = 
 |Район таблицæйы         = 
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       =
 |Сæргълæууæг             =
 |Бындурæвæрд             =
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = 
 |Сфысты аз               = 
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        =
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Мудзух'''&lt;ref&gt;[[Гæдиаты Секъа]]. [http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 Хъуды Цыппу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812112030/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt; кæнæ '''Мудзых'''&lt;ref&gt;[[Дзиццойты Юри]]. Чысайнаг ныхасыздæхты цыбыр афыст. — Цхинвал, «Хуссар Алани», 2008.&lt;/ref&gt;, '''Мундзух'''&lt;ref&gt;{{З.Д. Цховребова/Ойконимия Осетии}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{З.Д. Цховребова/Топонимия Южной Осетии|с. 162}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ka|მუჯუხი}}) у хъæу [[Хуссар Ирыстон]]ы [[Ленингоры район]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-ирон}}
{{Ленингоры районы цæрæнрæттæ}}

[[Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ]]</text>
      <sha1>bum4nuatc4trlbvpuskkqiidd3gu3tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куыйан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31700</id>
    <revision>
      <id>596423</id>
      <parentid>541322</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T00:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3583" sha1="gafqywhieiwwhk05dojupj3px6zw3er" xml:space="preserve">{{ЦР
 |Статус                  = Хъæу
 |Ирон ном                = Куыйан
 |Оригиналон ном          = {{lang-ru|Куян}}
 |Паддзахад               = Уæрæсе
 |Герб                    = 
 |Тырыса                  = 
 |Гербы уæрх              = 
 |Тырысайы уæрх           = 
  |lat_deg =43 |lat_min =37 |lat_sec = 23
  |lon_deg =44 |lon_min =7 |lon_sec = 40
  |CoordAddon             = type:city_region:RU
  |CoordScale             = 
 |Паддзахады картæйы ас   = 300
 |Регионы картæйы ас      = 300
 |Районы картæйы ас       = 300
 |Регионы тип             = Уæрæсейы федеративон арæзт{{!}}Федерацийы субъект
 |Регион                  = Кæсæг-Балхъар
 |Регион таблицæйы        = Кæсæг-Балхъар
 |Районы тип              = Муниципалон район (Уæрæсе){{!}}Муниципалон район
 |Район                   = Терчы район
 |Район таблицæйы         = Терчы район
 |Æмбалады тип            = 
 |Æмбалад                 = 
 |Сæргълæууæджы тип       = 
 |Сæргълæууæг             = 
 |Бындурæвæрд             = 
 |Раздæры нæмттæ          = 
 |Статус кæдæй            = 
 |Фыццаг кой              = 
 |Фæзуат                  = 
 |Бæрзæнды тип            = 
 |Центры бæрзæнд          = 
 |Бæстыхъæд               = 
 |Официалон æвзаг         = 
 |Официалон æвзаг-ref     = 
 |Цæрджытæ                = {{ Цæрджытæ | Куян (Кабардино-Балкария) | тс }}
 |Сфысты аз               = {{ Цæрджытæ | Куян (Кабардино-Балкария) | г }}
 |Æнгомдзинад             = 
 |Агломераци              = 
 |Националон сконд        = [[кæсгон адæм|кæсæг]], [[ирон адæм|ир]]
 |Динон сконд             = 
 |Сахатон таг             = +3
 |DST                     = 
 |Телефонон код           = 
 |Посты индекстæ          = 361217
 |Автомобилон код         = 
 |Идентификаторы тип      = 
 |Цифрон идентификатор    = 
 |ВикиКъæбицы категори    = 
 |Сайт                    = 
 |Сайты æвзаг             = 
}}
'''Куыйан'''&lt;ref&gt;[[Гæдиаты Секъа]]. [http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml Хъуды Цыппу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812112030/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;max dug&quot;&gt;Сотаты Людмилæ. Ирæттæ Кæсæджы. [[Мах дуг|Журнал «Мах дуг»]], 2001 аз, №7, 145-æм фарс&lt;/ref&gt; кæнæ '''Куйан'''&lt;ref&gt;Бзаров Р.С. Осетины Дзгойтæ: биография фамилии и история народа. Владикавказ: Арвы-Асин, 2011. — 340 с.&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Куян}}) у хъæу [[Кæсæг-Балхъар]]ы [[Терчы район]]ы.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-Кæсæг-Балхъар}}
{{Терчы районы цæрæнрæттæ}}

[[Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ]]</text>
      <sha1>gafqywhieiwwhk05dojupj3px6zw3er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гордзлейы къæдзæхтæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44087</id>
    <revision>
      <id>596418</id>
      <parentid>463741</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T23:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="lz01tk6lakgdz8zoqoh4vcpj1ji6y1u" xml:space="preserve">'''Гордзлейы къæдзæхтæ''' кæнæ '''Гордзле''', '''Гордзыле'''&lt;ref&gt;[[Гæдиаты Секъа]]. [http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 Хъуды Цыппу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812112030/http://biblio.darial-online.ru/text/Seka_Gadiev/proza_os.shtml#12 |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt; — хæхтæ [[Хъуды ком]]ы. Ис [[Фаллагхъæу]]мæ ’ввæхс.

== Кæс ноджы ==
* [[Гордзлейы æрх]]

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Литературæ ==
* Цагаева А. Дз. Топонимия Северной Осетии — Владикавказ: Ир, 2010 — с. 623. 

