Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2034 195096 188410 2026-06-27T10:00:51Z Caribiana 8320 spritzer & furhmann 195096 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1954''' ta un aña komun ku a kuminsa riba un djabierna riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[10 di mart|10]] - Na Kòrsou a inougurá ofisialmente [[Radio Hoyer]], e di dos radioemisora riba e isla i e promé pa transmití na [[papiamentu]]. * [[20 di mart|20]] - Radio Kelkboom, e promé radioemisora komersial di [[Aruba]], ta kuminsa transmití ofisialmente. E ta e di tres radioemisora na [[Antias Hulandes]], despues di [[Curom]] i Radio Hoyer.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404240:mpeg21:p003|titel=Derde Antilliaanse zender in de lucht|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-03-19|bezochtdatum=2024-02-16}}</ref> '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - Na [[Kòrsou]] a ser fundá [[Stichting Monumentenzorg Curaçao]].<ref>{{citeer web|titel=Oprichting Stichting Monumentenzorg een feit|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-04-07|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-20|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404256:mpeg21:p002}}</ref> '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[10 di ougùstùs|10]] - [[Julio Antonio Abraham]] ta funda na [[Boneiru]] e partido polítiko [[Partido Demokrátiko Boneriano]] (PDB). * [[26 di ougùstùs|26]] - [[Parlamento di Antias Hulandes]] ta aproba e [[Statuut pa Reino Hulandes]]. '''Sèptèmber''' * [[22 di sèptèmber|22]] - Un kandela feros ta destruí nuebe negoshi na [[San Nicolas]], [[Aruba]].<ref name="jaaroverzicht">{{citeer web|titel=Belangrijk en emotievol jaar is aan de geschiedenis van de Nederlandse Antillen toegevoegd Statuut-Verkiezingen-Mariale Jaar-Hazel|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-12-31|bezochtdatum=2024-11-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404476:mpeg21:p005}}</ref> '''Òktober''' * [[7 di òktober|7]] - Orkan Hazel ta pasa nort di e [[Islanan ABC]]; bientu i yobida fuerte te 250 mm ta kousa daño material na [[Aruba]] i [[Kòrsou]].<ref name="jaaroverzicht"/> * [[11 di òktober|11]] - Na [[Aruba]], Gezaghebber Kwartsz ta efektua e apertura di radioemisora "Voz di Aruba". '''Novèmber''' * [[15 di novèmber|15]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. [[Partido Patriotico Arubano|Partido PPA]] ta gana abrumador na [[Aruba]].<ref name="jaaroverzicht"/> '''Desèmber''' * [[8 di desèmber|8]] - [[Efraïn Jonckheer]] ta bira ofisialmente e promé [[promé minister|premier]] di [[Antias Hulandes]]. * [[8 di desèmber|8]] - [[Lewis van der Veen Zeppenfeldt|Mgr. van der Veen Zeppenfelt]] ta develá riba [[Seru di Ararat]] e estatua monumental di La Birgen Maria.<ref>{{citeer web|titel=''Dit monument is voortgekomen uit het hart van Curacao!''|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-12-09|bezochtdatum=2025-04-22|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404460:mpeg21:p001}}</ref> * [[15 di desèmber|15]] - [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] ta firma e [[Statuut pa Reino Hulandes]] na [[Den Haag]]. * [[23 di desèmber|23]] - Na [[Kòrsou]] ta inougurá e sede prinsipal di [[Spritzer & Fuhrmann]] konosí pa su kariòn na skina di Helfrichplein (awor Gomezplein) i Breedestraat. * [[29 di desèmber|29]] - Ta proklamá e [[Statuut pa Reino Hulandes]]. == A nase == '''Yanüari''' * [[14 di yanüari|14]] - [[Gustave Nouel]], artista plástiko di [[Aruba]]. * [[29 di yanüari|29]] - [[Mirna Louisa-Godett]], polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]] i [[Lista di promé minister di Antias Hulandes|promé minister di Antias Hulandes]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[24 di aprel|24]] - [[Rudy Domacassé]], poeta, eskritor, traduktor, aktor i direktor di teatro [[Boneiru|boneriano]]. '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' *[[17 di yüli|17]] - [[Angela Merkel]], kansier di [[Alemania]] (2005-2021). *[[28 di yüli|28]] - [[Hugo Chávez]], presidente di [[Venezuela]] '''Ougùstùs''' * [[12 di ougùstùs|12]] - [[François Hollande]] * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Ben Whiteman]], polítiko i [[Lista di prome ministro di Kòrsou|promé minister di Kòrsou]] (2015-2016). * [[31 di ougùstùs|31]] - [[Aleksandr Lukashenko]], presidente di [[Belarus]] (1994-presente). '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[23 di desèmber|23]] - [[Omayra Leeflang]], polítiko di [[Kòrsou]]. == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[17 di aprel|17]] - [[Nilda Pinto]] (35), eskritor [[Kòrsou|kurasoleño]]. '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Category:Aña]] 9fvtxzcyc8wgfy6fl6p8h2pgk3gegw3 0 2502 195068 177269 2026-06-26T22:41:00Z Caribiana 8320 wikilink 195068 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}}{{Taxobox| variante = c | tipo = mata | reino = [[Matanan|Plantae]] | division = [[Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Fabales]] | famia = [[Fabaceae]] | subfamia = [[Mimosoideae]] | genero = [[Neltuma]] | taxon = [[Espesie]] | c-nomber = ''Neltuma juliflora'' | autor = ([[Olof Peter Swartz|Sw.]]) [[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz|Raf.]] | fecha = 1838 | status = LC | fuente status = 2022 | sinonimo = * ''Prosopis juliflora'' }} '''Indju''' ([[Aruba]]: '''Kwihi'''; [[spaño]]: ''Cují yaque'' ([[Venezuela]]), ''Trupillo'' ([[Colombia]]); [[Wayunaika]]: ''Aipia''), nòmber sientifiko ''Neltuma juliflora'', ta un [[espesie]] di palu ku ta pertenesé na e famia Fabaceae. E palu ta rekonosi komo espesie invasivo i ta un faktor kontribuidor di e transmishon kontinuo di [[malaria]], spesialmente den temporada di sekura komo fuente di suku pa sangura. == Distribushon == E espesie ta nativo di [[México]], [[Sur Amérika]] i Karibe. Na [[Asia]], [[Afrika]], [[Australia]] i na otro parti di mundu. ===Islanan ABC === E espesie ta wòrdu hañá riba Aruba, Boneiru i Kòrsou i ta konosí lokalmente komo Kwihi òf Cuihi (Aruba), Palu di Kuida (Boneiru) i Indju ([[Kòrsou]].<ref>{{Citeer boek|auteur=[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders|url=https://www.paagman.nl/product/1458730/arnoldos-zakflora|titel=Zakflora: wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire|werk=Natuurwetenschappelijke werkgroep Nederlandse Antillen|datum=1964|bezochtdatum=2021-12-09}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189710&cat=CTAB_NAMES|titel=Prosopsis juliflora|werk=Dutch Caribbean Species Register|datum=|bezochtdatum=2021-12-09}}</ref> E palu ta duna hopi sombra i ta resistente na sekura i bientunan di [[passaat]].<ref>{{Citeer web|url=https://teunklumpers.nl/blog/indju-onschatbare-schaduw|titel=Indju: onschatbare schaduw|werk=Teunklumpers.nl|datum=2012-09-18|bezochtdatum=}}</ref> E palu di indju ta wòrdu usa tambe pa traha un kantidat di produkto, inkluyendo miel for di e flornan, sirup di suku for di e bonchinan, mesa i rekuerdonan trahá for di e tronkon di palu brutu.<ref>{{Citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/500-000-bomen-voor-aruba/|auteur=Paris, Ofelia|titel=500.000 bomen voor Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=2013-12-14|bezochtdatum= }}</ref> == Deskripshon == ''N. juliflora'' ta krese te ku 12 meter altu; su tronkon tin un diameter di te ku 1.2 m.<ref name="purdue">{{cite web |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Prosopis_juliflora.html |title=Prosopis juliflora |publisher=www.hort.purdue.edu |access-date }}</ref> Su blachinan ta berde cla, ku ta kontene 12 pa 20 blachi chikí. Flornan ta aparesé djis despues di desaroyo di blachi. E flornan ta den 5-10 centimeter largu ku puntanan silíndriko bèrdè-hel, ku ta aparesé den gruponan di 2 pa 5 na e punta di e ramanan. E palu ta saka un bonchi ku ta komibel i nutritivo. E bonchinan ta 20 pa 30 cm largu i ta kontené entre 10 i 30 simia pa kada pod. Un mata madurá por produsí sentenares di miles di simia. Simia ta keda viabel pa te ku 10 aña. E palu ta reprodusí solamente pa medio di simia, no vegetativamente. Simia ta wòrdu plamá dor di baka i otro bestianan, ku ta konsumí e simia i ta plama esaki den nan pupu.<ref name="Lalith Gunasekera 2009, pp. 101-102">Lalith Gunasekera, ''Invasive Plants: A guide to the identification of the most invasive plants of Sri Lanka'', Colombo 2009, pp. 101-102.</ref> {{Multiple image | align = center | image1 = Prosopis juliflora JEG8381 01.jpg | image2 = Prosopis juliflora Blanco2.392.jpg | image3 = National Park Arikok (Aruba) 12 40 25 209000.jpeg | caption1 = Bista di pal’i Indju ku bonchi | caption2 = Detaye di un rama | caption3 = Indju/Kwihi den [[Parke Nacional Arikok|Parke Nashonal Arikok]], [[Aruba]] | caption_align = center | total_width = 600 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1732257|titulo=Prosopis juliflora}} {{References}} }} [[Category:Flora]] 7a6wieqq2dwn2s5l0j31adk8ewy8cba 0 4249 195093 139100 2026-06-27T09:52:02Z Caribiana 8320 /* A nase */ Lucia Schnog 195093 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1946''' ta un aña komun kuminsando riba un djamars riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20034658 Kunstobject van de kunstenaar Yubi Kirindongo in Museum Kura Hulanda Curacao Drs. F.W.M. (Frans) Fontaine (Fotograaf).jpg|thumb|150px|Obra di Yubi Kirindongo den Museo Kura Hulanda na [[Kòrsou]]]] == A nase == * no konosí - [[Lucia Schnog]], bailarina, koreógrafo, artista visual [[Kòrsou|yu di Kòrsou]]. '''Yanüari''' * [[9 di yanüari|9]] - [[Dennis Richardson]], polítiko i [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] (1994-2000) * [[24 di yanüari|24]] - [[Yubi Kirindongo]], artista visual di [[Kòrsou]] * [[27 di yanüari|27]] - [[Joyce Pereira]], lingwista i papiamentista di [[Aruba]] '''Febrüari''' '''Mart''' * [[23 di mart|23]] - [[Mayra Coffie]] († 2024), polítiko di [[Kòrsou]] '''Aprel''' '''Mei''' * [[10 di mei|10]] - [[Mito Croes]] († 2016), polítiko [[aruba]]no '''Yüni''' * [[14 di yüni|14]] - [[Donald Trump]], empresario i e di 45 presidente di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' * [[5 di sèptèmber|5]] - [[Freddie Mercury]] († 1991), músiko, kantante i kantoutor ingles '''Òktober''' * [[9 di òktober|9]] - [[Jeanne Henriquez]], historiadó, feminista i aktivista di [[Kòrsou]]. '''Novèmber''' '''Desèmber''' *[[7 di desèmber|7]] - [[Emily de Jongh-Elhage]], e ultimo [[promé minister]] di [[Antias Hulandes]] prome ku su [[Disolucion di Antia Hulandes|disolushon na 2010]]. *[[18 di desèmber|18]] - [[Steven Spielberg]], sineasta merikano == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[Category:Aña]] 11wx22vzrikicct7c3h9yy6thp93drx 0 4281 195087 180640 2026-06-27T09:40:46Z Caribiana 8320 Frater Arnoldo 195087 wikitext text/x-wiki {{Aña}} '''1981''' ta un aña komun kuminsando riba un djaweps riba e [[kalènder gregoriano]]. [[Bièrnèsantu]] ta kai riba [[17 di aprel]] i [[Pasku di Resurekshon|Pasku Grandi]] riba [[19 di aprel|19]] i [[20 di aprel]]. == A sosodé == '''Yanüari''' * [[20 di yanüari|20]] - Inougurashon di [[Ronald Reagan]] komo e di 40 [[presidente]] di e [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[20 di desèmber|20]] - Den edifisio Zoutmanstraat 1 na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]] a habri ofisialmente e [[Museo Arqueologico Nacional Aruba]]. == A nase == '''Yanüari''' * [[9 di yanüari|9]] - [[Jandino Asporaat]] * [[25 di yanüari|25]] - [[Alicia Keys]], [[canta|kantante]] i kompositor [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] '''Febrüari''' '''Mart''' * [[29 di mart|29]] - [[Fiderd Vis]], judoka i atleta olímpiko di [[Aruba]]. '''Aprel''' * [[25 di aprel|25]] - [[Felipe Massa]], koredó di outo [[Formula 1]] di [[Brasil]] '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[29 di yüli|29]] - [[Fernando Alonso]], koredó di outo [[Formula 1]] di [[Spaña]] '''Ougùstùs''' * [[25 di ougùstùs|25]] - [[Jean-Julien Rojer]], tenista profeshonal di [[Kòrsou]] '''Sèptèmber''' * [[4 di sèptèmber|4]] - [[Beyoncé Knowles]], kantante i kompositor [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] * [[26 di sèptèmber|26]] - [[Jurino Ignacio]], kreadó di kontenido, influensiadó i outor di buki di kushina hulandes-kurasoleño. '''Òktober''' [[File:Britney Spears, Roundhouse, London (Apple Music Festival 2016) (29528977684).jpg|thumb|175px|Britney Spears (2016)]] '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[2 di desèmber|2]] - [[Britney Spears]], kantante [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] * [[21 di desèmber|21]] - [[Rennox Calmes]], polítiko di Kòrsou. == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[9 di mei|9]] - [[Frater Arnoldo]] (75), misionero hulandes, dosente, fotógrafo, investigadó i outor botániko. * [[11 di mei|11]] - [[Bob Marley]], artista di [[reggae]] [[Jamaica|hamaikino]] '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[26 di desèmber|26]] - [[Fred Fischer]] (76), fotógrafo renombrá na [[Kòrsou]] [[Category:Aña]] 8f2nrtb8kg612hv0xwnft551gvyofgk 828 7688 194992 139943 2026-06-26T15:56:53Z Kallmemel 14000 fix>issue: [https://phabricator.wikimedia.org/T268900] 194992 Scribunto text/plain -- This module implements {{documentation}}. -- Get required modules. local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs -- Get the config table. local cfg = mw.loadData('Module:Documentation/config') local p = {} -- Often-used functions. local ugsub = mw.ustring.gsub local format = mw.ustring.format ---------------------------------------------------------------------------- -- Helper functions -- -- These are defined as local functions, but are made available in the p -- table for testing purposes. ---------------------------------------------------------------------------- local function message(cfgKey, valArray, expectType) --[[ -- Gets a message from the cfg table and formats it if appropriate. -- The function raises an error if the value from the cfg table is not -- of the type expectType. The default type for expectType is 'string'. -- If the table valArray is present, strings such as $1, $2 etc. in the -- message are substituted with values from the table keys [1], [2] etc. -- For example, if the message "foo-message" had the value 'Foo $2 bar $1.', -- message('foo-message', {'baz', 'qux'}) would return "Foo qux bar baz." --]] local msg = cfg[cfgKey] expectType = expectType or 'string' if type(msg) ~= expectType then error('message: type error in message cfg.' .. cfgKey .. ' (' .. expectType .. ' expected, got ' .. type(msg) .. ')', 2) end if not valArray then return msg end local function getMessageVal(match) match = tonumber(match) return valArray[match] or error('message: no value found for key $' .. match .. ' in message cfg.' .. cfgKey, 4) end return ugsub(msg, '$([1-9][0-9]*)', getMessageVal) end p.message = message local function makeWikilink(page, display) if display then return format('[[%s|%s]]', page, display) else return format('[[%s]]', page) end end p.makeWikilink = makeWikilink local function makeCategoryLink(cat, sort) local catns = mw.site.namespaces[14].name return makeWikilink(catns .. ':' .. cat, sort) end p.makeCategoryLink = makeCategoryLink local function makeUrlLink(url, display) return format('[%s %s]', url, display) end p.makeUrlLink = makeUrlLink local function makeToolbar(...) local ret = {} local lim = select('#', ...) if lim < 1 then return nil end for i = 1, lim do ret[#ret + 1] = select(i, ...) end -- 'documentation-toolbar' return format( '<span class="%s">(%s)</span>', message('toolbar-class'), table.concat(ret, ' &#124; ') ) end p.makeToolbar = makeToolbar ---------------------------------------------------------------------------- -- Argument processing ---------------------------------------------------------------------------- local function makeInvokeFunc(funcName) return function (frame) local args = getArgs(frame, { valueFunc = function (key, value) if type(value) == 'string' then value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Remove whitespace. if key == 'heading' or value ~= '' then return value else return nil end else return value end end }) return p[funcName](args) end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Entry points ---------------------------------------------------------------------------- function p.nonexistent(frame) if mw.title.getCurrentTitle().subpageText == 'testcases' then return frame:expandTemplate{title = 'module test cases notice'} else return p.main(frame) end end p.main = makeInvokeFunc('_main') function p._main(args) --[[ -- This function defines logic flow for the module. -- @args - table of arguments passed by the user --]] local env = p.getEnvironment(args) local root = mw.html.create() root :wikitext(p._getModuleWikitext(args, env)) :wikitext(p.protectionTemplate(env)) :wikitext(p.sandboxNotice(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-container' :addClass(message('container')) :attr('role', 'complementary') :attr('aria-labelledby', args.heading ~= '' and 'documentation-heading' or nil) :attr('aria-label', args.heading == '' and 'Documentation' or nil) :newline() :tag('div') -- 'documentation' :addClass(message('main-div-classes')) :newline() :wikitext(p._startBox(args, env)) :wikitext(p._content(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-clear' :addClass(message('clear')) :done() :newline() :done() :wikitext(p._endBox(args, env)) :done() :wikitext(p.addTrackingCategories(env)) -- 'Module:Documentation/styles.css' return mw.getCurrentFrame():extensionTag ( 'templatestyles', '', {src=cfg['templatestyles'] }) .. tostring(root) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Environment settings ---------------------------------------------------------------------------- function p.getEnvironment(args) --[[ -- Returns a table with information about the environment, including title -- objects and other namespace- or path-related data. -- @args - table of arguments passed by the user -- -- Title objects include: -- env.title - the page we are making documentation for (usually the current title) -- env.templateTitle - the template (or module, file, etc.) -- env.docTitle - the /doc subpage. -- env.sandboxTitle - the /sandbox subpage. -- env.testcasesTitle - the /testcases subpage. -- -- Data includes: -- env.protectionLevels - the protection levels table of the title object. -- env.subjectSpace - the number of the title's subject namespace. -- env.docSpace - the number of the namespace the title puts its documentation in. -- env.docpageBase - the text of the base page of the /doc, /sandbox and /testcases pages, with namespace. -- env.compareUrl - URL of the Special:ComparePages page comparing the sandbox with the template. -- -- All table lookups are passed through pcall so that errors are caught. If an error occurs, the value -- returned will be nil. --]] local env, envFuncs = {}, {} -- Set up the metatable. If triggered we call the corresponding function in the envFuncs table. The value -- returned by that function is memoized in the env table so that we don't call any of the functions -- more than once. (Nils won't be memoized.) setmetatable(env, { __index = function (t, key) local envFunc = envFuncs[key] if envFunc then local success, val = pcall(envFunc) if success then env[key] = val -- Memoise the value. return val end end return nil end }) function envFuncs.title() -- The title object for the current page, or a test page passed with args.page. local title local titleArg = args.page if titleArg then title = mw.title.new(titleArg) else title = mw.title.getCurrentTitle() end return title end function envFuncs.templateTitle() --[[ -- The template (or module, etc.) title object. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local subpage = title.subpageText if subpage == message('sandbox-subpage') or subpage == message('testcases-subpage') then return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.baseText) else return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.text) end end function envFuncs.docTitle() --[[ -- Title object of the /doc subpage. -- Messages: -- 'doc-subpage' --> 'doc' --]] local title = env.title local docname = args[1] -- User-specified doc page. local docpage if docname then docpage = docname else docpage = env.docpageBase .. '/' .. message('doc-subpage') end return mw.title.new(docpage) end function envFuncs.sandboxTitle() --[[ -- Title object for the /sandbox subpage. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('sandbox-subpage')) end function envFuncs.testcasesTitle() --[[ -- Title object for the /testcases subpage. -- Messages: -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('testcases-subpage')) end function envFuncs.protectionLevels() -- The protection levels table of the title object. return env.title.protectionLevels end function envFuncs.subjectSpace() -- The subject namespace number. return mw.site.namespaces[env.title.namespace].subject.id end function envFuncs.docSpace() -- The documentation namespace number. For most namespaces this is the -- same as the subject namespace. However, pages in the Article, File, -- MediaWiki or Category namespaces must have their /doc, /sandbox and -- /testcases pages in talk space. local subjectSpace = env.subjectSpace if subjectSpace == 0 or subjectSpace == 6 or subjectSpace == 8 or subjectSpace == 14 then return subjectSpace + 1 else return subjectSpace end end function envFuncs.docpageBase() -- The base page of the /doc, /sandbox, and /testcases subpages. -- For some namespaces this is the talk page, rather than the template page. local templateTitle = env.templateTitle local docSpace = env.docSpace local docSpaceText = mw.site.namespaces[docSpace].name -- Assemble the link. docSpace is never the main namespace, so we can hardcode the colon. return docSpaceText .. ':' .. templateTitle.text end function envFuncs.compareUrl() -- Diff link between the sandbox and the main template using [[Special:ComparePages]]. local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle if templateTitle.exists and sandboxTitle.exists then local compareUrl = mw.uri.canonicalUrl( 'Special:ComparePages', { page1 = templateTitle.prefixedText, page2 = sandboxTitle.prefixedText} ) return tostring(compareUrl) else return nil end end return env end ---------------------------------------------------------------------------- -- Auxiliary templates ---------------------------------------------------------------------------- p.getModuleWikitext = makeInvokeFunc('_getModuleWikitext') function p._getModuleWikitext(args, env) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if currentTitle.contentModel ~= 'Scribunto' then return end pcall(require, currentTitle.prefixedText) -- if it fails, we don't care local moduleWikitext = package.loaded["Module:Module wikitext"] if moduleWikitext then return moduleWikitext.main() end end function p.sandboxNotice(args, env) --[=[ -- Generates a sandbox notice for display above sandbox pages. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-notice-image' --> '[[File:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]' -- 'sandbox-notice-blurb' --> 'This is the $1 for $2.' -- 'sandbox-notice-diff-blurb' --> 'This is the $1 for $2 ($3).' -- 'sandbox-notice-pagetype-template' --> '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-module' --> '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-other' --> 'sandbox page' -- 'sandbox-notice-compare-link-display' --> 'diff' -- 'sandbox-notice-testcases-blurb' --> 'See also the companion subpage for $1.' -- 'sandbox-notice-testcases-link-display' --> 'test cases' -- 'sandbox-category' --> 'Template sandboxes' -- 'module-sandbox-category' --> 'Module sandboxes' -- 'other-sandbox-category' --> 'Sandboxes outside of template or module namespace' --]=] local title = env.title local sandboxTitle = env.sandboxTitle local templateTitle = env.templateTitle local subjectSpace = env.subjectSpace if not (subjectSpace and title and sandboxTitle and templateTitle and mw.title.equals(title, sandboxTitle)) then return nil end -- Build the table of arguments to pass to {{ombox}}. We need just two fields, "image" and "text". local omargs = {} omargs.image = message('sandbox-notice-image') -- Get the text. We start with the opening blurb, which is something like -- "This is the template sandbox for [[Template:Foo]] (diff)." local text = '__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__' local pagetype, sandboxCat if subjectSpace == 10 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-template') sandboxCat = message('sandbox-category') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-module') sandboxCat = message('module-sandbox-category') else pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-other') sandboxCat = message('other-sandbox-category') end local templateLink = makeWikilink(templateTitle.prefixedText) local compareUrl = env.compareUrl if compareUrl then local compareDisplay = message('sandbox-notice-compare-link-display') local compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) text = text .. message('sandbox-notice-diff-blurb', {pagetype, templateLink, compareLink}) else text = text .. message('sandbox-notice-blurb', {pagetype, templateLink}) end -- Get the test cases page blurb if the page exists. This is something like -- "See also the companion subpage for [[Template:Foo/testcases|test cases]]." local testcasesTitle = env.testcasesTitle if testcasesTitle and testcasesTitle.exists then if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" then local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesRunLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-run-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-run-blurb', {testcasesLink, testcasesRunLink}) else local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-blurb', {testcasesLink}) end end -- Add the sandbox to the sandbox category. omargs.text = text .. makeCategoryLink(sandboxCat) -- 'documentation-clear' return '<div class="' .. message('clear') .. '"></div>' .. require('Module:Message box').main('ombox', omargs) end function p.protectionTemplate(env) -- Generates the padlock icon in the top right. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'protection-template' --> 'pp-template' -- 'protection-template-args' --> {docusage = 'yes'} local protectionLevels = env.protectionLevels if not protectionLevels then return nil end local editProt = protectionLevels.edit and protectionLevels.edit[1] local moveProt = protectionLevels.move and protectionLevels.move[1] if editProt then -- The page is edit-protected. return require('Module:Protection banner')._main{ message('protection-reason-edit'), small = true } elseif moveProt and moveProt ~= 'autoconfirmed' then -- The page is move-protected but not edit-protected. Exclude move -- protection with the level "autoconfirmed", as this is equivalent to -- no move protection at all. return require('Module:Protection banner')._main{ action = 'move', small = true } else return nil end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Start box ---------------------------------------------------------------------------- p.startBox = makeInvokeFunc('_startBox') function p._startBox(args, env) --[[ -- This function generates the start box. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- The actual work is done by p.makeStartBoxLinksData and p.renderStartBoxLinks which make -- the [view] [edit] [history] [purge] links, and by p.makeStartBoxData and p.renderStartBox -- which generate the box HTML. --]] env = env or p.getEnvironment(args) local links local content = args.content if not content or args[1] then -- No need to include the links if the documentation is on the template page itself. local linksData = p.makeStartBoxLinksData(args, env) if linksData then links = p.renderStartBoxLinks(linksData) end end -- Generate the start box html. local data = p.makeStartBoxData(args, env, links) if data then return p.renderStartBox(data) else -- User specified no heading. return nil end end function p.makeStartBoxLinksData(args, env) --[[ -- Does initial processing of data to make the [view] [edit] [history] [purge] links. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'view-link-display' --> 'view' -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'purge-link-display' --> 'purge' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'docpage-preload' --> 'Template:Documentation/preload' -- 'create-link-display' --> 'create' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local docTitle = env.docTitle if not title or not docTitle then return nil end if docTitle.isRedirect then docTitle = docTitle.redirectTarget end -- Create link if /doc doesn't exist. local preload = args.preload if not preload then if subjectSpace == 828 then -- Module namespace preload = message('module-preload') else preload = message('docpage-preload') end end return { title = title, docTitle = docTitle, -- View, display, edit, and purge links if /doc exists. viewLinkDisplay = message('view-link-display'), editLinkDisplay = message('edit-link-display'), historyLinkDisplay = message('history-link-display'), purgeLinkDisplay = message('purge-link-display'), preload = preload, createLinkDisplay = message('create-link-display') } end function p.renderStartBoxLinks(data) --[[ -- Generates the [view][edit][history][purge] or [create][purge] links from the data table. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxLinksData --]] local docTitle = data.docTitle -- yes, we do intend to purge the template page on which the documentation appears local purgeLink = makeWikilink("Special:Purge/" .. data.title.prefixedText, data.purgeLinkDisplay) if docTitle.exists then local viewLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, data.viewLinkDisplay) local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, data.editLinkDisplay) local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, data.historyLinkDisplay) return viewLink .. editLink .. historyLink .. purgeLink else local createLink = makeUrlLink(docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = data.preload}, data.createLinkDisplay) return createLink .. purgeLink end return ret end function p.makeStartBoxData(args, env, links) --[=[ -- Does initial processing of data to pass to the start-box render function, p.renderStartBox. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- @links - a string containing the [view][edit][history][purge] links - could be nil if there's an error. -- -- Messages: -- 'documentation-icon-wikitext' --> '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]' -- 'template-namespace-heading' --> 'Template documentation' -- 'module-namespace-heading' --> 'Module documentation' -- 'file-namespace-heading' --> 'Summary' -- 'other-namespaces-heading' --> 'Documentation' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' --]=] local subjectSpace = env.subjectSpace if not subjectSpace then -- Default to an "other namespaces" namespace, so that we get at least some output -- if an error occurs. subjectSpace = 2 end local data = {} -- Heading local heading = args.heading -- Blank values are not removed. if heading == '' then -- Don't display the start box if the heading arg is defined but blank. return nil end if heading then data.heading = heading elseif subjectSpace == 10 then -- Template namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('template-namespace-heading') elseif subjectSpace == 828 then -- Module namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('module-namespace-heading') elseif subjectSpace == 6 then -- File namespace data.heading = message('file-namespace-heading') else data.heading = message('other-namespaces-heading') end -- Heading CSS local headingStyle = args['heading-style'] if headingStyle then data.headingStyleText = headingStyle else -- 'documentation-heading' data.headingClass = message('main-div-heading-class') end -- Data for the [view][edit][history][purge] or [create] links. if links then -- 'mw-editsection-like plainlinks' data.linksClass = message('start-box-link-classes') data.links = links end return data end function p.renderStartBox(data) -- Renders the start box html. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxData. local sbox = mw.html.create('div') sbox -- 'documentation-startbox' :addClass(message('start-box-class')) :newline() :tag('span') :addClass(data.headingClass) :attr('id', 'documentation-heading') :cssText(data.headingStyleText) :wikitext(data.heading) local links = data.links if links then sbox:tag('span') :addClass(data.linksClass) :attr('id', data.linksId) :wikitext(links) end return tostring(sbox) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Documentation content ---------------------------------------------------------------------------- p.content = makeInvokeFunc('_content') function p._content(args, env) -- Displays the documentation contents -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle local content = args.content if not content and docTitle and docTitle.exists then content = args._content or mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = docTitle.prefixedText} end -- The line breaks below are necessary so that "=== Headings ===" at the start and end -- of docs are interpreted correctly. return '\n' .. (content or '') .. '\n' end p.contentTitle = makeInvokeFunc('_contentTitle') function p._contentTitle(args, env) env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle if not args.content and docTitle and docTitle.exists then return docTitle.prefixedText else return '' end end ---------------------------------------------------------------------------- -- End box ---------------------------------------------------------------------------- p.endBox = makeInvokeFunc('_endBox') function p._endBox(args, env) --[=[ -- This function generates the end box (also known as the link box). -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- --]=] -- Get environment data. env = env or p.getEnvironment(args) local subjectSpace = env.subjectSpace local docTitle = env.docTitle if not subjectSpace or not docTitle then return nil end -- Check whether we should output the end box at all. Add the end -- box by default if the documentation exists or if we are in the -- user, module or template namespaces. local linkBox = args['link box'] if linkBox == 'off' or not ( docTitle.exists or subjectSpace == 2 or subjectSpace == 828 or subjectSpace == 10 ) then return nil end -- Assemble the link box. local text = '' if linkBox then text = text .. linkBox else text = text .. (p.makeDocPageBlurb(args, env) or '') -- "This documentation is transcluded from [[Foo]]." if subjectSpace == 2 or subjectSpace == 10 or subjectSpace == 828 then -- We are in the user, template or module namespaces. -- Add sandbox and testcases links. -- "Editors can experiment in this template's sandbox and testcases pages." text = text .. (p.makeExperimentBlurb(args, env) or '') .. '<br />' if not args.content and not args[1] then -- "Please add categories to the /doc subpage." -- Don't show this message with inline docs or with an explicitly specified doc page, -- as then it is unclear where to add the categories. text = text .. (p.makeCategoriesBlurb(args, env) or '') end text = text .. ' ' .. (p.makeSubpagesBlurb(args, env) or '') --"Subpages of this template" end end local box = mw.html.create('div') -- 'documentation-metadata' box:attr('role', 'note') :addClass(message('end-box-class')) -- 'plainlinks' :addClass(message('end-box-plainlinks')) :wikitext(text) :done() return '\n' .. tostring(box) end function p.makeDocPageBlurb(args, env) --[=[ -- Makes the blurb "This documentation is transcluded from [[Template:Foo]] (edit, history)". -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'transcluded-from-blurb' --> -- 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] -- is [[Help:Transclusion|transcluded]] from $1.' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'create-link-display' --> 'create' -- 'create-module-doc-blurb' --> -- 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].' --]=] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end if docTitle.exists then -- /doc exists; link to it. local docLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText) local editDisplay = message('edit-link-display') local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, editDisplay) local historyDisplay = message('history-link-display') local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, historyDisplay) return message('transcluded-from-blurb', {docLink}) .. ' ' .. makeToolbar(editLink, historyLink) .. '<br />' elseif env.subjectSpace == 828 then -- /doc does not exist; ask to create it. local createUrl = docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = message('module-preload')} local createDisplay = message('create-link-display') local createLink = makeUrlLink(createUrl, createDisplay) return message('create-module-doc-blurb', {createLink}) .. '<br />' end end function p.makeExperimentBlurb(args, env) --[[ -- Renders the text "Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'sandbox-edit-link-display' --> 'edit' -- 'compare-link-display' --> 'diff' -- 'module-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-sandbox' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'sandbox-create-link-display' --> 'create' -- 'mirror-edit-summary' --> 'Create sandbox version of $1' -- 'mirror-link-display' --> 'mirror' -- 'mirror-link-preload' --> 'Template:Documentation/mirror' -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display'--> 'edit' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display' --> 'edit' -- 'module-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-testcases' -- 'template-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-testcases' -- 'experiment-blurb-module' --> 'Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages.' -- 'experiment-blurb-template' --> 'Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages.' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle local testcasesTitle = env.testcasesTitle local templatePage = templateTitle.prefixedText if not subjectSpace or not templateTitle or not sandboxTitle or not testcasesTitle then return nil end -- Make links. local sandboxLinks, testcasesLinks if sandboxTitle.exists then local sandboxPage = sandboxTitle.prefixedText local sandboxDisplay = message('sandbox-link-display') local sandboxLink = makeWikilink(sandboxPage, sandboxDisplay) local sandboxEditDisplay = message('sandbox-edit-link-display') local sandboxEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. sandboxPage, sandboxEditDisplay) local compareUrl = env.compareUrl local compareLink if compareUrl then local compareDisplay = message('compare-link-display') compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) end sandboxLinks = sandboxLink .. ' ' .. makeToolbar(sandboxEditLink, compareLink) else local sandboxPreload if subjectSpace == 828 then sandboxPreload = message('module-sandbox-preload') else sandboxPreload = message('template-sandbox-preload') end local sandboxCreateUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = sandboxPreload} local sandboxCreateDisplay = message('sandbox-create-link-display') local sandboxCreateLink = makeUrlLink(sandboxCreateUrl, sandboxCreateDisplay) local mirrorSummary = message('mirror-edit-summary', {makeWikilink(templatePage)}) local mirrorPreload = message('mirror-link-preload') local mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = mirrorPreload, summary = mirrorSummary} if subjectSpace == 828 then mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = templateTitle.prefixedText, summary = mirrorSummary} end local mirrorDisplay = message('mirror-link-display') local mirrorLink = makeUrlLink(mirrorUrl, mirrorDisplay) sandboxLinks = message('sandbox-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(sandboxCreateLink, mirrorLink) end if testcasesTitle.exists then local testcasesPage = testcasesTitle.prefixedText local testcasesDisplay = message('testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesPage, testcasesDisplay) local testcasesEditUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit'} local testcasesEditDisplay = message('testcases-edit-link-display') local testcasesEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. testcasesPage, testcasesEditDisplay) -- for Modules, add testcases run link if exists if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" and testcasesTitle.talkPageTitle and testcasesTitle.talkPageTitle.exists then local testcasesRunLinkDisplay = message('testcases-run-link-display') local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink, testcasesRunLink) else testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink) end else local testcasesPreload if subjectSpace == 828 then testcasesPreload = message('module-testcases-preload') else testcasesPreload = message('template-testcases-preload') end local testcasesCreateUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = testcasesPreload} local testcasesCreateDisplay = message('testcases-create-link-display') local testcasesCreateLink = makeUrlLink(testcasesCreateUrl, testcasesCreateDisplay) testcasesLinks = message('testcases-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(testcasesCreateLink) end local messageName if subjectSpace == 828 then messageName = 'experiment-blurb-module' else messageName = 'experiment-blurb-template' end return message(messageName, {sandboxLinks, testcasesLinks}) end function p.makeCategoriesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the text "Please add categories to the /doc subpage." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'doc-link-display' --> '/doc' -- 'add-categories-blurb' --> 'Please add categories to the $1 subpage.' --]] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end local docPathLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, message('doc-link-display')) return message('add-categories-blurb', {docPathLink}) end function p.makeSubpagesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the "Subpages of this template" link. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'template-pagetype' --> 'template' -- 'module-pagetype' --> 'module' -- 'default-pagetype' --> 'page' -- 'subpages-link-display' --> 'Subpages of this $1' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle if not subjectSpace or not templateTitle then return nil end local pagetype if subjectSpace == 10 then pagetype = message('template-pagetype') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('module-pagetype') else pagetype = message('default-pagetype') end local subpagesLink = makeWikilink( 'Special:PrefixIndex/' .. templateTitle.prefixedText .. '/', message('subpages-link-display', {pagetype}) ) return message('subpages-blurb', {subpagesLink}) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Tracking categories ---------------------------------------------------------------------------- function p.addTrackingCategories(env) --[[ -- Check if {{documentation}} is transcluded on a /doc or /testcases page. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'display-strange-usage-category' --> true -- 'doc-subpage' --> 'doc' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' -- 'strange-usage-category' --> 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage' -- -- /testcases pages in the module namespace are not categorised, as they may have -- {{documentation}} transcluded automatically. --]] local title = env.title local subjectSpace = env.subjectSpace if not title or not subjectSpace then return nil end local subpage = title.subpageText if message('display-strange-usage-category', nil, 'boolean') and ( subpage == message('doc-subpage') or subjectSpace ~= 828 and subpage == message('testcases-subpage') ) then return makeCategoryLink(message('strange-usage-category')) end return '' end return p f5ish3mvec8y5tp5ri4sen2nb65otm0 194993 194992 2026-06-26T15:58:57Z Kallmemel 14000 Revertí adaptashon dor di [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|papia]]) pa lastu revishon dor di [[User:Zulf|Zulf]] 139943 Scribunto text/plain -- This module implements {{documentation}}. -- Get required modules. local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs -- Get the config table. local cfg = mw.loadData('Module:Documentation/config') local p = {} -- Often-used functions. local ugsub = mw.ustring.gsub local format = mw.ustring.format ---------------------------------------------------------------------------- -- Helper functions -- -- These are defined as local functions, but are made available in the p -- table for testing purposes. ---------------------------------------------------------------------------- local function message(cfgKey, valArray, expectType) --[[ -- Gets a message from the cfg table and formats it if appropriate. -- The function raises an error if the value from the cfg table is not -- of the type expectType. The default type for expectType is 'string'. -- If the table valArray is present, strings such as $1, $2 etc. in the -- message are substituted with values from the table keys [1], [2] etc. -- For example, if the message "foo-message" had the value 'Foo $2 bar $1.', -- message('foo-message', {'baz', 'qux'}) would return "Foo qux bar baz." --]] local msg = cfg[cfgKey] expectType = expectType or 'string' if type(msg) ~= expectType then error('message: type error in message cfg.' .. cfgKey .. ' (' .. expectType .. ' expected, got ' .. type(msg) .. ')', 2) end if not valArray then return msg end local function getMessageVal(match) match = tonumber(match) return valArray[match] or error('message: no value found for key $' .. match .. ' in message cfg.' .. cfgKey, 4) end return ugsub(msg, '$([1-9][0-9]*)', getMessageVal) end p.message = message local function makeWikilink(page, display) if display then return format('[[%s|%s]]', page, display) else return format('[[%s]]', page) end end p.makeWikilink = makeWikilink local function makeCategoryLink(cat, sort) local catns = mw.site.namespaces[14].name return makeWikilink(catns .. ':' .. cat, sort) end p.makeCategoryLink = makeCategoryLink local function makeUrlLink(url, display) return format('[%s %s]', url, display) end p.makeUrlLink = makeUrlLink local function makeToolbar(...) local ret = {} local lim = select('#', ...) if lim < 1 then return nil end for i = 1, lim do ret[#ret + 1] = select(i, ...) end -- 'documentation-toolbar' return format( '<span class="%s">(%s)</span>', message('toolbar-class'), table.concat(ret, ' &#124; ') ) end p.makeToolbar = makeToolbar ---------------------------------------------------------------------------- -- Argument processing ---------------------------------------------------------------------------- local function makeInvokeFunc(funcName) return function (frame) local args = getArgs(frame, { valueFunc = function (key, value) if type(value) == 'string' then value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Remove whitespace. if key == 'heading' or value ~= '' then return value else return nil end else return value end end }) return p[funcName](args) end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Entry points ---------------------------------------------------------------------------- function p.nonexistent(frame) if mw.title.getCurrentTitle().subpageText == 'testcases' then return frame:expandTemplate{title = 'module test cases notice'} else return p.main(frame) end end p.main = makeInvokeFunc('_main') function p._main(args) --[[ -- This function defines logic flow for the module. -- @args - table of arguments passed by the user --]] local env = p.getEnvironment(args) local root = mw.html.create() root :wikitext(p._getModuleWikitext(args, env)) :wikitext(p.protectionTemplate(env)) :wikitext(p.sandboxNotice(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-container' :addClass(message('container')) :attr('role', 'complementary') :attr('aria-labelledby', args.heading ~= '' and 'documentation-heading' or nil) :attr('aria-label', args.heading == '' and 'Documentation' or nil) :newline() :tag('div') -- 'documentation' :addClass(message('main-div-classes')) :newline() :wikitext(p._startBox(args, env)) :wikitext(p._content(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-clear' :addClass(message('clear')) :done() :newline() :done() :wikitext(p._endBox(args, env)) :done() :wikitext(p.addTrackingCategories(env)) -- 'Module:Documentation/styles.css' return mw.getCurrentFrame():extensionTag ( 'templatestyles', '', {src=cfg['templatestyles'] }) .. tostring(root) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Environment settings ---------------------------------------------------------------------------- function p.getEnvironment(args) --[[ -- Returns a table with information about the environment, including title -- objects and other namespace- or path-related data. -- @args - table of arguments passed by the user -- -- Title objects include: -- env.title - the page we are making documentation for (usually the current title) -- env.templateTitle - the template (or module, file, etc.) -- env.docTitle - the /doc subpage. -- env.sandboxTitle - the /sandbox subpage. -- env.testcasesTitle - the /testcases subpage. -- -- Data includes: -- env.protectionLevels - the protection levels table of the title object. -- env.subjectSpace - the number of the title's subject namespace. -- env.docSpace - the number of the namespace the title puts its documentation in. -- env.docpageBase - the text of the base page of the /doc, /sandbox and /testcases pages, with namespace. -- env.compareUrl - URL of the Special:ComparePages page comparing the sandbox with the template. -- -- All table lookups are passed through pcall so that errors are caught. If an error occurs, the value -- returned will be nil. --]] local env, envFuncs = {}, {} -- Set up the metatable. If triggered we call the corresponding function in the envFuncs table. The value -- returned by that function is memoized in the env table so that we don't call any of the functions -- more than once. (Nils won't be memoized.) setmetatable(env, { __index = function (t, key) local envFunc = envFuncs[key] if envFunc then local success, val = pcall(envFunc) if success then env[key] = val -- Memoise the value. return val end end return nil end }) function envFuncs.title() -- The title object for the current page, or a test page passed with args.page. local title local titleArg = args.page if titleArg then title = mw.title.new(titleArg) else title = mw.title.getCurrentTitle() end return title end function envFuncs.templateTitle() --[[ -- The template (or module, etc.) title object. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local subpage = title.subpageText if subpage == message('sandbox-subpage') or subpage == message('testcases-subpage') then return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.baseText) else return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.text) end end function envFuncs.docTitle() --[[ -- Title object of the /doc subpage. -- Messages: -- 'doc-subpage' --> 'doc' --]] local title = env.title local docname = args[1] -- User-specified doc page. local docpage if docname then docpage = docname else docpage = env.docpageBase .. '/' .. message('doc-subpage') end return mw.title.new(docpage) end function envFuncs.sandboxTitle() --[[ -- Title object for the /sandbox subpage. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('sandbox-subpage')) end function envFuncs.testcasesTitle() --[[ -- Title object for the /testcases subpage. -- Messages: -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('testcases-subpage')) end function envFuncs.protectionLevels() -- The protection levels table of the title object. return env.title.protectionLevels end function envFuncs.subjectSpace() -- The subject namespace number. return mw.site.namespaces[env.title.namespace].subject.id end function envFuncs.docSpace() -- The documentation namespace number. For most namespaces this is the -- same as the subject namespace. However, pages in the Article, File, -- MediaWiki or Category namespaces must have their /doc, /sandbox and -- /testcases pages in talk space. local subjectSpace = env.subjectSpace if subjectSpace == 0 or subjectSpace == 6 or subjectSpace == 8 or subjectSpace == 14 then return subjectSpace + 1 else return subjectSpace end end function envFuncs.docpageBase() -- The base page of the /doc, /sandbox, and /testcases subpages. -- For some namespaces this is the talk page, rather than the template page. local templateTitle = env.templateTitle local docSpace = env.docSpace local docSpaceText = mw.site.namespaces[docSpace].name -- Assemble the link. docSpace is never the main namespace, so we can hardcode the colon. return docSpaceText .. ':' .. templateTitle.text end function envFuncs.compareUrl() -- Diff link between the sandbox and the main template using [[Special:ComparePages]]. local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle if templateTitle.exists and sandboxTitle.exists then local compareUrl = mw.uri.canonicalUrl( 'Special:ComparePages', { page1 = templateTitle.prefixedText, page2 = sandboxTitle.prefixedText} ) return tostring(compareUrl) else return nil end end return env end ---------------------------------------------------------------------------- -- Auxiliary templates ---------------------------------------------------------------------------- p.getModuleWikitext = makeInvokeFunc('_getModuleWikitext') function p._getModuleWikitext(args, env) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if currentTitle.contentModel ~= 'Scribunto' then return end pcall(require, currentTitle.prefixedText) -- if it fails, we don't care local moduleWikitext = package.loaded["Module:Module wikitext"] if moduleWikitext then return moduleWikitext.main() end end function p.sandboxNotice(args, env) --[=[ -- Generates a sandbox notice for display above sandbox pages. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-notice-image' --> '[[File:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]' -- 'sandbox-notice-blurb' --> 'This is the $1 for $2.' -- 'sandbox-notice-diff-blurb' --> 'This is the $1 for $2 ($3).' -- 'sandbox-notice-pagetype-template' --> '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-module' --> '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-other' --> 'sandbox page' -- 'sandbox-notice-compare-link-display' --> 'diff' -- 'sandbox-notice-testcases-blurb' --> 'See also the companion subpage for $1.' -- 'sandbox-notice-testcases-link-display' --> 'test cases' -- 'sandbox-category' --> 'Template sandboxes' -- 'module-sandbox-category' --> 'Module sandboxes' -- 'other-sandbox-category' --> 'Sandboxes outside of template or module namespace' --]=] local title = env.title local sandboxTitle = env.sandboxTitle local templateTitle = env.templateTitle local subjectSpace = env.subjectSpace if not (subjectSpace and title and sandboxTitle and templateTitle and mw.title.equals(title, sandboxTitle)) then return nil end -- Build the table of arguments to pass to {{ombox}}. We need just two fields, "image" and "text". local omargs = {} omargs.image = message('sandbox-notice-image') -- Get the text. We start with the opening blurb, which is something like -- "This is the template sandbox for [[Template:Foo]] (diff)." local text = '__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__' local pagetype, sandboxCat if subjectSpace == 10 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-template') sandboxCat = message('sandbox-category') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-module') sandboxCat = message('module-sandbox-category') else pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-other') sandboxCat = message('other-sandbox-category') end local templateLink = makeWikilink(templateTitle.prefixedText) local compareUrl = env.compareUrl if compareUrl then local compareDisplay = message('sandbox-notice-compare-link-display') local compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) text = text .. message('sandbox-notice-diff-blurb', {pagetype, templateLink, compareLink}) else text = text .. message('sandbox-notice-blurb', {pagetype, templateLink}) end -- Get the test cases page blurb if the page exists. This is something like -- "See also the companion subpage for [[Template:Foo/testcases|test cases]]." local testcasesTitle = env.testcasesTitle if testcasesTitle and testcasesTitle.exists then if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" then local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesRunLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-run-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-run-blurb', {testcasesLink, testcasesRunLink}) else local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-blurb', {testcasesLink}) end end -- Add the sandbox to the sandbox category. omargs.text = text .. makeCategoryLink(sandboxCat) -- 'documentation-clear' return '<div class="' .. message('clear') .. '"></div>' .. require('Module:Message box').main('ombox', omargs) end function p.protectionTemplate(env) -- Generates the padlock icon in the top right. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'protection-template' --> 'pp-template' -- 'protection-template-args' --> {docusage = 'yes'} local protectionLevels = env.protectionLevels if not protectionLevels then return nil end local editProt = protectionLevels.edit and protectionLevels.edit[1] local moveProt = protectionLevels.move and protectionLevels.move[1] if editProt then -- The page is edit-protected. return require('Module:Protection banner')._main{ message('protection-reason-edit'), small = true } elseif moveProt and moveProt ~= 'autoconfirmed' then -- The page is move-protected but not edit-protected. Exclude move -- protection with the level "autoconfirmed", as this is equivalent to -- no move protection at all. return require('Module:Protection banner')._main{ action = 'move', small = true } else return nil end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Start box ---------------------------------------------------------------------------- p.startBox = makeInvokeFunc('_startBox') function p._startBox(args, env) --[[ -- This function generates the start box. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- The actual work is done by p.makeStartBoxLinksData and p.renderStartBoxLinks which make -- the [view] [edit] [history] [purge] links, and by p.makeStartBoxData and p.renderStartBox -- which generate the box HTML. --]] env = env or p.getEnvironment(args) local links local content = args.content if not content or args[1] then -- No need to include the links if the documentation is on the template page itself. local linksData = p.makeStartBoxLinksData(args, env) if linksData then links = p.renderStartBoxLinks(linksData) end end -- Generate the start box html. local data = p.makeStartBoxData(args, env, links) if data then return p.renderStartBox(data) else -- User specified no heading. return nil end end function p.makeStartBoxLinksData(args, env) --[[ -- Does initial processing of data to make the [view] [edit] [history] [purge] links. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'view-link-display' --> 'view' -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'purge-link-display' --> 'purge' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'docpage-preload' --> 'Template:Documentation/preload' -- 'create-link-display' --> 'create' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local docTitle = env.docTitle if not title or not docTitle then return nil end if docTitle.isRedirect then docTitle = docTitle.redirectTarget end -- Create link if /doc doesn't exist. local preload = args.preload if not preload then if subjectSpace == 828 then -- Module namespace preload = message('module-preload') else preload = message('docpage-preload') end end return { title = title, docTitle = docTitle, -- View, display, edit, and purge links if /doc exists. viewLinkDisplay = message('view-link-display'), editLinkDisplay = message('edit-link-display'), historyLinkDisplay = message('history-link-display'), purgeLinkDisplay = message('purge-link-display'), preload = preload, createLinkDisplay = message('create-link-display') } end function p.renderStartBoxLinks(data) --[[ -- Generates the [view][edit][history][purge] or [create][purge] links from the data table. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxLinksData --]] local docTitle = data.docTitle -- yes, we do intend to purge the template page on which the documentation appears local purgeLink = makeWikilink("Special:Purge/" .. data.title.prefixedText, data.purgeLinkDisplay) if docTitle.exists then local viewLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, data.viewLinkDisplay) local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, data.editLinkDisplay) local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, data.historyLinkDisplay) return "&#91;" .. viewLink .. "&#93; &#91;" .. editLink .. "&#93; &#91;" .. historyLink .. "&#93; &#91;" .. purgeLink .. "&#93;" else local createLink = makeUrlLink(docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = data.preload}, data.createLinkDisplay) return "&#91;" .. createLink .. "&#93; &#91;" .. purgeLink .. "&#93;" end return ret end function p.makeStartBoxData(args, env, links) --[=[ -- Does initial processing of data to pass to the start-box render function, p.renderStartBox. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- @links - a string containing the [view][edit][history][purge] links - could be nil if there's an error. -- -- Messages: -- 'documentation-icon-wikitext' --> '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]' -- 'template-namespace-heading' --> 'Template documentation' -- 'module-namespace-heading' --> 'Module documentation' -- 'file-namespace-heading' --> 'Summary' -- 'other-namespaces-heading' --> 'Documentation' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' --]=] local subjectSpace = env.subjectSpace if not subjectSpace then -- Default to an "other namespaces" namespace, so that we get at least some output -- if an error occurs. subjectSpace = 2 end local data = {} -- Heading local heading = args.heading -- Blank values are not removed. if heading == '' then -- Don't display the start box if the heading arg is defined but blank. return nil end if heading then data.heading = heading elseif subjectSpace == 10 then -- Template namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('template-namespace-heading') elseif subjectSpace == 828 then -- Module namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('module-namespace-heading') elseif subjectSpace == 6 then -- File namespace data.heading = message('file-namespace-heading') else data.heading = message('other-namespaces-heading') end -- Heading CSS local headingStyle = args['heading-style'] if headingStyle then data.headingStyleText = headingStyle else -- 'documentation-heading' data.headingClass = message('main-div-heading-class') end -- Data for the [view][edit][history][purge] or [create] links. if links then -- 'mw-editsection-like plainlinks' data.linksClass = message('start-box-link-classes') data.links = links end return data end function p.renderStartBox(data) -- Renders the start box html. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxData. local sbox = mw.html.create('div') sbox -- 'documentation-startbox' :addClass(message('start-box-class')) :newline() :tag('span') :addClass(data.headingClass) :attr('id', 'documentation-heading') :cssText(data.headingStyleText) :wikitext(data.heading) local links = data.links if links then sbox:tag('span') :addClass(data.linksClass) :attr('id', data.linksId) :wikitext(links) end return tostring(sbox) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Documentation content ---------------------------------------------------------------------------- p.content = makeInvokeFunc('_content') function p._content(args, env) -- Displays the documentation contents -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle local content = args.content if not content and docTitle and docTitle.exists then content = args._content or mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = docTitle.prefixedText} end -- The line breaks below are necessary so that "=== Headings ===" at the start and end -- of docs are interpreted correctly. return '\n' .. (content or '') .. '\n' end p.contentTitle = makeInvokeFunc('_contentTitle') function p._contentTitle(args, env) env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle if not args.content and docTitle and docTitle.exists then return docTitle.prefixedText else return '' end end ---------------------------------------------------------------------------- -- End box ---------------------------------------------------------------------------- p.endBox = makeInvokeFunc('_endBox') function p._endBox(args, env) --[=[ -- This function generates the end box (also known as the link box). -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- --]=] -- Get environment data. env = env or p.getEnvironment(args) local subjectSpace = env.subjectSpace local docTitle = env.docTitle if not subjectSpace or not docTitle then return nil end -- Check whether we should output the end box at all. Add the end -- box by default if the documentation exists or if we are in the -- user, module or template namespaces. local linkBox = args['link box'] if linkBox == 'off' or not ( docTitle.exists or subjectSpace == 2 or subjectSpace == 828 or subjectSpace == 10 ) then return nil end -- Assemble the link box. local text = '' if linkBox then text = text .. linkBox else text = text .. (p.makeDocPageBlurb(args, env) or '') -- "This documentation is transcluded from [[Foo]]." if subjectSpace == 2 or subjectSpace == 10 or subjectSpace == 828 then -- We are in the user, template or module namespaces. -- Add sandbox and testcases links. -- "Editors can experiment in this template's sandbox and testcases pages." text = text .. (p.makeExperimentBlurb(args, env) or '') .. '<br />' if not args.content and not args[1] then -- "Please add categories to the /doc subpage." -- Don't show this message with inline docs or with an explicitly specified doc page, -- as then it is unclear where to add the categories. text = text .. (p.makeCategoriesBlurb(args, env) or '') end text = text .. ' ' .. (p.makeSubpagesBlurb(args, env) or '') --"Subpages of this template" end end local box = mw.html.create('div') -- 'documentation-metadata' box:attr('role', 'note') :addClass(message('end-box-class')) -- 'plainlinks' :addClass(message('end-box-plainlinks')) :wikitext(text) :done() return '\n' .. tostring(box) end function p.makeDocPageBlurb(args, env) --[=[ -- Makes the blurb "This documentation is transcluded from [[Template:Foo]] (edit, history)". -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'transcluded-from-blurb' --> -- 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] -- is [[Help:Transclusion|transcluded]] from $1.' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'create-link-display' --> 'create' -- 'create-module-doc-blurb' --> -- 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].' --]=] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end if docTitle.exists then -- /doc exists; link to it. local docLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText) local editDisplay = message('edit-link-display') local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, editDisplay) local historyDisplay = message('history-link-display') local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, historyDisplay) return message('transcluded-from-blurb', {docLink}) .. ' ' .. makeToolbar(editLink, historyLink) .. '<br />' elseif env.subjectSpace == 828 then -- /doc does not exist; ask to create it. local createUrl = docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = message('module-preload')} local createDisplay = message('create-link-display') local createLink = makeUrlLink(createUrl, createDisplay) return message('create-module-doc-blurb', {createLink}) .. '<br />' end end function p.makeExperimentBlurb(args, env) --[[ -- Renders the text "Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'sandbox-edit-link-display' --> 'edit' -- 'compare-link-display' --> 'diff' -- 'module-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-sandbox' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'sandbox-create-link-display' --> 'create' -- 'mirror-edit-summary' --> 'Create sandbox version of $1' -- 'mirror-link-display' --> 'mirror' -- 'mirror-link-preload' --> 'Template:Documentation/mirror' -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display'--> 'edit' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display' --> 'edit' -- 'module-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-testcases' -- 'template-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-testcases' -- 'experiment-blurb-module' --> 'Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages.' -- 'experiment-blurb-template' --> 'Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages.' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle local testcasesTitle = env.testcasesTitle local templatePage = templateTitle.prefixedText if not subjectSpace or not templateTitle or not sandboxTitle or not testcasesTitle then return nil end -- Make links. local sandboxLinks, testcasesLinks if sandboxTitle.exists then local sandboxPage = sandboxTitle.prefixedText local sandboxDisplay = message('sandbox-link-display') local sandboxLink = makeWikilink(sandboxPage, sandboxDisplay) local sandboxEditDisplay = message('sandbox-edit-link-display') local sandboxEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. sandboxPage, sandboxEditDisplay) local compareUrl = env.compareUrl local compareLink if compareUrl then local compareDisplay = message('compare-link-display') compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) end sandboxLinks = sandboxLink .. ' ' .. makeToolbar(sandboxEditLink, compareLink) else local sandboxPreload if subjectSpace == 828 then sandboxPreload = message('module-sandbox-preload') else sandboxPreload = message('template-sandbox-preload') end local sandboxCreateUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = sandboxPreload} local sandboxCreateDisplay = message('sandbox-create-link-display') local sandboxCreateLink = makeUrlLink(sandboxCreateUrl, sandboxCreateDisplay) local mirrorSummary = message('mirror-edit-summary', {makeWikilink(templatePage)}) local mirrorPreload = message('mirror-link-preload') local mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = mirrorPreload, summary = mirrorSummary} if subjectSpace == 828 then mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = templateTitle.prefixedText, summary = mirrorSummary} end local mirrorDisplay = message('mirror-link-display') local mirrorLink = makeUrlLink(mirrorUrl, mirrorDisplay) sandboxLinks = message('sandbox-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(sandboxCreateLink, mirrorLink) end if testcasesTitle.exists then local testcasesPage = testcasesTitle.prefixedText local testcasesDisplay = message('testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesPage, testcasesDisplay) local testcasesEditUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit'} local testcasesEditDisplay = message('testcases-edit-link-display') local testcasesEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. testcasesPage, testcasesEditDisplay) -- for Modules, add testcases run link if exists if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" and testcasesTitle.talkPageTitle and testcasesTitle.talkPageTitle.exists then local testcasesRunLinkDisplay = message('testcases-run-link-display') local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink, testcasesRunLink) else testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink) end else local testcasesPreload if subjectSpace == 828 then testcasesPreload = message('module-testcases-preload') else testcasesPreload = message('template-testcases-preload') end local testcasesCreateUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = testcasesPreload} local testcasesCreateDisplay = message('testcases-create-link-display') local testcasesCreateLink = makeUrlLink(testcasesCreateUrl, testcasesCreateDisplay) testcasesLinks = message('testcases-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(testcasesCreateLink) end local messageName if subjectSpace == 828 then messageName = 'experiment-blurb-module' else messageName = 'experiment-blurb-template' end return message(messageName, {sandboxLinks, testcasesLinks}) end function p.makeCategoriesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the text "Please add categories to the /doc subpage." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'doc-link-display' --> '/doc' -- 'add-categories-blurb' --> 'Please add categories to the $1 subpage.' --]] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end local docPathLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, message('doc-link-display')) return message('add-categories-blurb', {docPathLink}) end function p.makeSubpagesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the "Subpages of this template" link. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'template-pagetype' --> 'template' -- 'module-pagetype' --> 'module' -- 'default-pagetype' --> 'page' -- 'subpages-link-display' --> 'Subpages of this $1' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle if not subjectSpace or not templateTitle then return nil end local pagetype if subjectSpace == 10 then pagetype = message('template-pagetype') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('module-pagetype') else pagetype = message('default-pagetype') end local subpagesLink = makeWikilink( 'Special:PrefixIndex/' .. templateTitle.prefixedText .. '/', message('subpages-link-display', {pagetype}) ) return message('subpages-blurb', {subpagesLink}) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Tracking categories ---------------------------------------------------------------------------- function p.addTrackingCategories(env) --[[ -- Check if {{documentation}} is transcluded on a /doc or /testcases page. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'display-strange-usage-category' --> true -- 'doc-subpage' --> 'doc' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' -- 'strange-usage-category' --> 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage' -- -- /testcases pages in the module namespace are not categorised, as they may have -- {{documentation}} transcluded automatically. --]] local title = env.title local subjectSpace = env.subjectSpace if not title or not subjectSpace then return nil end local subpage = title.subpageText if message('display-strange-usage-category', nil, 'boolean') and ( subpage == message('doc-subpage') or subjectSpace ~= 828 and subpage == message('testcases-subpage') ) then return makeCategoryLink(message('strange-usage-category')) end return '' end return p ky7myqtha9rjaznz4jxomjtdpuanlqs 194994 194993 2026-06-26T15:59:48Z Kallmemel 14000 fix> issue [[phab:T268900]] 194994 Scribunto text/plain -- This module implements {{documentation}}. -- Get required modules. local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs -- Get the config table. local cfg = mw.loadData('Module:Documentation/config') local p = {} -- Often-used functions. local ugsub = mw.ustring.gsub local format = mw.ustring.format ---------------------------------------------------------------------------- -- Helper functions -- -- These are defined as local functions, but are made available in the p -- table for testing purposes. ---------------------------------------------------------------------------- local function message(cfgKey, valArray, expectType) --[[ -- Gets a message from the cfg table and formats it if appropriate. -- The function raises an error if the value from the cfg table is not -- of the type expectType. The default type for expectType is 'string'. -- If the table valArray is present, strings such as $1, $2 etc. in the -- message are substituted with values from the table keys [1], [2] etc. -- For example, if the message "foo-message" had the value 'Foo $2 bar $1.', -- message('foo-message', {'baz', 'qux'}) would return "Foo qux bar baz." --]] local msg = cfg[cfgKey] expectType = expectType or 'string' if type(msg) ~= expectType then error('message: type error in message cfg.' .. cfgKey .. ' (' .. expectType .. ' expected, got ' .. type(msg) .. ')', 2) end if not valArray then return msg end local function getMessageVal(match) match = tonumber(match) return valArray[match] or error('message: no value found for key $' .. match .. ' in message cfg.' .. cfgKey, 4) end return ugsub(msg, '$([1-9][0-9]*)', getMessageVal) end p.message = message local function makeWikilink(page, display) if display then return format('[[%s|%s]]', page, display) else return format('[[%s]]', page) end end p.makeWikilink = makeWikilink local function makeCategoryLink(cat, sort) local catns = mw.site.namespaces[14].name return makeWikilink(catns .. ':' .. cat, sort) end p.makeCategoryLink = makeCategoryLink local function makeUrlLink(url, display) return format('[%s %s]', url, display) end p.makeUrlLink = makeUrlLink local function makeToolbar(...) local ret = {} local lim = select('#', ...) if lim < 1 then return nil end for i = 1, lim do ret[#ret + 1] = select(i, ...) end -- 'documentation-toolbar' return format( '<span class="%s">(%s)</span>', message('toolbar-class'), table.concat(ret, ' &#124; ') ) end p.makeToolbar = makeToolbar ---------------------------------------------------------------------------- -- Argument processing ---------------------------------------------------------------------------- local function makeInvokeFunc(funcName) return function (frame) local args = getArgs(frame, { valueFunc = function (key, value) if type(value) == 'string' then value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Remove whitespace. if key == 'heading' or value ~= '' then return value else return nil end else return value end end }) return p[funcName](args) end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Entry points ---------------------------------------------------------------------------- function p.nonexistent(frame) if mw.title.getCurrentTitle().subpageText == 'testcases' then return frame:expandTemplate{title = 'module test cases notice'} else return p.main(frame) end end p.main = makeInvokeFunc('_main') function p._main(args) --[[ -- This function defines logic flow for the module. -- @args - table of arguments passed by the user --]] local env = p.getEnvironment(args) local root = mw.html.create() root :wikitext(p._getModuleWikitext(args, env)) :wikitext(p.protectionTemplate(env)) :wikitext(p.sandboxNotice(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-container' :addClass(message('container')) :attr('role', 'complementary') :attr('aria-labelledby', args.heading ~= '' and 'documentation-heading' or nil) :attr('aria-label', args.heading == '' and 'Documentation' or nil) :newline() :tag('div') -- 'documentation' :addClass(message('main-div-classes')) :newline() :wikitext(p._startBox(args, env)) :wikitext(p._content(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-clear' :addClass(message('clear')) :done() :newline() :done() :wikitext(p._endBox(args, env)) :done() :wikitext(p.addTrackingCategories(env)) -- 'Module:Documentation/styles.css' return mw.getCurrentFrame():extensionTag ( 'templatestyles', '', {src=cfg['templatestyles'] }) .. tostring(root) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Environment settings ---------------------------------------------------------------------------- function p.getEnvironment(args) --[[ -- Returns a table with information about the environment, including title -- objects and other namespace- or path-related data. -- @args - table of arguments passed by the user -- -- Title objects include: -- env.title - the page we are making documentation for (usually the current title) -- env.templateTitle - the template (or module, file, etc.) -- env.docTitle - the /doc subpage. -- env.sandboxTitle - the /sandbox subpage. -- env.testcasesTitle - the /testcases subpage. -- -- Data includes: -- env.protectionLevels - the protection levels table of the title object. -- env.subjectSpace - the number of the title's subject namespace. -- env.docSpace - the number of the namespace the title puts its documentation in. -- env.docpageBase - the text of the base page of the /doc, /sandbox and /testcases pages, with namespace. -- env.compareUrl - URL of the Special:ComparePages page comparing the sandbox with the template. -- -- All table lookups are passed through pcall so that errors are caught. If an error occurs, the value -- returned will be nil. --]] local env, envFuncs = {}, {} -- Set up the metatable. If triggered we call the corresponding function in the envFuncs table. The value -- returned by that function is memoized in the env table so that we don't call any of the functions -- more than once. (Nils won't be memoized.) setmetatable(env, { __index = function (t, key) local envFunc = envFuncs[key] if envFunc then local success, val = pcall(envFunc) if success then env[key] = val -- Memoise the value. return val end end return nil end }) function envFuncs.title() -- The title object for the current page, or a test page passed with args.page. local title local titleArg = args.page if titleArg then title = mw.title.new(titleArg) else title = mw.title.getCurrentTitle() end return title end function envFuncs.templateTitle() --[[ -- The template (or module, etc.) title object. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local subpage = title.subpageText if subpage == message('sandbox-subpage') or subpage == message('testcases-subpage') then return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.baseText) else return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.text) end end function envFuncs.docTitle() --[[ -- Title object of the /doc subpage. -- Messages: -- 'doc-subpage' --> 'doc' --]] local title = env.title local docname = args[1] -- User-specified doc page. local docpage if docname then docpage = docname else docpage = env.docpageBase .. '/' .. message('doc-subpage') end return mw.title.new(docpage) end function envFuncs.sandboxTitle() --[[ -- Title object for the /sandbox subpage. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('sandbox-subpage')) end function envFuncs.testcasesTitle() --[[ -- Title object for the /testcases subpage. -- Messages: -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('testcases-subpage')) end function envFuncs.protectionLevels() -- The protection levels table of the title object. return env.title.protectionLevels end function envFuncs.subjectSpace() -- The subject namespace number. return mw.site.namespaces[env.title.namespace].subject.id end function envFuncs.docSpace() -- The documentation namespace number. For most namespaces this is the -- same as the subject namespace. However, pages in the Article, File, -- MediaWiki or Category namespaces must have their /doc, /sandbox and -- /testcases pages in talk space. local subjectSpace = env.subjectSpace if subjectSpace == 0 or subjectSpace == 6 or subjectSpace == 8 or subjectSpace == 14 then return subjectSpace + 1 else return subjectSpace end end function envFuncs.docpageBase() -- The base page of the /doc, /sandbox, and /testcases subpages. -- For some namespaces this is the talk page, rather than the template page. local templateTitle = env.templateTitle local docSpace = env.docSpace local docSpaceText = mw.site.namespaces[docSpace].name -- Assemble the link. docSpace is never the main namespace, so we can hardcode the colon. return docSpaceText .. ':' .. templateTitle.text end function envFuncs.compareUrl() -- Diff link between the sandbox and the main template using [[Special:ComparePages]]. local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle if templateTitle.exists and sandboxTitle.exists then local compareUrl = mw.uri.canonicalUrl( 'Special:ComparePages', { page1 = templateTitle.prefixedText, page2 = sandboxTitle.prefixedText} ) return tostring(compareUrl) else return nil end end return env end ---------------------------------------------------------------------------- -- Auxiliary templates ---------------------------------------------------------------------------- p.getModuleWikitext = makeInvokeFunc('_getModuleWikitext') function p._getModuleWikitext(args, env) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if currentTitle.contentModel ~= 'Scribunto' then return end pcall(require, currentTitle.prefixedText) -- if it fails, we don't care local moduleWikitext = package.loaded["Module:Module wikitext"] if moduleWikitext then return moduleWikitext.main() end end function p.sandboxNotice(args, env) --[=[ -- Generates a sandbox notice for display above sandbox pages. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-notice-image' --> '[[File:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]' -- 'sandbox-notice-blurb' --> 'This is the $1 for $2.' -- 'sandbox-notice-diff-blurb' --> 'This is the $1 for $2 ($3).' -- 'sandbox-notice-pagetype-template' --> '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-module' --> '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-other' --> 'sandbox page' -- 'sandbox-notice-compare-link-display' --> 'diff' -- 'sandbox-notice-testcases-blurb' --> 'See also the companion subpage for $1.' -- 'sandbox-notice-testcases-link-display' --> 'test cases' -- 'sandbox-category' --> 'Template sandboxes' -- 'module-sandbox-category' --> 'Module sandboxes' -- 'other-sandbox-category' --> 'Sandboxes outside of template or module namespace' --]=] local title = env.title local sandboxTitle = env.sandboxTitle local templateTitle = env.templateTitle local subjectSpace = env.subjectSpace if not (subjectSpace and title and sandboxTitle and templateTitle and mw.title.equals(title, sandboxTitle)) then return nil end -- Build the table of arguments to pass to {{ombox}}. We need just two fields, "image" and "text". local omargs = {} omargs.image = message('sandbox-notice-image') -- Get the text. We start with the opening blurb, which is something like -- "This is the template sandbox for [[Template:Foo]] (diff)." local text = '__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__' local pagetype, sandboxCat if subjectSpace == 10 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-template') sandboxCat = message('sandbox-category') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-module') sandboxCat = message('module-sandbox-category') else pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-other') sandboxCat = message('other-sandbox-category') end local templateLink = makeWikilink(templateTitle.prefixedText) local compareUrl = env.compareUrl if compareUrl then local compareDisplay = message('sandbox-notice-compare-link-display') local compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) text = text .. message('sandbox-notice-diff-blurb', {pagetype, templateLink, compareLink}) else text = text .. message('sandbox-notice-blurb', {pagetype, templateLink}) end -- Get the test cases page blurb if the page exists. This is something like -- "See also the companion subpage for [[Template:Foo/testcases|test cases]]." local testcasesTitle = env.testcasesTitle if testcasesTitle and testcasesTitle.exists then if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" then local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesRunLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-run-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-run-blurb', {testcasesLink, testcasesRunLink}) else local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-blurb', {testcasesLink}) end end -- Add the sandbox to the sandbox category. omargs.text = text .. makeCategoryLink(sandboxCat) -- 'documentation-clear' return '<div class="' .. message('clear') .. '"></div>' .. require('Module:Message box').main('ombox', omargs) end function p.protectionTemplate(env) -- Generates the padlock icon in the top right. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'protection-template' --> 'pp-template' -- 'protection-template-args' --> {docusage = 'yes'} local protectionLevels = env.protectionLevels if not protectionLevels then return nil end local editProt = protectionLevels.edit and protectionLevels.edit[1] local moveProt = protectionLevels.move and protectionLevels.move[1] if editProt then -- The page is edit-protected. return require('Module:Protection banner')._main{ message('protection-reason-edit'), small = true } elseif moveProt and moveProt ~= 'autoconfirmed' then -- The page is move-protected but not edit-protected. Exclude move -- protection with the level "autoconfirmed", as this is equivalent to -- no move protection at all. return require('Module:Protection banner')._main{ action = 'move', small = true } else return nil end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Start box ---------------------------------------------------------------------------- p.startBox = makeInvokeFunc('_startBox') function p._startBox(args, env) --[[ -- This function generates the start box. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- The actual work is done by p.makeStartBoxLinksData and p.renderStartBoxLinks which make -- the [view] [edit] [history] [purge] links, and by p.makeStartBoxData and p.renderStartBox -- which generate the box HTML. --]] env = env or p.getEnvironment(args) local links local content = args.content if not content or args[1] then -- No need to include the links if the documentation is on the template page itself. local linksData = p.makeStartBoxLinksData(args, env) if linksData then links = p.renderStartBoxLinks(linksData) end end -- Generate the start box html. local data = p.makeStartBoxData(args, env, links) if data then return p.renderStartBox(data) else -- User specified no heading. return nil end end function p.makeStartBoxLinksData(args, env) --[[ -- Does initial processing of data to make the [view] [edit] [history] [purge] links. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'view-link-display' --> 'view' -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'purge-link-display' --> 'purge' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'docpage-preload' --> 'Template:Documentation/preload' -- 'create-link-display' --> 'create' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local docTitle = env.docTitle if not title or not docTitle then return nil end if docTitle.isRedirect then docTitle = docTitle.redirectTarget end -- Create link if /doc doesn't exist. local preload = args.preload if not preload then if subjectSpace == 828 then -- Module namespace preload = message('module-preload') else preload = message('docpage-preload') end end return { title = title, docTitle = docTitle, -- View, display, edit, and purge links if /doc exists. viewLinkDisplay = message('view-link-display'), editLinkDisplay = message('edit-link-display'), historyLinkDisplay = message('history-link-display'), purgeLinkDisplay = message('purge-link-display'), preload = preload, createLinkDisplay = message('create-link-display') } end function p.renderStartBoxLinks(data) --[[ -- Generates the [view][edit][history][purge] or [create][purge] links from the data table. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxLinksData --]] local docTitle = data.docTitle -- yes, we do intend to purge the template page on which the documentation appears local purgeLink = makeWikilink("Special:Purge/" .. data.title.prefixedText, data.purgeLinkDisplay) if docTitle.exists then local viewLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, data.viewLinkDisplay) local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, data.editLinkDisplay) local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, data.historyLinkDisplay) return viewLink .. editLink .. historyLink .. purgeLink else local createLink = makeUrlLink(docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = data.preload}, data.createLinkDisplay) return createLink .. purgeLink end return ret end function p.makeStartBoxData(args, env, links) --[=[ -- Does initial processing of data to pass to the start-box render function, p.renderStartBox. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- @links - a string containing the [view][edit][history][purge] links - could be nil if there's an error. -- -- Messages: -- 'documentation-icon-wikitext' --> '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]' -- 'template-namespace-heading' --> 'Template documentation' -- 'module-namespace-heading' --> 'Module documentation' -- 'file-namespace-heading' --> 'Summary' -- 'other-namespaces-heading' --> 'Documentation' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' --]=] local subjectSpace = env.subjectSpace if not subjectSpace then -- Default to an "other namespaces" namespace, so that we get at least some output -- if an error occurs. subjectSpace = 2 end local data = {} -- Heading local heading = args.heading -- Blank values are not removed. if heading == '' then -- Don't display the start box if the heading arg is defined but blank. return nil end if heading then data.heading = heading elseif subjectSpace == 10 then -- Template namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('template-namespace-heading') elseif subjectSpace == 828 then -- Module namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('module-namespace-heading') elseif subjectSpace == 6 then -- File namespace data.heading = message('file-namespace-heading') else data.heading = message('other-namespaces-heading') end -- Heading CSS local headingStyle = args['heading-style'] if headingStyle then data.headingStyleText = headingStyle else -- 'documentation-heading' data.headingClass = message('main-div-heading-class') end -- Data for the [view][edit][history][purge] or [create] links. if links then -- 'mw-editsection-like plainlinks' data.linksClass = message('start-box-link-classes') data.links = links end return data end function p.renderStartBox(data) -- Renders the start box html. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxData. local sbox = mw.html.create('div') sbox -- 'documentation-startbox' :addClass(message('start-box-class')) :newline() :tag('span') :addClass(data.headingClass) :attr('id', 'documentation-heading') :cssText(data.headingStyleText) :wikitext(data.heading) local links = data.links if links then sbox:tag('span') :addClass(data.linksClass) :attr('id', data.linksId) :wikitext(links) end return tostring(sbox) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Documentation content ---------------------------------------------------------------------------- p.content = makeInvokeFunc('_content') function p._content(args, env) -- Displays the documentation contents -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle local content = args.content if not content and docTitle and docTitle.exists then content = args._content or mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = docTitle.prefixedText} end -- The line breaks below are necessary so that "=== Headings ===" at the start and end -- of docs are interpreted correctly. return '\n' .. (content or '') .. '\n' end p.contentTitle = makeInvokeFunc('_contentTitle') function p._contentTitle(args, env) env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle if not args.content and docTitle and docTitle.exists then return docTitle.prefixedText else return '' end end ---------------------------------------------------------------------------- -- End box ---------------------------------------------------------------------------- p.endBox = makeInvokeFunc('_endBox') function p._endBox(args, env) --[=[ -- This function generates the end box (also known as the link box). -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- --]=] -- Get environment data. env = env or p.getEnvironment(args) local subjectSpace = env.subjectSpace local docTitle = env.docTitle if not subjectSpace or not docTitle then return nil end -- Check whether we should output the end box at all. Add the end -- box by default if the documentation exists or if we are in the -- user, module or template namespaces. local linkBox = args['link box'] if linkBox == 'off' or not ( docTitle.exists or subjectSpace == 2 or subjectSpace == 828 or subjectSpace == 10 ) then return nil end -- Assemble the link box. local text = '' if linkBox then text = text .. linkBox else text = text .. (p.makeDocPageBlurb(args, env) or '') -- "This documentation is transcluded from [[Foo]]." if subjectSpace == 2 or subjectSpace == 10 or subjectSpace == 828 then -- We are in the user, template or module namespaces. -- Add sandbox and testcases links. -- "Editors can experiment in this template's sandbox and testcases pages." text = text .. (p.makeExperimentBlurb(args, env) or '') .. '<br />' if not args.content and not args[1] then -- "Please add categories to the /doc subpage." -- Don't show this message with inline docs or with an explicitly specified doc page, -- as then it is unclear where to add the categories. text = text .. (p.makeCategoriesBlurb(args, env) or '') end text = text .. ' ' .. (p.makeSubpagesBlurb(args, env) or '') --"Subpages of this template" end end local box = mw.html.create('div') -- 'documentation-metadata' box:attr('role', 'note') :addClass(message('end-box-class')) -- 'plainlinks' :addClass(message('end-box-plainlinks')) :wikitext(text) :done() return '\n' .. tostring(box) end function p.makeDocPageBlurb(args, env) --[=[ -- Makes the blurb "This documentation is transcluded from [[Template:Foo]] (edit, history)". -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'transcluded-from-blurb' --> -- 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] -- is [[Help:Transclusion|transcluded]] from $1.' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'create-link-display' --> 'create' -- 'create-module-doc-blurb' --> -- 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].' --]=] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end if docTitle.exists then -- /doc exists; link to it. local docLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText) local editDisplay = message('edit-link-display') local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, editDisplay) local historyDisplay = message('history-link-display') local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, historyDisplay) return message('transcluded-from-blurb', {docLink}) .. ' ' .. makeToolbar(editLink, historyLink) .. '<br />' elseif env.subjectSpace == 828 then -- /doc does not exist; ask to create it. local createUrl = docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = message('module-preload')} local createDisplay = message('create-link-display') local createLink = makeUrlLink(createUrl, createDisplay) return message('create-module-doc-blurb', {createLink}) .. '<br />' end end function p.makeExperimentBlurb(args, env) --[[ -- Renders the text "Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'sandbox-edit-link-display' --> 'edit' -- 'compare-link-display' --> 'diff' -- 'module-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-sandbox' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'sandbox-create-link-display' --> 'create' -- 'mirror-edit-summary' --> 'Create sandbox version of $1' -- 'mirror-link-display' --> 'mirror' -- 'mirror-link-preload' --> 'Template:Documentation/mirror' -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display'--> 'edit' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display' --> 'edit' -- 'module-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-testcases' -- 'template-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-testcases' -- 'experiment-blurb-module' --> 'Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages.' -- 'experiment-blurb-template' --> 'Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages.' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle local testcasesTitle = env.testcasesTitle local templatePage = templateTitle.prefixedText if not subjectSpace or not templateTitle or not sandboxTitle or not testcasesTitle then return nil end -- Make links. local sandboxLinks, testcasesLinks if sandboxTitle.exists then local sandboxPage = sandboxTitle.prefixedText local sandboxDisplay = message('sandbox-link-display') local sandboxLink = makeWikilink(sandboxPage, sandboxDisplay) local sandboxEditDisplay = message('sandbox-edit-link-display') local sandboxEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. sandboxPage, sandboxEditDisplay) local compareUrl = env.compareUrl local compareLink if compareUrl then local compareDisplay = message('compare-link-display') compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) end sandboxLinks = sandboxLink .. ' ' .. makeToolbar(sandboxEditLink, compareLink) else local sandboxPreload if subjectSpace == 828 then sandboxPreload = message('module-sandbox-preload') else sandboxPreload = message('template-sandbox-preload') end local sandboxCreateUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = sandboxPreload} local sandboxCreateDisplay = message('sandbox-create-link-display') local sandboxCreateLink = makeUrlLink(sandboxCreateUrl, sandboxCreateDisplay) local mirrorSummary = message('mirror-edit-summary', {makeWikilink(templatePage)}) local mirrorPreload = message('mirror-link-preload') local mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = mirrorPreload, summary = mirrorSummary} if subjectSpace == 828 then mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = templateTitle.prefixedText, summary = mirrorSummary} end local mirrorDisplay = message('mirror-link-display') local mirrorLink = makeUrlLink(mirrorUrl, mirrorDisplay) sandboxLinks = message('sandbox-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(sandboxCreateLink, mirrorLink) end if testcasesTitle.exists then local testcasesPage = testcasesTitle.prefixedText local testcasesDisplay = message('testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesPage, testcasesDisplay) local testcasesEditUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit'} local testcasesEditDisplay = message('testcases-edit-link-display') local testcasesEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. testcasesPage, testcasesEditDisplay) -- for Modules, add testcases run link if exists if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" and testcasesTitle.talkPageTitle and testcasesTitle.talkPageTitle.exists then local testcasesRunLinkDisplay = message('testcases-run-link-display') local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink, testcasesRunLink) else testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink) end else local testcasesPreload if subjectSpace == 828 then testcasesPreload = message('module-testcases-preload') else testcasesPreload = message('template-testcases-preload') end local testcasesCreateUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = testcasesPreload} local testcasesCreateDisplay = message('testcases-create-link-display') local testcasesCreateLink = makeUrlLink(testcasesCreateUrl, testcasesCreateDisplay) testcasesLinks = message('testcases-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(testcasesCreateLink) end local messageName if subjectSpace == 828 then messageName = 'experiment-blurb-module' else messageName = 'experiment-blurb-template' end return message(messageName, {sandboxLinks, testcasesLinks}) end function p.makeCategoriesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the text "Please add categories to the /doc subpage." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'doc-link-display' --> '/doc' -- 'add-categories-blurb' --> 'Please add categories to the $1 subpage.' --]] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end local docPathLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, message('doc-link-display')) return message('add-categories-blurb', {docPathLink}) end function p.makeSubpagesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the "Subpages of this template" link. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'template-pagetype' --> 'template' -- 'module-pagetype' --> 'module' -- 'default-pagetype' --> 'page' -- 'subpages-link-display' --> 'Subpages of this $1' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle if not subjectSpace or not templateTitle then return nil end local pagetype if subjectSpace == 10 then pagetype = message('template-pagetype') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('module-pagetype') else pagetype = message('default-pagetype') end local subpagesLink = makeWikilink( 'Special:PrefixIndex/' .. templateTitle.prefixedText .. '/', message('subpages-link-display', {pagetype}) ) return message('subpages-blurb', {subpagesLink}) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Tracking categories ---------------------------------------------------------------------------- function p.addTrackingCategories(env) --[[ -- Check if {{documentation}} is transcluded on a /doc or /testcases page. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'display-strange-usage-category' --> true -- 'doc-subpage' --> 'doc' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' -- 'strange-usage-category' --> 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage' -- -- /testcases pages in the module namespace are not categorised, as they may have -- {{documentation}} transcluded automatically. --]] local title = env.title local subjectSpace = env.subjectSpace if not title or not subjectSpace then return nil end local subpage = title.subpageText if message('display-strange-usage-category', nil, 'boolean') and ( subpage == message('doc-subpage') or subjectSpace ~= 828 and subpage == message('testcases-subpage') ) then return makeCategoryLink(message('strange-usage-category')) end return '' end return p f5ish3mvec8y5tp5ri4sen2nb65otm0 0 7911 195067 189665 2026-06-26T22:39:29Z Caribiana 8320 wikilink 195067 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | status = LC | fuente status = 2007 | taxon = [[Espesie|Especie]] | sinonimo = *Conocarpus erecta var. erecta *Conocarpus erectus var. sericeus | reino = [[Mata|Plantae]] | division = [[Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Myrtales]] | famia = [[Combretaceae]] | genero = ''Conocarpus'' | c-nomber = ''Conocarpus erectus'' | autor = L. | fecha = 1753 }} '''Fofoti''' (''Conocarpus erectus var. erectus'', '''Botonsio''' na [[Boneiru|Boneiro]], '''Romangel''' na [[Kòrsou|Corsou]], '''Mangel Blancu''' na Boneiro y Corsou)<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=178174|titel=Buttonwood Conocarpus erectus|bezochtdatum=2024-03-03|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> ta un [[espesie|especie]] di mata cu ta pertenece na [[Famia (biologia)|famia]] Combretacea. El a wordo describi pa prome biaha na 1753 pa Carl Linnaeus. == Distribucion y habitat == E especie aki ta crece den region tropical y subtropical rond di mundo. E ta aparece den naturalesa na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ZAKFLORA-1954/page/36/mode/1up|titel=Zakflora: wat in het wild groeit en bloeit op Aruba, Curacao en Bonaire|bezochtdatum=2024-03-03|auteur=[[Frater Arnoldo|A. N. Broeders]]|datum=1954-10|uitgever=Curaçao : Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen|via=archive.org}}</ref> Hopi bes ta bruha e fofoti cu e palo di [[dividivi]], pero nan no ta e mesun mata. == Descripcion == E tin un haltura di 1–8 meter halto, alabes e por crece te na un haltura di 20 meter. ''C. erectus'' tin flor chikito cu un diameter di 1 cm,<ref name=":0" /> geel-berde den color den un forma di un balchi na fin di un taki. E frutanan ta forma, despues di a floria, un balchi maron.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/fofoti.pdf|titel=Fofoti|bezochtdatum=2024-03-03|werk=arubanationalpark.org}}</ref> ''C. erectus'' ta adapta y distribui na un medio ambiente salo, den cercania di awa salo.<ref name=":0" /> ''C. erectus'' no tin wortel den aire, manera un manglo berdadero, pues e tin klier di salo cu ta extrae abundancia di salo for di e mata.<ref name=":1" /> Na Aruba e fofoti ta un di e cuater sorto di mangel (aunke e no ta un mangel autentico) riba e [[Mata protegi na Aruba|lista di mata protegi]]. Na [[Eagle Beach]] tin un fofoti masha conoci y cu ta un bista popular pa saca potret. {{Multiple image | image2 = Conocarpus erectus MHNT.BOT.2025.31.2.jpg | caption2 = Seccion dwars | image1 = Buttonwood - Flickr - pellaea (1).jpg | caption1 = Flor di ''C. erectus'' | image3 = Mangrove tree (Conocarpus erectus) Aruba Eagle Beach (2896882763).jpg | align = center | caption3 = Bista riba fofoti na [[Eagle Beach]], [[Aruba]] | direction = horizontal | total_width = 425 | caption_align = center }} == Mira tambe == * [[Mata protegi na Aruba]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1003537082|titulo=Conocarpus erectus}} {{References}} }} [[Category:Flora]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] b3k8t634xoblxyk4rsfrlgavaagxbmx 0 7967 195089 188791 2026-06-27T09:45:02Z Caribiana 8320 Frater Arnoldo 195089 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|4}} '''23 di aprel''' ta e di 113 [[dia]] di aña (114 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 252 dia pa sera e aña. == A sosodé == * [[1914]] - E promé wega di [[beisbòl]] na Wrigley Field, antes konosí komo Weeghman Park, na [[Chicago]]. * [[1983]] - Riba velt di Winston na [[Santa Cruz]] un bala di polis ta alkansa lider di [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]], [[Betico Croes]], durante un parada di outo promé ku elekshon. == A nase == * [[1889]] - [[Karel Doorman]] (†1942), almirante [[Hulanda|hulandes]]. * [[1906]] - [[Frater Arnoldo]] (†1981), misionero hulandes, dosente, fotógrafo, investigadó i outor botániko. * [[1922]] - [[Boy Ecury]] (†1944), studiante [[aruba]]no, kende tabata luchadó di resistensia durante [[Di Dos Guera Mundial]] na [[Hulanda]] * [[1924]] - [[Adèle Rigaud]] (†1967), feminista, aktivista i polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[1977]] - [[Andruw Jones]], pelotero [[Kòrsou|kurasoleño]]. == A fayesé == == A selebrá/konmemorá == * [[File:Flag of UNESCO.svg|25px]] - [[Dia Mundial di Buki]], na honor di e dia di fayesimentu di [[Miguel de Cervantes|Cervantes]] i dia natalisio di [[William Shakespeare|Shakespeare]] (tur dos dia 23 di aprel [[1616]]). * Dia di San Jorge == Mira tambe == * [[22 di aprel]] * [[24 di aprel]] * [[23 di mart]] * [[23 di mei]] [[Category:Fecha]] [[Category:Aprel]] s68ninjtbw9gw90s4b3ccb8zvtkeo3t 0 8109 195070 144209 2026-06-26T22:44:29Z Caribiana 8320 wikilink 195070 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Taxobox | variante = c | tipo = mata | descripcion = Flor di Shoshori. | reino = ''[[Matanan|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Malpighiales]]'' | famia = ''[[Passifloraceae]]'' | genero = ''[[Passiflora]]'' | c-nomber = ''Passiflora foetida'' | autor = [[Carl Linnaeus|L.]] | fecha = 1753 }} '''Shoshori''' (Kòrsou/Boneiru) o '''Shoshoro''' (Aruba) ta un mata di tera, tipo klimop, ku ta pertenesé na e [[Género (biologia)|genero]] "Passiflora" o fruta di pashon. Su nòmber sientífiko ta ''Passiflora foetida''. E mata tin un distribushon natural na [[Amerika Sentral|Sentro]] i [[Sur Amérika]] i den e área di [[Laman Karibe|Karibe]]. E ta konosí riba e islanan [[Aruba]], [[Kòrsou]], [[Boneiru]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]. Su flor ta blanku, lila i biña kla ku un diameter di 3-4 cm. Su fruta hel ta krese te 3,5 cm i ta wòrdu protehí pa e sumpiñanan entre e blachinan. E ta kontené un pulpa blanku, ku bo por kome. Su sabor ta aromátiko i juicy. == Nòmber == ''Passiflora foetida'' ta loke ta yama na [[hulandes]] ‘passievrucht’ òf ‘markiesa’, [[ingles]] ‘stinking passionflower’, [[portugues]] ‘maracujá’ i na [[spaño]] ‘maracuyá’. Na Sürnam e ta yama ‘snekimarkoesa’ i na Kòrsou e ta konosí tambe komo ‘korona di La Birgen’ o ‘kleistubòm’. == Uzo == Ta usa shoshori komo remedi di tera, entre otro pa mucha chikito ora su bariga ta rijs dor di awa di djente. Tambe ta baña kune ora di sarampi, bruhela o otro grawatamentu, i ta herbé komo bebida pa saka piedra di riñon. <gallery> File:Passiflora foetida.bloem.jpg|Flor File:P.foetida.climb.jpg|Ranka File:P.foetida.leaves.jpg|Blachi File:Passiflora foetida (Dominicaanse republiek).jpg|Blachi di un variedat di [[Republika Dominikano]] File:P foetida bracts.jpg|Blachinan protektor ta rondona e flor File:P foetida fruit.jpg|Fruta rondoná pa sumpiña File:Passiflora foetida fruit (5731498658).jpg|Pulpa blanku di fruta File:Passiflora foetida MHNT.BOT.2009.13.9.jpg|Simia </gallery> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =56242536|titulo=Passiflora foetida}} {{References}} ;Lista di fuente * ''Passiebloemen'', John Vanderplank, 1996, Nationale Collectie Passiflora, ISBN 90-900972-2-8 * ''Passiflora, Passionflowers of the World'', 2004, Torsten Ulmer & John M. MacDougal '' ku pintura di ''Bettina Ulmer, Timber Press, ISBN 0-88192-648-5 * ''Fruits of the Guianan flora'', 1985, Marc G.M. van Roosmalen, Utrecht : Institute of Systematic Botany, Utrecht University; Wageningen : Silvicultural Department of Wageningen Agricultural University ISBN 90-900098-7-6 & ISBN 90-900098-8-4 * ''Arnoldo's zakflora : wat in het wild groeit en bloeit op Aruba, Bonaire en Curaçao'', 2001, [[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]], 3e geheel herz. ed. / bew. door A.S.J. van Proosdij ; ku kooperashon di P. Ketner ... [et al.] ; eindred. P. Ketner, Amsterdam : Natuurwetenschappelijke Studiekring voor het Caraïbisch Gebied; Zutphen : Walburg Pers [distr.], ISBN 90-5730-162-8 * [http://www.hear.org/pier/species/passiflora_foetida.htm Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER): ''Passiflora foetida''] * [http://www.issg.org/database/species/ecology.asp?fr=1&si=341&sts= Global Invasive Species Database: ''Passiflora foetida''] * Grupo Uni Noord, Remedinan di Tera, UNOCA (2010), pag. 24-25 }} [[Category:Flora]] jmptky97p6uamlacc5ty5aha2l35roq 2 8178 195045 193094 2026-06-26T20:04:27Z Caribiana 8320 195045 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Seroe Colorado Community Church]] - [[Museo di bijbel A. van den Doel]] - [[Comunidad Anglicano]] - [[Beth Haim Blenheim]] (aanvullen) - [[Fraters van Tilburg]] - [[Freres de la Salle]] - [[Misa Santa Maria]] - [[Misa Sagrado Curazon]] - --------------- {{Variante|a}} {{infobox edificio|variante= a | nomber = Sero Colorado Community Church | nomber2 = | imagen = Community Church Seroe Colorado (3).jpg | tamaño imagen= 220 | descripcion = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Sero Colorado]] | adres = ''Sero Colorado 244'' | status = activo | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = | capacidad = | estilo = | encarga = | architect = Norman Shirley | funcion_original = misa | funcion_actual = kerki | propietario = | monumento = desde 2016 | monumentnummer = 04-004 }} '''Seroe Colorado Community Church''' of Iglesia Comunitario ta un kerki protestant na [[Sero Colorado]], [[Aruba]]. E ta e di dos edificio religioso di habla Ingles mas bieu na Aruba.<ref name="Jubileum">[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2025-04-05]}</ref> == Historia == E comunidad di Community Church ta data for di 1929. Inicialmente tabata tene sirbishi den cantina di [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] y despues den scol di Lago. Na januari 1939, Capitan Robert Rodger, un di e pioneronan di Lago, a pone e piedra angular di Misa Seroe Colorado. In januari 1939 legde [[Capitan Rodger|captain R. Rodger]] de eerste steen voor de kerk en 30 juli van hetzelfde jaar werd het gebouw officieel in gebruik genomen. De president van de Lago, Lloyd G. Smith, bood het kerkgebouw aan de kerkelijke gemeente aan, gezaghebber Isaac Wagemaker sprak een woord van welkom en ds Paul W. Rishell preekte over het onderwerp 'Our church, its purpose and goal. Schriftlezing en gebed werden verzorgd door ds G.E. Alers van de Protestantse Gemeente in Oranjestad.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642947:mpeg21:a0091|titel=Community Church bestaat een halve eeuw|datum=1989-07-26|bezochtdatum=2023 ]}</ref> == Edificio == De kerk werd gebouwd op het concessieterrein van de [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]], die deze in eigendom had.<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 145</ref> Na januari 1939, Capitan Robert Rodger, un di e pioneronan di Lago, a pone e piedra angular di Misa Seroe Colorado. Arkitecto Norman Shirley a usa piedra di coral di Aruba extenso den e construccion. Seis luna despues e encargo a tuma luga, cu presencia di Gobernador Isaac Wagemaker y Director di Lago Lloyd G. Smith. E bunita lampinan di bròns den e misa ta obra di Jack Schnurr, miéntras ku e firma di G. Maile & Sons di Canterbury, Inglatera, a proveé ​​e bentananan di glas. Na 1945 a kuminsá ku e hardinnan, na 1948 a agregá un anexo na e misa, miéntras ku na 1955 a kuminsá un patio grandi pa akapará e skol di djadumingu.<ref name="Jubileum"/> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat|Seroe Colorado Community Church}} <nowiki> [[Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Seroe Colorado Community Church]] </nowiki> * <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260608.pdf Monumentenfonds Aruba ta celebra 30 aniversario cu enfoke riba futuro di Iglesia Comunitario], BDA (8 di juni 2026)</ref> ---- ‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha Posted on 11/24/2016 5:17 pm AST | Updated on 11/24/2016 8:48 pm AST ORANJESTAD - Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa edificio Sero Colorado 244 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Den e caso aki Land Aruba ta doño di e propiedad aki y concregacion Protestant di Aruba ta e usuario.<ref>{{Citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> In januari 1939 legde Captain Robert Rodger, een van de Lago pioniersi, de eerste steen van de Seroe Colorado kerk. Architect Norman Shirley gebruikte veel Arubaanse koraalsteen bij de bouw. Zes maanden later vond de ingebruikneming plaats, waarbij gezaghebber Isaac Wagemaker en Lago-directeur Lloyd G. Smith aanwezig waren. De mooie bronzen lampen in dc kerk zijn het werk van Jack Schnurr, terwijl de firma G. Maile & Sons te Canterbury, Engeland, de gebrandschilderde ramen verzorgde. In 1945 werd met de aanleg van de tuinen begonnen, in 1948 werd een bijgebouw aan' de kerk toegevoegd, terwijl in 1955 een grote patio de zondagsschool begon te huisvesten. De kerkelijke gemeente dateert van 1929. lAanvankelijk werden kerkdiensten in de Lago-kantine gehouden en later in de Lago-school. De Seroe Colorado kerk is op een na de oudste Engelssprekende kerk op Aruba.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2023 ]}</ref> CON E PROCESO TA BAY Conforme e ordenansa di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Despues di a ricibi e aprobacion di Minister di Cultura a scucha Monumentenraad. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba. PREPARACION DI E MISA Pa por a prepara Sero Colorado 244 su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios lunanan pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Srta. Ichmarah Kock pa su periodo di stage a prepara e descripcion aki pa Monumentenbureau. E despcricion aki ta uno hopi amplio haci. Sero Colorado 244 ta conoci den nos comunidad como ‘Seroe Colorado community church’. E iglesia ta diseña pa e arkitecto Norman Shirley y a wordo construi na 1939 bou encargo di e refineria petrolero ‘Lago’. E murayanan ta traha di palo y cera cu cement. Su balor ta hopi halto pa Aruba. E ta unico pa su balor arkitectonico den estilo Anglo-Americano, uzo di materiaal, ta forma parti di un bario di fabrica, ta forma parti di un compleho, etc. Sero Colorado 244 ta un compleho consistiendo di un iglesia, un cushina, un espacio di encuentro, un plaza y un hardin hopi grandi. Lamentabelmente no tur tereno ta midi ainda pa proteha full e compleho. Peticion ta cerca e Minister di Infrastructura pa e tereno di e sala di encuentro y e hardin lo wordo midi pa complementa e proteccion. Pero awo e mas importante cu ta e iglesia y e cushina y plaza a wordo indica awo como monumento proteha. E edificio monumental ta cay den categoria A y ta e categoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ ta stipula tur e reglanan con tin cu anda cu monumento. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ version di 10 juni 2016 a wordo aproba dor di ex Minister di Cultura, sr. Otmar Oduber riba 8 di september 2016. Sero Colorado 244 lo bira e di 36 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. {{Appendix]} {{Multiple image | total_width = 360 | border = infobox | align = center | footer_align= center | image2 = Community Church Seroe Colorado (6).jpg | caption2 = Zij-aangezicht van de Seroe Colorado Gemeenschapskerk | image1 = | caption1 = | image3 = | footer = }} {{Appendix}} [[Category:Aruba]] [[Category:Arkitektura religioso]] [[Category:Monumento protehí]] ----------------------- == Kleine Protestantse Kerk == 1845-1846 KERK voor de protestantse gemeente van Aruba. De kerk is gebouwd in een ambachtelijke-traditionele bouwtrant en is vrijstaand gelegen. Dit oudste kerkgebouw van Aruba werd gebouwd op de fundamenten van een huis van de familie Arends. Het later aangekochte huis van Arends werd tot woning en kerklokaal ingericht en op 25 augustus 1822 werd daar de eerste dienst gehouden, toen de Protestantse Gemeente werd gesticht. In één van de dakvensters werd een luiklok opgehangen. Wegens bouwvalligheid en gebrek aan ruimte werd in 1845 de oude kerk afgebroken. De kerk aan de Wilhelminastraat, ook De kerk aan de Baai genoemd, werd op 15 februari 1846 ingewijd door ds. A. Meyer van Curaçao. De oude klok brak tijdens het transport. In mei 1856 werd voor de nieuwe klok dat in Coro werd gekocht, op het dak een klokkenstoel geplaatst, bijgenaamd “de duiventil”. In 1867 werd de toren gebouwd en “de duiventil” verdween van het dak De oude kerk heeft tot 1950 dienstgedaan en werd in 1988-1994 gerestaureerd, waarbij getracht werd de 19de-eeuwse situatie te hervinden. De preekstoel, het doophek, de balustrade langs het balkon en de lijsten om de wandborden zijn in 1994 gemaakt. Zowel het orgel als de luchters als de dakpannen zijn uit Nederland afkomstig. Op de kansel bevindt zich een houtsnijwerk van de Barmhartige Samaritaan; deze is vervaardigd door een Indonesische kunstenaar. De oude protestantse kerk doet thans dienst voor tentoonstellingen en muziekuitvoeringen.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-005645/mode/1up?q=monumentenbureau Kleine Protestantse Kerk] Paseo Monumental</ref> ------------------------ '''Museo di bijbel A. van den Doel''' ta un museo den Kerki Protestant na Oranjestad, Aruba. == Coleccion == E coleccionnan di Museo di Bijbel A. van den Doel ta inclui bijbelnan bieu, obranan di arte y otro obhetonan religioso. E ta haya su nomber for di [[Anthonie van den Doel]], domi na Aruba di 1985 te 1990?. fr.wiki Het A. van den Doel Bijbelmuseum bevindt zich in de oude protestantse kerk. De collectie bestaat uit oude bijbels, kunstwerken, en andere religieuze objecten. Het is vernoemd naar Anthonie van den Doel, de dominee van de kerk van 1983 tot 2001.[8][9] ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} E '''Comunidad Anglikano''' ([[ingles]]: ''Anglican Communion'') ta e asosiashon internashonal di iglesianan Anglicano nacional y regional den comunion completu cu Iglesia di Inglatera, considerá como e iglesia materno, y cu su primate principal, e Arzobispu di Canterbury. Cu e iglesianan ta den pleno komunion ku otro idealmente ta nifiká ku nan ta bai di akuerdo riba doktrinanan esensial i ku kada anglikano por partisipá den e bida religioso di kada iglesia. Komo ku kada iglesia nashonal òf regional tin outonomia kompleto, no tin un solo Iglesia Anglikano universal. P’esei e Arzobispu di Canterbury no tin outoridat formal pafó di su propio hurisdikshon, pero ta wòrdu rekonosé komo un lider simbóliko di e Komunion Anglikano. Ku un kalkulashon di 80 mion miembro rònt mundu, e Comunidad Anglicano ta e di tres comunida cristian mas grandi na mundo, despues di Iglesia Katóliko Romano i e Iglesianan Ortodoks Oriental. Algun iglesia nashonal ku ta miembro di e Komunion Anglikano tin “Anglikano” den nan nòmber, miéntras ku otro iglesianan, manera Iglesia di Irlanda, e Iglesia Episkopal Eskoses i Merikano, tin un nòmber diferente. E Komunion Anglikano ta mira su mes komo tantu Katóliko komo Reformá. Segun algun, e komunidat ta representá un katolisismo no-papal, miéntras ku segun otronan e ta un tipo di protestantismo sin un figura dominante, lider manera Luther, Knox, Calvin, Zwingli òf Wesley. Algun provinsia ta wòrdu konsiderá liberal, miéntras ku otronan ta (hopi) konservativo. Na yanüari 2016, e Iglesia Episkopal di Merka a wòrdu suspendé pa tres aña debí na e aseptashon di matrimonio di mesun sekso di e iglesia ei.[1] Provinsianan Mapa di mundu ku ta mustra e provinsianan di e Komunion Anglikano (blou). E mapa tambe ta mustra e iglesianan ku ta den pleno komunion ku e komunidat: e iglesianan nórdiko luterano di e komunidat Porvoo (bèrdè) i e Union Katóliko bieu di Utrecht (kòrá). Tur 38 provinsia eklesiástiko di e Komunion Anglikano ta outónomo. Nan tin nan propio primasia i gobernashon. Tin bia e ta konserní iglesianan nashonal, pero tambe tin provinsia ku ta kubri vários pais. ---------------- Den e área di e Gemenebest tabata e ròl di e bisdom zo belangrijk ku den desaroyo di estado di atministrativo afdeling gebaseerd ta op de parochies (previous parochie districts). dependiente de la Iglesia en la Provincia de las Indias Occidentales. Fue erigida en 1842 como Diócesis de Antigua y las Islas de Sotavento al dividirse la Diócesis de Barbados. Su jurisdicción abarca los territorios de Antigua y Barbuda, Aruba, Dominica, Montserrat, Saba, San Cristóbal y Nieves y San Martín. Su sede se encuentra en la Catedral de San Juan el Teólogo en Saint John's, Antigua, y su actual titular es Errol Brooks. fr.wiki: Het bisdom Noordoost-Caribisch gebied en Aruba is een rechtsgebied van de Anglicaanse gemeenschap onder de Kerk in de provincie West-Indië. Het werd in 1842 opgericht als het Bisdom van Antigua en de Benedenwindse Eilanden toen het Bisdom Barbados werd opgedeeld. Haar rechtsgebied omvat het grondgebied van Antigua en Barbuda, Aruba, Dominica, Montserrat, Saba, St. Kitts en Nevis en St. Martin. De zetel is gevestigd in de kathedraal van St. John the Theologian in Saint John's, Antigua, en de huidige ambtsdrager is Errol Brooks. Diocese of Antigua and the Leeward Islands --------------------- == Beth Haim == (aanvullin) [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029793 De oude Joodse begraafplaats Beth Haim, op de achtergrond de raffinaderijen van Shell Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Beth Haim ku refineria Isla den fondo]] '''Beth Haim''' (na [[hebreo]]: 'Kas di Bida') ta un cementerio portugues-israelita (sefardí) na [[Kòrsou]], situá na banda nort-west di [[Schottegat]], den e asina yamá "Kwartier Hudiu". El a wòrdu konsakrá ront 1656 i tin aproksimadamente 5,000 graf, di kua mas òf ménos mitar ku nan inskripshon, monmumentonan òf arte funerario aun visibel. E cemeterio di Beth Haim ta e cementerio hudiu mas bieu di Kòrsou i den [[Amérika|kontinente merikano]], i esun mas bieu den kontinente merikano ku a keda kontinuamente den uso pa entiero pa mas ku tresshen aña te aña 1960. Beth Haim (Hebreo pa 'House of Life') ta un cementerio portugues-Israelita (Sephardic) na Ouderkerk na Amstel, na sur di Amsterdam. E cementerio di Beth Haim ta e cementerio hudiu mas bieu di Hulanda. Den total tin mas o menos 28.000 hende dera, entre nan practicamente henter e top social di e municipio Sefardische di Amsterdam. == Historia == Beth Haim ta un antiguo cementerio hudiu na [[Kòrsou]] den muraya ku a keda renobá na banda nort-wes di Schottegat, inaugurá serka di 1656 den e asina yamá "Kwartier Hudiu", awendia klemá entre e plantashonnan Bleinheim, De Hoop i Gasparitu pertenesé na Shell Curaçao N.V., ku a wòrdu ampliá na mas ku 1 ha dor di eksplikashon na 1726, 1750, 1800, 1822 i 1879. Beth Haim tabata e úniko cementerio hudiu na e lugá te na e fundacion di un cementerio separá na 1864 pa e Komunidat Israelita Reformá Hulandes, ku na 1880 a wòrdu ehekutá pa un cementerio situá banda di e último na Seru Altena. E cementerio ta goza di un gran fama pa e hopi graf di marmol sculptura ainda presente, cu mayoria biaha a wordo pidi na Amsterdam, pero for di comienso di siglo 19 tambe a wordo fabrica na e sitio of a wordo importa for di Genoa. E graf mas bieu ku a keda registrá ta di leudith Nunes Da Fonseca, ku data di 1668 (òf kisas 1662). Na e graf historico aki tin mas di 5000 graf, algun di nan ta provisto di matsevoth (tombstones), cu ta forma ehempelnan raro y bunita di arte di graf (tipico di cementerionan Sephardic-Hudiu) cu hopi biaha ta contene scenes biblico inspirado den e nomber di e morto.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Beth Haim Letter A t/m D], Encyclopedie van Curacao</ref> Komo ku e huma ku ta kontené sírfelu for di e refineria di petroleo den direkshon di Kòrsou ta hopi dañino pa hopi di e figuranan, e Stichting Monumentenzorg Curaçao a hasi algun di e figuranan prinsipal den e último añanan pa arkitekto S. Alexenko. (Wak tambe @: Cemetery, Israeli) Beth Haim Bleinheim semeterio ta situá serka di e lugá kaminda e hudiunan a keda establesé na Kòrsou na 1651, despues di a hui for di Amsterdam despues di a hui for di Inkisishon riba e Penisula Iberiko i a fundá e komunidat Mikvé Israel. Tin aproksimadamente 5,000 graf ku ta situá na Bleinheim, di kua mas òf ménos mitar ta visibel ku monumentonan, miéntras ku di otronan e inskripshonnan òf arte funerario a deteriorá kompletamente. Beth Haim Bleinheim ta e cementerio hudiu mas bieu den Merka, i e cementerio hudiu mas bieu den Merka, ku a keda uzá kontinuamente pa entiero pa mas ku tresshentu aña i te na añanan 1960. == Link eksterno == * [https://bethhaimcuracao.org/ Wèpsait ofisial] == Literatura == * I.S. Emmanuel, ''Precious Stones of the Jews of Curaçao'', Curaçaon Jewry 1656-1957 (1957); * M. D. Ozinga, ''De monumenten van Curaçao in woord en beeld'' (1959); * Verslagen der Stichting Monumentenzorg Curaçao. {{Appendix}} Kort na de vestiging van de eerste Joden op Curaçao, stichtten zij - in 1659 - een eigen begraafplaats, genaamd Beth Haim, huis des levens. Deze naam refereert aan het joodse geloof in de onsterfelijkheid van de ziel. De meeste van de in oorsprong Spaanse en Portugese - ofwel sefardische - joden die naar Curaçao emigreerden, kwamen uit de rond 1600 gevormde joodse gemeente in Amsterdam. Behalve zijn naam heeft Beth Haim veel gemeen met de oudste, Amsterdamse joodse begraafplaats: Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel. Beide begraafplaatsen bewaren een zeer waardevolle collectie grafmonumenten, met name uit de 17e en 18e eeuw.