{{къæртт-географи}}

[[Категори:Хъуды ком]]
[[Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ]]</text>
      <sha1>lz01tk6lakgdz8zoqoh4vcpj1ji6y1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Безенги (альплагерь)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51970</id>
    <revision>
      <id>596417</id>
      <parentid>594694</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T22:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5054" sha1="crcklwwjwmr8uey17iqgweer5ldxk97" xml:space="preserve">{{coord|43.11101690369795|N|43.14756430515527|E|display=title}}
[[Файл:Bezengi-Gestola.jpg|рахиз|мини|Кундюм-Мижиргийы сæрты хиды ’рдыгæй уынд. Мидæгоз — [[Гестолæ]]]]
'''Безенги''' —  альпинистон ахуырадон-спортивон базæ Безенгийы комы [[Кæсæг-Балхъары уæлхох æрдзæвæрæн|Кæсæг-Балхъары уæлхох æрдзæвæрæны]].

== Лагеры æвæрд ==
Альплагерь «Безенги» æрбынат кодта [[Цæрæчы район]]ы 2.200 метры денджызы æмвæзæй уæлдæр.
Базæ дыууæ комы хæрхæмбæлд кæм фæвæййынц, уым æрбынат кодта. Кæмттæ кæнынц Цæгатаг массивмæ æмæ хъуыстгонд [[Безенгийы къул|Безенгийы къулмæ]], орографионæй рахизырдыгæй бафтынц [[Безенги (цъити)|Безенгийы цъитимæ]] (йе ’взагæй гыццыл дæлдæр), цъупп [[Брно (цъупп)|Брнойы]] дæлфæдды цурмæ. Денджызы æмвæзæй ацы ран уæлдæр у 2500 метры.

== Куысты уаг æмæ равг ==
Майæ сентябры онг лагерь бабæрæг кæнынц 1,500 адæймаджы — хæхты активон улæфты фарсласджытæ, альпинисттæ.

«Безенги» нымад у Уæрæсейы хуыздæр альпинистон ахуырадон-спортивон базæты рæнхъы. Ам ацæуынц альпинистон дисциплинæтæй алыгъуызон ерыстæ,чемпионаттæ. Спортсментæ базæ бауарзтой уымæн, æмæ ардыгæй æнцон у къахбавæрæнтæ скæнын Безенгийы къулмæ ([[Стыр хох]]ы тæккæ бæрзонддæр хай — айтыгъдæуыд 13 километры бæрц). Уымæй уæлдай йæ алфæмблæйтты сты Кавказы аст 5-минон цъуппытæй æхсæз; [[Дыхтау]] (5204 м.), Коштантау (5152 м.), Мижирги (5025 м.), [[Шхарæ]] (5182 м.), Пушкины цъупп (5100 м.) æмæ Джангитау (5058 м.).  2007-æм азæй Уæрæсейы альпинизмы федераци ам саразы æрвылазон централон скъола инструктор-методисттæ цæттæгæнынæн.

== Лагеры тыххæй ==
[[Альпинистон лагерь]] Безенги сарæздæуыд [[1959-æм аз|1959-æм азы]] &lt;ref&gt;https://risk.ru/blog/216795 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018073000/https://risk.ru/blog/216795 |date=2020-10-18 }} «БЕЗЕНГИ: ОГЛЯДЫВАЯСЬ НА ВСЕ 60»&lt;/ref&gt;. Ныры рæстæг дзы ис хæрæндон, дукани, цалдæр кафейы, абана, коттеджтæ æмæ хъæдын хæдзаргæндтæ, цатыртæ æвæрæн бынат.
Уымæй уæлдай ма альплагеры ис этнографион хайад дæр. Ис дзы цалдæр хохаг хæдзары æмæ дыууæ мæсыджы — арæзт сты рагбалхъайрæгты æнгæс. Мæсгуытæй иу музейы функцитæ æххæст кæны. Мидæгæй дзы ис куыд этнографион æрмæджытæ, фылдæр балхъайрæгты мигæнæнтæ, афтæ картæтæ, хæххон маршрутты афыстытæ, сæрмагонд уæлæдарæс æмæ зæронд чингуытæ — æдæппæтæй сæдæгай равдисинаг экспонаттæ.
{{Цитатæ|Ам ис чысыл библиотекæ. Ис дзы 19-томон «Живописная Россия», рауагъдæуыд 1883-æм азы. Ай та мæнæ альпинизмы тыххæй фыццаг чиныг «Уæлвонг хæхтæм схизынад» — 1870-æм аз. Ай та мæнæ Решфельд, фыццаг схизæг чи уыд ацы рæттæм. Уæдæй нырмæ уыцы хохмæ бирæтæ цæуынц&lt;ref&gt;https://tass.ru/obschestvo/6826475 60-летний юбилей альплагеря «Безенги»&lt;/ref&gt;.|Уæрæсейы альпинистты цæдисы Безенгийы куратор Алексей Слотюк}}

== Алфæмбылæйтты ==
Лагеры алыварсты сты Кæсæг-Балхъары тæккæ бæрзонддæр [[æхсæрдзæн]]тæ дæр.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

== Æрвитæнтæ ==
* [http://www.bezengi.ru/ Альплагерь «Безенги»-йы сайт]
* [http://www.mountain.ru/bezengi/ Альплагеры тыххæй фарс]