<ref>[https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/curacao.html Curacao - Beth Haim], 25 februari 2015</ref> In 1916 vestigde de Shell zich op Curaçao. Beth Haim raakte ingekapseld in het raffinaderijcomplex. Na eeuwen van ontwikkeling en verrijking diende zich het verval aan. Veel fundamenten waren onderhevig aan erosie. Monumenten lagen niet meer goed op hun plaats of waren door zand bedekt. In 1930 zijn de meeste grafzerken op collectieve, betonnen 'sokkels' geplaatst. In 1939-1941 inventariseerde I.S. Emmanuel de circa 2500 grafmonumenten die Beth Haim telt. In 1957 publiceerde hij zijn onderzoek 'Precious Stones of the Jews of Curaçao'. Emmanuel constateerde een verontrustende achteruitgang van de grafmonumenten. Grafteksten werden onleesbaar en de gebeeldhouwde voorstellingen verloren hun detaillering. De oorzaak van het verval ligt in de specifieke klimaatsinvloeden op Beth Haim, mogelijk (sterk) verergerd door de milieuvervuiling. Ondanks de onder meer door Charles Gomes Casseres geïniteerde onderzoeken heeft een realistische oplossing om het tij te keren zich nog niet aangediend. Emmanuel's inventarisatie blijkt inmiddels van onschatbare waarde. Door middel van zijn onderzoek bleef veel informatie die de grafstenen in tekst en beeld bevatten voor ons behouden.<ref>[https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/curacao.html Curacao - Beth Haim], 25 februari 2015</ref> ------------- [[File:Fraters van Tilburg bij vuurtoren California.jpg|thumb|Fraters van Tilburg na Westpunt, [[Aruba]]]] '''Fraters van Tilburg''' of '''Frèrenan di Tilburg''' (ofisialmente '''Congregatie van Onze Lieve Vrouw, Moeder van Barmhartigheid''', ([[Latijn]]: ''Congregatio Fratrum Beatae Mariae Virginis Matris Misericordiae'', of korter: ''Congregatio Matris Misericordiae'', afkorting C.M.M.), ta un kongregashon katoliko di frater di [[Hulanda]]. E kongregashon ta spesialmente konosi pa su rol den enseñansa spesial. is een [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] [[congregatie (kloostergemeenschap)|broedercongregatie]]. De congregatie is vooral bekend om haar rol in het ([[Speciaal onderwijs|speciaal]]) [[onderwijs]]. == Historia == Deze congregatie werd in 1844 opgericht in 's-Hertogenbosch door [[Monseigneur]] [[Joannes Zwijsen]] (1794-1877), toen [[Coadjutor|bisschop-coadjutor]] van het [[bisdom 's-Hertogenbosch]]. De congregatie houdt zich bezig met onderwijs en opvoeding van doven, blinden, wezen en verlaten kinderen, en verder met verpleging en [[Missie (Katholieke Kerk)|missiewerk]]. In [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] vestigden de fraters van Tilburg zich op tientallen plaatsen, speciaal in Noord-Brabant, waar zij met name scholen oprichtten voor katholiek onderwijs aan jongens, zoals bijvoorbeeld in [[Deurne (Nederlandse plaats)|Deurne]] aan de ''Visser''. In [[België (hoofdbetekenis)|België]] waren er lange tijd vestigingen in [[Maaseik]], [[Zonhoven]], [[Hasselt (België)|Hasselt]], [[Lanaken]] en [[Houthalen]]. Thans is er nog één verblijfplaats voor de resterende Fraters van Tilburg, namelijk in Zonhoven. [[File:Werkplaats, frater met jongeren - BNA-DIG-HARTOG-ALBUM-CURACAO-030.jpg|thumb|250px|Tayer pa hoben na [[Kòrsou]] (entre 1900 i 1920)]] === Islanan ABC === * op 13 november 1886 vestigden de eerste fraters zich op Curacao, op initiatief van Mgr. Ferdinand Kieckens. In 1995 vertrokken de laatst fraters voorgoed van het eiland nadat reeds in de jaren 80 sprake was van afbouw. Ze hebben een erfgoed achtergelaten in onderwijs, vrkennerij, muziek, sport, kerken en internaten. O.a. hebben ze opgericht de katholieke voetbalclubs, Jong Holland, Sithoc, Scherpenheuvel, Didi en Canisius Boys.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644865:mpeg21:a0123 Fraters van Tilburg nemen zondag voetballend afscheid], [[Amigoe]] (17 di november 1995)</ref> * op 17 december 1914 vestigden zich op Bonaire de eerste fraters, t.w. frater Maxentius, Majella en Conradus.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642602:mpeg21:a0164 Jubileum Fraters van Tilburg], [[Amigoe]] (21 di desèmber 1989)</ref> * schoolplein in Kralendijk naast de kerk in 1986 vernoemd ''Plasa di Fraternan di Tilburg'' pa e selebrashon di presensia di 100 ana.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641868:mpeg21:a0102 Bonaire viert eeuwfeest Frater van Tilburg], [[Amigoe]] (25 di november 1986)</ref> Na 1991 a devela un estatua riba e plasa na nan honor. * op de Antillen waren de fraters niet alleen actief in het onderwijs maar ook betrokken bij sociale en educatieve verenigingen. * 1986: ter gelegenheid van het eeuwfeest werd een speciale postzegel uitgegeven. * St. Thomas College aan de Roodeweg in Otrobanda op Curacao was tot 1970 tevens fraterhuis. * Plein voor St. Thomas College ook omgedoopt tot Plasa di Fraternan di Tilburg bij het eeuwfeest in 1986. * drukkerij Scherpenheuvel * kinderbescherming/jeugdzorg/moeilijk opvoedbare jongens/weesjongens: opgericht voogdijgesticht en klooster Scherpenheuvel, instituut San Fernando-internaat (1959) op Soto, * Aruba: 1915 eerste katholieke jongensschool opgericht; St. Dominicuscollege ------ De fraters van Tilburg zijn voor het eerst in november 1886 op Curacao gekomen nadat Mgr. Niewindt, reeds vanaf 1857 de oprichter van de congregatie, Mgr. Zwijsen had bestookt met verzoeken om fraters naar Curacao te sturen. Als de laatste fraters straks vertrokken zijn, hebben er in totaal 193 fraters op Curacao gewerkt. Twee van hen waren Antilliaan. Op Bonaire zijn de fraters in 1913 begonnen. Afgelopen vrijdag zijn de laatste drie aldaar vertrokken naar Nederland. Op Aruba hebben de fraters van Tilburg gezeten van 1913 tot 1937, waarna de Salesianen het overnamen. De fraters zijn met twee soorten onderwijs begonnen. Betaald onderwijs in het Spaans voor kinderen van gezinnen uit Venezuela, Puerto Rico en Santo Domingo en gratis onderwijs voor de jongens van Curasao. Ook hebben de fraters weeshuizen opgezet, ambachtsscholen en jeugdbewegingen en ze hebben lesmethodes geschreven zoals Zonnig Nederlands en Nos Patria.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644965:mpeg21:a0071 Laatste fraters Tilburg vertrekken december], [[Amigoe]] (10 oktober 1995)</ref> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64583172|titulo=Tilburg University}} {{References}} }} [[Category:Universidat]] [[Category:Hulanda]] ----------------------- '''Freres de la Salle''' ta un kongregashon katoliko di frater di [[Hulanda]]. E kongregashon ta spesialmente konosi pa su rol den enseñansa spesial. == Historia == Manera ta conoci, den siglo pasa e Freres de la Salle a lanta y duna enseñanza na diferente scol di mucha homber na Aruba. Diferente di e grandinan masculino ta recorda diferente experiencia di e añanan aki. Cerca nan tambe ta conoci e cantidad di tempo cu e Frèrenan a inverti na e guia y formacion di nos hobennan pafo di oranan di scol. Nan tabata e fundado di diferente club di deporte cu te ainda ta existi y ta activo. Tambe riba tereno cultural nan tabata activo.<ref>[https://24ora.com/stichting-huize-de-la-salle-lo-honra-freres-de-la-salle-cun-monumento-buki-conmemorativo-y-documental/ Stichting Huize de la Salle lo honra Frères de la Salle cu’n monumento, buki conmemorativo y documental], [[24ora]] (19 di januari 2026)</ref> Hopi di nos ta recorda e añanan glorioso di “De Trupialen” cu bao di guia di Frère Alexius a entretene grandi y chikito cu nan canto y teatro. For di comienso di 1937 te cu mei 2000, Frère de la Salle a forma parti di nos comunidad Arubiano y nan herencia y impacto tabata grandi. Sinembargo mientras e añanan ta progresando e recuerdo y impacto di e Frèrenan ta bira vago den nos memoria. For di punto di bista historico e ta bale la pena pa mantene den nos memoria, nan trabao incondicional sin propio interes den nos comunidad. Nan ta merece un luga di honor riba nos isla. Na januari 2025 un grupo di persona cu un sentimento nostalgico y di gratitud a lanta cu e idea pa conserva e memoria di nan impacto incondicional pa futuro y a lanta Grupo di Proyecto Frère de la Salle. Grupo di Proyecto Frère de la Salle a dicidi pa realisa un proyecto consistiendo di tres parti esta construccion di un monumento; publicacion di un buki di conmemoracion y produci un documentario di nan trabao na Aruba. Pa realisa esaki ta puntra e cooperacion y participacion di ex alumnonan. E intencion ta pa realisa tur e tres sub-proyectonan ariba menciona pa 2027, e aña cu lo e ta 90 aña pasa cu e prome Frère a yega Aruba. Pa e realisacion di e proyecto aki obviamente lo mester placa. E suma presupuesta ta Afl. 495.000,00. --------------------- {{Noindex}} {{Infobox kerk | naam = Heilige-Mariakerk | afbeelding = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029109 De Rooms-katholieke kerk in Santa Cruz Santa Cruz Boy Lawson (Fotograaf).jpg | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Santa Cruz (Aruba)|Santa Cruz]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = Heilige Maria | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | extra portaal = Cariben }} '''Heilige-Mariakerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Santa Maria) is een kerkgebouw in het district [[Santa Cruz (Aruba)|Santa Cruz]] in [[Aruba]]. Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> Bestand:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-007.jpg|Interieur van de Santa Mariakerk te Santa Cruz (1907) </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat||Heilige-Mariakerk}} {{Coor title dms|12|57|21|N|70|3|33|W|scale:1563_region:AW}} check! <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Theresia]] </nowiki> Maar hij ondernam nog groter werk. Hij bouwde een geheel nieuwe kerk in Santa Cruz. Reeds jaren tevoren had de Zeereerwaarde Heer Schermer van het Gouvernement een concessie gekregen van een stuk cjrond aldaar voor een kerk, school en pastorie. Een absolute noodzaak. Er woonden daar veel mensen en de afstand van Oranjestad was groot. Pater Paulus bouwde daar een kerk, zonder één cent steun van de Missie, noch van het Gouvernement. Zelf moest hij het geld bijeen bedelen. Zelf trok hij er dagelijks op uit om de mensen aan te sporen stenen te graven en ze te bestemder plaatse te brengen, zelf bouwde hij mee — als oud timmerman had hij verstand van het vak — zelf hield hij voortdurend toezicht. Zijn moeite werd beloond, want na zes weken stond er een pracht van een kerk — van 70 voet lang met stenen muur en een dak van maïsstokken. En toen de kerk klaar was en alles betaald, bleef er nog een saldo van ruim drie gulden over. Zo kreeg Santa Cruz zijn eerste kerk in 1853. Zij werd toegewijd aan de Onbevlekte Ontvangenis van Maria.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987249:mpeg21:a0035 Santa Cruz], Amigoe, 18 september 1942</ref> ---- De eerste Arubaanse pater die bisschop werd was Lewis van der Veen Zeppenfeldt. Hij was een Dominicaanse pater die tussen beide wereldoorlogen als pastoor had gewerkt in Santa Cruz en Oranjestad. In 1948 werd pater Zeppenfeldt tot apostolisch vicaris en daarna tot titulair bisschop gewijd (toen het bisdom nog in oprichting was) in de Santa Ana Basiliek op Curaçao. Hij heeft op Aruba de parochies van Paradera en Brasil opgericht en de kerken daar ingewijd. Ook begon hij met het plannen van de parochie Dakota. Hij ging eind 1956 met emiraat en overleed een half jaar later. Op 1 mei 1963 was het de eigenlijke datum, dat het 100 jaar geleden was, dat pastoor Henricus Johannes de Vries als eerste pastoor van Santa Cruz zijn werkzaamheden begon en de zusters van de congregatie van Roosendaal met ds eerste school. <ref>Kleuterschool als aandenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-12-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469835:mpeg21:p006</ref> ------- {{Infobox kerk | naam = Heilig-Hartkerk | afbeelding = Rooms-Katholieke kerk - 20651933 - RCE.jpg | onderschrift = Gesloopte Heilig-Hartkerk te Savaneta uit 1966 | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Savaneta]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = Heilig-Hart | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | afbeelding2 = BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-005.jpg | onderschrift2 = Heilig-Hartkerk omstreeks 1903 | extra portaal = Cariben }} '''Heilig-Hartkerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Sagrado Curazon) is een kerkgebouw in Savaneta, [[Aruba]]. Informatie over periode rond 1900<ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403219:mpeg21:a0051|titel=Het kerkelijk leven aan de Commandeursbaai|werk=[[Amigoe]]|datum=31 maart 1950|bezochtdatum=31 oktober 2020}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987757:mpeg21:a0034|titel=Parochie van Savoneta in het goud|datum17 november 1950|bezochtdatum=31 oktober 2020}}</ref> Religie in Savaneta<ref>[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n103/mode/1up?q=patin+pret&view=theater Historia di Savaneta]</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * <nowiki>{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=|oldid=173471830|datum=20201014}}</nowiki> {{References}} }} {{Commonscat||Heilig-Hartkerk}} <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba]] </nowiki> ---- Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. *(Adolf (Dufi) Kock: Historia di Savaneta) Een van de centrale personen van Las Violetas was Pancracia Ras, die sinds 1934 huishoudster was op de pastorie. Veertig jaar lang diende ze onder tien pastoors en was ze kosteres van de Heilig Hart kerk van Savaneta. Voor de bevolking van Savaneta ontplooide Pancracia Ras veel activiteiten op het terrein van cultuur en ontspanning. Ze gaf ook leiding aan de meisjesgroep, Las violetas, die met hun toneeluitvoeringen en feestavonden met dans en zang veel hebben bijgedragen tot de culturele vorming en ontspanning van de bevolking.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-6/ 100 jaar Arubaans toneel (6)], Wim Rutgers</ref> ------ == Sint-Theresakerk (Aruba) == {{Infobox kerk | naam = Sint-Theresakerk | afbeelding = Santa Teresiakerk, Bernhardstraat.JPG | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = 1935-1936 | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = [[Theresia van Lisieux]] | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | extra portaal = Cariben }} '''Sint-Theresiakerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Santa Theresa of kortweg Theresita) is een rooms-katholiek kerkgebouw in de op een na grootste plaats op [[Aruba]], [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]], gelegen aan de Bernardstraat. In 1950 werden in de vensters van de kerkhal de houten shutterramen vervangen door glas-in-loodramen vervaardigd door het atelier [[Frans Balendong]].<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 135</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029616 Sint Theresiakerk aan de Bernhard Straat in Sint Nicolaas Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|Sint-Theresiakerk gezien vanaf de Bernardstraat (1964) Saint Theresa Church Aruba 21 32 34 753000.jpeg|Interieur en altaar </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat||Sint-Theresakerk}} <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Theresia]] </nowiki> ---- Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. voobeeld: De '''Sint-Theresiakerk''' is een rooms-katholiek kerkgebouw in de West-Vlaamse plaats [[Wevelgem]], gelegen aan ''Menenstraat'' 460. ==Geschiedenis== De kerk werd in 1960-1962 gebouwd naar ontwerp van [[Luc Allaert]] voor de, ver ten westen van de kom van Wevelgem gelegen, ''Vogelwijk''. ==Gebouw== Het betreft een driebeukig bakstenen gebouw waarvan het koor naar het noorden is gericht. De voorgevel heeft een neobarok portaal en de toren heeft een [[helmdak]]. De kerk is gebouwd in een historiserende, naar de neobarok neigende, stijl. -------- {{Infobox kerk | naam = Seroe Colorado Gemeenschapskerk | afbeelding = Community Church Seroe Colorado (3).jpg | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Seroe Colorado]] | denominatie = | bouwjaar = 1939 | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = | begraafplaats = | monumentstatus = vanaf 2016 | monumentnummer = 04-004 | stijlperiode = | architect = Norman Shirley | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = | bisdom = | extra portaal = Cariben }} '''Seroe Colorado Gemeenschapskerk''' of Seroe Colorado Community Church is een kerkgebouw in [[Seroe Colorado]], [[Aruba]]. [[Bestand:Community Church Seroe Colorado (6).jpg|thumb|Zij-aangezicht van de Seroe Colorado Gemeenschapskerk]] De kerk werd gebouwd op het concessieterrein van de [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]], die deze in eigendom had.<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 145</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat|Seroe Colorado Community Church}} <nowiki> [[Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Seroe Colorado Community Church]] </nowiki> ---- In januari 1939 legde captain R. Rodger de eerste steen voor de kerk en 30 juli van hetzelfde jaar werd het gebouw officieel in gebruik genomen. De president van de Lago, Lloyd G. Smith, bood het kerkgebouw aan de kerkelijke gemeente aan, gezaghebber Isaac Wagemaker sprak een woord van welkom en ds Paul W. Rishell preekte over het onderwerp 'Our church, its purpose and goal. Schriftlezing en gebed werden verzorgd door ds G.E. Alers van de Protestantse Gemeente in Oranjestad.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642947:mpeg21:a0091|titel=Community Church bestaat een halve eeuw|datum=1989-07-26|bezochtdatum=2023 ]}</ref> ‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha Posted on 11/24/2016 5:17 pm AST | Updated on 11/24/2016 8:48 pm AST ORANJESTAD - Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa edificio Sero Colorado 244 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Den e caso aki Land Aruba ta doño di e propiedad aki y concregacion Protestant di Aruba ta e usuario.<ref>{{Citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> In januari 1939 legde Captain Robert Rodger, een van de Lago pioniersi, de eerste steen van de Seroe Colorado kerk. Architect Norman Shirley gebruikte veel Arubaanse koraalsteen bij de bouw. Zes maanden later vond de ingebruikneming plaats, waarbij gezaghebber Isaac Wagemaker en Lago-directeur Lloyd G. Smith aanwezig waren. De mooie bronzen lampen in dc kerk zijn het werk van Jack Schnurr, terwijl de ifirma G. Maile & Sons te Canterbury, Engeland, de gebrandschilderde ramen verzorgde. In 1945 werd met de aanleg van de tuinen begonnen, in 1948 werd een bijgebouw aan' de kerk toegevoegd, terwijl in 1955 een grote patio de zondagsschool begon te huisvesten. De kerkelijke gemeente dateert van 1929. lAanvankelijk werden kerkdiensten in de Lago-kantine gehouden en later in de Lago-school. De Seroe Colorado kerk is op een na de oudste Engelssprekende kerk op Aruba.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2023 ]}</ref> CON E PROCESO TA BAY Conforme e ordenansa di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Despues di a ricibi e aprobacion di Minister di Cultura a scucha Monumentenraad. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba. PREPARACION DI E MISA Pa por a prepara Sero Colorado 244 su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios lunanan pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Srta. Ichmarah Kock pa su periodo di stage a prepara e descripcion aki pa Monumentenbureau. E despcricion aki ta uno hopi amplio haci. Sero Colorado 244 ta conoci den nos comunidad como ‘Seroe Colorado community church’. E iglesia ta diseña pa e arkitecto Norman Shirley y a wordo construi na 1939 bou encargo di e refineria petrolero ‘Lago’. E murayanan ta traha di palo y cera cu cement. Su balor ta hopi halto pa Aruba. E ta unico pa su balor arkitectonico den estilo Anglo-Americano, uzo di materiaal, ta forma parti di un bario di fabrica, ta forma parti di un compleho, etc. Sero Colorado 244 ta un compleho consistiendo di un iglesia, un cushina, un espacio di encuentro, un plaza y un hardin hopi grandi. Lamentabelmente no tur tereno ta midi ainda pa proteha full e compleho. Peticion ta cerca e Minister di Infrastructura pa e tereno di e sala di encuentro y e hardin lo wordo midi pa complementa e proteccion. Pero awo e mas importante cu ta e iglesia y e cushina y plaza a wordo indica awo como monumento proteha. E edificio monumental ta cay den categoria A y ta e categoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ ta stipula tur e reglanan con tin cu anda cu monumento. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ version di 10 juni 2016 a wordo aproba dor di ex Minister di Cultura, sr. Otmar Oduber riba 8 di september 2016. Sero Colorado 244 lo bira e di 36 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. {{Appendix]} 2cufura3gylz4mxnrw7zat7q10g3s2s 195046 195045 2026-06-26T20:17:36Z Caribiana 8320 195046 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Seroe Colorado Community Church]] - [[Museo di bijbel A. van den Doel]] - [[Comunidad Anglicano]] - [[Beth Haim Blenheim]] (aanvullen) - [[Fraters van Tilburg]] - [[Freres de la Salle]] - [[Misa Santa Maria]] - [[Misa Sagrado Curazon]] - --------------- {{Variante|a}} {{infobox edificio|variante= a | nomber = Sero Colorado Community Church | nomber2 = | imagen = Community Church Seroe Colorado (3).jpg | tamaño imagen= 220 | descripcion = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Sero Colorado]] | adres = ''Sero Colorado 244'' | status = activo | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = | capacidad = | estilo = | encarga = | architect = Norman Shirley | funcion_original = misa | funcion_actual = kerki | propietario = | monumento = desde 2016 | monumentnummer = 04-004 }} '''Seroe Colorado Community Church''' of Iglesia Comunitario ta un kerki protestant na [[Sero Colorado]], [[Aruba]]. E ta e di dos edificio religioso di habla Ingles mas bieu na Aruba.<ref name="Jubileum">[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2025-04-05]}</ref> == Historia == E comunidad di Community Church ta data for di 1929. Inicialmente tabata tene sirbishi den cantina di [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] y despues den scol di Lago. Na januari 1939, Capitan Robert Rodger, un di e pioneronan di Lago, a pone e piedra angular di Misa Seroe Colorado. In januari 1939 legde [[Capitan Rodger|captain R. Rodger]] de eerste steen voor de kerk en 30 juli van hetzelfde jaar werd het gebouw officieel in gebruik genomen. De president van de Lago, Lloyd G. Smith, bood het kerkgebouw aan de kerkelijke gemeente aan, gezaghebber Isaac Wagemaker sprak een woord van welkom en ds Paul W. Rishell preekte over het onderwerp 'Our church, its purpose and goal. Schriftlezing en gebed werden verzorgd door ds G.E. Alers van de Protestantse Gemeente in Oranjestad.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642947:mpeg21:a0091|titel=Community Church bestaat een halve eeuw|datum=1989-07-26|bezochtdatum=2023 ]}</ref> == Edificio == De kerk werd gebouwd op het concessieterrein van de [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]], die deze in eigendom had.<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 145</ref> Na januari 1939, Capitan Robert Rodger, un di e pioneronan di Lago, a pone e piedra angular di Misa Seroe Colorado. Arkitecto Norman Shirley a usa piedra di coral di Aruba extenso den e construccion. Seis luna despues e encargo a tuma luga, cu presencia di Gobernador Isaac Wagemaker y Director di Lago Lloyd G. Smith. E bunita lampinan di bròns den e misa ta obra di Jack Schnurr, miéntras ku e firma di G. Maile & Sons di Canterbury, Inglatera, a proveé ​​e bentananan di glas. Na 1945 a kuminsá ku e hardinnan, na 1948 a agregá un anexo na e misa, miéntras ku na 1955 a kuminsá un patio grandi pa akapará e skol di djadumingu.<ref name="Jubileum"/> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat|Seroe Colorado Community Church}} <nowiki> [[Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Seroe Colorado Community Church]] </nowiki> * <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260608.pdf Monumentenfonds Aruba ta celebra 30 aniversario cu enfoke riba futuro di Iglesia Comunitario], BDA (8 di juni 2026)</ref> ---- ‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha Posted on 11/24/2016 5:17 pm AST | Updated on 11/24/2016 8:48 pm AST ORANJESTAD - Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa edificio Sero Colorado 244 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Den e caso aki Land Aruba ta doño di e propiedad aki y concregacion Protestant di Aruba ta e usuario.<ref>{{Citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> In januari 1939 legde Captain Robert Rodger, een van de Lago pioniersi, de eerste steen van de Seroe Colorado kerk. Architect Norman Shirley gebruikte veel Arubaanse koraalsteen bij de bouw. Zes maanden later vond de ingebruikneming plaats, waarbij gezaghebber Isaac Wagemaker en Lago-directeur Lloyd G. Smith aanwezig waren. De mooie bronzen lampen in dc kerk zijn het werk van Jack Schnurr, terwijl de firma G. Maile & Sons te Canterbury, Engeland, de gebrandschilderde ramen verzorgde. In 1945 werd met de aanleg van de tuinen begonnen, in 1948 werd een bijgebouw aan' de kerk toegevoegd, terwijl in 1955 een grote patio de zondagsschool begon te huisvesten. De kerkelijke gemeente dateert van 1929. lAanvankelijk werden kerkdiensten in de Lago-kantine gehouden en later in de Lago-school. De Seroe Colorado kerk is op een na de oudste Engelssprekende kerk op Aruba.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2023 ]}</ref> CON E PROCESO TA BAY Conforme e ordenansa di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Despues di a ricibi e aprobacion di Minister di Cultura a scucha Monumentenraad. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba. PREPARACION DI E MISA Pa por a prepara Sero Colorado 244 su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios lunanan pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Srta. Ichmarah Kock pa su periodo di stage a prepara e descripcion aki pa Monumentenbureau. E despcricion aki ta uno hopi amplio haci. Sero Colorado 244 ta conoci den nos comunidad como ‘Seroe Colorado community church’. E iglesia ta diseña pa e arkitecto Norman Shirley y a wordo construi na 1939 bou encargo di e refineria petrolero ‘Lago’. E murayanan ta traha di palo y cera cu cement. Su balor ta hopi halto pa Aruba. E ta unico pa su balor arkitectonico den estilo Anglo-Americano, uzo di materiaal, ta forma parti di un bario di fabrica, ta forma parti di un compleho, etc. Sero Colorado 244 ta un compleho consistiendo di un iglesia, un cushina, un espacio di encuentro, un plaza y un hardin hopi grandi. Lamentabelmente no tur tereno ta midi ainda pa proteha full e compleho. Peticion ta cerca e Minister di Infrastructura pa e tereno di e sala di encuentro y e hardin lo wordo midi pa complementa e proteccion. Pero awo e mas importante cu ta e iglesia y e cushina y plaza a wordo indica awo como monumento proteha. E edificio monumental ta cay den categoria A y ta e categoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ ta stipula tur e reglanan con tin cu anda cu monumento. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ version di 10 juni 2016 a wordo aproba dor di ex Minister di Cultura, sr. Otmar Oduber riba 8 di september 2016. Sero Colorado 244 lo bira e di 36 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. {{Appendix]} {{Multiple image | total_width = 360 | border = infobox | align = center | footer_align= center | image2 = Community Church Seroe Colorado (6).jpg | caption2 = Zij-aangezicht van de Seroe Colorado Gemeenschapskerk | image1 = | caption1 = | image3 = | footer = }} {{Appendix}} [[Category:Aruba]] [[Category:Arkitektura religioso]] [[Category:Monumento protehí]] ----------------------- == Kleine Protestantse Kerk == 1845-1846 KERK voor de protestantse gemeente van Aruba. De kerk is gebouwd in een ambachtelijke-traditionele bouwtrant en is vrijstaand gelegen. Dit oudste kerkgebouw van Aruba werd gebouwd op de fundamenten van een huis van de familie Arends. Het later aangekochte huis van Arends werd tot woning en kerklokaal ingericht en op 25 augustus 1822 werd daar de eerste dienst gehouden, toen de Protestantse Gemeente werd gesticht. In één van de dakvensters werd een luiklok opgehangen. Wegens bouwvalligheid en gebrek aan ruimte werd in 1845 de oude kerk afgebroken. De kerk aan de Wilhelminastraat, ook De kerk aan de Baai genoemd, werd op 15 februari 1846 ingewijd door ds. A. Meyer van Curaçao. De oude klok brak tijdens het transport. In mei 1856 werd voor de nieuwe klok dat in Coro werd gekocht, op het dak een klokkenstoel geplaatst, bijgenaamd “de duiventil”. In 1867 werd de toren gebouwd en “de duiventil” verdween van het dak De oude kerk heeft tot 1950 dienstgedaan en werd in 1988-1994 gerestaureerd, waarbij getracht werd de 19de-eeuwse situatie te hervinden. De preekstoel, het doophek, de balustrade langs het balkon en de lijsten om de wandborden zijn in 1994 gemaakt. Zowel het orgel als de luchters als de dakpannen zijn uit Nederland afkomstig. Op de kansel bevindt zich een houtsnijwerk van de Barmhartige Samaritaan; deze is vervaardigd door een Indonesische kunstenaar. De oude protestantse kerk doet thans dienst voor tentoonstellingen en muziekuitvoeringen.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-005645/mode/1up?q=monumentenbureau Kleine Protestantse Kerk] Paseo Monumental</ref> Dit monument is een in 1845-46 gebouwde kerk voor de protestantse gemeenschap in Aruba, die in 1822 werd gesticht. <ref>https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-005644/mode/1up?q=monumentenbureau De monumenten van Oranjestad], Paseo monumental</ref> ------------------------ '''Museo di bijbel A. van den Doel''' ta un museo den Kerki Protestant na Oranjestad, Aruba. == Coleccion == E coleccionnan di Museo di Bijbel A. van den Doel ta inclui bijbelnan bieu, obranan di arte y otro obhetonan religioso. E ta haya su nomber for di [[Anthonie van den Doel]], domi na Aruba di 1985 te 1990?. fr.wiki Het A. van den Doel Bijbelmuseum bevindt zich in de oude protestantse kerk. De collectie bestaat uit oude bijbels, kunstwerken, en andere religieuze objecten. Het is vernoemd naar Anthonie van den Doel, de dominee van de kerk van 1983 tot 2001.[8][9] ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} E '''Comunidad Anglikano''' ([[ingles]]: ''Anglican Communion'') ta e asosiashon internashonal di iglesianan Anglicano nacional y regional den comunion completu cu Iglesia di Inglatera, considerá como e iglesia materno, y cu su primate principal, e Arzobispu di Canterbury. Cu e iglesianan ta den pleno komunion ku otro idealmente ta nifiká ku nan ta bai di akuerdo riba doktrinanan esensial i ku kada anglikano por partisipá den e bida religioso di kada iglesia. Komo ku kada iglesia nashonal òf regional tin outonomia kompleto, no tin un solo Iglesia Anglikano universal. P’esei e Arzobispu di Canterbury no tin outoridat formal pafó di su propio hurisdikshon, pero ta wòrdu rekonosé komo un lider simbóliko di e Komunion Anglikano. Ku un kalkulashon di 80 mion miembro rònt mundu, e Comunidad Anglicano ta e di tres comunida cristian mas grandi na mundo, despues di Iglesia Katóliko Romano i e Iglesianan Ortodoks Oriental. Algun iglesia nashonal ku ta miembro di e Komunion Anglikano tin “Anglikano” den nan nòmber, miéntras ku otro iglesianan, manera Iglesia di Irlanda, e Iglesia Episkopal Eskoses i Merikano, tin un nòmber diferente. E Komunion Anglikano ta mira su mes komo tantu Katóliko komo Reformá. Segun algun, e komunidat ta representá un katolisismo no-papal, miéntras ku segun otronan e ta un tipo di protestantismo sin un figura dominante, lider manera Luther, Knox, Calvin, Zwingli òf Wesley. Algun provinsia ta wòrdu konsiderá liberal, miéntras ku otronan ta (hopi) konservativo. Na yanüari 2016, e Iglesia Episkopal di Merka a wòrdu suspendé pa tres aña debí na e aseptashon di matrimonio di mesun sekso di e iglesia ei.[1] Provinsianan Mapa di mundu ku ta mustra e provinsianan di e Komunion Anglikano (blou). E mapa tambe ta mustra e iglesianan ku ta den pleno komunion ku e komunidat: e iglesianan nórdiko luterano di e komunidat Porvoo (bèrdè) i e Union Katóliko bieu di Utrecht (kòrá). Tur 38 provinsia eklesiástiko di e Komunion Anglikano ta outónomo. Nan tin nan propio primasia i gobernashon. Tin bia e ta konserní iglesianan nashonal, pero tambe tin provinsia ku ta kubri vários pais. ---------------- Den e área di e Gemenebest tabata e ròl di e bisdom zo belangrijk ku den desaroyo di estado di atministrativo afdeling gebaseerd ta op de parochies (previous parochie districts). dependiente de la Iglesia en la Provincia de las Indias Occidentales. Fue erigida en 1842 como Diócesis de Antigua y las Islas de Sotavento al dividirse la Diócesis de Barbados. Su jurisdicción abarca los territorios de Antigua y Barbuda, Aruba, Dominica, Montserrat, Saba, San Cristóbal y Nieves y San Martín. Su sede se encuentra en la Catedral de San Juan el Teólogo en Saint John's, Antigua, y su actual titular es Errol Brooks. fr.wiki: Het bisdom Noordoost-Caribisch gebied en Aruba is een rechtsgebied van de Anglicaanse gemeenschap onder de Kerk in de provincie West-Indië. Het werd in 1842 opgericht als het Bisdom van Antigua en de Benedenwindse Eilanden toen het Bisdom Barbados werd opgedeeld. Haar rechtsgebied omvat het grondgebied van Antigua en Barbuda, Aruba, Dominica, Montserrat, Saba, St. Kitts en Nevis en St. Martin. De zetel is gevestigd in de kathedraal van St. John the Theologian in Saint John's, Antigua, en de huidige ambtsdrager is Errol Brooks. Diocese of Antigua and the Leeward Islands --------------------- == Beth Haim == (aanvullin) [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029793 De oude Joodse begraafplaats Beth Haim, op de achtergrond de raffinaderijen van Shell Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Beth Haim ku refineria Isla den fondo]] '''Beth Haim''' (na [[hebreo]]: 'Kas di Bida') ta un cementerio portugues-israelita (sefardí) na [[Kòrsou]], situá na banda nort-west di [[Schottegat]], den e asina yamá "Kwartier Hudiu". El a wòrdu konsakrá ront 1656 i tin aproksimadamente 5,000 graf, di kua mas òf ménos mitar ku nan inskripshon, monmumentonan òf arte funerario aun visibel. E cemeterio di Beth Haim ta e cementerio hudiu mas bieu di Kòrsou i den [[Amérika|kontinente merikano]], i esun mas bieu den kontinente merikano ku a keda kontinuamente den uso pa entiero pa mas ku tresshen aña te aña 1960. Beth Haim (Hebreo pa 'House of Life') ta un cementerio portugues-Israelita (Sephardic) na Ouderkerk na Amstel, na sur di Amsterdam. E cementerio di Beth Haim ta e cementerio hudiu mas bieu di Hulanda. Den total tin mas o menos 28.000 hende dera, entre nan practicamente henter e top social di e municipio Sefardische di Amsterdam. == Historia == Beth Haim ta un antiguo cementerio hudiu na [[Kòrsou]] den muraya ku a keda renobá na banda nort-wes di Schottegat, inaugurá serka di 1656 den e asina yamá "Kwartier Hudiu", awendia klemá entre e plantashonnan Bleinheim, De Hoop i Gasparitu pertenesé na Shell Curaçao N.V., ku a wòrdu ampliá na mas ku 1 ha dor di eksplikashon na 1726, 1750, 1800, 1822 i 1879. Beth Haim tabata e úniko cementerio hudiu na e lugá te na e fundacion di un cementerio separá na 1864 pa e Komunidat Israelita Reformá Hulandes, ku na 1880 a wòrdu ehekutá pa un cementerio situá banda di e último na Seru Altena. E cementerio ta goza di un gran fama pa e hopi graf di marmol sculptura ainda presente, cu mayoria biaha a wordo pidi na Amsterdam, pero for di comienso di siglo 19 tambe a wordo fabrica na e sitio of a wordo importa for di Genoa. E graf mas bieu ku a keda registrá ta di leudith Nunes Da Fonseca, ku data di 1668 (òf kisas 1662). Na e graf historico aki tin mas di 5000 graf, algun di nan ta provisto di matsevoth (tombstones), cu ta forma ehempelnan raro y bunita di arte di graf (tipico di cementerionan Sephardic-Hudiu) cu hopi biaha ta contene scenes biblico inspirado den e nomber di e morto.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Beth Haim Letter A t/m D], Encyclopedie van Curacao</ref> Komo ku e huma ku ta kontené sírfelu for di e refineria di petroleo den direkshon di Kòrsou ta hopi dañino pa hopi di e figuranan, e Stichting Monumentenzorg Curaçao a hasi algun di e figuranan prinsipal den e último añanan pa arkitekto S. Alexenko. (Wak tambe @: Cemetery, Israeli) Beth Haim Bleinheim semeterio ta situá serka di e lugá kaminda e hudiunan a keda establesé na Kòrsou na 1651, despues di a hui for di Amsterdam despues di a hui for di Inkisishon riba e Penisula Iberiko i a fundá e komunidat Mikvé Israel. Tin aproksimadamente 5,000 graf ku ta situá na Bleinheim, di kua mas òf ménos mitar ta visibel ku monumentonan, miéntras ku di otronan e inskripshonnan òf arte funerario a deteriorá kompletamente. Beth Haim Bleinheim ta e cementerio hudiu mas bieu den Merka, i e cementerio hudiu mas bieu den Merka, ku a keda uzá kontinuamente pa entiero pa mas ku tresshentu aña i te na añanan 1960. == Link eksterno == * [https://bethhaimcuracao.org/ Wèpsait ofisial] == Literatura == * I.S. Emmanuel, ''Precious Stones of the Jews of Curaçao'', Curaçaon Jewry 1656-1957 (1957); * M. D. Ozinga, ''De monumenten van Curaçao in woord en beeld'' (1959); * Verslagen der Stichting Monumentenzorg Curaçao. {{Appendix}} Kort na de vestiging van de eerste Joden op Curaçao, stichtten zij - in 1659 - een eigen begraafplaats, genaamd Beth Haim, huis des levens. Deze naam refereert aan het joodse geloof in de onsterfelijkheid van de ziel. De meeste van de in oorsprong Spaanse en Portugese - ofwel sefardische - joden die naar Curaçao emigreerden, kwamen uit de rond 1600 gevormde joodse gemeente in Amsterdam. Behalve zijn naam heeft Beth Haim veel gemeen met de oudste, Amsterdamse joodse begraafplaats: Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel. Beide begraafplaatsen bewaren een zeer waardevolle collectie grafmonumenten, met name uit de 17e en 18e eeuw.<ref>[https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/curacao.html Curacao - Beth Haim], 25 februari 2015</ref> In 1916 vestigde de Shell zich op Curaçao. Beth Haim raakte ingekapseld in het raffinaderijcomplex. Na eeuwen van ontwikkeling en verrijking diende zich het verval aan. Veel fundamenten waren onderhevig aan erosie. Monumenten lagen niet meer goed op hun plaats of waren door zand bedekt. In 1930 zijn de meeste grafzerken op collectieve, betonnen 'sokkels' geplaatst. In 1939-1941 inventariseerde I.S. Emmanuel de circa 2500 grafmonumenten die Beth Haim telt. In 1957 publiceerde hij zijn onderzoek 'Precious Stones of the Jews of Curaçao'. Emmanuel constateerde een verontrustende achteruitgang van de grafmonumenten. Grafteksten werden onleesbaar en de gebeeldhouwde voorstellingen verloren hun detaillering. De oorzaak van het verval ligt in de specifieke klimaatsinvloeden op Beth Haim, mogelijk (sterk) verergerd door de milieuvervuiling. Ondanks de onder meer door Charles Gomes Casseres geïniteerde onderzoeken heeft een realistische oplossing om het tij te keren zich nog niet aangediend. Emmanuel's inventarisatie blijkt inmiddels van onschatbare waarde. Door middel van zijn onderzoek bleef veel informatie die de grafstenen in tekst en beeld bevatten voor ons behouden.<ref>[https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/curacao.html Curacao - Beth Haim], 25 februari 2015</ref> ------------- [[File:Fraters van Tilburg bij vuurtoren California.jpg|thumb|Fraters van Tilburg na Westpunt, [[Aruba]]]] '''Fraters van Tilburg''' of '''Frèrenan di Tilburg''' (ofisialmente '''Congregatie van Onze Lieve Vrouw, Moeder van Barmhartigheid''', ([[Latijn]]: ''Congregatio Fratrum Beatae Mariae Virginis Matris Misericordiae'', of korter: ''Congregatio Matris Misericordiae'', afkorting C.M.M.), ta un kongregashon katoliko di frater di [[Hulanda]]. E kongregashon ta spesialmente konosi pa su rol den enseñansa spesial. is een [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] [[congregatie (kloostergemeenschap)|broedercongregatie]]. De congregatie is vooral bekend om haar rol in het ([[Speciaal onderwijs|speciaal]]) [[onderwijs]]. == Historia == Deze congregatie werd in 1844 opgericht in 's-Hertogenbosch door [[Monseigneur]] [[Joannes Zwijsen]] (1794-1877), toen [[Coadjutor|bisschop-coadjutor]] van het [[bisdom 's-Hertogenbosch]]. De congregatie houdt zich bezig met onderwijs en opvoeding van doven, blinden, wezen en verlaten kinderen, en verder met verpleging en [[Missie (Katholieke Kerk)|missiewerk]]. In [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] vestigden de fraters van Tilburg zich op tientallen plaatsen, speciaal in Noord-Brabant, waar zij met name scholen oprichtten voor katholiek onderwijs aan jongens, zoals bijvoorbeeld in [[Deurne (Nederlandse plaats)|Deurne]] aan de ''Visser''. In [[België (hoofdbetekenis)|België]] waren er lange tijd vestigingen in [[Maaseik]], [[Zonhoven]], [[Hasselt (België)|Hasselt]], [[Lanaken]] en [[Houthalen]]. Thans is er nog één verblijfplaats voor de resterende Fraters van Tilburg, namelijk in Zonhoven. [[File:Werkplaats, frater met jongeren - BNA-DIG-HARTOG-ALBUM-CURACAO-030.jpg|thumb|250px|Tayer pa hoben na [[Kòrsou]] (entre 1900 i 1920)]] === Islanan ABC === * op 13 november 1886 vestigden de eerste fraters zich op Curacao, op initiatief van Mgr. Ferdinand Kieckens. In 1995 vertrokken de laatst fraters voorgoed van het eiland nadat reeds in de jaren 80 sprake was van afbouw. Ze hebben een erfgoed achtergelaten in onderwijs, vrkennerij, muziek, sport, kerken en internaten. O.a. hebben ze opgericht de katholieke voetbalclubs, Jong Holland, Sithoc, Scherpenheuvel, Didi en Canisius Boys.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644865:mpeg21:a0123 Fraters van Tilburg nemen zondag voetballend afscheid], [[Amigoe]] (17 di november 1995)</ref> * op 17 december 1914 vestigden zich op Bonaire de eerste fraters, t.w. frater Maxentius, Majella en Conradus.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642602:mpeg21:a0164 Jubileum Fraters van Tilburg], [[Amigoe]] (21 di desèmber 1989)</ref> * schoolplein in Kralendijk naast de kerk in 1986 vernoemd ''Plasa di Fraternan di Tilburg'' pa e selebrashon di presensia di 100 ana.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641868:mpeg21:a0102 Bonaire viert eeuwfeest Frater van Tilburg], [[Amigoe]] (25 di november 1986)</ref> Na 1991 a devela un estatua riba e plasa na nan honor. * op de Antillen waren de fraters niet alleen actief in het onderwijs maar ook betrokken bij sociale en educatieve verenigingen. * 1986: ter gelegenheid van het eeuwfeest werd een speciale postzegel uitgegeven. * St. Thomas College aan de Roodeweg in Otrobanda op Curacao was tot 1970 tevens fraterhuis. * Plein voor St. Thomas College ook omgedoopt tot Plasa di Fraternan di Tilburg bij het eeuwfeest in 1986. * drukkerij Scherpenheuvel * kinderbescherming/jeugdzorg/moeilijk opvoedbare jongens/weesjongens: opgericht voogdijgesticht en klooster Scherpenheuvel, instituut San Fernando-internaat (1959) op Soto, * Aruba: 1915 eerste katholieke jongensschool opgericht; St. Dominicuscollege ------ De fraters van Tilburg zijn voor het eerst in november 1886 op Curacao gekomen nadat Mgr. Niewindt, reeds vanaf 1857 de oprichter van de congregatie, Mgr. Zwijsen had bestookt met verzoeken om fraters naar Curacao te sturen. Als de laatste fraters straks vertrokken zijn, hebben er in totaal 193 fraters op Curacao gewerkt. Twee van hen waren Antilliaan. Op Bonaire zijn de fraters in 1913 begonnen. Afgelopen vrijdag zijn de laatste drie aldaar vertrokken naar Nederland. Op Aruba hebben de fraters van Tilburg gezeten van 1913 tot 1937, waarna de Salesianen het overnamen. De fraters zijn met twee soorten onderwijs begonnen. Betaald onderwijs in het Spaans voor kinderen van gezinnen uit Venezuela, Puerto Rico en Santo Domingo en gratis onderwijs voor de jongens van Curasao. Ook hebben de fraters weeshuizen opgezet, ambachtsscholen en jeugdbewegingen en ze hebben lesmethodes geschreven zoals Zonnig Nederlands en Nos Patria.