[[Категори:Кæсæг-Балхъары географи]]</text>
      <sha1>crcklwwjwmr8uey17iqgweer5ldxk97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цориты Эминæ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59424</id>
    <revision>
      <id>596431</id>
      <parentid>594501</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T02:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2249" sha1="jv5zv2l5skyucxfui4wb91d02nxg2md" xml:space="preserve">{{Ахуыргонд}}
'''Цориты Эминæ''', [[дыгурон диалект|дыгур.]] '''Цорити Эминæ''' ({{lang-tr|Emine Şahingöz}} — '''Эмине Шахингёз'''; райгуырдис [[Франкфурт]]ы&lt;ref&gt;[https://zeitung.faz.net/faz/rhein-main/2021-11-30/3f60359595edc9d06a0dd72e79dac2ed/?GEPC=s1/ Frankfurter Allgemeine // Rettungsversuch für eine bedrohte Sprache] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211211114017/https://zeitung.faz.net/faz/rhein-main/2021-11-30/3f60359595edc9d06a0dd72e79dac2ed/?GEPC=s1/ |date=2021-12-11 }} {{de}}&lt;/ref&gt;) у дыгурон лингвист, [[ирон æвзаг]] иртасæг, [[философийы доктор]].

== Цардафыст ==
Эминæ райгуырдис æмæ схъомыл ис [[Герман]]ы. Йæ ныййарджытæ та сты [[туркаг ирæттæ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211114015/https://alaniatv.ru/news_os/tsority-eminaejy-baellits-u-natsion-literaturae-dunejy-aly-aevzaegtaem-staelmats-kaenyn/ |archivedate=2021-12-11 |title=Alaniatv.ru // Цориты Эминæйы бæллиц у национ литературæ дунейы алы æвзæгтæм стæлмац кæнын |url=https://alaniatv.ru/news_os/tsority-eminaejy-baellits-u-natsion-literaturae-dunejy-aly-aevzaegtaem-staelmats-kaenyn/ |access-date=2021-12-11 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Эминæ ахуыр кæны [[Иоганн Вольфганг Гётейы номыл Франкфурты университет]]ы&lt;ref&gt;[https://alaniatv.ru/dokumentalnyj-film-o-zhizni-osetinskoj-diaspory-v-turtsii-alany-doroga-k-rodine-pereveden-na-turetskij-yazyk/ Документальный фильм о жизни осетинской диаспоры в Турции «Аланы. Дорога к Родине» переведён на турецкий язык] {{ru}}&lt;/ref&gt;.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

{{къæртт-цардафыст}}

[[Категори:Цоритæ|Эминæ]]
[[Категори:Турчы ирæттæ]]
[[Категори:Франкфурты чи райгуырдис, уыдон]]
[[Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ]]</text>
      <sha1>jv5zv2l5skyucxfui4wb91d02nxg2md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ногъайаг адæм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70438</id>
    <revision>
      <id>596428</id>
      <parentid>596389</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T01:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15783" sha1="td6nxc2fq7prl849i9oss4yselfzmfe" xml:space="preserve">{{Адæм
| название = Ногъай
| самоназвание = {{lang|nog|ногайлар, noğaylar}}
| численность = {{formatnum:230000}}
| расселение = {{флагификаци|Уæрæсе}}:&lt;br&gt; 109 042 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;&gt;{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |deadlink=no |access-date=2023-01-01 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}&lt;/ref&gt;, 103 660 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |title=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |access-date=2011-12-28 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226044600/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |title=Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010 |access-date=2011-12-28 |archive-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201195659/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
** {{флагификаци|Дагъистан}}: &lt;br&gt;36 944 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 40 407 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав регионов России |access-date=2011-12-28 |archive-date=2017-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020093517/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
*** [[Ногъайы район (Дагъистан)|Ногъайы район]]: 15 951 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;&gt;{{cite web |author =  |url = https://05.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/5.2.%20%D0%9D%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%99%20%D0%A1%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF%20%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98%20%D0%94%D0%90%D0%93%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%20%D0%9F%D0%9E%20%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9E%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9C%20%D0%9E%D0%9A%D0%A0%D0%A3%D0%93%D0%90%D0%9C%20%D0%98%20%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%98%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%9C%20%D0%A0%D0%90%D0%99%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9C.xlsx |title = Перепись 2021 года. Дагстат. Том 5. Национальный состав населения Республики Дагестан по городским округам и муниципальным районам |lang = ru |website = dagstat.gks.ru |date =  |accessdate = 2023-07-11 |deadlink = yes |archive-date = 2023-07-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230708083927/https://05.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/5.2.%20%D0%9D%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%99%20%D0%A1%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF%20%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98%20%D0%94%D0%90%D0%93%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%20%D0%9F%D0%9E%20%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9E%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9C%20%D0%9E%D0%9A%D0%A0%D0%A3%D0%93%D0%90%D0%9C%20%D0%98%20%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%98%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%AB%D0%9C%20%D0%A0%D0%90%D0%99%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9C.xlsx }}&lt;/ref&gt;
*** [[Махачкала]]: 7 563 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Бабаюрты район]]: 7 216 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Хъызлары район]]: 2 918 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Тарумовкæйы район]]: 2 395 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
*** [[Хъызлар (Дагъистан)|Хъызлар]]: 605 (2021)&lt;ref name=&quot;Даг2021&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Стъараполы край}}: &lt;br&gt;22 569 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 22 006 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Нефтекумсчы район]]: 13 625 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 13 110 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+3+%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1.rar|title=Том 3 книга 1 &quot;Национальный состав и владение языками, гражданство&quot;; таблица 4 &quot;Национальный состав населения Ставропольского края по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более&quot;|access-date=2015-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044452/http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/Том+3+книга+1.rar|archive-date=2016-03-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
*** [[Минеральные Водыйы район]] 3685 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 3623 (2010)
*** [[Степноейы район]] 1819 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 1651 (2010)
*** [[Кочубейы район]] 757 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 709 (2010)
*** [[Стъарапол]] 897 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt; 858 (2010)
** {{флагификаци|Хъæрæсе-Черкес}}: &lt;br&gt;17 368 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 15 654 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Ногъайы район (Хъæрæсе-Черкес)|Ногъайы район]]: 11 851 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC3_%D0%92%D0%9F%D0%9D_2010.doc |title=''Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Карачаево-Черкесской Республике.'' Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Карачаево-Черкесской Республике. ТОМ 3: Национальный состав и владение языками, гражданство. — Черкесск. — 2013. |access-date=2019-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306045446/http://kchrstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kchrstat/resources/4a902f8042566214aa0aee2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC3_%D0%92%D0%9F%D0%9D_2010.doc |archive-date=2016-03-06 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
*** [[Черкесск]]: 1872 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
*** [[Адыге-Хабль]]: 682 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
*** [[Кызыл-Юрт]]: 572 (2010)&lt;ref name=&quot;КЧР2010&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Ханты-Мансийы автономон зылд}}: &lt;br&gt;9990 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 5323 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Астраханы облæст}}: &lt;br&gt;9320 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 7589 (2010 )&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Астрахань]] 3777 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Сырх Яры район]] 1994 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Приволжскийы район (Астраханы облæст)|Приволжскийы район]] 1143 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Ямал-Ненецты автономон зылд}}: &lt;br&gt;3740(2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 3479 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Красноярсчы край}}: &lt;br&gt; 1772 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 950 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Мæскуы}}: &lt;br&gt; 539 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 585 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Мæскуыйы облæст}}: &lt;br&gt; 692 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 266 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
** {{флагификаци|Цæцæн}}: &lt;br&gt;2819 (2021)&lt;ref name=&quot;Nac_total_2021&quot;/&gt;, 3444 (2010)&lt;ref name=&quot;этноСРФ&quot;/&gt;
*** [[Шелковскаяйы район]]: 3268 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chechenstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chechenstat/resources/569d2180426303a6ae5bee2d59c15b71/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.ZIP|title=Том 4 книга 1 &quot;Национальный состав и владение языками, гражданство&quot;; таблица 1 &quot;Национальный состав населения Чечни по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более&quot;|access-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929072457/http://chechenstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chechenstat/resources/569d2180426303a6ae5bee2d59c15b71/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.ZIP|archive-date=2015-09-29|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

{{флагификаци|Турк}}: 100 000&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://lawinrussia.ru/doklad-a-a-yarlykapova-na-seminare-v-g-kazan-v-marte-2023-g/ |title = Доклад А.А. Ярлыкапова на семинаре в г. Казань в марте 2023 г. |access-date = 2023-03-22 |archive-date = 2023-03-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230322200022/https://lawinrussia.ru/doklad-a-a-yarlykapova-na-seminare-v-g-kazan-v-marte-2023-g/ |deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

{{флагификаци|Румыни}}: 20 000&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |title=Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune |access-date=2015-04-24 |archive-date=2016-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
| архкультура = 
| раса = 
| язык = [[Ногъайаг æвзаг|ногъайаг]]
| религия = [[пысылмон дин]]
| входит = [[тюркаг адæмтæ]]
| родственные = [[хъырымы тæтæр]]&lt;ref&gt;Бушаков В.А. Тюркская этноойконимия Крыма // ИЯ РАН, Москва, 1992 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Кулькатов Ж.Б. Ногайский этнический компонент в Крыму и Нижнем Поволжье: общее и особенное // Культура народов Причерноморья. — 2012. — № 228.&lt;/ref&gt;, [[башкирæгтæ]]&lt;ref&gt;Кузеев Р.Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. Издательство &quot;Наука&quot;, Москва, 1974 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Трепавлов В. В. Ногаи в Башкирии, XV—XVII вв. Княжеские роды ногайского происхождения. Уфа: Урал. науч. центр РАН, 1997. 72 с. (Материалы и исследования по истории и этнологии Башкортостана. № 2)&lt;/ref&gt;, [[каракалпакæгтæ]]&lt;ref&gt;Нурмухамедов М. К., Жданко Т. А., Камалов С. К., «Каракалпаки». Краткий очерк истории с древнейших времен до наших дней, Таш., 1971.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Н.Мамедов. Каракалпакская литература. Баку, Мутард-жим, 2007.&lt;/ref&gt;, [[тæтæйраг адæм|тæтæр]]&lt;ref&gt;Ахметзянов М.И. Татарские родословные (шеджере) / М.И. Ахметзянов – Казань: ИЯЛИ им. Г. Ибрагимова // Золотоордынское обозрение. 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Исхаков Д. М. Юго-Восток Татарстана: проблема изучения этнической истории региона XTV-XVII вв. // Элмэт - Альметьевск. 2003.&lt;/ref&gt;, [[польшæйаг-литоваг тæтæр]]&lt;ref&gt;Кидирниязов Д. западные ногайцы// Половецкая луна. № 3/7. 1993.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Мишкинене Г. Литовские татары: к истории появления и проживания в Великом княжестве Литовском (культура, язык, исторические контакты в контексте ногайской культуры)/ Г. Мишкинене. Вильнюсский университет, Литва, Вильнюс // Ногайцы: XXI век. История. Язык. Культура. От истоков – к грядущему. Материалы Второй Международной научно-практической конференции. Черкесск, 2016.&lt;/ref&gt;, [[хъазахаг адæм|хъазах]]&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=http://biliq.ru/lib/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%9D%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%202002.pdf|автор=Исин А.|заглавие=Казахское ханство и Ногайская Орда во второй половине XV—XVI в.|ответственный=Е. Б. Сыдыков, А. С. Еспенбетов|год=2002|место=Семипалатинск|издательство=Тенгри|страницы=38|страниц=139|isbn=9965-492-29-8|archive-date=2022-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121033447/http://biliq.ru/lib/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%9D%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%202002.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=[[Артыкбаев, Жамбыл Омарович|Артыкбаев Ж. О.]]|заглавие=Историческое наследие Машхур Жусуп Копеева|место=Павлодар|издательство=ПГУ им. С. Торайгырова|страницы=89|страниц=215}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Абылхожин Ж. Б., Бурханов К. Н., Кадырбаев А. Ш., Султанов Т. И.|заглавие=Страна в сердце Евразии: сюжеты по истории Казахстана|страницы=126|страниц=280|isbn=5-7667-5571-6}}&lt;/ref&gt;
| включает = 
| происхождение = 
}}
'''Ногъайæгтæ''' кæнæ '''ногъай'''&lt;ref name=&quot;IÆIEDZ&quot;&gt;{{IÆIEDZ|II|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-nog|ногайлар, noğaylar}} [{{IPA|noʁajˈɫaɾ}}]) сты [[тюркаг адæмтæ|тюркаг адæм]]. Уыдон дзурынц [[ногъайаг æвзаг]]ыл.