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644965:mpeg21:a0071 Laatste fraters Tilburg vertrekken december], [[Amigoe]] (10 oktober 1995)</ref> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64583172|titulo=Tilburg University}} {{References}} }} [[Category:Universidat]] [[Category:Hulanda]] ----------------------- '''Freres de la Salle''' ta un kongregashon katoliko di frater di [[Hulanda]]. E kongregashon ta spesialmente konosi pa su rol den enseñansa spesial. == Historia == Manera ta conoci, den siglo pasa e Freres de la Salle a lanta y duna enseñanza na diferente scol di mucha homber na Aruba. Diferente di e grandinan masculino ta recorda diferente experiencia di e añanan aki. Cerca nan tambe ta conoci e cantidad di tempo cu e Frèrenan a inverti na e guia y formacion di nos hobennan pafo di oranan di scol. Nan tabata e fundado di diferente club di deporte cu te ainda ta existi y ta activo. Tambe riba tereno cultural nan tabata activo.<ref>[https://24ora.com/stichting-huize-de-la-salle-lo-honra-freres-de-la-salle-cun-monumento-buki-conmemorativo-y-documental/ Stichting Huize de la Salle lo honra Frères de la Salle cu’n monumento, buki conmemorativo y documental], [[24ora]] (19 di januari 2026)</ref> Hopi di nos ta recorda e añanan glorioso di “De Trupialen” cu bao di guia di Frère Alexius a entretene grandi y chikito cu nan canto y teatro. For di comienso di 1937 te cu mei 2000, Frère de la Salle a forma parti di nos comunidad Arubiano y nan herencia y impacto tabata grandi. Sinembargo mientras e añanan ta progresando e recuerdo y impacto di e Frèrenan ta bira vago den nos memoria. For di punto di bista historico e ta bale la pena pa mantene den nos memoria, nan trabao incondicional sin propio interes den nos comunidad. Nan ta merece un luga di honor riba nos isla. Na januari 2025 un grupo di persona cu un sentimento nostalgico y di gratitud a lanta cu e idea pa conserva e memoria di nan impacto incondicional pa futuro y a lanta Grupo di Proyecto Frère de la Salle. Grupo di Proyecto Frère de la Salle a dicidi pa realisa un proyecto consistiendo di tres parti esta construccion di un monumento; publicacion di un buki di conmemoracion y produci un documentario di nan trabao na Aruba. Pa realisa esaki ta puntra e cooperacion y participacion di ex alumnonan. E intencion ta pa realisa tur e tres sub-proyectonan ariba menciona pa 2027, e aña cu lo e ta 90 aña pasa cu e prome Frère a yega Aruba. Pa e realisacion di e proyecto aki obviamente lo mester placa. E suma presupuesta ta Afl. 495.000,00. --------------------- {{Noindex}} {{Infobox kerk | naam = Heilige-Mariakerk | afbeelding = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029109 De Rooms-katholieke kerk in Santa Cruz Santa Cruz Boy Lawson (Fotograaf).jpg | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Santa Cruz (Aruba)|Santa Cruz]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = Heilige Maria | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | extra portaal = Cariben }} '''Heilige-Mariakerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Santa Maria) is een kerkgebouw in het district [[Santa Cruz (Aruba)|Santa Cruz]] in [[Aruba]]. Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> Bestand:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-007.jpg|Interieur van de Santa Mariakerk te Santa Cruz (1907) </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat||Heilige-Mariakerk}} {{Coor title dms|12|57|21|N|70|3|33|W|scale:1563_region:AW}} check! <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Theresia]] </nowiki> Maar hij ondernam nog groter werk. Hij bouwde een geheel nieuwe kerk in Santa Cruz. Reeds jaren tevoren had de Zeereerwaarde Heer Schermer van het Gouvernement een concessie gekregen van een stuk cjrond aldaar voor een kerk, school en pastorie. Een absolute noodzaak. Er woonden daar veel mensen en de afstand van Oranjestad was groot. Pater Paulus bouwde daar een kerk, zonder één cent steun van de Missie, noch van het Gouvernement. Zelf moest hij het geld bijeen bedelen. Zelf trok hij er dagelijks op uit om de mensen aan te sporen stenen te graven en ze te bestemder plaatse te brengen, zelf bouwde hij mee — als oud timmerman had hij verstand van het vak — zelf hield hij voortdurend toezicht. Zijn moeite werd beloond, want na zes weken stond er een pracht van een kerk — van 70 voet lang met stenen muur en een dak van maïsstokken. En toen de kerk klaar was en alles betaald, bleef er nog een saldo van ruim drie gulden over. Zo kreeg Santa Cruz zijn eerste kerk in 1853. Zij werd toegewijd aan de Onbevlekte Ontvangenis van Maria.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987249:mpeg21:a0035 Santa Cruz], Amigoe, 18 september 1942</ref> ---- De eerste Arubaanse pater die bisschop werd was Lewis van der Veen Zeppenfeldt. Hij was een Dominicaanse pater die tussen beide wereldoorlogen als pastoor had gewerkt in Santa Cruz en Oranjestad. In 1948 werd pater Zeppenfeldt tot apostolisch vicaris en daarna tot titulair bisschop gewijd (toen het bisdom nog in oprichting was) in de Santa Ana Basiliek op Curaçao. Hij heeft op Aruba de parochies van Paradera en Brasil opgericht en de kerken daar ingewijd. Ook begon hij met het plannen van de parochie Dakota. Hij ging eind 1956 met emiraat en overleed een half jaar later. Op 1 mei 1963 was het de eigenlijke datum, dat het 100 jaar geleden was, dat pastoor Henricus Johannes de Vries als eerste pastoor van Santa Cruz zijn werkzaamheden begon en de zusters van de congregatie van Roosendaal met ds eerste school. <ref>Kleuterschool als aandenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-12-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469835:mpeg21:p006</ref> ------- {{Infobox kerk | naam = Heilig-Hartkerk | afbeelding = Rooms-Katholieke kerk - 20651933 - RCE.jpg | onderschrift = Gesloopte Heilig-Hartkerk te Savaneta uit 1966 | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Savaneta]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = Heilig-Hart | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | afbeelding2 = BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-005.jpg | onderschrift2 = Heilig-Hartkerk omstreeks 1903 | extra portaal = Cariben }} '''Heilig-Hartkerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Sagrado Curazon) is een kerkgebouw in Savaneta, [[Aruba]]. Informatie over periode rond 1900<ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403219:mpeg21:a0051|titel=Het kerkelijk leven aan de Commandeursbaai|werk=[[Amigoe]]|datum=31 maart 1950|bezochtdatum=31 oktober 2020}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987757:mpeg21:a0034|titel=Parochie van Savoneta in het goud|datum17 november 1950|bezochtdatum=31 oktober 2020}}</ref> Religie in Savaneta<ref>[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n103/mode/1up?q=patin+pret&view=theater Historia di Savaneta]</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * <nowiki>{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=|oldid=173471830|datum=20201014}}</nowiki> {{References}} }} {{Commonscat||Heilig-Hartkerk}} <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba]] </nowiki> ---- Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. *(Adolf (Dufi) Kock: Historia di Savaneta) Een van de centrale personen van Las Violetas was Pancracia Ras, die sinds 1934 huishoudster was op de pastorie. Veertig jaar lang diende ze onder tien pastoors en was ze kosteres van de Heilig Hart kerk van Savaneta. Voor de bevolking van Savaneta ontplooide Pancracia Ras veel activiteiten op het terrein van cultuur en ontspanning. Ze gaf ook leiding aan de meisjesgroep, Las violetas, die met hun toneeluitvoeringen en feestavonden met dans en zang veel hebben bijgedragen tot de culturele vorming en ontspanning van de bevolking.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-6/ 100 jaar Arubaans toneel (6)], Wim Rutgers</ref> ------ == Sint-Theresakerk (Aruba) == {{Infobox kerk | naam = Sint-Theresakerk | afbeelding = Santa Teresiakerk, Bernhardstraat.JPG | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = 1935-1936 | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = [[Theresia van Lisieux]] | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | extra portaal = Cariben }} '''Sint-Theresiakerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Santa Theresa of kortweg Theresita) is een rooms-katholiek kerkgebouw in de op een na grootste plaats op [[Aruba]], [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]], gelegen aan de Bernardstraat. In 1950 werden in de vensters van de kerkhal de houten shutterramen vervangen door glas-in-loodramen vervaardigd door het atelier [[Frans Balendong]].<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 135</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029616 Sint Theresiakerk aan de Bernhard Straat in Sint Nicolaas Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|Sint-Theresiakerk gezien vanaf de Bernardstraat (1964) Saint Theresa Church Aruba 21 32 34 753000.jpeg|Interieur en altaar </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat||Sint-Theresakerk}} <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Theresia]] </nowiki> ---- Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. voobeeld: De '''Sint-Theresiakerk''' is een rooms-katholiek kerkgebouw in de West-Vlaamse plaats [[Wevelgem]], gelegen aan ''Menenstraat'' 460. ==Geschiedenis== De kerk werd in 1960-1962 gebouwd naar ontwerp van [[Luc Allaert]] voor de, ver ten westen van de kom van Wevelgem gelegen, ''Vogelwijk''. ==Gebouw== Het betreft een driebeukig bakstenen gebouw waarvan het koor naar het noorden is gericht. De voorgevel heeft een neobarok portaal en de toren heeft een [[helmdak]]. De kerk is gebouwd in een historiserende, naar de neobarok neigende, stijl. -------- {{Infobox kerk | naam = Seroe Colorado Gemeenschapskerk | afbeelding = Community Church Seroe Colorado (3).jpg | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Seroe Colorado]] | denominatie = | bouwjaar = 1939 | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = | begraafplaats = | monumentstatus = vanaf 2016 | monumentnummer = 04-004 | stijlperiode = | architect = Norman Shirley | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = | bisdom = | extra portaal = Cariben }} '''Seroe Colorado Gemeenschapskerk''' of Seroe Colorado Community Church is een kerkgebouw in [[Seroe Colorado]], [[Aruba]]. [[Bestand:Community Church Seroe Colorado (6).jpg|thumb|Zij-aangezicht van de Seroe Colorado Gemeenschapskerk]] De kerk werd gebouwd op het concessieterrein van de [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]], die deze in eigendom had.<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 145</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat|Seroe Colorado Community Church}} <nowiki> [[Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Seroe Colorado Community Church]] </nowiki> ---- In januari 1939 legde captain R. Rodger de eerste steen voor de kerk en 30 juli van hetzelfde jaar werd het gebouw officieel in gebruik genomen. De president van de Lago, Lloyd G. Smith, bood het kerkgebouw aan de kerkelijke gemeente aan, gezaghebber Isaac Wagemaker sprak een woord van welkom en ds Paul W. Rishell preekte over het onderwerp 'Our church, its purpose and goal. Schriftlezing en gebed werden verzorgd door ds G.E. Alers van de Protestantse Gemeente in Oranjestad.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642947:mpeg21:a0091|titel=Community Church bestaat een halve eeuw|datum=1989-07-26|bezochtdatum=2023 ]}</ref> ‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha Posted on 11/24/2016 5:17 pm AST | Updated on 11/24/2016 8:48 pm AST ORANJESTAD - Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa edificio Sero Colorado 244 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Den e caso aki Land Aruba ta doño di e propiedad aki y concregacion Protestant di Aruba ta e usuario.<ref>{{Citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> In januari 1939 legde Captain Robert Rodger, een van de Lago pioniersi, de eerste steen van de Seroe Colorado kerk. Architect Norman Shirley gebruikte veel Arubaanse koraalsteen bij de bouw. Zes maanden later vond de ingebruikneming plaats, waarbij gezaghebber Isaac Wagemaker en Lago-directeur Lloyd G. Smith aanwezig waren. De mooie bronzen lampen in dc kerk zijn het werk van Jack Schnurr, terwijl de ifirma G. Maile & Sons te Canterbury, Engeland, de gebrandschilderde ramen verzorgde. In 1945 werd met de aanleg van de tuinen begonnen, in 1948 werd een bijgebouw aan' de kerk toegevoegd, terwijl in 1955 een grote patio de zondagsschool begon te huisvesten. De kerkelijke gemeente dateert van 1929. lAanvankelijk werden kerkdiensten in de Lago-kantine gehouden en later in de Lago-school. De Seroe Colorado kerk is op een na de oudste Engelssprekende kerk op Aruba.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2023 ]}</ref> CON E PROCESO TA BAY Conforme e ordenansa di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Despues di a ricibi e aprobacion di Minister di Cultura a scucha Monumentenraad. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba. PREPARACION DI E MISA Pa por a prepara Sero Colorado 244 su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios lunanan pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Srta. Ichmarah Kock pa su periodo di stage a prepara e descripcion aki pa Monumentenbureau. E despcricion aki ta uno hopi amplio haci. Sero Colorado 244 ta conoci den nos comunidad como ‘Seroe Colorado community church’. E iglesia ta diseña pa e arkitecto Norman Shirley y a wordo construi na 1939 bou encargo di e refineria petrolero ‘Lago’. E murayanan ta traha di palo y cera cu cement. Su balor ta hopi halto pa Aruba. E ta unico pa su balor arkitectonico den estilo Anglo-Americano, uzo di materiaal, ta forma parti di un bario di fabrica, ta forma parti di un compleho, etc. Sero Colorado 244 ta un compleho consistiendo di un iglesia, un cushina, un espacio di encuentro, un plaza y un hardin hopi grandi. Lamentabelmente no tur tereno ta midi ainda pa proteha full e compleho. Peticion ta cerca e Minister di Infrastructura pa e tereno di e sala di encuentro y e hardin lo wordo midi pa complementa e proteccion. Pero awo e mas importante cu ta e iglesia y e cushina y plaza a wordo indica awo como monumento proteha. E edificio monumental ta cay den categoria A y ta e categoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ ta stipula tur e reglanan con tin cu anda cu monumento. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ version di 10 juni 2016 a wordo aproba dor di ex Minister di Cultura, sr. Otmar Oduber riba 8 di september 2016. Sero Colorado 244 lo bira e di 36 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. {{Appendix]} mnqf4lf4o2a1mhagfd8a5ri3b8t7piz 195047 195046 2026-06-26T20:23:51Z Caribiana 8320 /* Kleine Protestantse Kerk */ 195047 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Seroe Colorado Community Church]] - [[Museo di bijbel A. van den Doel]] - [[Comunidad Anglicano]] - [[Beth Haim Blenheim]] (aanvullen) - [[Fraters van Tilburg]] - [[Freres de la Salle]] - [[Misa Santa Maria]] - [[Misa Sagrado Curazon]] - --------------- {{Variante|a}} {{infobox edificio|variante= a | nomber = Sero Colorado Community Church | nomber2 = | imagen = Community Church Seroe Colorado (3).jpg | tamaño imagen= 220 | descripcion = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Sero Colorado]] | adres = ''Sero Colorado 244'' | status = activo | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = | capacidad = | estilo = | encarga = | architect = Norman Shirley | funcion_original = misa | funcion_actual = kerki | propietario = | monumento = desde 2016 | monumentnummer = 04-004 }} '''Seroe Colorado Community Church''' of Iglesia Comunitario ta un kerki protestant na [[Sero Colorado]], [[Aruba]]. E ta e di dos edificio religioso di habla Ingles mas bieu na Aruba.<ref name="Jubileum">[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2025-04-05]}</ref> == Historia == E comunidad di Community Church ta data for di 1929. Inicialmente tabata tene sirbishi den cantina di [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] y despues den scol di Lago. Na januari 1939, Capitan Robert Rodger, un di e pioneronan di Lago, a pone e piedra angular di Misa Seroe Colorado. In januari 1939 legde [[Capitan Rodger|captain R. Rodger]] de eerste steen voor de kerk en 30 juli van hetzelfde jaar werd het gebouw officieel in gebruik genomen. De president van de Lago, Lloyd G. Smith, bood het kerkgebouw aan de kerkelijke gemeente aan, gezaghebber Isaac Wagemaker sprak een woord van welkom en ds Paul W. Rishell preekte over het onderwerp 'Our church, its purpose and goal. Schriftlezing en gebed werden verzorgd door ds G.E. Alers van de Protestantse Gemeente in Oranjestad.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642947:mpeg21:a0091|titel=Community Church bestaat een halve eeuw|datum=1989-07-26|bezochtdatum=2023 ]}</ref> == Edificio == De kerk werd gebouwd op het concessieterrein van de [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]], die deze in eigendom had.<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 145</ref> Na januari 1939, Capitan Robert Rodger, un di e pioneronan di Lago, a pone e piedra angular di Misa Seroe Colorado. Arkitecto Norman Shirley a usa piedra di coral di Aruba extenso den e construccion. Seis luna despues e encargo a tuma luga, cu presencia di Gobernador Isaac Wagemaker y Director di Lago Lloyd G. Smith. E bunita lampinan di bròns den e misa ta obra di Jack Schnurr, miéntras ku e firma di G. Maile & Sons di Canterbury, Inglatera, a proveé ​​e bentananan di glas. Na 1945 a kuminsá ku e hardinnan, na 1948 a agregá un anexo na e misa, miéntras ku na 1955 a kuminsá un patio grandi pa akapará e skol di djadumingu.<ref name="Jubileum"/> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat|Seroe Colorado Community Church}} <nowiki> [[Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Seroe Colorado Community Church]] </nowiki> * <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260608.pdf Monumentenfonds Aruba ta celebra 30 aniversario cu enfoke riba futuro di Iglesia Comunitario], BDA (8 di juni 2026)</ref> ---- ‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha Posted on 11/24/2016 5:17 pm AST | Updated on 11/24/2016 8:48 pm AST ORANJESTAD - Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa edificio Sero Colorado 244 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Den e caso aki Land Aruba ta doño di e propiedad aki y concregacion Protestant di Aruba ta e usuario.<ref>{{Citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> In januari 1939 legde Captain Robert Rodger, een van de Lago pioniersi, de eerste steen van de Seroe Colorado kerk. Architect Norman Shirley gebruikte veel Arubaanse koraalsteen bij de bouw. Zes maanden later vond de ingebruikneming plaats, waarbij gezaghebber Isaac Wagemaker en Lago-directeur Lloyd G. Smith aanwezig waren. De mooie bronzen lampen in dc kerk zijn het werk van Jack Schnurr, terwijl de firma G. Maile & Sons te Canterbury, Engeland, de gebrandschilderde ramen verzorgde. In 1945 werd met de aanleg van de tuinen begonnen, in 1948 werd een bijgebouw aan' de kerk toegevoegd, terwijl in 1955 een grote patio de zondagsschool begon te huisvesten. De kerkelijke gemeente dateert van 1929. lAanvankelijk werden kerkdiensten in de Lago-kantine gehouden en later in de Lago-school. De Seroe Colorado kerk is op een na de oudste Engelssprekende kerk op Aruba.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2023 ]}</ref> CON E PROCESO TA BAY Conforme e ordenansa di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Despues di a ricibi e aprobacion di Minister di Cultura a scucha Monumentenraad. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba. PREPARACION DI E MISA Pa por a prepara Sero Colorado 244 su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios lunanan pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Srta. Ichmarah Kock pa su periodo di stage a prepara e descripcion aki pa Monumentenbureau. E despcricion aki ta uno hopi amplio haci. Sero Colorado 244 ta conoci den nos comunidad como ‘Seroe Colorado community church’. E iglesia ta diseña pa e arkitecto Norman Shirley y a wordo construi na 1939 bou encargo di e refineria petrolero ‘Lago’. E murayanan ta traha di palo y cera cu cement. Su balor ta hopi halto pa Aruba. E ta unico pa su balor arkitectonico den estilo Anglo-Americano, uzo di materiaal, ta forma parti di un bario di fabrica, ta forma parti di un compleho, etc. Sero Colorado 244 ta un compleho consistiendo di un iglesia, un cushina, un espacio di encuentro, un plaza y un hardin hopi grandi. Lamentabelmente no tur tereno ta midi ainda pa proteha full e compleho. Peticion ta cerca e Minister di Infrastructura pa e tereno di e sala di encuentro y e hardin lo wordo midi pa complementa e proteccion. Pero awo e mas importante cu ta e iglesia y e cushina y plaza a wordo indica awo como monumento proteha. E edificio monumental ta cay den categoria A y ta e categoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ ta stipula tur e reglanan con tin cu anda cu monumento. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ version di 10 juni 2016 a wordo aproba dor di ex Minister di Cultura, sr. Otmar Oduber riba 8 di september 2016. Sero Colorado 244 lo bira e di 36 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. {{Appendix]} {{Multiple image | total_width = 360 | border = infobox | align = center | footer_align= center | image2 = Community Church Seroe Colorado (6).jpg | caption2 = Zij-aangezicht van de Seroe Colorado Gemeenschapskerk | image1 = | caption1 = | image3 = | footer = }} {{Appendix}} [[Category:Aruba]] [[Category:Arkitektura religioso]] [[Category:Monumento protehí]] ----------------------- == Kleine Protestantse Kerk == Wilhelminastraat 1 1845-1846 KERK voor de protestantse gemeente van Aruba. De kerk is gebouwd in een ambachtelijke-traditionele bouwtrant en is vrijstaand gelegen. Dit oudste kerkgebouw van Aruba werd gebouwd op de fundamenten van een huis van de familie Arends. Het later aangekochte huis van Arends werd tot woning en kerklokaal ingericht en op 25 augustus 1822 werd daar de eerste dienst gehouden, toen de Protestantse Gemeente werd gesticht. In één van de dakvensters werd een luiklok opgehangen. Wegens bouwvalligheid en gebrek aan ruimte werd in 1845 de oude kerk afgebroken. De kerk aan de Wilhelminastraat, ook De kerk aan de Baai genoemd, werd op 15 februari 1846 ingewijd door ds. A. Meyer van Curaçao. De oude klok brak tijdens het transport. In mei 1856 werd voor de nieuwe klok dat in Coro werd gekocht, op het dak een klokkenstoel geplaatst, bijgenaamd “de duiventil”. In 1867 werd de toren gebouwd en “de duiventil” verdween van het dak De oude kerk heeft tot 1950 dienstgedaan en werd in 1988-1994 gerestaureerd, waarbij getracht werd de 19de-eeuwse situatie te hervinden. De preekstoel, het doophek, de balustrade langs het balkon en de lijsten om de wandborden zijn in 1994 gemaakt. Zowel het orgel als de luchters als de dakpannen zijn uit Nederland afkomstig. Op de kansel bevindt zich een houtsnijwerk van de Barmhartige Samaritaan; deze is vervaardigd door een Indonesische kunstenaar. De oude protestantse kerk doet thans dienst voor tentoonstellingen en muziekuitvoeringen.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-005645/mode/1up?q=monumentenbureau Kleine Protestantse Kerk] Paseo Monumental</ref> Dit monument is een in 1845-46 gebouwde kerk voor de protestantse gemeenschap in Aruba, die in 1822 werd gesticht. <ref>https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-005644/mode/1up?q=monumentenbureau De monumenten van Oranjestad], Paseo monumental</ref> ------------------------ '''Museo di bijbel A. van den Doel''' ta un museo den Kerki Protestant na Oranjestad, Aruba. == Coleccion == E coleccionnan di Museo di Bijbel A. van den Doel ta inclui bijbelnan bieu, obranan di arte y otro obhetonan religioso. E ta haya su nomber for di [[Anthonie van den Doel]], domi na Aruba di 1985 te 1990?. fr.wiki Het A. van den Doel Bijbelmuseum bevindt zich in de oude protestantse kerk. De collectie bestaat uit oude bijbels, kunstwerken, en andere religieuze objecten. Het is vernoemd naar Anthonie van den Doel, de dominee van de kerk van 1983 tot 2001.[8][9] ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} E '''Comunidad Anglikano''' ([[ingles]]: ''Anglican Communion'') ta e asosiashon internashonal di iglesianan Anglicano nacional y regional den comunion completu cu Iglesia di Inglatera, considerá como e iglesia materno, y cu su primate principal, e Arzobispu di Canterbury. Cu e iglesianan ta den pleno komunion ku otro idealmente ta nifiká ku nan ta bai di akuerdo riba doktrinanan esensial i ku kada anglikano por partisipá den e bida religioso di kada iglesia. Komo ku kada iglesia nashonal òf regional tin outonomia kompleto, no tin un solo Iglesia Anglikano universal. P’esei e Arzobispu di Canterbury no tin outoridat formal pafó di su propio hurisdikshon, pero ta wòrdu rekonosé komo un lider simbóliko di e Komunion Anglikano. Ku un kalkulashon di 80 mion miembro rònt mundu, e Comunidad Anglicano ta e di tres comunida cristian mas grandi na mundo, despues di Iglesia Katóliko Romano i e Iglesianan Ortodoks Oriental. Algun iglesia nashonal ku ta miembro di e Komunion Anglikano tin “Anglikano” den nan nòmber, miéntras ku otro iglesianan, manera Iglesia di Irlanda, e Iglesia Episkopal Eskoses i Merikano, tin un nòmber diferente. E Komunion Anglikano ta mira su mes komo tantu Katóliko komo Reformá. Segun algun, e komunidat ta representá un katolisismo no-papal, miéntras ku segun otronan e ta un tipo di protestantismo sin un figura dominante, lider manera Luther, Knox, Calvin, Zwingli òf Wesley. Algun provinsia ta wòrdu konsiderá liberal, miéntras ku otronan ta (hopi) konservativo. Na yanüari 2016, e Iglesia Episkopal di Merka a wòrdu suspendé pa tres aña debí na e aseptashon di matrimonio di mesun sekso di e iglesia ei.[1] Provinsianan Mapa di mundu ku ta mustra e provinsianan di e Komunion Anglikano (blou). E mapa tambe ta mustra e iglesianan ku ta den pleno komunion ku e komunidat: e iglesianan nórdiko luterano di e komunidat Porvoo (bèrdè) i e Union Katóliko bieu di Utrecht (kòrá). Tur 38 provinsia eklesiástiko di e Komunion Anglikano ta outónomo. Nan tin nan propio primasia i gobernashon. Tin bia e ta konserní iglesianan nashonal, pero tambe tin provinsia ku ta kubri vários pais. ---------------- Den e área di e Gemenebest tabata e ròl di e bisdom zo belangrijk ku den desaroyo di estado di atministrativo afdeling gebaseerd ta op de parochies (previous parochie districts). dependiente de la Iglesia en la Provincia de las Indias Occidentales. Fue erigida en 1842 como Diócesis de Antigua y las Islas de Sotavento al dividirse la Diócesis de Barbados. Su jurisdicción abarca los territorios de Antigua y Barbuda, Aruba, Dominica, Montserrat, Saba, San Cristóbal y Nieves y San Martín. Su sede se encuentra en la Catedral de San Juan el Teólogo en Saint John's, Antigua, y su actual titular es Errol Brooks. fr.wiki: Het bisdom Noordoost-Caribisch gebied en Aruba is een rechtsgebied van de Anglicaanse gemeenschap onder de Kerk in de provincie West-Indië. Het werd in 1842 opgericht als het Bisdom van Antigua en de Benedenwindse Eilanden toen het Bisdom Barbados werd opgedeeld. Haar rechtsgebied omvat het grondgebied van Antigua en Barbuda, Aruba, Dominica, Montserrat, Saba, St. Kitts en Nevis en St. Martin. De zetel is gevestigd in de kathedraal van St. John the Theologian in Saint John's, Antigua, en de huidige ambtsdrager is Errol Brooks. Diocese of Antigua and the Leeward Islands --------------------- == Beth Haim == (aanvullin) [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029793 De oude Joodse begraafplaats Beth Haim, op de achtergrond de raffinaderijen van Shell Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Beth Haim ku refineria Isla den fondo]] '''Beth Haim''' (na [[hebreo]]: 'Kas di Bida') ta un cementerio portugues-israelita (sefardí) na [[Kòrsou]], situá na banda nort-west di [[Schottegat]], den e asina yamá "Kwartier Hudiu". El a wòrdu konsakrá ront 1656 i tin aproksimadamente 5,000 graf, di kua mas òf ménos mitar ku nan inskripshon, monmumentonan òf arte funerario aun visibel. E cemeterio di Beth Haim ta e cementerio hudiu mas bieu di Kòrsou i den [[Amérika|kontinente merikano]], i esun mas bieu den kontinente merikano ku a keda kontinuamente den uso pa entiero pa mas ku tresshen aña te aña 1960. Beth Haim (Hebreo pa 'House of Life') ta un cementerio portugues-Israelita (Sephardic) na Ouderkerk na Amstel, na sur di Amsterdam. E cementerio di Beth Haim ta e cementerio hudiu mas bieu di Hulanda. Den total tin mas o menos 28.000 hende dera, entre nan practicamente henter e top social di e municipio Sefardische di Amsterdam. == Historia == Beth Haim ta un antiguo cementerio hudiu na [[Kòrsou]] den muraya ku a keda renobá na banda nort-wes di Schottegat, inaugurá serka di 1656 den e asina yamá "Kwartier Hudiu", awendia klemá entre e plantashonnan Bleinheim, De Hoop i Gasparitu pertenesé na Shell Curaçao N.V., ku a wòrdu ampliá na mas ku 1 ha dor di eksplikashon na 1726, 1750, 1800, 1822 i 1879. Beth Haim tabata e úniko cementerio hudiu na e lugá te na e fundacion di un cementerio separá na 1864 pa e Komunidat Israelita Reformá Hulandes, ku na 1880 a wòrdu ehekutá pa un cementerio situá banda di e último na Seru Altena. E cementerio ta goza di un gran fama pa e hopi graf di marmol sculptura ainda presente, cu mayoria biaha a wordo pidi na Amsterdam, pero for di comienso di siglo 19 tambe a wordo fabrica na e sitio of a wordo importa for di Genoa. E graf mas bieu ku a keda registrá ta di leudith Nunes Da Fonseca, ku data di 1668 (òf kisas 1662). Na e graf historico aki tin mas di 5000 graf, algun di nan ta provisto di matsevoth (tombstones), cu ta forma ehempelnan raro y bunita di arte di graf (tipico di cementerionan Sephardic-Hudiu) cu hopi biaha ta contene scenes biblico inspirado den e nomber di e morto.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Beth Haim Letter A t/m D], Encyclopedie van Curacao</ref> Komo ku e huma ku ta kontené sírfelu for di e refineria di petroleo den direkshon di Kòrsou ta hopi dañino pa hopi di e figuranan, e Stichting Monumentenzorg Curaçao a hasi algun di e figuranan prinsipal den e último añanan pa arkitekto S. Alexenko. (Wak tambe @: Cemetery, Israeli) Beth Haim Bleinheim semeterio ta situá serka di e lugá kaminda e hudiunan a keda establesé na Kòrsou na 1651, despues di a hui for di Amsterdam despues di a hui for di Inkisishon riba e Penisula Iberiko i a fundá e komunidat Mikvé Israel. Tin aproksimadamente 5,000 graf ku ta situá na Bleinheim, di kua mas òf ménos mitar ta visibel ku monumentonan, miéntras ku di otronan e inskripshonnan òf arte funerario a deteriorá kompletamente. Beth Haim Bleinheim ta e cementerio hudiu mas bieu den Merka, i e cementerio hudiu mas bieu den Merka, ku a keda uzá kontinuamente pa entiero pa mas ku tresshentu aña i te na añanan 1960. == Link eksterno == * [https://bethhaimcuracao.org/ Wèpsait ofisial] == Literatura == * I.S. Emmanuel, ''Precious Stones of the Jews of Curaçao'', Curaçaon Jewry 1656-1957 (1957); * M. D. Ozinga, ''De monumenten van Curaçao in woord en beeld'' (1959); * Verslagen der Stichting Monumentenzorg Curaçao. {{Appendix}} Kort na de vestiging van de eerste Joden op Curaçao, stichtten zij - in 1659 - een eigen begraafplaats, genaamd Beth Haim, huis des levens. Deze naam refereert aan het joodse geloof in de onsterfelijkheid van de ziel. De meeste van de in oorsprong Spaanse en Portugese - ofwel sefardische - joden die naar Curaçao emigreerden, kwamen uit de rond 1600 gevormde joodse gemeente in Amsterdam. Behalve zijn naam heeft Beth Haim veel gemeen met de oudste, Amsterdamse joodse begraafplaats: Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel. Beide begraafplaatsen bewaren een zeer waardevolle collectie grafmonumenten, met name uit de 17e en 18e eeuw.<ref>[https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/curacao.html Curacao - Beth Haim], 25 februari 2015</ref> In 1916 vestigde de Shell zich op Curaçao. Beth Haim raakte ingekapseld in het raffinaderijcomplex. Na eeuwen van ontwikkeling en verrijking diende zich het verval aan. Veel fundamenten waren onderhevig aan erosie. Monumenten lagen niet meer goed op hun plaats of waren door zand bedekt. In 1930 zijn de meeste grafzerken op collectieve, betonnen 'sokkels' geplaatst. In 1939-1941 inventariseerde I.S. Emmanuel de circa 2500 grafmonumenten die Beth Haim telt. In 1957 publiceerde hij zijn onderzoek 'Precious Stones of the Jews of Curaçao'. Emmanuel constateerde een verontrustende achteruitgang van de grafmonumenten. Grafteksten werden onleesbaar en de gebeeldhouwde voorstellingen verloren hun detaillering. De oorzaak van het verval ligt in de specifieke klimaatsinvloeden op Beth Haim, mogelijk (sterk) verergerd door de milieuvervuiling. Ondanks de onder meer door Charles Gomes Casseres geïniteerde onderzoeken heeft een realistische oplossing om het tij te keren zich nog niet aangediend. Emmanuel's inventarisatie blijkt inmiddels van onschatbare waarde. Door middel van zijn onderzoek bleef veel informatie die de grafstenen in tekst en beeld bevatten voor ons behouden.<ref>[https://www.dodenakkers.nl/artikelen-overzicht/buitenland/curacao.html Curacao - Beth Haim], 25 februari 2015</ref> ------------- [[File:Fraters van Tilburg bij vuurtoren California.jpg|thumb|Fraters van Tilburg na Westpunt, [[Aruba]]]] '''Fraters van Tilburg''' of '''Frèrenan di Tilburg''' (ofisialmente '''Congregatie van Onze Lieve Vrouw, Moeder van Barmhartigheid''', ([[Latijn]]: ''Congregatio Fratrum Beatae Mariae Virginis Matris Misericordiae'', of korter: ''Congregatio Matris Misericordiae'', afkorting C.M.M.), ta un kongregashon katoliko di frater di [[Hulanda]]. E kongregashon ta spesialmente konosi pa su rol den enseñansa spesial. is een [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] [[congregatie (kloostergemeenschap)|broedercongregatie]]. De congregatie is vooral bekend om haar rol in het ([[Speciaal onderwijs|speciaal]]) [[onderwijs]]. == Historia == Deze congregatie werd in 1844 opgericht in 's-Hertogenbosch door [[Monseigneur]] [[Joannes Zwijsen]] (1794-1877), toen [[Coadjutor|bisschop-coadjutor]] van het [[bisdom 's-Hertogenbosch]]. De congregatie houdt zich bezig met onderwijs en opvoeding van doven, blinden, wezen en verlaten kinderen, en verder met verpleging en [[Missie (Katholieke Kerk)|missiewerk]]. In [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] vestigden de fraters van Tilburg zich op tientallen plaatsen, speciaal in Noord-Brabant, waar zij met name scholen oprichtten voor katholiek onderwijs aan jongens, zoals bijvoorbeeld in [[Deurne (Nederlandse plaats)|Deurne]] aan de ''Visser''. In [[België (hoofdbetekenis)|België]] waren er lange tijd vestigingen in [[Maaseik]], [[Zonhoven]], [[Hasselt (België)|Hasselt]], [[Lanaken]] en [[Houthalen]]. Thans is er nog één verblijfplaats voor de resterende Fraters van Tilburg, namelijk in Zonhoven. [[File:Werkplaats, frater met jongeren - BNA-DIG-HARTOG-ALBUM-CURACAO-030.jpg|thumb|250px|Tayer pa hoben na [[Kòrsou]] (entre 1900 i 1920)]] === Islanan ABC === * op 13 november 1886 vestigden de eerste fraters zich op Curacao, op initiatief van Mgr. Ferdinand Kieckens. In 1995 vertrokken de laatst fraters voorgoed van het eiland nadat reeds in de jaren 80 sprake was van afbouw. Ze hebben een erfgoed achtergelaten in onderwijs, vrkennerij, muziek, sport, kerken en internaten. O.a. hebben ze opgericht de katholieke voetbalclubs, Jong Holland, Sithoc, Scherpenheuvel, Didi en Canisius Boys.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644865:mpeg21:a0123 Fraters van Tilburg nemen zondag voetballend afscheid], [[Amigoe]] (17 di november 1995)</ref> * op 17 december 1914 vestigden zich op Bonaire de eerste fraters, t.w. frater Maxentius, Majella en Conradus.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642602:mpeg21:a0164 Jubileum Fraters van Tilburg], [[Amigoe]] (21 di desèmber 1989)</ref> * schoolplein in Kralendijk naast de kerk in 1986 vernoemd ''Plasa di Fraternan di Tilburg'' pa e selebrashon di presensia di 100 ana.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641868:mpeg21:a0102 Bonaire viert eeuwfeest Frater van Tilburg], [[Amigoe]] (25 di november 1986)</ref> Na 1991 a devela un estatua riba e plasa na nan honor. * op de Antillen waren de fraters niet alleen actief in het onderwijs maar ook betrokken bij sociale en educatieve verenigingen. * 1986: ter gelegenheid van het eeuwfeest werd een speciale postzegel uitgegeven. * St. Thomas College aan de Roodeweg in Otrobanda op Curacao was tot 1970 tevens fraterhuis. * Plein voor St. Thomas College ook omgedoopt tot Plasa di Fraternan di Tilburg bij het eeuwfeest in 1986. * drukkerij Scherpenheuvel * kinderbescherming/jeugdzorg/moeilijk opvoedbare jongens/weesjongens: opgericht voogdijgesticht en klooster Scherpenheuvel, instituut San Fernando-internaat (1959) op Soto, * Aruba: 1915 eerste katholieke jongensschool opgericht; St. Dominicuscollege ------ De fraters van Tilburg zijn voor het eerst in november 1886 op Curacao gekomen nadat Mgr. Niewindt, reeds vanaf 1857 de oprichter van de congregatie, Mgr. Zwijsen had bestookt met verzoeken om fraters naar Curacao te sturen. Als de laatste fraters straks vertrokken zijn, hebben er in totaal 193 fraters op Curacao gewerkt. Twee van hen waren Antilliaan. Op Bonaire zijn de fraters in 1913 begonnen. Afgelopen vrijdag zijn de laatste drie aldaar vertrokken naar Nederland. Op Aruba hebben de fraters van Tilburg gezeten van 1913 tot 1937, waarna de Salesianen het overnamen. De fraters zijn met twee soorten onderwijs begonnen. Betaald onderwijs in het Spaans voor kinderen van gezinnen uit Venezuela, Puerto Rico en Santo Domingo en gratis onderwijs voor de jongens van Curasao. Ook hebben de fraters weeshuizen opgezet, ambachtsscholen en jeugdbewegingen en ze hebben lesmethodes geschreven zoals Zonnig Nederlands en Nos Patria.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644965:mpeg21:a0071 Laatste fraters Tilburg vertrekken december], [[Amigoe]] (10 oktober 1995)</ref> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64583172|titulo=Tilburg University}} {{References}} }} [[Category:Universidat]] [[Category:Hulanda]] ----------------------- '''Freres de la Salle''' ta un kongregashon katoliko di frater di [[Hulanda]]. E kongregashon ta spesialmente konosi pa su rol den enseñansa spesial. == Historia == Manera ta conoci, den siglo pasa e Freres de la Salle a lanta y duna enseñanza na diferente scol di mucha homber na Aruba. Diferente di e grandinan masculino ta recorda diferente experiencia di e añanan aki. Cerca nan tambe ta conoci e cantidad di tempo cu e Frèrenan a inverti na e guia y formacion di nos hobennan pafo di oranan di scol. Nan tabata e fundado di diferente club di deporte cu te ainda ta existi y ta activo. Tambe riba tereno cultural nan tabata activo.<ref>[https://24ora.com/stichting-huize-de-la-salle-lo-honra-freres-de-la-salle-cun-monumento-buki-conmemorativo-y-documental/ Stichting Huize de la Salle lo honra Frères de la Salle cu’n monumento, buki conmemorativo y documental], [[24ora]] (19 di januari 2026)</ref> Hopi di nos ta recorda e añanan glorioso di “De Trupialen” cu bao di guia di Frère Alexius a entretene grandi y chikito cu nan canto y teatro. For di comienso di 1937 te cu mei 2000, Frère de la Salle a forma parti di nos comunidad Arubiano y nan herencia y impacto tabata grandi. Sinembargo mientras e añanan ta progresando e recuerdo y impacto di e Frèrenan ta bira vago den nos memoria. For di punto di bista historico e ta bale la pena pa mantene den nos memoria, nan trabao incondicional sin propio interes den nos comunidad. Nan ta merece un luga di honor riba nos isla. Na januari 2025 un grupo di persona cu un sentimento nostalgico y di gratitud a lanta cu e idea pa conserva e memoria di nan impacto incondicional pa futuro y a lanta Grupo di Proyecto Frère de la Salle. Grupo di Proyecto Frère de la Salle a dicidi pa realisa un proyecto consistiendo di tres parti esta construccion di un monumento; publicacion di un buki di conmemoracion y produci un documentario di nan trabao na Aruba. Pa realisa esaki ta puntra e cooperacion y participacion di ex alumnonan. E intencion ta pa realisa tur e tres sub-proyectonan ariba menciona pa 2027, e aña cu lo e ta 90 aña pasa cu e prome Frère a yega Aruba. Pa e realisacion di e proyecto aki obviamente lo mester placa. E suma presupuesta ta Afl. 495.000,00. --------------------- {{Noindex}} {{Infobox kerk | naam = Heilige-Mariakerk | afbeelding = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029109 De Rooms-katholieke kerk in Santa Cruz Santa Cruz Boy Lawson (Fotograaf).jpg | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Santa Cruz (Aruba)|Santa Cruz]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = Heilige Maria | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | extra portaal = Cariben }} '''Heilige-Mariakerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Santa Maria) is een kerkgebouw in het district [[Santa Cruz (Aruba)|Santa Cruz]] in [[Aruba]]. Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> Bestand:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-007.jpg|Interieur van de Santa Mariakerk te Santa Cruz (1907) </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat||Heilige-Mariakerk}} {{Coor title dms|12|57|21|N|70|3|33|W|scale:1563_region:AW}} check! <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Theresia]] </nowiki> Maar hij ondernam nog groter werk. Hij bouwde een geheel nieuwe kerk in Santa Cruz. Reeds jaren tevoren had de Zeereerwaarde Heer Schermer van het Gouvernement een concessie gekregen van een stuk cjrond aldaar voor een kerk, school en pastorie. Een absolute noodzaak. Er woonden daar veel mensen en de afstand van Oranjestad was groot. Pater Paulus bouwde daar een kerk, zonder één cent steun van de Missie, noch van het Gouvernement. Zelf moest hij het geld bijeen bedelen. Zelf trok hij er dagelijks op uit om de mensen aan te sporen stenen te graven en ze te bestemder plaatse te brengen, zelf bouwde hij mee — als oud timmerman had hij verstand van het vak — zelf hield hij voortdurend toezicht. Zijn moeite werd beloond, want na zes weken stond er een pracht van een kerk — van 70 voet lang met stenen muur en een dak van maïsstokken. En toen de kerk klaar was en alles betaald, bleef er nog een saldo van ruim drie gulden over. Zo kreeg Santa Cruz zijn eerste kerk in 1853. Zij werd toegewijd aan de Onbevlekte Ontvangenis van Maria.