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}</text>
      <sha1>td6nxc2fq7prl849i9oss4yselfzmfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C.Gambino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83296</id>
    <revision>
      <id>596416</id>
      <parentid>596367</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T22:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>596416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21998" sha1="dhz3ytm9oaktfpd5bbx61gv2wxqzsvv" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Имя = C.Gambino
| Фон = solo_singer
| Оригинал имени = -
| Имя при рождении = Карар Али Салем Рамадан
{{lang-sv|Karar Ali Salem Ramadan}} 
| Полное имя = 
| Дата рождения = 
| Место рождения = 
| Дата смерти = 
| Место смерти = 
| Страна =
| Профессии = Рэпер, зарӕггӕнӕг
| Годы активности = 2019 — 2024
| Жанры = Шведаг [[хип-хоп|хип-хоп]], гангста рэп
| Псевдонимы = C.Gambino, Casey Gambino
| Лейблы = GG Music, Asylum Nordics, Warner
| Награды = -
}}
'''Карар Али Салем Рамадан''' (4 апрель 1998 — 4 июнь 2024), хуыздӕр зындгонд йæ сценӕйон номæй куыд '''C.Gambino''', уыдис шведаг рэпер æмæ зарæггæнæг, разынд иу маскӕйы, йæ къух æрфыста лейбл Warner Music Sweden-имæ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gp.se/kultur/musik/fem-artister-att-djupdyka-i-medan-du-sitter-i-karantan.853f1d6b-d95b-4d61-afe9-03c4c3622c65|title=Fem artister att djupdyka i medan du sitter i karantän|language=sv|first=Filip|last=Mitrovic|date=18 Март 2020|work=[[Göteborgs-Posten]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MK&quot;&gt;{{Cite news|last=Nylin|first=Lars|date=16 October 2023|title=Sverigetopplistan: Första ettan för Chid.Gambino; Winnerbäck kvar i topp|url=https://www.musikindustrin.se/2023/10/16/sverigetopplistan-forsta-ettan-for-c-gambino-winnerback-kvar-i-topp/|work=Musikindustrin|language=sv}}&lt;/ref&gt;

== Карьерæ ==
C.Gambino уыдис сахар [[Гётеборг|Гётеборджы]] цӕрӕг. Йӕ дебютон куыст рауагъта 2019 азы, уый уыд сингл ''&quot;Rebell&quot;'', кæцыйӕн продюсер уыд Primo Gambino. Иннӕ азы рацыдысты цалдӕр синглы, сӕ нымæцы ''&quot;Buntar&quot;'' Aden-ы хайадимӕ, ''&quot;NADA&quot;,'' ''&quot;LALA&quot;'' ӕм. ӕнд., ӕмӕ 2020 азы декабры — ӕхсӕз трекӕй конд мини-альбом ''Demons No Angels (DNA)''. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C.Gambino bjuder på debut-EP:n “Demons No Angels (DNA)”|url=https://www.kingsizemag.se/musik/c-gambino-fardigstaller-debut-epn-demons-no-angels-dna/|access-date=2024-12-21|website=Kingsizemag.se|language=sv}}&lt;/ref&gt;

2022 азы 7 январы C.Gambino рауагъта йæ дебютон студион альбом ''[[Sin City (album by C.Gambino)|Sin City]]''. Уыцы иуæндæс трекæй конд альбоммӕ ӕфтыд уыдысты раздæр уагъд синглтæ ''&quot;CCTV&quot;'' æмæ ''&quot;Tankar&quot;,'' ӕмӕ рэпер 23-йӕ уазӕгон хайад 6-æм трек ''&quot;M5&quot;''-ы. ''Sin City'' бахӕццӕ ис дыккаг бынатмæ Швецийы топлисты.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Salmson|first=Lo|date=2022-01-07|title=C.Gambino tar oss med till 'Sin City' på debutalbumet|url=https://dopest.se/c-gambino-rappare-sin-city-debutalbum/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chart – Sverigetopplistan|url=https://sverigetopplistan.se/chart/54/?dspy=2022&amp;dspp=2|access-date=2024-12-21|language=sv}}&lt;/ref&gt; Фӕдылдзог азы C.Gambino æмгуыстад скодта шведаг рэпер [[23 (rapper)|23]]-имæ æхсæз трекæй конд мини-альбом [[M.O.B (album)|''M.O.B'']]-ыл, уыцы проект лӕууыд шведаг чартты сæргъы цыппар къуырийы дæргъы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chart – Sverigetopplistan|url=https://sverigetopplistan.se/chart/54/?dspy=2023&amp;dspp=2|access-date=2024-12-21|language=sv}}&lt;/ref&gt;