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987249:mpeg21:a0035 Santa Cruz], Amigoe, 18 september 1942</ref> ---- De eerste Arubaanse pater die bisschop werd was Lewis van der Veen Zeppenfeldt. Hij was een Dominicaanse pater die tussen beide wereldoorlogen als pastoor had gewerkt in Santa Cruz en Oranjestad. In 1948 werd pater Zeppenfeldt tot apostolisch vicaris en daarna tot titulair bisschop gewijd (toen het bisdom nog in oprichting was) in de Santa Ana Basiliek op Curaçao. Hij heeft op Aruba de parochies van Paradera en Brasil opgericht en de kerken daar ingewijd. Ook begon hij met het plannen van de parochie Dakota. Hij ging eind 1956 met emiraat en overleed een half jaar later. Op 1 mei 1963 was het de eigenlijke datum, dat het 100 jaar geleden was, dat pastoor Henricus Johannes de Vries als eerste pastoor van Santa Cruz zijn werkzaamheden begon en de zusters van de congregatie van Roosendaal met ds eerste school. <ref>Kleuterschool als aandenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-12-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469835:mpeg21:p006</ref> ------- {{Infobox kerk | naam = Heilig-Hartkerk | afbeelding = Rooms-Katholieke kerk - 20651933 - RCE.jpg | onderschrift = Gesloopte Heilig-Hartkerk te Savaneta uit 1966 | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Savaneta]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = Heilig-Hart | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | afbeelding2 = BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-005.jpg | onderschrift2 = Heilig-Hartkerk omstreeks 1903 | extra portaal = Cariben }} '''Heilig-Hartkerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Sagrado Curazon) is een kerkgebouw in Savaneta, [[Aruba]]. Informatie over periode rond 1900<ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403219:mpeg21:a0051|titel=Het kerkelijk leven aan de Commandeursbaai|werk=[[Amigoe]]|datum=31 maart 1950|bezochtdatum=31 oktober 2020}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987757:mpeg21:a0034|titel=Parochie van Savoneta in het goud|datum17 november 1950|bezochtdatum=31 oktober 2020}}</ref> Religie in Savaneta<ref>[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n103/mode/1up?q=patin+pret&view=theater Historia di Savaneta]</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * <nowiki>{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=|oldid=173471830|datum=20201014}}</nowiki> {{References}} }} {{Commonscat||Heilig-Hartkerk}} <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba]] </nowiki> ---- Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. *(Adolf (Dufi) Kock: Historia di Savaneta) Een van de centrale personen van Las Violetas was Pancracia Ras, die sinds 1934 huishoudster was op de pastorie. Veertig jaar lang diende ze onder tien pastoors en was ze kosteres van de Heilig Hart kerk van Savaneta. Voor de bevolking van Savaneta ontplooide Pancracia Ras veel activiteiten op het terrein van cultuur en ontspanning. Ze gaf ook leiding aan de meisjesgroep, Las violetas, die met hun toneeluitvoeringen en feestavonden met dans en zang veel hebben bijgedragen tot de culturele vorming en ontspanning van de bevolking.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-6/ 100 jaar Arubaans toneel (6)], Wim Rutgers</ref> ------ == Sint-Theresakerk (Aruba) == {{Infobox kerk | naam = Sint-Theresakerk | afbeelding = Santa Teresiakerk, Bernhardstraat.JPG | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] | denominatie = [[Rooms-Katholieke Kerk]] | bouwjaar = 1935-1936 | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = [[Theresia van Lisieux]] | begraafplaats = | monumentstatus = | monumentnummer = | stijlperiode = | architect = | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Port of Spain|Port of Spain]] | bisdom = [[Bisdom Willemstad|Willemstad]] | extra portaal = Cariben }} '''Sint-Theresiakerk''' (''[[Papiaments]]'': Misa Santa Theresa of kortweg Theresita) is een rooms-katholiek kerkgebouw in de op een na grootste plaats op [[Aruba]], [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]], gelegen aan de Bernardstraat. In 1950 werden in de vensters van de kerkhal de houten shutterramen vervangen door glas-in-loodramen vervaardigd door het atelier [[Frans Balendong]].<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 135</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029616 Sint Theresiakerk aan de Bernhard Straat in Sint Nicolaas Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|Sint-Theresiakerk gezien vanaf de Bernardstraat (1964) Saint Theresa Church Aruba 21 32 34 753000.jpeg|Interieur en altaar </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat||Sint-Theresakerk}} <nowiki> [[:Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Theresia]] </nowiki> ---- Uit de parochie Santa Cruz, waar al sinds 1852 een kerkgebouw stond, ontstond in 1900 de parochie Savaneta, waaruit op haar beurt de parochie San Nicolas (1929) ontstond, aldus Johan Hartog in zijn geschiedenis van Aruba. voobeeld: De '''Sint-Theresiakerk''' is een rooms-katholiek kerkgebouw in de West-Vlaamse plaats [[Wevelgem]], gelegen aan ''Menenstraat'' 460. ==Geschiedenis== De kerk werd in 1960-1962 gebouwd naar ontwerp van [[Luc Allaert]] voor de, ver ten westen van de kom van Wevelgem gelegen, ''Vogelwijk''. ==Gebouw== Het betreft een driebeukig bakstenen gebouw waarvan het koor naar het noorden is gericht. De voorgevel heeft een neobarok portaal en de toren heeft een [[helmdak]]. De kerk is gebouwd in een historiserende, naar de neobarok neigende, stijl. -------- {{Infobox kerk | naam = Seroe Colorado Gemeenschapskerk | afbeelding = Community Church Seroe Colorado (3).jpg | onderschrift = | land = {{AW}} | regio = [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]] | plaats = [[Seroe Colorado]] | denominatie = | bouwjaar = 1939 | uitbreiding = | renovatie = | sluiting = | bestemming = | sloopjaar = | opgedragen = | begraafplaats = | monumentstatus = vanaf 2016 | monumentnummer = 04-004 | stijlperiode = | architect = Norman Shirley | bouwmethode = | bouwmateriaal = | afmeting = | toren = | vrijstaande klokkentoren = | klokkentoren = | portaal = | koor = | schip = | preekstoel = | doopvont = | altaar = | orgel = | zitplaatsen = | diverse = | titelkardinaal = | aartsbisdom = | bisdom = | extra portaal = Cariben }} '''Seroe Colorado Gemeenschapskerk''' of Seroe Colorado Community Church is een kerkgebouw in [[Seroe Colorado]], [[Aruba]]. [[Bestand:Community Church Seroe Colorado (6).jpg|thumb|Zij-aangezicht van de Seroe Colorado Gemeenschapskerk]] De kerk werd gebouwd op het concessieterrein van de [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]], die deze in eigendom had.<ref>Klooster, Olga van den & Bakker, Michel, [Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba], Stichting Libri Antilliani, Bloemendaal 2007, pag. 145</ref> == Afbeeldingen == <gallery widths=180 heights=180> </gallery> {{Appendix|1=|2= '''Bronnen, referenties en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Église Sainte-Anne de Noord|oldid=173471830|datum=20201014}} {{References}} }} {{Commonscat|Seroe Colorado Community Church}} <nowiki> [[Categorie:Kerkgebouw in Aruba|Seroe Colorado Community Church]] </nowiki> ---- In januari 1939 legde captain R. Rodger de eerste steen voor de kerk en 30 juli van hetzelfde jaar werd het gebouw officieel in gebruik genomen. De president van de Lago, Lloyd G. Smith, bood het kerkgebouw aan de kerkelijke gemeente aan, gezaghebber Isaac Wagemaker sprak een woord van welkom en ds Paul W. Rishell preekte over het onderwerp 'Our church, its purpose and goal. Schriftlezing en gebed werden verzorgd door ds G.E. Alers van de Protestantse Gemeente in Oranjestad.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642947:mpeg21:a0091|titel=Community Church bestaat een halve eeuw|datum=1989-07-26|bezochtdatum=2023 ]}</ref> ‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha Posted on 11/24/2016 5:17 pm AST | Updated on 11/24/2016 8:48 pm AST ORANJESTAD - Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa edificio Sero Colorado 244 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Den e caso aki Land Aruba ta doño di e propiedad aki y concregacion Protestant di Aruba ta e usuario.<ref>{{Citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> In januari 1939 legde Captain Robert Rodger, een van de Lago pioniersi, de eerste steen van de Seroe Colorado kerk. Architect Norman Shirley gebruikte veel Arubaanse koraalsteen bij de bouw. Zes maanden later vond de ingebruikneming plaats, waarbij gezaghebber Isaac Wagemaker en Lago-directeur Lloyd G. Smith aanwezig waren. De mooie bronzen lampen in dc kerk zijn het werk van Jack Schnurr, terwijl de ifirma G. Maile & Sons te Canterbury, Engeland, de gebrandschilderde ramen verzorgde. In 1945 werd met de aanleg van de tuinen begonnen, in 1948 werd een bijgebouw aan' de kerk toegevoegd, terwijl in 1955 een grote patio de zondagsschool begon te huisvesten. De kerkelijke gemeente dateert van 1929. lAanvankelijk werden kerkdiensten in de Lago-kantine gehouden en later in de Lago-school. De Seroe Colorado kerk is op een na de oudste Engelssprekende kerk op Aruba.<ref>[[citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463212:mpeg21:a0098|titel=Seroe Coloradokerk 30 jaar|datum=1969-01-08|bezochtdatum=2023 ]}</ref> CON E PROCESO TA BAY Conforme e ordenansa di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Despues di a ricibi e aprobacion di Minister di Cultura a scucha Monumentenraad. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba. PREPARACION DI E MISA Pa por a prepara Sero Colorado 244 su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios lunanan pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Srta. Ichmarah Kock pa su periodo di stage a prepara e descripcion aki pa Monumentenbureau. E despcricion aki ta uno hopi amplio haci. Sero Colorado 244 ta conoci den nos comunidad como ‘Seroe Colorado community church’. E iglesia ta diseña pa e arkitecto Norman Shirley y a wordo construi na 1939 bou encargo di e refineria petrolero ‘Lago’. E murayanan ta traha di palo y cera cu cement. Su balor ta hopi halto pa Aruba. E ta unico pa su balor arkitectonico den estilo Anglo-Americano, uzo di materiaal, ta forma parti di un bario di fabrica, ta forma parti di un compleho, etc. Sero Colorado 244 ta un compleho consistiendo di un iglesia, un cushina, un espacio di encuentro, un plaza y un hardin hopi grandi. Lamentabelmente no tur tereno ta midi ainda pa proteha full e compleho. Peticion ta cerca e Minister di Infrastructura pa e tereno di e sala di encuentro y e hardin lo wordo midi pa complementa e proteccion. Pero awo e mas importante cu ta e iglesia y e cushina y plaza a wordo indica awo como monumento proteha. E edificio monumental ta cay den categoria A y ta e categoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ ta stipula tur e reglanan con tin cu anda cu monumento. E ‘Monumentenhandboek Aruba’ version di 10 juni 2016 a wordo aproba dor di ex Minister di Cultura, sr. Otmar Oduber riba 8 di september 2016. Sero Colorado 244 lo bira e di 36 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. {{Appendix]} 8gbxe7joi32ro8p8t6skxdsms1lbu9e 0 8304 195069 194278 2026-06-26T22:42:34Z Caribiana 8320 wikilink 195069 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Taxobox|c | tipo = mata | multi_imagen = {{multiple image |image1 =Melocactus macracanthos (4901402783).jpg |caption1=''M. macracanthos''<br>([[Sero Colorado]], [[Aruba]]) |image2 =Bushi (Aruba).jpeg |caption2=''M. macracanthos'' (Wariruri, [[Aruba]]) |border=infobox |total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | descripcion = Bushi na [[Sero Colorado]], Aruba | reino = [[Matanan|Plantae]] | division = [[Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Caryophyllales]] | famia = [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = [[Melocactus]] | c-nomber = ''Melocactus macracanthos'' | autor = (Salm-Dyck) Link & Otto | fecha = 1827 | status = LC | fuente status = 2011 | sinonimo = * ''Melocactus citrispinus'' <small>Antesb.</small> * ''Melocactus macrocanthus'' <small>Miq.</small> * ''Melocactus ×bozsingianus'' <small>Antesberger</small> }} '''Kabes di indjan''' (''Melocactus macracanthos'') ta un [[espesie]] for di famia di kadushi (Cactaceae). E ta konosí pa diferente nòmber komun, manera '''kabes di seru''' òf '''milon di seru''' i na [[Aruba]] i [[Boneiru]] konosi komo '''bushi'''.<ref>[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]], ''Zakflora: wat in het wild groeit en bloeit op Aruba, Curaçao en Bonaire'', Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen (1954), p. 101.</ref> ''M. macracanthos'' ta nativo pa Aruba, Boneiru, [[Kòrsou]], [[Sint Eustatius]], i [[Saba]].<ref name="IUCN"/> == Taksonomia == E espesie a keda deskribi pa prome biaha pa (Salm-Dyck) [[Heinrich Friedrich Link|Link]] & [[Christoph Friedrich Otto|Otto]] i publiká den ''Verhandlungen des Vereins zur Beförderung des Gartenbaues in den Königlich Preussischen Staaten'' 3: 418–419. 1827.<ref>[https://web.archive.org/web/20220119232909/http://legacy.tropicos.org/Name/5107997 ''Melocactus macracanthos''], Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Konsultá 19 yanüari 2022</ref> == Deskripshon == ''M. macracanthos'' tin e forma di un milon bèrdè grandi di 20 cm of mas di altura, ku hopi sumpiña grandi, un kusinchi blanku na parti ariba di su kabes, den kua tin sumpiña fini chikitu i fruta oval, poko zut, koló [[ros]] te kòrá. {{Appendix}} {{Commonscat|Kabes di indjan}} [[Category:Flora]] [[Category:Kòrsou]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Aruba]] oa643n24k4o9umdwjxtge8peeqmhjiw 0 8412 195030 125797 2026-06-26T17:57:22Z Niegodzisie 8878 /* Discografia */ 195030 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}}{{Infobox musico}} '''Madonna Louise Veronica Ciccone''' (☆ [[16 di ougùstùs|16 di augustus]] [[1958]] na Bay City, [[Michigan]]), miho conoci como '''Madonna''', ta un cantante y actriz [[Estadonan Uni di Merka|Mericano]] y un di e icononan di musica pop. == Bida == Madonna a nace di mayornan di procedencia [[Italia]]no y Frances-Canades. Madonna su mama a fayece na edad jong. Despues di e fayecimento aki, su tata a casa atrobe. E matrimonio aki a causa problemanan den su relacion cu su tata. Madonna a tuma les di ballet y piano como mucha. El a describi su infancia como un mucha diferente, rebelde, cu tabata buscando algo cu e no por a haya. El a crece catolico y a atende scol catolico primario y secundario. === Carera === Madonna a siña toca drums y gitara na banda di su trabou como cantante. Prome cu su solo debut, el a traha como drummer y gitarista pa diferente banda. Madonna ta conoci como 'Queen of Pop' (Reina di Pop) pa motibo di su carera largo y su abilidad pa cambia, innova y adapta su style. === Filantropia === Madonna ta conoci pa su donacionnan pa organisacionnan di causa noble y en especial pa [[Malawi]]. Na 2020 el a haci donacion grandi pa e Bill and Melinda Gates Foundation pa produci vacuna contra [[COVID-19]]. == Discografia == * ''Madonna'' (1983) * ''Like a Virgin'' (1984) * ''True Blue'' (1986) * ''Like a Prayer'' (1989) * ''Erotica'' (1992) * ''Bedtime Stories'' (1994) * ''Ray of Light'' (1998) * ''Music'' (2000) * ''American Life'' (2003) * ''Confessions on a Dance Floor'' (2005) * ''Hard Candy'' (2008) * ''MDNA'' (2012) * ''Rebel Heart'' (2015) * ''Madame X'' (2019) * ''Confessions II'' (2026) == Cinematografia == === Como actriz === * ''A Certain Sacrifice'' (1979) * ''Desperately Seeking Susan'' (1985) * ''Shanghai Surprise'' (1986) * ''Who's That Girl'' (1987) * ''Bloodhounds of Broadway'' (1989) * ''Dick Tracy'' (1990) * ''Madonna: Truth or Dare'' (1991) * ''A League of Their Own'' (1992) * ''Body of Evidence'' (1993) * ''Dangerous Game'' (1993) * ''Four Rooms'' (1995) * ''Evita'' (1996) * ''The Next Best Thing'' (2000) * ''Swept Away'' (2002) * ''I'm Going to Tell You a Secret'' (2005) * ''Arthur and the Invisibles'' (2006) * ''Madame X'' (2021) === Como director === * ''Filth and Wisdom'' (2008) * ''W.E.'' (2011) == Giranan == * The Virgin Tour (1985) * Who's That Girl World Tour (1987) * Blond Ambition World Tour (1990) * The Girlie Show (1993) * Drowned World Tour (2001) * Re-Invention World Tour (2004) * Confessions Tour (2006) * Sticky & Sweet Tour (2008–2009) * The MDNA Tour (2012) * Rebel Heart Tour (2015–2016) * Madame X Tour (2019–2020) == Link externo == [https://www.madonna.com/ Website oficial] [[Category:Kantante]] [[Category:Aktor]] [[Category:Direktor di sine]] 3cbuuand0oupfizsbwb1iv4efnxwduu 0 8475 195088 190345 2026-06-27T09:42:56Z Caribiana 8320 Frater Arnoldo 195088 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|5}} [[File:Luchthaven Soebi Blanco op Bonaire, Bestanddeelnr 252-8326.jpg|thumb|150px|Aeropuerto Subi Blanku na 1947]] '''9 di mei''' ta e di 129 dia di aña (130 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 236 dia pa finalisa e aña. == A sosodé == * [[1936]] - E promé buelo komersial a baha na [[Boneiru]] riba su promé pista di aterisahe na Subi Blanku. E avion Oriol di [[KLM West-Indisch Bedrijf]] a bula di [[Kòrsou]] den 35 minut.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281684:mpeg21:p003|titel=De eerste vlucht naar Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=1936-05-13|bezochtdatum=2024-03-11}}</ref> * [[2003]] - Na [[Boneiru]] i [[Kòrsou]] a tene elekshon pa [[Konseho Insular]]. Komo partido mas grandi ta sali [[Frente Obrero|Frente Obrero i Liberashon 30 di mei]] (FOL) na Kòrsou i Union Patriotiko Boneriano (UPB) na Boneiru. Na e tres otro isla konstituyente di [[Antias Hulandes]] ([[Saba]], [[Sint Eustatius]] i [[Sint Maarten]]) e elekshon ta tuma lugá dia [[23 di mei]]. == A nase == * [[1948]] - [[Hubert Fermina]] († 2022), dirigente i polítiko hulandes. == A fayesé == * [[1981]] - [[Frater Arnoldo]] (75), misionero [[Hulanda|hulandes]], dosente, fotógrafo, investigadó i outor botániko. == A selebrá/konmemorá == * [[File:Flag of Europe.svg|20px|Union Oropeo]]: Dia di Oropa (desde 1985), selebrashon den estadonan-miembro di [[Union Oropeo]] (pa paisnan di Konseho di Oropa e fecha di selebrashon ta 5 di mei). * {{RUS}}: Dia di Konkista, konmemorashon ruso di e fin di e [[Di Dos Guera Mundial|di dos Guera Mundial]] * [[File:2016-IMBD-Eng-Poster-Web.jpg|20px|upright 0,5|IMBD]]: Dia Mundial di Para Migratorio (selebra ofisialmente e di dos wikent di mei) {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Mei]] o501ey0yt3tg3690m8vwcqr74i0gww5 0 8570 195101 138869 2026-06-27T10:13:55Z Caribiana 8320 SV Sporting 195101 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|6}} '''17 di yüni''' ta e di 170 [[dia]] di aña (171 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 195 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1824]] - E di dos Kongreso [[México|mehikano]] ta dekretá abolishon di [[sklabitut]]. * [[1961]] - [[Kuwait]] ta bira independiente di [[Reino Uni]]. * [[2001]] - [[SV Sporting]] ta wòrdu fundá na [[Aruba]]. * [[2014]] - Ta proklamá [[Felipe VI di Spaña|Felipe VI]] komo rei di [[Spaña]]. == A nase == * [[1951]] - [[Ayman al-Zawahiri]], terorista di [[al-Qaida]]. * [[2003]] - [[Chloë Farro]], landadó [[aruba]]no i atleta olímpiko. == A fayesé == * [[2022]] - Antoni Gario (52), músiko i kantante [[aruba]]no. == A selebrá/konmemorá == * {{USA}} - [[Juneteenth]] * {{TTO}} - Dia di Labor [[Category:Fecha]] [[Category:Yüni]] cqj8nsqupjccsve5go32zxjo3dtazo9 0 8619 195107 138886 2026-06-27T11:10:39Z Caribiana 8320 typo 195107 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|7}} '''6 di yüli''' ta e di 187 [[dia]] di aña (188 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 178 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1964]] - [[Malawi]] ta independisá di [[Reino Uni]]. == A nase == * [[1782]] - [[Luis Brion]] († [[1821]]), militar, negosiante, patriota di [[Kòrsou]]. * [[1906]] - [[Frida Kahlo]] († 1954), artista surrealístiko [[México|mehikano]]. * [[1921]] - [[Nancy Reagan]] († 2016), aktris di sine [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] i ''First Lady of the United States'' di 1981 pa 1989. == A fayesé == == A selebrá/konmemorá == [[Category:Fecha]] [[Category:Yüli]] 6qtogeudel9wy3496g9o7w1txwpbqng 0 8632 195110 187929 2026-06-27T11:14:54Z Caribiana 8320 linkfix 195110 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|7}} '''11 di yüli''' ta e di 192 [[dia]] di aña (193 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 173 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1936]] - Den [[Bernhardstraat]] na [[San Nicolas]] a tuma lugá e dedikashon ofisialmente di e [[Iglesia Adventista (Bernhardstraat, Aruba)|promé iglesia]] di e komunidat [[Atventista di Shete Dia|atventista]] na [[Aruba]]. Den 2026 e edifisio aki a haya e status di [[monumento]]. == A nase == * [[1974]] - [[Alydia Wever]], [[baila]]dó, [[coreograf|koreógrafo]] i artista [[teatro|teatral]] di [[Aruba]]. == A fayesé == * [[2018]] - [[Oscar Henriquez]] (91), polítiko, gobernante, komersiante i empresario [[aruba]]no. * [[2022]] - [[Diana Lebacs]] (74), poeta, eskritor, aktris, dosente di [[Kòrsou]] == A selebrá/konmemorá == * Dia Mundial di Poblashon [[Category:Fecha]] [[Category:Yüli]] r85720ow5ls1shq46pf3iiodu6y7r5c 0 8673 195091 139061 2026-06-27T09:47:52Z Caribiana 8320 Frater Arnoldo 195091 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1906''' (MCMVI) tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djaluna riba e [[kalènder gregoriano]]. E ta e di seis aña di [[siglo 20]] i e di shete aña di dékada 1900. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[23 di aprel|23]] - [[Frater Arnoldo]] (†1981), misionero [[Hulanda|hulandes]], dosente, fotógrafo, investigado i outor botániko. '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[13 di desèmber|13]] - [[Jan Gerard Palm]] (75), músiko i kompositor [[Kòrsou|kurasoleño]]. == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[Category:Aña]] blko2kqlt3a9tock1w8kp5xeyvur9i6 0 8842 195100 138955 2026-06-27T10:08:55Z Caribiana 8320 SV Juventud Tanki Leendert 195100 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|9}} '''13 di sèptèmber''' ta e di 256 [[dia]] di aña (257 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 109 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1990]] - [[SV Juventud Tanki Leendert]] ta wòrdu fundá na [[Aruba]]. == A nase == * [[1897]] - [[Maria Irausquin-Wajcberg]] (†1979), politico [[aruba]]no i e promé muhé elegí komo miembro di [[Konseho Insular]] di [[Aruba]]. == A fayesé == == A selebrá/konmemorá == {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Sèptèmber]] 388bl8xkpdj81112y9rhmyfv39ztkq6 0 8892 195102 176939 2026-06-27T10:18:09Z Caribiana 8320 CDFF 195102 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|2}} '''2 di febrüari''' ta e di 33 [[dia]] di aña riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 332 dia (333 den un [[schrikkeljaar]]) pa e aña terminá. == A sosodé == [[File:Koningin Wilhelmina Radio Oranje II.jpg|thumb|150px|Reina Wilhelmina (1940)]] * [[1913]] - Trahadónan den waf di [[Kòrsou]] a kuminsa wèlga pa forsa un oumento di salario. * [[1932]] - Na [[Aruba]] a funda e klup di futbòl [[SV Aruba Juniors|Aruba Juniors]]. * [[1942]] - [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]] den un diskurso a priminti ku despues di e [[Di Dos Guera Mundial|guera]] lo bin un [[Reino Hulandes|Reino]] nobo konstituí pa [[Hulanda]], [[Indonesia]], [[Sürnam]] i [[Antias Hulandes]]. * [[1958]] - Na Aruba ta habri oficialmente Noord Sport Centrum, awendia konosí komo [[Compleho Deportivo Frans Figaroa|Kompleho Deportivo Frans Figaroa]]. * [[2020]] - Na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] a inougurá ''Katedral di Sumpiña'', e obra di arte gigantesko di [[Herman van Bergen]] den kura di Lanthùis Bloemhof. * [[2023]] - Inisio di e torneo internashonal di [[beisbòl]] ''[[Seri di Karibe|Seri di Karibe 2023]]'' na [[Venezuela]], na kual [[Kòrsou]] a partisipa pa promé biaha komo pais invitá. == A nase == * [[1926]] - [[Nydia Ecury]] ((†[[2012]]), edukador, eskritor, traduktor i aktris [[aruba]]no-[[Kòrsou|kurasoleño]]. == A fayesé == * [[2025]] - [[Carel Weeber]] (87), arkitekto di [[Kòrsou]]. == A selebrá/konmemorá == * {{PHL}} - Dia di Konstitushon * Dia Mundial di Zonanan Húmedo [[Category:Fecha]] [[Category:Febrüari]] pu8d9h7es14none9yubxq9vgv7fx708 0 9143 195097 145396 2026-06-27T10:01:56Z Caribiana 8320 spritzer & fuhrmann 195097 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|12}} '''23 di desèmber''' ta e di 357 [[dia]] di aña (358 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 8 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1954]] - Na [[Kòrsou]] ta inougurá e sede prinsipal di [[Spritzer & Fuhrmann]] konosí pa su kariòn na skina di Helfrichplein (awor Gomezplein) i Breedestraat. == A nase == * [[1942]] - [[Don Mansur]] († 2019), ekonomista i empresario [[aruba]]no. * [[1954]] - [[Omayra Leeflang]], polítiko di [[Kòrsou]]. * [[1985]] - [[Bboy Puff]], [[rap (estilo musikal)|rapper]] [[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[1993]] - [[Juriën Gaari]], [[futbol]]ista profeshonal [[Hulanda|hulandes]]-[[Kòrsou|kurasoleño]]. == A fayesé == * [[2010]] - [[Poentje Castro]], periodista [[aruba]]no. == A selebrá/konmemorá == {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Desèmber]] bwcm5tvd6g2hkbxiey370f50t739hmb 0 9194 195098 149032 2026-06-27T10:04:53Z Caribiana 8320 SV San Luis Deportivo 195098 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|2}} '''7 di febrüari''' ta e di 38 [[dia]] di aña riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 327 dia (328 den un [[schrikkeljaar]]) pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1951]] - Na [[Antias Hulandes]] a drenta na vigor e ''Interim-Regeling Nederlandse Antilen''. * [[1962]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] a instituí un embargo kontra [[Cuba]] prohibiendo tur importashon y exportashon entre e dos paisnan. * [[1966]] - [[SV San Luis Deportivo]] ta wòrdu lantá na [[Aruba]]. * [[1974]] - [[Grenada]] ta independisá di [[Reino Uni|imperio britániko]]. == A nase == * [[1947]] - [[Nel Oduber]], polítiko i [[Lista di prome ministro di Aruba|promé minister di Aruba]]. * [[1987]] - [[Gerlien Croes]], polítiko [[aruba]]no. == A fayesé == * [[1996]] - [[Paul Brenneker]] (83), mishonario, investigadó, etnólogo, artista [[Hulanda|hulandes]]-[[Kòrsou|kurasoleño]] == A selebrá/konmemorá == * {{GRD}} - Dia di [[Independensia]] [[Category:Fecha]] [[Category:Febrüari]] ociib77qugsndhcomrcsv795ktbmyeg 0 9206 195103 183654 2026-06-27T10:20:02Z Caribiana 8320 SV Real Koyari 195103 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|2}} '''17 di febrüari''' ta e di 48 [[dia]] di aña riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 317 dia (318 den un [[schrikkeljaar]]) pa e aña terminá. == A sosodé == * [[2000]] - Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], presidente di Microsoft [[Bill Gates]] ta presentá e sistema operativo Windows 2000. * [[2000]] - [[SV Real Koyari]] ta wòrdu fundá na [[Aruba]]. * [[2008]] - [[Kosovo]] ta independisá di [[Servia]]. * [[2021]] - Den [[Karibe Hulandes]], [[Aruba]], e isla mas afektá pa [[COVID-19]], ta start komo promé isla ku bakunashon. E promé bakunanan ta wòrdu duna na sektor médiko. == A nase == == A fayesé == == A selebrá/konmemorá == * {{KOS}} - Dia di [[Independensia]] * {{LBY}} - Dia di Revolushon di 17 di febrüari * [[2026]] - [[Aña Nobo Chines]] (Aña di Kabai di Kandela) [[Category:Fecha]] [[Category:Febrüari]] st5cqa4eiuyx3r7u6nzm9fcm982oskf 195104 195103 2026-06-27T10:23:33Z Caribiana 8320 Diederick Mathew 195104 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|2}} '''17 di febrüari''' ta e di 48 [[dia]] di aña riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 317 dia (318 den un [[schrikkeljaar]]) pa e aña terminá. == A sosodé == * [[2000]] - Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], presidente di Microsoft [[Bill Gates]] ta presentá e sistema operativo Windows 2000. * [[2000]] - [[SV Real Koyari]] ta wòrdu fundá na [[Aruba]]. * [[2008]] - [[Kosovo]] ta independisá di [[Servia]]. * [[2021]] - Den [[Karibe Hulandes]], [[Aruba]], e isla mas afektá pa [[COVID-19]], ta start komo promé isla ku bakunashon. E promé bakunanan ta wòrdu duna na sektor médiko. == A nase == == A fayesé == * [[1987]] - [[Diederick Mathew]] (58), polítiko [[aruba]]no. == A selebrá/konmemorá == * {{KOS}} - Dia di [[Independensia]] * {{LBY}} - Dia di Revolushon di 17 di febrüari * [[2026]] - [[Aña Nobo Chines]] (Aña di Kabai di Kandela) [[Category:Fecha]] [[Category:Febrüari]] 5b9mwld1c9rldzh0nyy75eac3zncxiz 195105 195104 2026-06-27T10:26:48Z Caribiana 8320 Edwin Thomasa 195105 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|2}} '''17 di febrüari''' ta e di 48 [[dia]] di aña riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 317 dia (318 den un [[schrikkeljaar]]) pa e aña terminá. == A sosodé == * [[2000]] - Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], presidente di Microsoft [[Bill Gates]] ta presentá e sistema operativo Windows 2000. * [[2000]] - [[SV Real Koyari]] ta wòrdu fundá na [[Aruba]]. * [[2008]] - [[Kosovo]] ta independisá di [[Servia]]. * [[2021]] - Den [[Karibe Hulandes]], [[Aruba]], e isla mas afektá pa [[COVID-19]], ta start komo promé isla ku bakunashon. E promé bakunanan ta wòrdu duna na sektor médiko. == A nase == == A fayesé == * [[1987]] - [[Diederick Mathew]] (58), polítiko [[aruba]]no. * [[1994]] - [[Edwin Thomasa]] (40), músiko, kantante i kompositor [[yu di Kòrsou]]. == A selebrá/konmemorá == * {{KOS}} - Dia di [[Independensia]] * {{LBY}} - Dia di Revolushon di 17 di febrüari * [[2026]] - [[Aña Nobo Chines]] (Aña di Kabai di Kandela) [[Category:Fecha]] [[Category:Febrüari]] i7w8yj8m645nwy3pxtgf47lqmzw4t2r 0 9545 195080 101264 2026-06-27T08:35:18Z InternetArchiveBot 12063 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195080 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Thomas Stanley Holland''' (☆ [[1 di yüni|1 di juni]] [[1996]] na Kingston-upon-Thames, [[Inglatera]]) ta un aktor [[Inglatera|ingles]]. El a ricibi e British Academy Film Award na 2017 y na tres ocacion e premio Mericano Saturn Award.<ref>[https://web.archive.org/web/20221005173747/https://www.biography.com/actor/tom-holland Tom Holland]</ref><ref>[https://www.esquire.com/entertainment/movies/a39138436/tom-holland-uncharted-review-peter-parker-spider-man/ Tom Holland uncharted review: Peter Parket Spider-Man]</ref><ref>[https://www.capitalfm.com/news/tom-holland-brother-harry/ Ton Holland brother Harry]</ref> Algun publicacion ta consider'e un di e actornan mas popular di su generacion. El a cuminsa su carera na 2009 cu e papel principal den e musical ''Billy Elliot, the Musical'', despues di cual el a destaca den cinema cu e rol di Lucas Bennett den e pelicula ''The Impossible'' (Lo imposibel) di Juan Antonio Bayona, na banda di e actornan Ewan McGregor y Naomi Watts. El a bira mundialmente famoso ora el a tuma over e rol di e superheroe Spider-Man (antes interpreta pa Tobey Maguire y Andrew Garfield ) di Marvel Cinematic Universe, cuminsando cu e pelicula ''Captain America: Civil War'' (2016), sigui pa cincu mas tocante su personahe, entre nan ''Spider-Man: Homecoming'' (2017), ''Spider-Man: Far From Home'' (2019) y ''Spider-Man: No Way Home'' (2021). == Link eksterno == * [https://www.imdb.com/name/nm4043618/ Tom Holland] - IMDb [[File:Tom Holland Billy Elliot 2010 2b.jpg|thumb|left|Tom Holland den e musical Billy Elliot]] {{Commonscat|Tom Holland}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Holland, Tom}} [[Category:Aktor]] [[Category:Hende]] [[Category:Reino Uni]] qklsb2m4gx9zipstiarwgwccfct7ruc 0 9567 194953 167941 2026-06-26T13:34:58Z Caribiana 8320 /* Historia */ 194953 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029568 Vermoedelijk het Spaans consulaat aan de Wilhelminastraat in Oranjestad Oranjestad -Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Cas Veneranda na 1964 | nomber2 = ex-Papiamento Restaurant<br/>Cas di Machi Arends | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Wilhelminastraat 7'' | fecha_funda = 1936 | estilo = Neobaroco | encarga = Federico Maximiliano Arends | architect = [[Dada Picus]] | funcion_original = 1936-1990: Hogar, consulado di Spaña, floresteria, localidad di Masyfral, club nocturno, restaurant | funcion_actual = >2026: oficina di DEACI cu restaurant/cafe | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Veneranda''', tambe conoci como ''ex-Papiamento Restaurant'' of ''"Cas di Machi Arends"'', ta un edificio [[monumento|monumental]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa na Wilhelminastraat 7. E ta un di e casnan mas grandi na Aruba di decada 1930 construi den un estilo neobaroco di Latino America. == Historia == E edificio a keda construi na [[1936]] riba encargo di Federico Maximiliano (Machi) Arends (1901-1981), kende tabata comerciante, doño di barco y consul honorario di [[Spaña]] na Aruba.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640620:mpeg21:a0086|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-09-26|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> E [[Arkitectura|arkitecto]] y constructor tabata e conocido [[Dada Picus]], cu a bay te [[Cartagena]] ([[Colombia]]) pa haya inspiracion for di un edificio cu esposa di Machi, Maria Veneranda Laclé, tabata encanta cune y asina a bin Aruba bek pa construi e edificio cu awendia ta conoci bou di e nomber di Cas Veneranda.<ref name="Restaura">{{citeer web|url=https://24ora.com/ta-restaura-cas-veneranda-y-ta-conserva-su-historia/|titel=Ta restaura Cas Veneranda y ta conserva su historia|werk=24ora.com|datum=2023-04-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> Aparte di tabata un vivienda den e edificio tabatin tambe estableci e consulado di [[Spaña]], un floresteria, e prome localidad di Masyfral y e prome luga cu a bende "super" ijscream. Na fin di añanan setenta a converti e edificio den un restaurant luhoso bou nomber di Papiamento Restaurant.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639331:mpeg21:a0101|titel=Papiamento|werk=[[Amigoe]]|datum=1978-06-27|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> [[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|thumb|left|220px|Monumento den ruina na 2013]] Durante e ultimo dos aña esaki tambe a opera bou di e nomber Club Nouveau como club nocturno despues cu e restaurant sera.<ref name="BDA">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240701.pdf Prome fase di proyecto di restauracion Cas Veneranda a termina], BonDiaAruba (1 di juli 2024), pag.6A.</ref> Despues cu e restaurant a sali di e edificio na 1990<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643981:mpeg21:a0114|titel=Papiamento restaurant nu onder eigen dak|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> esaki a keda bashi y na 2014 un candela grandi a destrui gran parti di e [[dak]] y e interior. Consequentemente a cera e edificio completo pa seguridad.<ref name="Restaura"/> Na 2023 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a cumpra e edificio di famia Arends. Despues di finalisa na 2026 restauracion den su estado autentico, financia pa a Nationaal Restauratiefonds di Hulanda (NRF) y Stichting Algemeen Pensioenfonds Aruba (APFA), esaki lo haya un funcion nobo como ofisina di DEACI cu un espacio pa restaurant/cafe na banda.<ref name="Restaura"/><ref name="BDA"/> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Literatura * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 302-303. }} [[Category:Aruba]] [[Category:Monumento protehí|Aruba]] be6ol47ug14qauovuveflfqz1xwsr2r 194968 194953 2026-06-26T13:59:49Z Kallmemel 14000 194968 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029568 Vermoedelijk het Spaans consulaat aan de Wilhelminastraat in Oranjestad Oranjestad -Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Cas Veneranda na 1964 | nomber2 = ex-Papiamento Restaurant<br/>Cas di Machi Arends | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Wilhelminastraat 7'' | fecha_funda = 1936 | estilo = Neobaroco | encarga = Federico Maximiliano Arends | architect = [[Dada Picus]] | funcion_original = 1936-1990: Hogar, consulado di Spaña, floresteria, localidad di Masyfral, club nocturno, restaurant | funcion_actual = >2026: oficina di DEACI cu restaurant/cafe | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Veneranda''', tambe conoci como ''ex-Papiamento Restaurant'' of ''Cas di Machi Arends,'' ta un edificio [[monumento|monumental]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa na Wilhelminastraat 7. E ta un di e casnan mas grandi na Aruba di decada 1930 construi den un estilo neobaroco di Latino America. == Historia == E edificio a keda construi na [[1936]] riba encargo di Federico Maximiliano (Machi) Arends (1901-1981), kende tabata comerciante, doño di barco y consul honorario di [[Spaña]] na Aruba.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640620:mpeg21:a0086|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-09-26|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> E [[Arkitectura|arkitecto]] y constructor tabata e conocido [[Dada Picus]], cu a bay te [[Cartagena]] ([[Colombia]]) pa haya inspiracion for di un edificio cu esposa di Machi, Maria Veneranda Laclé, tabata encanta cune y asina a bin Aruba bek pa construi e edificio cu awendia ta conoci bou di e nomber di Cas Veneranda.<ref name="Restaura">{{citeer web|url=https://24ora.com/ta-restaura-cas-veneranda-y-ta-conserva-su-historia/|titel=Ta restaura Cas Veneranda y ta conserva su historia|werk=24ora.com|datum=2023-04-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> Aparte di tabata un vivienda den e edificio tabatin tambe estableci e consulado di [[Spaña]], un floresteria, e prome localidad di Masyfral y e prome luga cu a bende "super" ijscream. Na fin di añanan setenta a converti e edificio den un restaurant luhoso bou nomber di Papiamento Restaurant.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639331:mpeg21:a0101|titel=Papiamento|werk=[[Amigoe]]|datum=1978-06-27|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> [[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|thumb|left|220px|Monumento den ruina na 2013]] Durante e ultimo dos aña esaki tambe a opera bou di e nomber Club Nouveau como club nocturno despues cu e restaurant sera.<ref name="BDA">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240701.pdf Prome fase di proyecto di restauracion Cas Veneranda a termina], BonDiaAruba (1 di juli 2024), pag.6A.</ref> Despues cu e restaurant a sali di e edificio na 1990<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643981:mpeg21:a0114|titel=Papiamento restaurant nu onder eigen dak|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> esaki a keda bashi y na 2014 un candela grandi a destrui gran parti di e [[dak]] y e interior. Consequentemente a cera e edificio completo pa seguridad.<ref name="Restaura"/> Na 2023 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a cumpra e edificio di famia Arends. Despues di finalisa na 2026 restauracion den su estado autentico, financia pa a Nationaal Restauratiefonds di Hulanda (NRF) y Stichting Algemeen Pensioenfonds Aruba (APFA), esaki lo haya un funcion nobo como ofisina di DEACI cu un espacio pa restaurant/cafe na banda.<ref name="Restaura"/><ref name="BDA"/> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Literatura * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 302-303. }} [[Category:Aruba]] [[Category:Monumento protehí|Aruba]] n0px70q174qmq4dp01jeh648hbpony2 194969 194968 2026-06-26T14:00:37Z Kallmemel 14000 -un estilo>estilo 194969 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029568 Vermoedelijk het Spaans consulaat aan de Wilhelminastraat in Oranjestad Oranjestad -Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Cas Veneranda na 1964 | nomber2 = ex-Papiamento Restaurant<br/>Cas di Machi Arends | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Wilhelminastraat 7'' | fecha_funda = 1936 | estilo = Neobaroco | encarga = Federico Maximiliano Arends | architect = [[Dada Picus]] | funcion_original = 1936-1990: Hogar, consulado di Spaña, floresteria, localidad di Masyfral, club nocturno, restaurant | funcion_actual = >2026: oficina di DEACI cu restaurant/cafe | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Veneranda''', tambe conoci como ''ex-Papiamento Restaurant'' of ''Cas di Machi Arends,'' ta un edificio [[monumento|monumental]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa na Wilhelminastraat 7. E ta un di e casnan mas grandi na Aruba di decada 1930 construi den estilo neobaroco di Latino America. == Historia == E edificio a keda construi na [[1936]] riba encargo di Federico Maximiliano (Machi) Arends (1901-1981), kende tabata comerciante, doño di barco y consul honorario di [[Spaña]] na Aruba.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640620:mpeg21:a0086|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-09-26|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> E [[Arkitectura|arkitecto]] y constructor tabata e conocido [[Dada Picus]], cu a bay te [[Cartagena]] ([[Colombia]]) pa haya inspiracion for di un edificio cu esposa di Machi, Maria Veneranda Laclé, tabata encanta cune y asina a bin Aruba bek pa construi e edificio cu awendia ta conoci bou di e nomber di Cas Veneranda.<ref name="Restaura">{{citeer web|url=https://24ora.com/ta-restaura-cas-veneranda-y-ta-conserva-su-historia/|titel=Ta restaura Cas Veneranda y ta conserva su historia|werk=24ora.com|datum=2023-04-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> Aparte di tabata un vivienda den e edificio tabatin tambe estableci e consulado di [[Spaña]], un floresteria, e prome localidad di Masyfral y e prome luga cu a bende "super" ijscream. Na fin di añanan setenta a converti e edificio den un restaurant luhoso bou nomber di Papiamento Restaurant.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639331:mpeg21:a0101|titel=Papiamento|werk=[[Amigoe]]|datum=1978-06-27|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> [[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|thumb|left|220px|Monumento den ruina na 2013]] Durante e ultimo dos aña esaki tambe a opera bou di e nomber Club Nouveau como club nocturno despues cu e restaurant sera.<ref name="BDA">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240701.pdf Prome fase di proyecto di restauracion Cas Veneranda a termina], BonDiaAruba (1 di juli 2024), pag.6A.</ref> Despues cu e restaurant a sali di e edificio na 1990<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643981:mpeg21:a0114|titel=Papiamento restaurant nu onder eigen dak|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> esaki a keda bashi y na 2014 un candela grandi a destrui gran parti di e [[dak]] y e interior. Consequentemente a cera e edificio completo pa seguridad.<ref name="Restaura"/> Na 2023 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a cumpra e edificio di famia Arends. Despues di finalisa na 2026 restauracion den su estado autentico, financia pa a Nationaal Restauratiefonds di Hulanda (NRF) y Stichting Algemeen Pensioenfonds Aruba (APFA), esaki lo haya un funcion nobo como ofisina di DEACI cu un espacio pa restaurant/cafe na banda.<ref name="Restaura"/><ref name="BDA"/> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Literatura * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 302-303. }} [[Category:Aruba]] [[Category:Monumento protehí|Aruba]] p8tff9n1gcvicwxrx86l8tmv4ag9tqo 194970 194969 2026-06-26T14:01:12Z Kallmemel 14000 baroco>barok 194970 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029568 Vermoedelijk het Spaans consulaat aan de Wilhelminastraat in Oranjestad Oranjestad -Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Cas Veneranda na 1964 | nomber2 = ex-Papiamento Restaurant<br/>Cas di Machi Arends | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Wilhelminastraat 7'' | fecha_funda = 1936 | estilo = Neobaroco | encarga = Federico Maximiliano Arends | architect = [[Dada Picus]] | funcion_original = 1936-1990: Hogar, consulado di Spaña, floresteria, localidad di Masyfral, club nocturno, restaurant | funcion_actual = >2026: oficina di DEACI cu restaurant/cafe | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Veneranda''', tambe conoci como ''ex-Papiamento Restaurant'' of ''Cas di Machi Arends,'' ta un edificio [[monumento|monumental]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa na Wilhelminastraat 7. E ta un di e casnan mas grandi na Aruba di decada 1930 construi den estilo neobarok di Latino America. == Historia == E edificio a keda construi na [[1936]] riba encargo di Federico Maximiliano (Machi) Arends (1901-1981), kende tabata comerciante, doño di barco y consul honorario di [[Spaña]] na Aruba.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640620:mpeg21:a0086|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-09-26|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> E [[Arkitectura|arkitecto]] y constructor tabata e conocido [[Dada Picus]], cu a bay te [[Cartagena]] ([[Colombia]]) pa haya inspiracion for di un edificio cu esposa di Machi, Maria Veneranda Laclé, tabata encanta cune y asina a bin Aruba bek pa construi e edificio cu awendia ta conoci bou di e nomber di Cas Veneranda.