C.Gambino-йы Adidas æмæ Spotify снысан кодтой Кълас 2021-ы куыд шведаг хип-хопы фидæны нæмттæй, кæцытæм хъæуы хъус дарын, ахӕм артисттӕй иу. Уыцы номинациимӕ баст, C.Gambino ӕд Spotify Studio 100 иумæ рауагътой сингл ''&quot;Woman&quot;'', кæцыйы продюсер уыд Маркос &quot;Mackan&quot; Йосиф. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C.Gambino|url=https://dopest.se/artists/cgambino/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt;

Йӕ карьерæйы райдианы C.Gambino ӕд йæ коллектив GG Music уагътой зарджытæ хæдбарæй дистрибуцион сервис Amuse-ы фæрцы, фæлæ 2023 азы октябры равзæрста контракт бафыссын Warner Music Sweden-имæ æмæ раздæры рауагъдтæ ӕппӕтӕй ныууагъта Warner-æн. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nylin|first=Lars|date=2023-10-17|title=4 Snabba: William Baldwin, ny A&amp;R Director Asylum/Warner Music Sweden|url=https://www.musikindustrin.se/2023/10/17/4-snabba-william-baldwin-ny-ar-director-asylum-nordics/|access-date=2024-12-21|website=Musikindustrin|language=sv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609131510/https://www.musikindustrin.se/2023/10/17/4-snabba-william-baldwin-ny-ar-director-asylum-nordics/|archivedate=2024-06-09|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

2024 азы 5 январы C.Gambino рауагъта йæ дыккаг студион альбом, ''In Memory of Some Stand Up Guys'', уый ссис йæ фæстаг альбом. Альбом, кæцыйы продюсер уыд Оскар &quot;Chase&quot; Карлссон, у дыууадæс зарæгӕй конд, сӕ нымӕцы цӕуынц раздæр рауагъд синглтæ ''&quot;G63&quot;'', ''&quot;Automatic&quot;'' æмæ фӕсдзӕуӕг ремикс, кæцыйы Baby Gang, италиаг рэпер, райста уазӕгон хайад.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nilsson|first=Pontus|date=2024-01-05|title=C.Gambinos efterlängtade 'In Memory Of Some Stand Up Guys' är här|url=https://dopest.se/c-gambino-album-in-memory-of-some-stand-up-guys/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt; Альбом ахызт фыццаг бынатмæ Швецийы, авдæм бынатмæ Норвегийы æмæ 19-æм бынатмæ Финляндийы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=swedishcharts.com - C.Gambino - In Memory Of Some Stand Up Guys|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=C.Gambino&amp;titel=In+Memory+Of+Some+Stand+Up+Guys&amp;cat=a|access-date=2024-12-21|website=swedishcharts.com|lang=en}}&lt;/ref&gt; Тӕккӕ уыцы азы 22 марты C.Gambino рауагъта альбомы делюкс-верси – ''[[In Memory Of Some Stand Up Guys (Private Collection)]],'' уым уыд æхсæз уӕлӕмхасӕн трекы.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nilsson|first=Pontus|date=2024-03-22|title=C.Gambino släpper deluxen 'In Memory Of Some Stand Up Guys (Private Collection)'|url=https://dopest.se/c-gambino-in-memory-of-some-stand-up-guys-private-collection-deluxe/|access-date=2024-12-21|website=Dopest|language=sv}}&lt;/ref&gt;

2024 азы Граммисы (шведаг аналог америкаг [[Грэмми]]&lt;nowiki/&gt;йӕн, зындгонд ма у куыд Швецийы Грэмми) C.Gambino рамбылдта Афӕдзы хип-хопы категорийы йæ 2023 азы æмткæйон куысты тыххæй.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=08.05.2024|title=Här är årets alla Grammisvinnare!|url=https://grammis.se/news/har-ar-arets-alla-grammisvinnare-2/|access-date=2024-12-21|website=Grammis|language=sv}}&lt;/ref&gt; Фӕсмӕрдонӕй номинацигонд æрцыд дыууæ Граммисӕн 2025 азы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/grammis-nomineringarna-ar-har|title=Grammis 2025 – här är de nominerade|date=11 феврал 2025|language=sv|access-date=11 February 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250211140812/https://www.sverigesradio.se/artikel/grammis-nomineringarna-ar-har|archivedate=11 February 2025|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Мæлæт æмæ фæстиуджытæ ==
2024 азы 4 июны изæры Рамаданы фехстой Гётеборгы паркгӕнӕн гаражы, кӕцы уыдис ӕввахс, уыцы рæстæджы кæм цардис, уырдæм. Бахауд рынчындонмæ, кӕм цалдæр сахаты фæстæ амард йæ цæфтæй.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/c-gambino-award-winning-swedish-rapper-shot-dead-aged-26-13148331|title=C.Gambino: Award-winning Swedish rapper shot dead aged 26|website=Sky News|accessdate=6 June 2024|lang=en}}&lt;/ref&gt; Уыдис 26-аздзыд. Цалдæр боны йӕ амӕлӕты размæ, C.Gambino рауагъта сингл ''&quot;Sista Gång&quot;'' æмæ йӕ рапарахат кодта куыд йæ бынтон фæстаг зарæг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gp.se/krim/grammisvinnaren-cgambino-skjuten-till-dods-pa-hisingen.b7305409-d7cf-49c1-bdc4-e869895f0b38|title=Grammisvinnaren C.Gambino skjuten till döds på Hisingen|accessdate=5 June 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=C.Gambino släppte ”sista låten” innan sin död|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/1M75qM/c-gambino-slappte-sista-laten-innan-sin-dod|accessdate=2025-02-22|website=www.aftonbladet.se|lang=sv}}&lt;/ref&gt;

Швецийы 2025 азы Грэммийы лæвæрды C.Gambino фӕсмӕрдонӕй рамбылдта Афæдзы хип-хопы категорийы йӕ сингл ''Sista Gång'' ӕмӕ альбом ''In Memory Of Some Stand Up Guys (Private Collection)''-ы тыххӕй. Йӕ рамбылдимӕ, продюсер Оскар Карлссон ӕд Стокгольмы студион оркестр йӕ æнæрауагъд зарæг &quot;Ängel&quot;-ы акустикон верси рацагътой, афтӕмӕй C.Gambino-йӕн кад скодтой.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-03-27|title=Efter sin död – vinner ”Årets hiphop-artist”|url=https://www.aftonbladet.se/a/yErVPe|access-date=2025-07-08|website=www.aftonbladet.se|language=sv}}&lt;/ref&gt;

2025 азы 16 июлы [[Гётеборг|Гетеборгы]] тæрхондон йæ амарыны тыххæй æртæ нӕлгоймагӕн рахаста 22 азы ахæстоны фæбадыны тæрхон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cx23v5y8j30o|title=Three jailed over murder of Swedish hip-hop star in car park|date=16 July 2025|lang=en|access-date=18 July 2025|work=BBC}}&lt;/ref&gt;

== Дискографи ==

=== Студион альбомтæ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Студион альбомты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | Сæргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Альбомы лыстӕг хабӕрттӕ
! colspan=&quot;4&quot; scope=&quot;col&quot; | Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;topplistan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=C.Gambino|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Дани|ДАН]]&lt;br /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hitlisten.nu/default.asp?w=24&amp;y=2024&amp;list=a40|title=Hitlisten.NU – Album Top-40 Uge 24, 2024|publisher=[[Hitlisten]]|access-date=19 June 2024}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Финлянди|ФИН]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;musiikkituottajat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/c.gambino/|title=C.Gambino|language=fi|publisher=[[Musiikkituottajat]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Норвеги|НОР]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web|url=https://topplista.no/charts/albums/2024-w25/|title=Album 2024 uke 25|publisher=[[VG-lista]]|access-date=22 June 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Sin City''
|
* Рауагъд: 2022 азы 7 январы
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 2
| —
| —
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; |''In Memory of Some Stand Up Guys''
|
* Рауагъд: 2024 азы 5 январы
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 1
| 33
| 22
| 6
|-
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | &quot;—&quot; нысан кæны, ома альбом нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

=== Мини-альбомтæ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Мини-альбомты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | Сæргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Альбомы лыстӕг хабӕрттӕ
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;topplistan&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.2em;font-size:90%;&quot; | [[Норвеги|НОР]]


&lt;ref name=&quot;NOR&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Demons No Angels (DNA)''
|
* Рауагъд: 2020 азы 18 декабры
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 42
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; |''M.O.B''
{{small|(ӕд 23)|sv|lt=23}}
|
* Рауагъд: 2023 азы 5 январы
* Лейбл: Paid in Full
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| 1
| 32
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Silent Hills''
|
* Рауагъд: 2023 азы 3 ноябры
* Лейбл: Asylum Nordics, Warner
* Формат: цифрон ӕвгӕд, стриминг
| —
| —
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | &quot;—&quot; нысан кæны, ома альбом нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

=== Синглтӕ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Синглты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; |Сӕргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Аз
! colspan=&quot;3&quot; scope=&quot;col&quot; |Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:11em;&quot; |Сертификаци
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Швеци|ШВЕ]] 


&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Финлянди|ФИН]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;musiikkituottajat&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Норвеги|НОР]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vglista.no/artister/c-gambino/|title=C.Gambino|language=no|publisher=[[VG-lista]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Rebell&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|—
|—
|—
|
| rowspan=&quot;7&quot; |Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Buntar&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд Aden)}}
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Lala&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2020
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Nada&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Redo&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Tap Tap&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Cosa Nostra&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 2.clock)}}
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Coca&quot;
|—
|—
|—
|
|''Demons No Angels (DNA)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Dangerous&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2021
|—
|—
|—
|
| rowspan=&quot;3&quot; |Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Svävar}}&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Cante&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;CCTV&quot;
|25
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |''Sin City''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Tankar}}&quot;
|36
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Bando&quot;
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Woman&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2022
|23
|—
|—
|
| rowspan=&quot;3&quot; |Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Regler (Blåset)}}&quot;
|11
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Say Less&quot;
|47
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|En chans}}&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|13
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''M.O.B''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;XXX (Bow Wow Wow)&quot;
|63
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;M.O.B&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|14
|—
|—
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''M.O.B''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Ghetto Psykos (GS)}}&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 01an)}}
| rowspan=&quot;4&quot; |2023
|21
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;G63&quot;
|2
|—
|6
|
* GLF: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Catwalk&quot;
|—
|—
|—
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Automatic&quot;
|1
|6
|9
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Sista gång&quot;
|2024
|1
|—
|4&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://topplista.no/charts/singles/2024-w24/|title=Singel 2024 uke 24|publisher=[[VG-lista]]|access-date=15 June 2024}}&lt;/ref&gt;
|
|Ӕнӕ альбомӕй
|-
| colspan=&quot;11&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |&quot;—&quot; нысан кæны, ома зарӕг нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

=== Хайадон синглтӕ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Синглты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Сæргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Аз
! colspan=&quot;1&quot; scope=&quot;col&quot; | Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em;&quot; | Сертификаци
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; | [[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt; &lt;ref name=&quot;babygang&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=Baby+Gang|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;robinkadir&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=Robin+Kadir|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;{{Lang|sv|Inkassera}}&quot;&lt;br /&gt; {{Small|(Robin Kadir ӕд хайад C.Gambino ӕмӕ 23-йӕ)}}
| rowspan=&quot;3&quot; | 2023
| 9
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;robinkadir&quot; /&gt;
|''Deja Vu''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Mentalité RMX&quot;&lt;br /&gt; {{Small|([[Baby Gang]] ӕд хайад C.Gambino-йӕ)}}
| 7
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;babygang&quot; /&gt;
|''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;Saint Laurent&quot;&lt;br /&gt; {{Small|(Robin Kadir ӕд хайад C.Gambino-йӕ)}}
| 24
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;robinkadir&quot; /&gt;
|''Deja Vu''
|-
|}

=== Æндæр чартгонд зарджытӕ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Æндæр чартгонд зарджыты номхыгъд, чартты цы бынæттӕ бацахстой, уыдонимӕ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot; |Сӕргонд
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Аз
! colspan=&quot;1&quot; scope=&quot;col&quot; |Чартты ӕппӕты бæрзонд бынæттæ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em;&quot; |Сертификаци
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Альбом
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%;&quot; |[[Швеци|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;topplistan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2024&amp;dspp=13|title=Veckolista Singlar, vecka 13|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=29 March 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Fastnat}}&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
|—
|
|''Demons No Angels (DNA)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Street&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(Asme ӕд хайад C.Gambino-йӕ)}}
|78&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/search?query=Asme|title=Sverigetopplistan|language=sv|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=16 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|
|''{{Lang|sv|Tusen flows}}''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Rider&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |2022
|40
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |''Sin City''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;ManyMen&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Skakar}}&quot;
|91
|
* GLF: Gold&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Ey Maria&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;M5&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|2
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Faller}}&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Tärningar}}&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
| rowspan=&quot;7&quot; |2023
|96
|
| rowspan=&quot;4&quot; |''M.O.B''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Drill&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|46
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Dreams&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|5
|
* GLF: Platinum&lt;ref name=&quot;topplistan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Man&quot;&lt;br /&gt;{{Small|(ӕд 23)}}
|75
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;No Go&quot;
|80
|
| rowspan=&quot;3&quot; |''Silent Hills''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Extend&quot;
|15
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Val d'Isère&quot;
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Who We Are&quot;
| rowspan=&quot;14&quot; |2024
|17
|
| rowspan=&quot;9&quot; |''In Memory of Some Stand Up Guys''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Rich H*es&quot;
|32
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|sv|Svar}}&quot;
|1
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;TSM&quot;
|20
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;{{Lang|fr|Ma vie}}&quot;
|53
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Ey Mamma&quot;
|61
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Amsterdam&quot;
|55
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Akid&quot;
|65
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;In Memory of Some Stand Up Guys&quot;
|51
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Good &amp; Bad&quot;
|—
|
| rowspan=&quot;5&quot; |''In Memory of Some Stand Up Guys (Private Collection)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Diamanter&quot;
|48
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Dör för dig&quot; (акустикон)
|9
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Kriminell&quot;
|80
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Bella&quot;
|—
|
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |&quot;—&quot; нысан кæны, ома зарӕг нæ уыд чарты кæнæ нæ рацыд уыцы бӕстӕйы.
|}

== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}

[[Категори:Швецийы музыканттæ]]</text>
      <sha1>dhz3ytm9oaktfpd5bbx61gv2wxqzsvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-11-16</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84172</id>
    <revision>
      <id>596414</id>
      <timestamp>2026-11-10T15:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «International hot air balloon festival in leon guanajuato mexico 2012.jpg»</comment>
      <origin>596414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="kukd2egslv7uos1ep4pcz4q6dml8uem" xml:space="preserve">International hot air balloon festival in leon guanajuato mexico 2012.jpg</text>
      <sha1>kukd2egslv7uos1ep4pcz4q6dml8uem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуызæг:Potd/2026-11-16 (os)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84173</id>
    <revision>
      <id>596415</id>
      <timestamp>2026-11-10T15:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>6212</id>
      </contributor>
      <comment>Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Международный фестиваль воздушных шаров, Леон-де-лос-Альдама, Гуанахуато, Мексика»</comment>
      <origin>596415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="o71aixmr7tp5kcbksw6eyo6otye0itu" xml:space="preserve">Международный фестиваль воздушных шаров, Леон-де-лос-Альдама, Гуанахуато, Мексика</text>
      <sha1>o71aixmr7tp5kcbksw6eyo6otye0itu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>