<ref name="Restaura">{{citeer web|url=https://24ora.com/ta-restaura-cas-veneranda-y-ta-conserva-su-historia/|titel=Ta restaura Cas Veneranda y ta conserva su historia|werk=24ora.com|datum=2023-04-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> Aparte di tabata un vivienda den e edificio tabatin tambe estableci e consulado di [[Spaña]], un floresteria, e prome localidad di Masyfral y e prome luga cu a bende "super" ijscream. Na fin di añanan setenta a converti e edificio den un restaurant luhoso bou nomber di Papiamento Restaurant.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639331:mpeg21:a0101|titel=Papiamento|werk=[[Amigoe]]|datum=1978-06-27|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> [[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|thumb|left|220px|Monumento den ruina na 2013]] Durante e ultimo dos aña esaki tambe a opera bou di e nomber Club Nouveau como club nocturno despues cu e restaurant sera.<ref name="BDA">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240701.pdf Prome fase di proyecto di restauracion Cas Veneranda a termina], BonDiaAruba (1 di juli 2024), pag.6A.</ref> Despues cu e restaurant a sali di e edificio na 1990<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643981:mpeg21:a0114|titel=Papiamento restaurant nu onder eigen dak|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> esaki a keda bashi y na 2014 un candela grandi a destrui gran parti di e [[dak]] y e interior. Consequentemente a cera e edificio completo pa seguridad.<ref name="Restaura"/> Na 2023 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a cumpra e edificio di famia Arends. Despues di finalisa na 2026 restauracion den su estado autentico, financia pa a Nationaal Restauratiefonds di Hulanda (NRF) y Stichting Algemeen Pensioenfonds Aruba (APFA), esaki lo haya un funcion nobo como ofisina di DEACI cu un espacio pa restaurant/cafe na banda.<ref name="Restaura"/><ref name="BDA"/> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Literatura * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 302-303. }} [[Category:Aruba]] [[Category:Monumento protehí|Aruba]] odtsykn7gugv3yzg2kyhf710exwupaw 194972 194970 2026-06-26T14:02:06Z Kallmemel 14000 194972 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029568 Vermoedelijk het Spaans consulaat aan de Wilhelminastraat in Oranjestad Oranjestad -Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Cas Veneranda na 1964 | nomber2 = ex-Papiamento Restaurant<br/>Cas di Machi Arends | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Wilhelminastraat 7'' | fecha_funda = 1936 | estilo = Neobaroco | encarga = Federico Maximiliano Arends | architect = [[Dada Picus]] | funcion_original = 1936-1990: Hogar, consulado di Spaña, floresteria, localidad di Masyfral, club nocturno, restaurant | funcion_actual = >2026: oficina di DEACI cu restaurant/cafe | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Veneranda''', tambe conoci como ''ex-Papiamento Restaurant'' of ''Cas di Machi Arends,'' ta un edificio [[monumento|monumental]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa na Wilhelminastraat 7. E ta un di e casnan mas grandi na Aruba di decada 1930 construi den estilo neobarok di Latino America. == Historia == E edificio a keda construi na [[1936]] riba encargo di Federico Maximiliano (Machi) Arends (1901–1981), kende tabata comerciante, doño di barco y consul honorario di [[Spaña]] na Aruba.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640620:mpeg21:a0086|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-09-26|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> E [[Arkitectura|arkitecto]] y constructor tabata e conocido [[Dada Picus]], cu a bay te [[Cartagena]] ([[Colombia]]) pa haya inspiracion for di un edificio cu esposa di Machi, Maria Veneranda Laclé, tabata encanta cune y asina a bin Aruba bek pa construi e edificio cu awendia ta conoci bou di e nomber di Cas Veneranda.<ref name="Restaura">{{citeer web|url=https://24ora.com/ta-restaura-cas-veneranda-y-ta-conserva-su-historia/|titel=Ta restaura Cas Veneranda y ta conserva su historia|werk=24ora.com|datum=2023-04-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> Aparte di tabata un vivienda den e edificio tabatin tambe estableci e consulado di [[Spaña]], un floresteria, e prome localidad di Masyfral y e prome luga cu a bende "super" ijscream. Na fin di añanan setenta a converti e edificio den un restaurant luhoso bou nomber di Papiamento Restaurant.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639331:mpeg21:a0101|titel=Papiamento|werk=[[Amigoe]]|datum=1978-06-27|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> [[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|thumb|left|220px|Monumento den ruina na 2013]] Durante e ultimo dos aña esaki tambe a opera bou di e nomber Club Nouveau como club nocturno despues cu e restaurant sera.<ref name="BDA">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240701.pdf Prome fase di proyecto di restauracion Cas Veneranda a termina], BonDiaAruba (1 di juli 2024), pag.6A.</ref> Despues cu e restaurant a sali di e edificio na 1990<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643981:mpeg21:a0114|titel=Papiamento restaurant nu onder eigen dak|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-21|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> esaki a keda bashi y na 2014 un candela grandi a destrui gran parti di e [[dak]] y e interior. Consequentemente a cera e edificio completo pa seguridad.<ref name="Restaura"/> Na 2023 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a cumpra e edificio di famia Arends. Despues di finalisa na 2026 restauracion den su estado autentico, financia pa a Nationaal Restauratiefonds di Hulanda (NRF) y Stichting Algemeen Pensioenfonds Aruba (APFA), esaki lo haya un funcion nobo como ofisina di DEACI cu un espacio pa restaurant/cafe na banda.<ref name="Restaura"/><ref name="BDA"/> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Literatura * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 302-303. }} [[Category:Aruba]] [[Category:Monumento protehí|Aruba]] 3x2zin91ub66hu919hconfsombs2aia 0 9568 195032 168267 2026-06-26T18:28:41Z Caribiana 8320 wikilink 195032 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = Censo Ex Hotel Colombia @ Side.jpg | descripcion = Censo (2020) | adres = ''Zoutmanstraat 13'' | funcion_original = sala di pelicula, hotel | funcion_actual = [[Stadhuis di Oranjestad|Stadhuis]] | inaugura = 1918: Sala di pelicula, hotel<br/>1998: Stadhuis | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | zoom = 16 }} '''Ex-Hotel Colombia''' ta un anterior cinema y hotel na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. E tabata e prome hotel di Aruba. Desde 1998 ta uza e hotel y e edificio na banda como [[stadhuis di Oranjestad]] anexo sede di e Registro Civil y Censo di Aruba.<ref name="hist">{{en}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=32&lang=en Former Hotel Colombia]</ref> E edificionan den e compleho tin balor [[monumento|monumental]] historico. == Historia == E edificio, cu ta consisti di dos piso, a keda construi na 1918 pa [[Nadi Henriquez]], y un aña despues esaki a habri como cinema den aire liber. Na 1922 el a troca e edificio cu Eduardo de Veer, kende a converti esaki den un pension.<ref name="monument">{{en}} Monumentenfonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/hotel-colombia/ Hotel Colombia]</ref> Na 1925 Eloy Arends a cumpra e edificio, probablemente uzando esaki como consulado y residencia di e consul di [[Venezuela]]. Despues a habri Hotel Colombia como prome hotel di Aruba.<ref name="hist"/><ref>{{en}} Aruba, [https://www.aruba.com/us/blog/aruba-walking-tours-explore-a-side-of-aruba-youve-never-seen-before Aruba Walking Tours: Explore a Side of Aruba You’ve Never Seen Before], 10 november 2016</ref> Na 1953 e imprenta Excelsior a establece den e piso abou.<ref name="hist"/> Na 1986 Jesus Eloy Arends a bende Hotel Colombia y e edificio na banda na gobierno bou condicion cu ambos edificio lo wordo restaura.<ref name="monument"/> E hotel a bay atras y tabata wordo uza pa chollernan. Na 1993 el a keda destrui pa candela.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Hotel+Colombia+arends&page=2&coll=ddd&identifier=ddd:010645147:mpeg21:a0088&resultsidentifier=ddd:010645147:mpeg21:a0088&rowid=2|titel='Choller hotel' zaterdagnacht geheel in vlammen opgegaan|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-24|bezochtdatum=2023-07-01}}</ref> Dia 17 di februari 1997 a cuminsa cu renovacion di Hotel Colombia, y a conecta e dos edificio pa sirbi como stadhuis di Oranjestad. Apertura di e stadhuis a tuma lugar dia [[3 di aprel|3 di april]] [[1998]]. Desde 1999 [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) ta doño di e edificionan.<ref name="hist"/> == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Hotel Colombia - 20651228 - RCE.jpg|Ex-Hotel Colombia (1966) Censo 04.jpg|Balcon Former hotel Columbia 1.jpg|Ex-Hotel Colombia (2020) </gallery> == Mira tambe == * [[Stadhuis di Oranjestad]] * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 238-239. {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Aruba]] [[Category:Monumento protehí|Aruba]] lmb7j9an6fvp6wjd2b4mcq80z4hww8l 0 9830 194995 185561 2026-06-26T16:01:06Z Caribiana 8320 /* categoria 2 */ Alto Vista 69 194995 wikitext text/x-wiki {{Infobox edificio}} E '''lista''' aki bou ta duna un resumen di e '''[[monumento]]nan na [[Aruba]]'''. E cantidad di monumento ta wordo estima riba casi 400 obheto, di cual 41 ta proteha. Categoria 1 ta un resumen di e obhetonan monumental cu ta proteha. E lista no ta sortea manera nan ta registra den e registro di monumento, e number di e obheto no ta esun oficial segun registro. Pa indica cu un monumento ta oficialmente proteha pa ley Monumentenbureau ta coloca un seyo di reconocimento riba e obheto. Categoria 2 ta duna un resumen (no completo) di otro casnan y edificionan historico. {{clear}} == Monumento == ==== categoria 1 ==== {{Sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" |- ! Number<br/ >registra !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto |- | 01-001 || [[File:Voormalig Havenkantoor met op de achtergrond de toren van de Kerki Protestant op de achtergrond.jpg|100px]] || Ex-oficina portuario|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]||A.M. Schuttestraat 2|| ||1940 |- | 01-002 || [[File:Hanchi Awa 23 16 29 494000.jpeg|commonscat=Waterreservoir (Aruba, Rancho)|100px]] || Tanki di Awa|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Avenida Alo Tromp/Ranchostraat|| ||1905 |- | 01-003 || [[File:Landslaboratorium Oranjestad 5.jpg|100px]] || Landslaboratorium Oranjestad|| Oranjestad||Caya Ing R.H. Lacle 2|| || |- | 01-004 || [[File:Reina Beatrix School.jpg|100px]] || Scol Reina Beatrix|| Oranjestad||G. Madurostraat 2|| ||1950 |- | 01-005 || [[File:Maria Convent 1920, Oranjestad.jpg|commonscat=Maria Convent, Aruba|100px]] || Maria Convento|| Oranjestad||J.E. Irausquinplein 2 A|| ||1920 |- | 01-006 || [[File:In focus and correct exposure.jpg|commonscat=Gerechtsgebouw (Aruba)|100px]] || Corte di Husticia|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 51|| ||1936 |- | 01-007 || [[File:Aruba Watertower in Oranjestad.jpg|commonscat=Watertower Oranjestad|100px]] || Watertoren Oranjestad|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 67|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]] |- | 01-008 || [[File:2nd DOW Office.jpg|commonscat=2nd DOW Office (Aruba)|100px]] || Edificio DOW|| Oranjestad||Lagoenweg 11|| ||1939 |- | 01-009 || [[File:Aruba Government Building (Bestuurskantoor).jpg|commonscat=Gouvernementsgebouw, Aruba|100px]] || Bestuurskantoor|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 76|| ||1942 |- | 01-010 || [[File:Brakins De Arend Petroleum Company 02.jpg|commonscat=De Arend Petroleum Company|100px]] || [[Arend Petroleum Maatschappij]]|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 172|| ||1927 |- | 01-011 || [[File:Fort Zoutman Willem III Toren @ Morning Side Street.jpg|100px]] || [[Fort Zoutman]]/Toren Willem III|| Oranjestad||Oranjestraat/Zoutmanstraat|| ||1866 |- | 01-012 || [[File:Ex-DOW building.jpg|commonscat=Ex Dow Office (Aruba)|100px]] || Ex-edificio DOW|| Oranjestad||Paardenbaaistraat 2|| ||1949 |- | 01-013 || [[File:Forno di Calki for di Ranchostraat.jpg|commonscat=Kalkoven (Aruba)|100px]] || [[Forno di calki (Rancho)]]|| Oranjestad|| Ranchostraat || ||1892 |- | 01-014 || [[File:Wild House, Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Huisje Wild|100px]] || Cas Wild|| Oranjestad|| Schelpstraat 12|| ||1850 |- | 01-015 || [[File:Henriquez Building (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Henriquez Building (Aruba)|100px]] || Edificio Henriquez || Oranjestad|| Schelpstraat 36/38 || || |- | 01-016 || [[File:Archaeological Museum Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Archaeological Museum of Aruba|100px]] || [[Museo Arkeologico Nacional Aruba|Museo Arkeologico]]|| Oranjestad|| Schelpstraat 40, 42 y 44 || ||1850 |- | 01-017 || [[File:John F. Kennedy School vogelshot.JPG|commonscat=John F Kennedy, Aruba|100px]] || Edificio John F Kennedy|| Oranjestad||Stadionweg 37/L.G.Smith Blvd. || ||1950 |- | 01-018 || [[File:Weststraat 1.JPG|commonscat=Gele Huis (Aruba)|100px]] ||[[ Casita Geel]]|| Oranjestad|| Weststraat 15|| ||1860 |- | 01-019 || [[File:School 1888 (3), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=School 1888 (Aruba)|100px]] ||[[Scol 1888]]|| Oranjestad||Wilhelminastraat 6|| ||1888 / Antoine Martis |- |01-020 ||[[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|100x100px]]||[[Cas Veneranda]]||Oranjestad||Wilhelminastraat 7|| ||1936 |- | 01-021 || [[File:0 Stadhuis.jpg|commonscat=Stadhuis, Oranjestad, Aruba|100px]]||[[ Stadhuis di Oranjestad]]|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 8|| ||1925 |- | 01-022 || [[File:Ex Police Station Oranjestad @ Side View.jpg|commonscat=Police Station, Oranjestad|100px]]|| Warda di Polis Oranjestad|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 40|| ||1940 |- | 01-023 || [[File:Voormalig Landskantoor.jpg|commonscat=Zoutmanstraat 1, Oranjestad (Aruba)|100px]]|| Ex-Landskantoor|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 1|| ||1940 |- | 01-024 || [[File:Censo Ex Hotel Colombia @ Morning.jpg|commonscat=Censo, Ex Hotel Colombia, Oranjestad, Aruba|100px]]|| [[Ex-Hotel Colombia]]|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 13|| ||1918 |- | 01-025 || [[File:Reina Wilhelmina.jpg|100px]]|| Estatua di [[Wilhelmina di Hulanda|Princesa Wilhelmina]]|| Oranjestad|| Wilhelmina Park|| ||1955 |- | 01-026 || [[File:Ex Botica, Steenweg 19, Oranjestad.jpg|100px]] || [[Ex-Botica Aruba]]|| Oranjestad|| Steenweg 19|| ||1925 |- |01-027 |[[File:Het vliegveld op Aruba, Bestanddeelnr 252-7915.jpg|100px]]||Terminal di pasahero Dakota||Oranjestad||Bucutiweg || ||1942 |- |01-028 |[[File:Cas Debrot, Nieuwstraat Oranjestad Aruba.jpg|100x180px]]||[[Cas Debrot]]||Oranjestad||[[Caya G.F. (Betico) Croes]] 98|| ||1930 |- | 02-001 || [[File:Commanders Graves.jpg|commonscat=Commanders Graves, Aruba|100px]] || Grafnan di Commandeur|| [[Noord]]|| Hato|| || |- | 02-002 || [[File:California Lighthouse, Aruba (4901988814).jpg|commonscat=Noordwestpunt Lighthouse|100px]] || [[Faro di California]]|| Noord|| Hudishibana|| ||1914 |- | 02-003 || [[File:Imeldahof Building in Noord Pic 3.jpg|commonscat=Imeldahof (Aruba)|100px]] || Imeldahof/[[Kapel di Bethania]]|| Noord|| Noord 2|| || |- | 02-004 || [[File:Cas Tan Tin.jpg|100px]] || Cas Tan Tin|| Noord|| Pos Abou 19|| ||1940 |- |02-005 ||[[File:Alto Vista Chapel (1).jpg|100px]]||[[Kapel Alto Vista|Kapel di Alto Vista]] || Noord ||Alto Vista || ||1952 |- | 03-001 || [[File:Police Station Savaneta @ Side Front Across.jpg|100px]] || Warda di Polis Savaneta|| [[Savaneta]]|| Savaneta 110|| || |- | 03-002 || [[File:Graves Savaneta @ Morning Close.jpg|commonscat=Graves Savaneta|100px]] || Grafnan di Savaneta|| Savaneta|| Savaneta 254|| ||19?? |- | 04-001 || [[File:Uncle Louis Store @ Front Street Early Morning.jpg|commonscat=Uncle Louis Store, San Nicolaas|100px]] || [[Uncle Louis Store]]|| [[San Nicolas]]||B. van der Veen Zeppenveldstraat 7 || ||1950 |- | 04-002 || [[File:Watertower San Nicolas 1.jpg|commonscat=Watertower San Nicolas|100px]] || Watertoren San Nicolas|| San Nicolas||[[Bernhardstraat]]|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]] |- | 04-003 || [[File:Commandopostcolor.jpg|commonscat=Commandopost,San Nicolaas|100px]] || Commandopost|| San Nicolas||Weg kust batterij || ||1940 |- | 04-004 || [[File:Community Church Seroe Colorado (5).jpg|100px]] || Seroe Colorado Community Church|| San Nicolas|| [[Sero Colorado]] || ||1939 / Norman Shirley |- | 04-005 || [[File:Nicolaas Store (1).jpg|100px]]|| Nicolaas Store|| San Nicolas||B. van der Veen Zeppenveldstraat 27 || ||1930-1939 |- | 05-001 || [[File:Balashi Gold mill ruins. Another view.jpg|100px]] || Ruina mina di oro|| [[Santa Cruz]]||[[Balashi]] || ||1939 |- |} ==== categoria 2 ==== {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" |- ! !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto |- | 2 || [[File:Monumento Casa Rosada.jpg|100px]] || Casa Rosada|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Wilhelminastraat 58B|| ||1905 |- | 3 || [[File:SMFA.JPG|100px]] || Cas Croes || Oranjestad|| Avenida Milo Croes 26 || || |- | 4 || [[File:Cas di Cultura exterior (Aruba) 18 45 08 855000.jpeg|100px]] || [[Cas di Cultura]] || Oranjestad|| || || |- | 5 || [[File:Koningsstraat 29, Aruba 22 38 16 218000.jpeg|100px]] || Cas di Cunucu || Oranjestad || Koningstraat 29 || || |- | 6 || [[File:Huize De La Salle - University of Aruba front view 1.jpg|100px]] || Huize de la Salle || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 4 || || 1914-1914 / [[Radulphus Hermus|Adrianus Hermus]] |- | 7 || [[File:Church of St. Francis (Aruba) 7.jpg|100px]] || [[Misa San Francisco]] || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 3 || || |- | 8 || [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021479, Repronegatief 'De oude naast de nieuwe Protestantse kerk', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|100px]] || [[Kerki Protestant (Aruba)|Kerki Protestant Oranjestad]] || Oranjestad || Wilhelminastraat 1 || || 1846 |- | 9 || [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|100px]] || [[La Piccola Marina]] || Oranjestad || L.G. Smith Blvd. 68 || || 1950 / [[Jan Nagel]] |- |11|| [[File:Saint Anna Church in Noord.jpg|100px]] || Misa Santa Ana|| [[Noord]]|| || || |- |12|| [[File:Old cunucu house TL-180 (green) 4.JPG|100px]] || Cas di Cunucu|| Noord|| Tanki Leendert 180 || ||19?? |- |13|| [[File:Quinta del Carmen 14.jpg|100px]] || Quinta del Carmen || Noord|| [[Bubali]] || || |- |14|| [[File:Kerki Protestant at Piedra Plat.jpeg|100px]] || [[Kerki Protestant Piedra Plat]]|| [[Piedra Plat]]|| || ||1934 |- |15|| [[File:Ruins Bushiribana gold mine 13 52 26 922000.jpeg|100px]] || [[Bushiribana]]|| [[Santa Cruz]]|| || || |- |16|| [[File:Kibaima water tank2.jpg|100px]] || [[Tanki di Awa Kibaima]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||1932 / [[Pieter van Stuivenberg]] |- |17|| [[File:AH... WHO LOOKING SO SWEET.jpg|100px]] || Dieselstraat 2, Balashi|| [[Santa Cruz]]|| || || |- |18|| [[File:San Nicolaas church.jpg|100px]] || [[Misa Santa Teresita]] || [[San Nicolas]]|| [[Bernhardstraat]] || ||1935-1936 |- |18|| [[File:Alto Vista 69 Aruba.jpg|100px]] || [[Alto Vista 69]] || [[Noord]]|| || Alto Vista 69 ||1919 |- |} == Link externo == * [http://www.org.aw/index.php?id=org_profile&do=monumentenbureau Monumentenbureau Aruba] * [https://www.monumentenfondsaruba.com/monuments/ Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA)] {{Appendix}} {{Commonscat}} [[Category:Herensia kultural|Aruba]] [[Category:Aruba]] beeecptrdw7mwew3xn1hp5avqavpy58 2 9899 195022 192569 2026-06-26T17:28:13Z Caribiana 8320 195022 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] y como departamento gubernamental e ta encarga pa e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. El a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 197psux2nn1hbna6shup6z21nox2vqi 195023 195022 2026-06-26T17:39:39Z Caribiana 8320 195023 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende ta sucesor di Yvonne Webb-Kock desde 2025?? == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi s6qf0rh312snxfekz3acvtub0su18sn 195024 195023 2026-06-26T17:42:56Z Caribiana 8320 195024 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende ta sucesor di Yvonne Webb-Kock desde 2022.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 1tomvulvcvjvhd9qdmemzzlgg45epw4 195025 195024 2026-06-26T17:43:48Z Caribiana 8320 195025 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende ta sucesor di Yvonne Webb-Kock desde 2022.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 06avsg361a48e7m6669c8bnidvaxwnf 195026 195025 2026-06-26T17:44:26Z Caribiana 8320 195026 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende ta sucesor di Yvonne Webb-Kock desde 2022.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 27qat9mn1ohu4vf8283mpyx060cm6rf 195027 195026 2026-06-26T17:46:21Z Caribiana 8320 195027 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi cksx8jtdwuaa1vweq14ocu4tr62o1te 195028 195027 2026-06-26T17:47:24Z Caribiana 8320 195028 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Databox}} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 2hs0fd7m70ofphx9qs9z1r73thp4hwr 195029 195028 2026-06-26T17:51:37Z Caribiana 8320 195029 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 8rg6qxda83bra09ed85goap8pau82c5 195031 195029 2026-06-26T18:19:31Z Caribiana 8320 /* Proyectonan */ 195031 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi ta4klbcfvy17sximgvbeeohevzl0vrp 195033 195031 2026-06-26T18:30:59Z Caribiana 8320 195033 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental e ta encarga pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento. == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> E ta traha en cooperacion cu Monumentenraad y [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA). == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 5xjfy2fuiagep3xrvghhjzqtqoyss9t 195034 195033 2026-06-26T18:37:17Z Caribiana 8320 195034 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Oficina di Monumento Aruba''' (Monumentenbureau Aruba, MBA) ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)</ref> == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> E ta traha en cooperacion cu Monumentenraad di Aruba, funda na 1994 y [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA). == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi fllp6eoq1qmkdpo7ta8wtkl4iaxq3dr 195035 195034 2026-06-26T18:48:18Z Caribiana 8320 195035 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Oficina di Monumento Aruba''' (Monumentenbureau Aruba, MBA) ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)</ref> == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> Oficina di Monumento di Aruba ta traha en colaboracion cu Colegio Consultativo di Monumento y Fundacion [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA); alle drie ressorteren onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.overheid.aw/|titel=Home NL|bezochtdatum=2019-06-18|auteur=Aruba Overheid|werk=www.overheid.aw|taal=nl}}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi f12aojg6la1c87y4xaddxecaxhcl1jw 195036 195035 2026-06-26T18:54:46Z Caribiana 8320 /* Proyectonan */ 195036 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Oficina di Monumento Aruba''' (Monumentenbureau Aruba, MBA) ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)</ref> == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> Oficina di Monumento di Aruba ta traha en colaboracion cu Colegio Consultativo di Monumento y Fundacion [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA); alle drie ressorteren onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.overheid.aw/|titel=Home NL|bezochtdatum=2019-06-18|auteur=Aruba Overheid|werk=www.overheid.aw|taal=nl}}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * [[Casita Geel]] cu tabata situa band’i banco den [[Caya G.F. (Betico) Croes|Caya Grandi]] y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi hofo95pqfyleb4ktij1km95utfzrkf5 195037 195036 2026-06-26T18:58:42Z Caribiana 8320 195037 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Oficina di Monumento Aruba''' (''Monumentenbureau Aruba'', MBA) ta e instituto di conocemento di [[monumento]] di [[Aruba]] cu como departamento gubernamental tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)</ref> == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> Oficina di Monumento di Aruba ta traha en colaboracion cu Colegio Consultativo di Monumento y Fundacion [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA); alle drie ressorteren onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.overheid.aw/|titel=Home NL|bezochtdatum=2019-06-18|auteur=Aruba Overheid|werk=www.overheid.aw|taal=nl}}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * [[Casita Geel]] cu tabata situa band’i banco den [[Caya G.F. (Betico) Croes|Caya Grandi]] y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi albtjt88nqhp8obppb6lrioijzj4atk 195038 195037 2026-06-26T19:00:29Z Caribiana 8320 195038 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Oficina di Monumento Aruba''' (''Monumentenbureau Aruba'', MBA) ta un departamento gubernamental di Aruba cu como instituto di conocemento di [[monumento]] tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>[https://www.acp.aw/wp-content/uploads/2021/08/landsbesluit-14-juni-1991-no.-9-afkondigingsblad-monumentenverordening-gt-46.pdf Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)]</ref> == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> Oficina di Monumento di Aruba ta traha en colaboracion cu Colegio Consultativo di Monumento y Fundacion [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA); alle drie ressorteren onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.overheid.aw/|titel=Home NL|bezochtdatum=2019-06-18|auteur=Aruba Overheid|werk=www.overheid.aw|taal=nl}}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * [[Casita Geel]] cu tabata situa band’i banco den [[Caya G.F. (Betico) Croes|Caya Grandi]] y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} in un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi jgfy8wyftuw0d89qj7n1kwbjxld021y 195041 195038 2026-06-26T19:23:24Z Caribiana 8320 195041 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = gubernamental | nomber = Monumentenbureau | abrevia = | logo = | imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = 1996 | funda_na = Oranjestad, Aruba | origina_di = | fusion_di = | fundado = Gobierno di Aruba | ideologia = | director = Raul Gei | coordinado = | subdirector = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | cantidad_miembro = | catidad_personal = }} '''Oficina di Monumento Aruba''' (''Monumentenbureau Aruba'', MBA) ta un departamento gubernamental di Aruba cu como instituto di conocemento di [[monumento]] tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>[https://www.acp.aw/wp-content/uploads/2021/08/landsbesluit-14-juni-1991-no.-9-afkondigingsblad-monumentenverordening-gt-46.pdf Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)]</ref> == Historia == Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta: * prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, * supervisa y maneha restauracionnan, * controla y duna permiso di monumento, * encarga cu tur asuntonan technico di monumento, * duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref> Oficina di Monumento di Aruba ta traha en colaboracion cu Colegio Consultativo di Monumento y Fundacion [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA); alle drie ressorteren onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.overheid.aw/|titel=Home NL|bezochtdatum=2019-06-18|auteur=Aruba Overheid|werk=www.overheid.aw|taal=nl}}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998) * [[Casita Geel]] cu tabata situa band’i banco den [[Caya G.F. (Betico) Croes|Caya Grandi]] y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]] E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------ For di e inauguracion na 1996 di e Oficina di Monumento, un servicio gubernamental chikito cu ta cay bao di Ministerio di Cultura, ta ser traha den tres direccion pa mantene y cuida e patrimonio cultural di Aruba. Pa cuminsa, den percura pa miho leynan legislativo y reglanan mas practico den ehecucion, p.e. pa subsidia proyectonan di restauracion. Na di dos luga pa via di inventarisacion y seleccion traha un lista definitivo di monumentonan cu ta den cuido, pa asina haya miho bista tocante e magnitud di tal proyecto. Den agrega mas informacion tocante e cualidad arkitectonico, por yega na realisa un plan pa mas añanan pa restauracion y por yena un calculacion financiero pa asina sigui. Na di tres luga, e actividad cu ta destaca awor, encamina y guia proyectonan di restauracion, manera e compleho Eloy Arends - Colombia Hotel cu mester ta cla meimei di afia 1998. Banda di e Oficina di Monumento, tin e Conseho di Monumento cu for di aha 1994 ta conseha e Ministro di Cultura tocante asuntonan di Monumento. Pa finalisa a funda un Fondo pa Monumento, un fundacion den cual gobierno y particularnan ta traha hunto. E Fondo ta percura pa haya fondo, paga subsidio y yuda particularnan cu ta dono den financia e restauracion. Riba un scala limita e Fondo mes ta tuma iniciativa den cumpra, restaura y explota e edificio monumental. E Fundacion Fondo pa Monumento Aruba, por cu yudansa di su sponsornan, atrobe saca un calender di monumentonan pa afia 1999. Mescos cu na afia 1998 a presenta dibuho y reproduccionnan, segun indicacion di e Fundacion. Dos artista arubano, Nigel Matthew y Elvis Tromp, cada un den su mes forma, a pone riba papel algun di e monumentonan. Tocante nan persona, aki banda tin texto cu informacion. Tur banda di nos isla tin monumentonan plama y cada un ta diferente.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-00/mode/1up?q=monumentenbureau Kalender 1999], SMFA</ref> Ta e variacion ey mes ta haci cu e Fundacion kier munstra, ma hasta asina mes tin un escogencia di un banda. Pasobra, kico nos ta compronde cu e palabra “monumento”. E decreto of ordenansa di monumento ta splica, “locual a ser construi por lo menos 50 ana pasa y cu ta di interes general y cu ta ser considera pa su bunitesa y su nificacion pa ciencia, pa historia di e pais, o su balor historico. Ta trata aki principalmente di e monumentonan cu ta ser califica como “monumento protegi” y cu ta nota den e registro di monumentonan. ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi hkciatvmx9anii6r082659f3t48zmpy 10 10188 195083 194916 2026-06-27T08:44:56Z Caribiana 8320 27/6 195083 wikitext text/x-wiki {{Columns-list|colwidth=16em| * [[Dia di Independencia (Merca)|Dia di Independensia (Merka)]] * [[Krus di Mérito Kòrsou]] * [[Dia di Bandera (Kòrsou)]] * [[Bandera di Kòrsou]] * [[Ketikoti]] * [[Dia di Emansipashon]] * [[Abolishon di sklabitut den Reino Hulandes]] (1 di yüli 1863) * [[Teremoto]] * [[Dera Gay]] (24 di yüni) * [[Blue Wave]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Reserva di biosfera di Aruba]] * [[Deficit democratico den Reino Hulandes|Defisit demokrátiko den Reino Hulandes]] * [[Horcan na Islanan ABC]] }} kbcd4k7x594xbl7aw3riof8gf0mz6nk 0 11099 195113 177120 2026-06-27T11:38:30Z Kallmemel 14000 nvt 195113 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | variante = c | nomber = ''Nops glaucus'' | exhibi titulo = cursivo | reino = [[Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase= [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Caponiidae]] | genero = ''[[Nops]]'' | c-nomber = ''Nops glaucus'' | autor = Hasselt | fecha = 1887 }} '''''Nops glaucus''''' ta un [[espesie]] di araña di [[Famia (biologia)|famia]] Caponiidae.<ref name="DCSR">{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=186687&cat=163|titel=''Nops glaucus''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]|datum= |bezochtdatum=2024-03-18}}</ref> E nòmber sientífiko a wòrdu publiká na 1887 pa Johan Coenraad van Hasselt. == Distribushon == E espesie ta [[endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref name="DCSR"/>{{Appendix}} [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Insecto]] exxci01wwj4n01034e1dlmx870einlg 195114 195113 2026-06-27T11:41:35Z Kallmemel 14000 reformulacion 195114 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | variante = c | nomber = ''Nops glaucus'' | exhibi titulo = cursivo | reino = [[Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase= [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Caponiidae]] | genero = ''[[Nops]]'' | c-nomber = ''Nops glaucus'' | autor = Hasselt | fecha = 1887 }} '''''Nops glaucus''''' ta un [[espesie]] di araña di [[Famia (biologia)|famia]] Caponiidae.<ref name="DCSR">{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=186687&cat=163|titel=''Nops glaucus''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]|datum= |bezochtdatum=2024-03-18}}</ref> E nòmber sientífiko a wòrdu publiká dor di Johan Coenraad van Hasselt na 1887. == Distribushon == E espesie ta [[endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref name="DCSR"/>{{Appendix}} [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Insecto]] apc90lckndjww3a7c25ehs8k8aj62oa 195115 195114 2026-06-27T11:54:45Z Kallmemel 14000 wikilink 195115 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | variante = c | nomber = ''Nops glaucus'' | exhibi titulo = cursivo | reino = [[Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase= [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Caponiidae]] | genero = ''[[Nops]]'' | c-nomber = ''Nops glaucus'' | autor = [[Johan Coenraad van Hasselt|Hasselt]] | fecha = 1887 }} '''''Nops glaucus''''' ta un [[espesie]] di araña di [[Famia (biologia)|famia]] Caponiidae.<ref name="DCSR">{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=186687&cat=163|titel=''Nops glaucus''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]|datum= |bezochtdatum=2024-03-18}}</ref> E nòmber sientífiko a wòrdu publiká dor di Johan Coenraad van Hasselt na 1887. == Distribushon == E espesie ta [[endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref name="DCSR"/>{{Appendix}} [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Insecto]] p4o9vqx6vn3xvbqdik9k4rk4mpprpae 2 11115 195050 194569 2026-06-26T20:46:27Z Caribiana 8320 195050 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- ---------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 9ewmizl9uw8uk81q44akij3obnostpl 195051 195050 2026-06-26T20:56:57Z Caribiana 8320 195051 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa sur di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 320mbrctiwluczrhbx4e960607u1ovx 195052 195051 2026-06-26T20:57:32Z Caribiana 8320 195052 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 6v8whvpisfc3gvyrgu5daqqapd9cp94 2 11156 194943 194942 2026-06-26T12:03:52Z Caribiana 8320 194943 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = ? | estilo = | architect = | contratista = Nicolaas Picus<br/>Jan Christiaans | gasto = 1° restauracion: AWG 5 miyon | inaugura = Cas na 1925<br/>Stadhuis na 1997 | restaura = 1997, 2014 | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/2up?q=alto+vista+69 ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft NOTES The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/1up?q=alto+vista+69 Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. ejd40tq5sv19i7l6whmr7zmmga6stk2 194944 194943 2026-06-26T12:10:10Z Caribiana 8320 194944 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = ? | estilo = | architect = | contratista = Nicolaas Picus<br/>Jan Christiaans | gasto = 1° restauracion: AWG 5 miyon | inaugura = Cas na 1925<br/>Stadhuis na 1997 | restaura = 1997, 2014 | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.</ref> NOTES The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 1pdlvtgwbkzfqj9klcgxp09cb1ixk4u 194945 194944 2026-06-26T12:11:50Z Caribiana 8320 194945 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = ? | estilo = | architect = | contratista = Nicolaas Picus<br/>Jan Christiaans | gasto = 1° restauracion: AWG 5 miyon | inaugura = Cas na 1925<br/>Stadhuis na 1997 | restaura = 1997, 2014 | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. == Historia == == Descripcion == == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. g0uwf9vag48vn8fszn3ifs7i85arq0e 194946 194945 2026-06-26T12:20:56Z Caribiana 8320 194946 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = ? | estilo = | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = Cas na 1925<br/>Stadhuis na 1997 | restaura = 1997, 2014 | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa na e caminda pa Kapel di Alto Vista, den Aruba. Na 23 di juni 2026, e kas a wordu oficialmente reconocé komo monumento protehí, pa su balor historiko, arkitektóniko i kultural. Historia E kas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (breuksteen), un material ku den e tempu ei tabata indiká sierto nivel di prosperidat, ya ku hopi otro kasnan rural ainda tabata trahá di leem. E kas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp i a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Manera tabata uso den e epoka, hopi kasnan tabata wordu konstruí ku yudansa di famia i amigo, pero e edifisio aki ta mustra klaramente ku el a wordu trahá pa un albañil profeshonal, konsiderando su nivel haltu di detaye i terminashon. Durante añanan di uso, e kas a keda bon konservá i a sigui sirbi komo un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e estatus di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta konsiderá un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura di cunucu na Aruba. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. E struktura prinsipal ta un kas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), konstruí di piedra di escombro. E kas ta riku den detaye di masoneria ornamental, inkluyendo: un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di facha un koronashon di gevel eleganta un fogon (chimenea) ku un huif dekorativo E kas ta mantené su elementonan original, manera bentanan i portanan tradishonal di palo, i e skema di koló karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 3x7xbgvy5fub2v0rddc7eg88aqukgl8 194947 194946 2026-06-26T12:34:38Z Caribiana 8320 194947 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = ? | estilo = | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = Cas na 1925<br/>Stadhuis na 1997 | restaura = 1997, 2014 | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa na e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], na Aruba. Dia 23 di juni 2026, e cas a wordo oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historiko, arkitektóniko i kultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (''breuksteen''), un material ku den e tempu ei tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un albañil profesional, considerando su nivel halto di detaye y terminacion. Durante añanan di uzo, e kas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), construí di piedra di escombro. E cas ta riku den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e skema di colornan karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. ondmy9v6ewrhzeb21ik936t81ucxvf1 194948 194947 2026-06-26T12:36:41Z Caribiana 8320 /* Historia */ 194948 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = ? | estilo = | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = Cas na 1925<br/>Stadhuis na 1997 | restaura = 1997, 2014 | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa na e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], na Aruba. Dia 23 di juni 2026, e cas a wordo oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historiko, arkitektóniko i kultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (''breuksteen''), un material ku den e tempu ei tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un albañil profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e kas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), construí di piedra di escombro. E cas ta riku den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e skema di colornan karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 1ygwfvx8gt9kyc75vdc4hqauzp19zcw 194949 194948 2026-06-26T12:38:46Z Caribiana 8320 194949 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa na e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], na Aruba. Dia 23 di juni 2026, e cas a wordo oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (''breuksteen''), un material ku den e tempu ei tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un albañil profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e kas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), construí di piedra di escombro. E cas ta riku den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e skema di colornan karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. pwyqyckmqkw3nj7zkwkrxb08zqkdxwx 194950 194949 2026-06-26T13:15:30Z Caribiana 8320 /* Alto Vista 69 */ 194950 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] na e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Dia 23 di juni 2026, e cas a wordo oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (''breuksteen''), un material ku den e tempu ei tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un albañil profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e kas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), construí di piedra di escombro. E cas ta riku den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e skema di colornan karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. anzo66cn1gkze140eayzwb285gengf8 194951 194950 2026-06-26T13:23:04Z Caribiana 8320 194951 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] na e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 23 di juni 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (''breuksteen''), un material ku den e tempu ei tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un albañil profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e kas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), construí di piedra di escombro. E cas ta riku den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e skema di colornan karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. jfdb53o1tfym3ih429h315l5qdqtesr 194952 194951 2026-06-26T13:23:36Z Caribiana 8320 194952 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 23 di juni 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordu konstruí na 1919 di piedra di escombro (''breuksteen''), un material ku den e tempu ei tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un albañil profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e kas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas haltu ku dak di dos agua (zadeldak), construí di piedra di escombro. E cas ta riku den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fris di kortina (gordijnfries) komo dekorashon di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e skema di colornan karakterístiko blanco ku berde. Un karakterístika importante ta su sistema di kolekshon di awa di yobida. E kas tin dos tanki di awa ku ta wordu yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan di piedra kuadrá conecta na dakgotenan. Durante tempu di sequia, habitantenan tabata buska awa na e pos di Pos di Noord, situá serka di e boka na nordost di Kapel di Alto Vista. E awa tabata semper disponibel, aunke ku un sabor un tiki salado. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e bieu Annakerk na Noord. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. c7icv6baa9h6tpyzqlp9ncz4ia7qxqi 194962 194952 2026-06-26T13:51:22Z Caribiana 8320 194962 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 23 di juni 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conservá y a sigui sirbi como un ehèmpel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e mihó ehèmpelnan di arkitectura di cunucu na Aruba. E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui: *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon cu un capa decorativo E cas a mantene su elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan carakteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos tanki di awa cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata buska awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e tegelnan gris-preto di dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]]. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 9btpp08rsq3t0lgmk15m89ag8ok7438 194971 194962 2026-06-26T14:01:33Z Caribiana 8320 194971 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 23 di juni 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, e gobièrnu di Aruba a otorgá e status di monumento protehí na e kas. Durante un aktividat ofisial, Prome Minister Mike Eman a instala e seyo di protekshon, reconosiendo e importansia di e edifisio pa patrimonio nashonal. E designashon aki implica tambe un responsabilidat pa su preservashon pa generashonnan futuro. ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di arkitectura di cunucu na Aruba cu tur e elementonan caracteristico presente.<ref name-"kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name-"kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante *un fogon autentico cu un capa decorativo E cas a mantene otro elementonan original, manera benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan carakteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos tanki di awa cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata buska awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name=:"0"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 1pedkicvjs7l3ri52hsugyh6nabp8ha 194973 194971 2026-06-26T14:18:29Z Caribiana 8320 194973 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas tabata propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba. Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name=:"0"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 9i9haagjf2j11t8d9o9cbjx4f6kkq8w 194974 194973 2026-06-26T14:22:33Z Caribiana 8320 194974 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas ta propiedad di e famia di Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name=:"0"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. qwz4is7nzi8lh9ghhmy0715qmjqxloj 194975 194974 2026-06-26T14:23:57Z Caribiana 8320 194975 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto. E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name=:"0"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 2a0qn15v6r9qbxeat8rofwdr4766xql 194976 194975 2026-06-26T14:27:33Z Caribiana 8320 194976 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name=:"Klooster"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. psndx8wvhzfdyqy9n2gc1e3d2li7td0 194977 194976 2026-06-26T14:29:32Z Caribiana 8320 194977 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bario di [[Alto Vista]] riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. s5tnxc5yxkohb9ut5f8injo9z57b39t 194978 194977 2026-06-26T14:30:58Z Caribiana 8320 194978 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bocht di e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitektura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 5df26ryprprl0b2j02xk6jk0bumvcgx 194979 194978 2026-06-26T14:35:21Z Caribiana 8320 194979 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bocht di e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e edificio aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Na 23 di juni 2026, cu e colocacion di un seyo oficial Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. ojwuem5uhg2kcrjmdx1nbmniymdlf4r 194980 194979 2026-06-26T14:40:15Z Caribiana 8320 194980 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bocht di e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E cas ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan caracteristico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 30nletc5gxw0vqvlggn2nvykc72h883 194981 194980 2026-06-26T14:49:31Z Caribiana 8320 194981 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa den bocht di e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cas di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. Su ubicacion ta ideal como cu a tene cuenta cu biento y solo.<ref name="kalender"/> E structura ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan tipico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor kultural i arkitektóniko == Alto Vista 69 ta un ehèmpel ekselente di kon e arkitektura di cunucu Arubano a adapta na klima i kondishonnan lokal. E posishon di e kas ta strategiko pa aprovechá bientu i solo, ku ta kontribuí na ventilashon natural. Tur e elementonan karakterístiko di un kas di cunucu — manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo — ta presente i bon konservá. Esaki ta hasi e kas un objekto di gran balor pa estudio di arkitektura vernacular di Aruba. Ademas, e kas ta reflehá un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. E kas ta situá prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel di Alto Vista, unda el ta un punto di atenshon pa bishitantenan i turistanan. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 4qdvufecv6kvu7pn8gnvi8q8z41iu6e 194982 194981 2026-06-26T14:59:00Z Caribiana 8320 194982 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cas di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E structura ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan tipico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con e arkitektura di cas di cunucu Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e structura ta strategico pa aprovecha biento y solo, cu ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su ubicacion prominentemente den un bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 03zgn2z2abqx5tg7aal1kdt4r9b29q5 194983 194982 2026-06-26T15:01:10Z Caribiana 8320 194983 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado. Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cas di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E structura ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan tipico blanco cu berde. Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con e arkitektura di cas di cunucu Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e structura ta strategico pa aprovecha biento y solo, cu ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo i dak di perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su ubicacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. f4yrflcye2gcwjhk6ynvpnv413h03na 194984 194983 2026-06-26T15:05:24Z Caribiana 8320 194984 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cas di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E structura ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="kalender"/> *un fries di cortina (gordijnfries) como decoracion di fachada *un coronacion di gevel elegante ?? het di dak *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan. Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con e arkitektura di cas di cunucu Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e structura ta strategico pa aprovecha biento y solo, cu ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y het di perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su ubicacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. a4li0dg6jqr7rttyjpzy6udzdfjqpht 194985 194984 2026-06-26T15:14:58Z Caribiana 8320 194985 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di e arkitectura di cas di cunucu caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E structura ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con e arkitektura di cas di cunucu Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e structura ta strategico pa aprovecha biento y solo, cu ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y het di perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su ubicacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. puddk0cc3uxeela6a4h5spv9540ii3e 194986 194985 2026-06-26T15:17:56Z Caribiana 8320 /* Descripcion */ 194986 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no na Aruba, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E structura ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, y e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra cu ta conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun tradishon oral, e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con e arkitektura di cas di cunucu Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e structura ta strategico pa aprovecha biento y solo, cu ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y het di perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su ubicacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. asvbfo3nwqo2rnb6vzokyx6knjx5fic 194987 194986 2026-06-26T15:30:15Z Caribiana 8320 194987 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di masoneria ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con e arkitektura di cas di cunucu Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e structura ta strategico pa aprovecha biento y solo, cu ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y het di perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su ubicacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 0jkjh62rq5jrtuf17ku2up4p9nxbwjp 194988 194987 2026-06-26T15:40:31Z Caribiana 8320 194988 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como monumento protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 507g23sbkeqvs5hlhw8sb2joyxwpz1v 194989 194988 2026-06-26T15:44:41Z Caribiana 8320 194989 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 9egz76i630quk3e6343qw10miicg53f 194990 194989 2026-06-26T15:45:42Z Caribiana 8320 194990 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------------------- == Alto Vista 12 == Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. {{Appendix}} --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. tp416262qrpjwzg39g9uvirs94uc516 195015 194990 2026-06-26T16:58:14Z Caribiana 8320 195015 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. ----------------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. mnp9blsvnejv6mbhfrdbjge0u49dsdl 195017 195015 2026-06-26T16:59:51Z Caribiana 8320 195017 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ----------------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 4kwgoy37774517j2bgdluge1d29gbo8 195019 195017 2026-06-26T17:01:24Z Caribiana 8320 Undid revision [[Special:Diff/195017|195017]] by [[Special:Contributions/Caribiana|Caribiana]] ([[User talk:Caribiana|talk]]) 195019 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- ==Alto Vista 69 == {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = cas di cunucu tipico | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ----------- Alto Vista 69 ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, cu na 2026 a wordo oficialmente reconoce como monumento protegi. E cas ta situa na Alto Vista 69 riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]]. Research notes The historic home of Titi Tromp at Alto Vista 69 has officially been designated as a protected monument, recognizing its historical and cultural significance to Aruba. Dit prachtige, uitgebreide cunucu-huis (zie pag. 17) staat precies in de bocht van de weg. De hoge kernwoning met het zadeldak is in 1919 van breukstenen gemaakt. Breukstenen waren toen een teken van welvaart. Veel huizen in de omgeving waren nog van leem. Zodra een eigenaar het financieel beter kreeg, werd leem door steen vervangen. De Arubanen bouwden met hulp van familie en vrienden gewoonlijk hun eigen huis. Dit huis is duidelijk door een beroepsmetselaar gebouwd. Het is namelijk rijk aan siermetselwerk, zoals het gordijnfries (een sierlijst ter verfraaiing van de gevelbeğindiging), de sierlijke geveltopbekroning en de fraai vormgegeven huif van de fogon (schoorsteen). Omdat het nog traditionele luiken en deuren heeft en is uitgevoerd in de kenmerkende Arubaanse kleurstelling wit en groen, behoort dit huis tot de mooiste voorbeelden van landelijke cunucu-architectuur op Aruba. Volgens de bewoners zijn de grijszwarte Hollandse dakpannen de oude pannen van de Annakerk op Noord. Het huis heeft twee regenbakken die door een ingenieus systeem van gemetselde vierkante regenpijpen via de dakgoten worden gevoed. Wanneer de bakken in de droge tijd leeg waren, haalden de bewoners op een ezeltje water uit de waterput Pos di Noord bij de boca (baai) ten noordoosten van de kapel op Alto Vista. Daar was altijd drinkwater voorhanden. Het had echter een ziltige smaak en was daardoor lang niet zo lekker als vers regenwater.<ref>[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> -------- Na caminda pa Kapel di Alto Vista, e impactante cas di cunucu Alto Vista 69 ta para den e bocht na banda drechi di caminda. Turistanan ta para einan diariamente pa saka potrèt. E bibienda haltu a wòrdu konstruí di piedra di escombro na 1919, un señal ku e habitante e tempu ei tabata disfrutá di sierto prosperidat.<ref name=:"0">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 43.</ref> E kas ta evidentemente konstruí pa un albañil profeshonal. E ta riku den masoneria ornamental, manera e fris di kortina, e koronashon di gable grasioso, i e kap bunita diseñá di e fogon. Danki na e persiananan i portanan tradishonal, tegelnan di dak, i skema di koló karakterístiko di Aruba, e edifisio tambe ta un di e mihó ehèmpelnan di arkitektura rural di cunucu. Segun e habitantenan, e tegelnan gris-preto Hulandes ta di Annakerk bieu na Noord. No tin ménos ku dos tanki di awa di yobida. Esakinan ta wòrdu alimentá pa un sistema ingenioso di tubonan di masoneria kuadrá. Durante e temporada di secura tambe hendenan tabata bay busca awa na e pos di Pos di Nord banda di e boca oost di e kapel di Alto Vista. Awa di bebe semper tabata disponibel einan.<ref name=:"0"/> -------- Poco casnan na campo ta asina bon conserva manera esun aki den su estilo rustico manera e cas di Alto Vista 69. Tur e elementonan caracteristico t'ey presente. Su fogon autentico, e pos di awa dushi, e panchi nan di antafio, e get di dak bunita profila, e bentana di palo cu por cera habri tanto di porta como bentana. E sitio ideal cu e cas ta situa, pa tene cuenta cu biento y solo. Arkitectura Arubano asina unico, cu te ainda nos no ta tene cuenta cu ne.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------- Dia 23 di juni 2026, Prome Minister Mike Eman a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. ----------------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. mnp9blsvnejv6mbhfrdbjge0u49dsdl 195020 195019 2026-06-26T17:03:29Z Caribiana 8320 195020 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. fzn3mpxwncakuqvbl82rzctedo0qwrt 195021 195020 2026-06-26T17:05:01Z Caribiana 8320 195021 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. mdhtfrr01crnfr2jpk7xay9b4hcl3jo 195039 195021 2026-06-26T19:08:28Z Caribiana 8320 195039 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Corte di Husticia | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | luga = {{ABW}} | adres = J.G. Emanstraat 51 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = corte | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} Emanstraat #51 Gerechtsgebouw Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten. “In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346] ----------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. tg17hpzapshgkfufkxckfae7hvde1sz 195040 195039 2026-06-26T19:13:25Z Caribiana 8320 195040 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Corte di Husticia | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | luga = {{ABW}} | adres = J.G. Emanstraat 51 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = corte | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} Emanstraat #51 Gerechtsgebouw Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref> “In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346] De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming. NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming. ----------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 5d4kmyk7sddfm7cz1lf93sby7vs1m4v 195042 195040 2026-06-26T19:34:37Z Caribiana 8320 195042 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Wilhelminastraat 24 | imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg | descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025) | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = Wilhelminastraat 24 | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Oficina | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = | zoom = 16 }} [[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb| ]] '''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba. Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman. ------------------------ {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Corte di Husticia | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | luga = {{ABW}} | adres = J.G. Emanstraat 51 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = corte | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} Emanstraat #51 Gerechtsgebouw Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref> “In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346] De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming. NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming. ----------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. hkv1b97qr8l7a06y73a1qtfnvihvru9 195043 195042 2026-06-26T19:36:59Z Caribiana 8320 195043 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Wilhelminastraat 24 | imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg | descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025) | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = Wilhelminastraat 24 | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Oficina | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = | zoom = 16 }} [[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb| ]] '''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba. Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> ------------------------ {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Corte di Husticia | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | luga = {{ABW}} | adres = J.G. Emanstraat 51 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = corte | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} Emanstraat #51 Gerechtsgebouw Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref> “In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346] De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming. NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming. ----------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. 58x2rimidtahpj2z5gi3pe513oj6leb 195044 195043 2026-06-26T19:43:20Z Caribiana 8320 195044 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Wilhelminastraat 24 | imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg | descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025) | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = Wilhelminastraat 24 | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Oficina | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = | zoom = 16 }} '''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]] Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] ------------------------ == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Corte di Husticia | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | luga = {{ABW}} | adres = J.G. Emanstraat 51 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = corte | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} Emanstraat #51 Gerechtsgebouw Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref> “In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346] De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming. NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming. ----------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura y caracteristicanan == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | imagen = | descripcion = | nomber2 = Cas Debrot | localisa_na = [[Aruba]] | luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98'' | fecha_funda = 19?? | estilo = | encarga = Jose Maria (Boy) Debrot | architect = | funcion_original = | funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba | propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]] }} '''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad. ==historia== E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref> Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas. Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial. E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas. Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero. Futuro di Cas Debrot Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad. Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba. Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026. ------------------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] --------------- 0lsz2bzn2fqp3udu3wrxinejaxnprf8 0 12874 195071 192934 2026-06-26T22:45:47Z Caribiana 8320 wikilink 195071 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Naturalesa (Sero Cristal ) 15.jpg | descripcion = Cucuisa cu flor | reino = [[Mata|Plantae]] | division= [[Mata vaskular|Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Asparagales]] | famia = [[Asparagaceae]] | genero = ''[[Agave]]'' | autor = Perrine | fecha = 1838 | c-nomber = ''Agave sisalana'' | imagen2 = | descripcion2= | sinonimo =* ''Agave rigida var. sisalana'' <small>(Perrine) Engelm.</small> * ''Agave segurae'' <small>D.Guillot & P.van der Meer</small> * ''Agave sisalana forma armata'' <small>(Trel.) Trel.</small> * ''Agave sisalana var. armata'' <small>Trel.</small> }} '''''Agave sisalana''''' ta un [[espesie|especie]] di mata [[suculento]] cu ta pertenece na e [[Famia (biologia)|famia]] Asparagaceae. E especie a wordo describi pa prome biaha na 1838 pa e medico y botanico Mericano Henry Perrine (1797-1840).<ref>{{Citeer boek|paginas=24-25|auteur=Bart A de Boer|jaar=1996|uitgever=Curaçao : Stichting Dierenbescherming Curaçao|plaats=Curaçao|hoofdstukurl=https://archive.org/details/nosmataipalunanc0000debo/page/24/mode/1up?q=kukuisa|hoofdstuk=Pita, Kuk'i indjan, Kukuisa|titel=Nos mata-i palunan : Curaçao, Bonaire, Aruba}}</ref> Antes, e tabata conoci como ''A. rigida'' var. ''sisalana''. E [[agave]] aki ta un di e fuentenan di fibra natural mas importante den mundo tropical. == Nomber == E nomber di e especie ta referí na e ciudad portuario di Sisal na e costa nort di [[Yucatan]], [[México|Mexico]]. E palabra ''cucuisa'' (ortografia bieu: kukwisa) a origina for di e likeur di [[cucui]] cu ta uza ''a. sisalana'' como ingrediente.<ref>{{Citeer web|url=https://web.archive.org/web/20190720125623/https://www.diario.aw/2009/12/cultura-di-aruba-y-su-tradicion-di-dande/|titel=Cultura Di Aruba Y Su Tradicion Di Dande|bezochtdatum=2025-04-22|datum=2009-12-30|uitgever=Diario|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190720125623/https://www.diario.aw/2009/12/cultura-di-aruba-y-su-tradicion-di-dande/|archiefdatum=2019-07-20|dodeurl=ja|via=web.archive.org|citaat=Tabatin di nos antepasadonan cu ta usa e siguiente ingredientenan pa traha coecoei (cucui): e parti abao blanco di e blachinan di mata di agave (Agave sisalana, tin hende ta yame cucuisa)}}</ref> Nombernan alternativo ta encera ''huncu'' of ''sisal.''<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463018:mpeg21:a0088|titel=Alcohol|bezochtdatum=2025-04-22|auteur=Paul Brenneker|datum=1966-09-17|uitgever=Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden|taal=nl|via=delpher.nl}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462793:mpeg21:a0118|titel=SAMBUMBU|bezochtdatum=2025-04-22|auteur=Paul Brenneker|datum=1969-12-20|werk=Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden|uitgever=NV Paulus Drukkerij}}</ref> Ademas, ''cucuisa'' tambe por referi na e especie ''agave karatto.''<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177349|titel=Agave ''Agave karlatto''|bezochtdatum=2025-04-22|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y uzo == ''A. sisalana'' ta originalmente di [[Amérika Sentral|Centro America]], y a wordo introduci, entre otro, na Oost-Africa, [[Sri Lanka]], [[Indonesia]], y [[Israel]]. E cultivo ta dirigi principalmente na obtene fibra for di e blachinan, cu ta wordo uza pa produccion di cabuya. ''A. sisalana'' ta crece miho riba suelo di [[Piedra di kalki|calichi]]. Un promedio di 1.000 blachi ta produci rond di 40 liber (18 kilogram) di fibra.<ref name=":0" /> Antes, na Malpais (plantashi Mount Pleasant),<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280307:mpeg21:a0005|titel=Landbouw|bezochtdatum=2025-04-22|datum=1913-11-15|werk=Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden|uitgever=NV Paulus Drukkerij|via=delpher.nl|citaat=Op de terreinen van de „Eerste Sisal-Cultuur Maatschappij" van de plantage „Malpais" (Mount Pleasant) zijn,}}</ref> [[Kòrsou|Corsou]] tambe tabatin cultivacion di ''A. sisalana'' y hasta a establece un fabrica. Sinembargo, produccion a fracasa y a termina despues di algun tempo.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Plantenbeschrijvingen: Agavaceae|hoofdstukurl=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARNOLDO-PLANTEN-1967/page/46/mode/1up|titel=Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao|auteur=Arnolodo N Broeders|jaar=1967|uitgever=Boekhandel St. Augustinus|plaats=Curaçao|pagina=46}}</ref><ref name=":0" /> Un bebida tradicional Mexicano conoci como ''pulque'' ta wordo extrae for di ''A. sisalana''. Pa logra esaki, e stam di flor ta wordo corta na un cierto haltura, unda e djus ta wordo acumula. E rendimento ta mas o menos 5 pa 6 liter pa dia.<ref name=":0">{{Citeer boek|paginas=127-128|titel=Buniteza den Secura|hoofdstuk=Kalkheuvels|hoofdstukurl=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARNOLDO-SECURA-1969/page/123/mode/1up|jaar=1969|bezochtdatum=2025-04-22|uitgever=Boekhandel St. Augustinus|plaats=Curaçao|auteur=[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]]}}</ref> {{multiple image | image1 = KITLV A204 - Kweekbedden van sisal op onderneming Mount Pleasant te Curaçao, KITLV 35015.tiff | caption1 = Cultivacion di sisal na empresa di Mount Pleasant na Corsou. | image2 = KITLV A204 - Gedroogde sisal op onderneming Mount Pleasant te Curaçao, KITLV 75887.tiff | caption2 = Sisal seco na Mount Pleasant na Corsou | align = center | caption_align = center }} == Descripcion == E ta un especie monocarpico: e mata ta floria solamente un biaha den su bida y despues ta muri. E tin un stam di 40-100 cm; rozet di 1.5 pa 2 m di diameter, cu rama. E blachinan ta largo, 60-150 cm di largura y 2.5-9 cm di hanchura, normalmente di color berde briyante. Su randnan tin poco djente chikito y su lomba ta maron scur te na e punta. E flor, di color berde-geel, ta aparece riba un stengel halto di 5–6 meter cu hopi ramo. {{Appendix}} [[Kategoria:Flora]] 66s5niyfa9pbpf1plygicfwp7efjanb 195072 195071 2026-06-26T22:47:27Z Caribiana 8320 195072 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Naturalesa (Sero Cristal ) 15.jpg | descripcion = Cucuisa cu flor | reino = [[Mata|Plantae]] | division= [[Mata vaskular|Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Asparagales]] | famia = [[Asparagaceae]] | genero = ''[[Agave]]'' | autor = Perrine | fecha = 1838 | c-nomber = ''Agave sisalana'' | imagen2 = | descripcion2= | sinonimo =* ''Agave rigida var. sisalana'' <small>(Perrine) Engelm.</small> * ''Agave segurae'' <small>D.Guillot & P.van der Meer</small> * ''Agave sisalana forma armata'' <small>(Trel.) Trel.</small> * ''Agave sisalana var. armata'' <small>Trel.</small> }} '''''Agave sisalana''''' ta un [[espesie|especie]] di mata [[suculento]] cu ta pertenece na e [[Famia (biologia)|famia]] Asparagaceae. E especie a wordo describi pa prome biaha na 1838 pa e medico y botanico Mericano Henry Perrine (1797-1840).<ref>{{Citeer boek|paginas=24-25|auteur=Bart A de Boer|jaar=1996|uitgever=Curaçao : Stichting Dierenbescherming Curaçao|plaats=Curaçao|hoofdstukurl=https://archive.org/details/nosmataipalunanc0000debo/page/24/mode/1up?q=kukuisa|hoofdstuk=Pita, Kuk'i indjan, Kukuisa|titel=Nos mata-i palunan : Curaçao, Bonaire, Aruba}}</ref> Antes, e tabata conoci como ''A. rigida'' var. ''sisalana''. E [[agave]] aki ta un di e fuentenan di fibra natural mas importante den mundo tropical. == Nomber == E nomber di e especie ta referí na e ciudad portuario di Sisal na e costa nort di [[Yucatan]], [[México|Mexico]]. E palabra ''cucuisa'' (ortografia bieu: kukwisa) a origina for di e likeur di [[cucui]] cu ta uza ''a. sisalana'' como ingrediente.<ref>{{Citeer web|url=https://web.archive.org/web/20190720125623/https://www.diario.aw/2009/12/cultura-di-aruba-y-su-tradicion-di-dande/|titel=Cultura Di Aruba Y Su Tradicion Di Dande|bezochtdatum=2025-04-22|datum=2009-12-30|uitgever=Diario|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190720125623/https://www.diario.aw/2009/12/cultura-di-aruba-y-su-tradicion-di-dande/|archiefdatum=2019-07-20|dodeurl=ja|via=web.archive.org|citaat=Tabatin di nos antepasadonan cu ta usa e siguiente ingredientenan pa traha coecoei (cucui): e parti abao blanco di e blachinan di mata di agave (Agave sisalana, tin hende ta yame cucuisa)}}</ref> Nombernan alternativo ta encera ''huncu'' of ''sisal.''<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463018:mpeg21:a0088|titel=Alcohol|bezochtdatum=2025-04-22|auteur=Paul Brenneker|datum=1966-09-17|uitgever=Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden|taal=nl|via=delpher.nl}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462793:mpeg21:a0118|titel=SAMBUMBU|bezochtdatum=2025-04-22|auteur=Paul Brenneker|datum=1969-12-20|werk=Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden|uitgever=NV Paulus Drukkerij}}</ref> Ademas, ''cucuisa'' tambe por referi na e especie ''agave karatto.''<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177349|titel=Agave ''Agave karlatto''|bezochtdatum=2025-04-22|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y uzo == ''A. sisalana'' ta originalmente di [[Amérika Sentral|Centro America]], y a wordo introduci, entre otro, na Oost-Africa, [[Sri Lanka]], [[Indonesia]], y [[Israel]]. E cultivo ta dirigi principalmente na obtene fibra for di e blachinan, cu ta wordo uza pa produccion di cabuya. ''A. sisalana'' ta crece miho riba suelo di [[Piedra di kalki|calichi]]. Un promedio di 1.000 blachi ta produci rond di 40 liber (18 kilogram) di fibra.<ref name=":0" /> Antes, na Malpais (plantashi Mount Pleasant),<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280307:mpeg21:a0005|titel=Landbouw|bezochtdatum=2025-04-22|datum=1913-11-15|werk=Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden|uitgever=NV Paulus Drukkerij|via=delpher.nl|citaat=Op de terreinen van de „Eerste Sisal-Cultuur Maatschappij" van de plantage „Malpais" (Mount Pleasant) zijn,}}</ref> [[Kòrsou|Corsou]] tambe tabatin cultivacion di ''A. sisalana'' y hasta a establece un fabrica. Sinembargo, produccion a fracasa y a termina despues di algun tempo.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Plantenbeschrijvingen: Agavaceae|hoofdstukurl=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARNOLDO-PLANTEN-1967/page/46/mode/1up|titel=Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao|auteur=[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]]|jaar=1967|uitgever=Boekhandel St. Augustinus|plaats=Curaçao|pagina=46}}</ref><ref name=":0" /> Un bebida tradicional Mexicano conoci como ''pulque'' ta wordo extrae for di ''A. sisalana''. Pa logra esaki, e stam di flor ta wordo corta na un cierto haltura, unda e djus ta wordo acumula. E rendimento ta mas o menos 5 pa 6 liter pa dia.<ref name=":0">{{Citeer boek|paginas=127-128|titel=Buniteza den Secura|hoofdstuk=Kalkheuvels|hoofdstukurl=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARNOLDO-SECURA-1969/page/123/mode/1up|jaar=1969|bezochtdatum=2025-04-22|uitgever=Boekhandel St. Augustinus|plaats=Curaçao|auteur=[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]]}}</ref> {{multiple image | image1 = KITLV A204 - Kweekbedden van sisal op onderneming Mount Pleasant te Curaçao, KITLV 35015.tiff | caption1 = Cultivacion di sisal na empresa di Mount Pleasant na Corsou. | image2 = KITLV A204 - Gedroogde sisal op onderneming Mount Pleasant te Curaçao, KITLV 75887.tiff | caption2 = Sisal seco na Mount Pleasant na Corsou | align = center | caption_align = center }} == Descripcion == E ta un especie monocarpico: e mata ta floria solamente un biaha den su bida y despues ta muri. E tin un stam di 40-100 cm; rozet di 1.5 pa 2 m di diameter, cu rama. E blachinan ta largo, 60-150 cm di largura y 2.5-9 cm di hanchura, normalmente di color berde briyante. Su randnan tin poco djente chikito y su lomba ta maron scur te na e punta. E flor, di color berde-geel, ta aparece riba un stengel halto di 5–6 meter cu hopi ramo. {{Appendix}} [[Kategoria:Flora]] pdheec8l8ra5bv1sukm9gwk5glehrqq 2 12917 195048 194924 2026-06-26T20:30:00Z Caribiana 8320 195048 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ UNOCA {{Variante|a}} {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Union di Organisacionnan Cultural Arubano | abrevia = UNOCA | alias = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[1986]] | funda na = {{ABW}} | origina_di = Sticusa | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = | presidente = | director = Rayanne Hernandez | sede = | pais = {{ABW}} | tipo = Fundashon no-gubernamental (NGO) | obhetivo = Promoshon | obhetivo = Promoshon di arte, kultura | lema = | website = }} '''UNOCA''', ofisialmente '''Union di Organisacionnan Cultural Arubano''', ta un fundacion no-gubernamental, independiente i sin fin di lucro na [[Aruba]], cu ta promove actividadnan riba tereno di cultura. == Historia == El a wordo funda na juni 1986 riba iniciativa di Fundacion Centro Cultural Aruba. Bintiocho instancia cultural, como tambe gobierno di Aruba, ta participa den UNOCA. Meta di UNOCA ta pa haya sosten financiero directo for di Hulanda, NOTES Na oficina di Notario Sra. M. Eman a lanta e Fundacion UNOCA (“Union di Organisations Cultural Arubano”), of Organisacionnan Cultural Uni na Aruba, riba iniciativa di Fundacion Centro Cultural Aruba. Binti ocho instancia cultural, como tambe gobierno di Aruba, ta participa na UNOCA. Meta di UNOCA ta pa haya sosten financiero directo for di Hulanda, cual sosten tabata wordo brinda te recientemente dor di Sticusa. Organisacionnan cultural cu ta desea di uni na UNOCA por tuma contacto cu e siguiente miembronan di directiva: Drs. Pancho Geerman (Presidente), Simeon Frank (Vice-Presidente), Mayra Maduro (Secretario), Alice vanßomondt (Segundo Secretario), Federico Hernandez (Tesorero), Alcides Quilotte (Segundo Tesorero), y Maybeline Arends (Miembro). E representantenan di gobierno den UNOCA ta Jane Semeleer MA. y Leonardo Tromp.<ref>Eman over gesprek met FTA: Positief, verhelderend en nuttig. "Amigoe". Curaçao, 11-06-1986, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 26-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641728:mpeg21:p005</ref> In UNOCA participeren 28 culturele instellingen alsmede de Arubaanse regering. De bedoelingvan UNOCA is om directe financiële steun van Nederland te krijgen, welke steun tot voor kort gegeven werd door de Sticusa. Culturele organisaties, die zich bij de UNOCA willen aansluiten, kunnen zich in verbinding stellen met een van de bestuursleden: drs.Pancho Geerman (voorziter), Simeon Frank (vice- voorzitter), Mayra Maduro (secetaresse), Alice van Romondt (2e secretaresse), Federico Hernandez (penningmeester), Alcides Quilotte (2epenningmeester) en MaybelineArends(lid).De regeringsvertegenwoordigers in de UNOCA zijn: Jane Semeleer MA.,en Leonardo Tromp. <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641728:mpeg21:pdf Amigoe, 11 juni 1986 SANNICOLAS— Tenkantore van notaris mr. mej. M.Eman had op initiatiefvan stichting Centro Cultural Aruba de oprichting plaats van Fundacion UNOCA ('Union di OrganisacionnanCulturalArubano») ofwel Verenigde Culturele Organisaties op Aruba.</ref> Durante 40 aña, UNOCA a hunga un rol importante den e promocion y desaroyo di cultura na Aruba. Cu compromiso y dedicacion, e organisacion a contribui na fortalecimento di e sector cultural y a brinda apoyo na un gran cantidad di artista, organisacion y varios iniciativa cultural. Na 2008 UNOCA a adkiri e edificio di Scol di Arte pa asina duna mas oportunidad na comunidad di San Nicolas pa desaroya riba tereno di Arte y Cultura.<ref>[https://24ora.com/union-di-organisacionnan-cultural-arubano-unoca-ta-celebra-40-ana/ Union di Organisacionnan Cultural Arubano (UNOCA) ta celebra 40 aña], [[24ora]] (25 di juni 2026)</ref> Union di Organisacionan Cultural Arubano (UNOCA) tabata menciona caba den e prome capitulo. UNOCA ta un hunta di konseho no-gubernamental, ku ta konsehá e minister di kultura riba e alokashon di supsidio pa proyektonan kultural i sientífiko. Fondonan di UNOCA ta di e programa Hulandes di ayudo pa desaroyo y Fondo di Desarollo Aruba (FDA). UNOCA a sostené hopi proyekto i publikashon riba tereno kultural inkluyendo folklore, arte moderno i investigashon sientífiko (Geerman 2001).<ref>[[Luc Alofs]], [https://archive.org/details/BNADIGALOFS2008ARUBAHERITAGEREPORTUNESCO/mode/1up?q=monumentenbureau The Aruba Heritage Report], UNESCO Aruba National Committee, November, 2003 / November, 2008</ref> {{{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ---------- == Lijst van bioscopen in Aruba == [[File:Trocadero en de Theater De Veer in Oranjestad, Aruba, Bestanddeelnr 252-3414.jpg|thumb|Teater de Veer den edificio Trocadero na oranjestad (1955)]] === Te 1961 === * Teatro Gloria - oranjestad * Esso Club – Sero Colorado * Lago Heights Club === Desde 1961 === * Aurora * De Veer – Oranjestad geopend in 1947? * Rialto * Principal – San Nicolas * Savaneta * Balashi Drive Inn * Caribbean Cinema – PalmBeach Plaza/Noord * Max Gloria - ------------- == Theater Gloria == Awemainta, 20 juli 2020|auteur: Clyde R. Harms Sr.|titel=Recordando Gloria bieu y bonbini na Gloria nobo |Meta Corp. di e famia De Veer ta lantando na Sasakiweg un centro di cine y comercio cu lo yama GLORIA, un nomber cu Shon Eddie de Veer tabata stima. Meta Corporation di e famia De Veer actualmente ta lantando na Sasakiweg un centro di comercio y entretenimento cu lo carga e nomber GLORIA. E nomber aki ta asocia cu e famia De Veer y cu cine na Aruba desde 1930. E aña ey, Shon Eddie de Veer a cumpra un pida tereno den centro di Oranjestad na skina di Steenweg y Kruisweg y a construi un edificio simpel di palo pa pasa pelicula. Cu speransanan den su pensamento Shon Eddie a yam’e GLORIA. Un aña despues e edificio a kima, y Shon Eddie a bolbe lanta e construccion y a bolbe yam’e GLORIA. Di 23 di januari 1935, GLORIA a bolbe kima. Shon Eddie a bolbe construi, pero e biaha aki un edificio di concret. Shon Eddie a bolbe duna e edificio e nomber GLORIA. GLORIA tabata consisti di 4 muraya halto di concret cu un dak di plachi zink riba biganan di palo posiciona riba pilar di beton cu tabata un meter mas halto cu e muraya. Esaki tabata permiti aire supla libremente, y tabata fresca henter e edificio. E siguiente 13 añanan GLORIA a pasa tur e peliculonan cu tabata produci na Hollywood y na Mexico. Durante di Guera Mundial nos por a mira te hasta noticieronan “Pathé”, aunke algun siman bieu. E dia mas glorioso den e historia di GLORIA indudablemente tabata dia cu e legendario Carlos Gardel a duna un show na juni 1935, apenas 5 luna despues di e candela. Na april 21 di 1948 un candela feros a destrui GLORIA y loke tabata Wimco y No. 1 Store den Nassaustraat, y e tienda di JEP Cabenda riba Waterweg. Como cu e famia de Veer ya a cumpra teatro Rialto y e edificio di Gobierno cu Gerardo (“Shon”), yiu di Shon Eddie, a converti den un di e teatronan di cine mas renombra den nos regio, GLORIA no a wordo reconstrui y e nomber a bira historia. Awor e descendientenan di Shon Eddie a dicidi di honra su memoria dunando e nomber GLORIA n’e compleho na Sasakiweg. Siman pasa mi tabatin e privilegio di haci un tour di e facilidadnan bou construccion na Sasakiweg y mi a keda asombra.. E ta algo cu lo bo spera na ciudadnan manera New York, Chicago of London, no na un isla chikito manera Aruba. Puro luho cu style. E compleho lo tin tres teatro VIP, cada uno cu su propio menu y atendientenan. Un di nan t’e iMax cu un screen mas hanchu co dos theater “regular”, y un haltura di dos piso. E compleho lo tin dos speelplaats pa mucha, 6 restaurant comun, incluyendo Starbucks, y un di fama mundial, P.F. Chang’s. Stacionamento lo no ta un problema: GLORIA lo conta cu parkeerplaats pa mas di 300 auto. rq9zbx8jivhs7ni0lcj2gpqt4btj6za 195049 195048 2026-06-26T20:30:33Z Caribiana 8320 195049 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ UNOCA {{Variante|a}} {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Union di Organisacionnan Cultural Arubano | abrevia = UNOCA | alias = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[1986]] | funda na = {{ABW}} | origina_di = Sticusa | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = | presidente = | director = Rayanne Hernandez | sede = | pais = {{ABW}} | tipo = Fundashon no-gubernamental (NGO) | obhetivo = Promoshon | obhetivo = Promoshon di arte, kultura | lema = | website = }} '''UNOCA''', ofisialmente '''Union di Organisacionnan Cultural Arubano''', ta un fundacion no-gubernamental, independiente i sin fin di lucro na [[Aruba]], cu ta promove actividadnan riba tereno di cultura. == Historia == El a wordo funda na juni 1986 riba iniciativa di Fundacion Centro Cultural Aruba. Bintiocho instancia cultural, como tambe gobierno di Aruba, ta participa den UNOCA. Meta di UNOCA ta pa haya sosten financiero directo for di Hulanda, NOTES Na oficina di Notario Sra. M. Eman a lanta e Fundacion UNOCA (“Union di Organisations Cultural Arubano”), of Organisacionnan Cultural Uni na Aruba, riba iniciativa di Fundacion Centro Cultural Aruba. Binti ocho instancia cultural, como tambe gobierno di Aruba, ta participa na UNOCA. Meta di UNOCA ta pa haya sosten financiero directo for di Hulanda, cual sosten tabata wordo brinda te recientemente dor di Sticusa. Organisacionnan cultural cu ta desea di uni na UNOCA por tuma contacto cu e siguiente miembronan di directiva: Drs. Pancho Geerman (Presidente), Simeon Frank (Vice-Presidente), Mayra Maduro (Secretario), Alice vanßomondt (Segundo Secretario), Federico Hernandez (Tesorero), Alcides Quilotte (Segundo Tesorero), y Maybeline Arends (Miembro). E representantenan di gobierno den UNOCA ta Jane Semeleer MA. y Leonardo Tromp.<ref>Eman over gesprek met FTA: Positief, verhelderend en nuttig. "Amigoe". Curaçao, 11-06-1986, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 26-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641728:mpeg21:p005</ref> In UNOCA participeren 28 culturele instellingen alsmede de Arubaanse regering. De bedoelingvan UNOCA is om directe financiële steun van Nederland te krijgen, welke steun tot voor kort gegeven werd door de Sticusa. Culturele organisaties, die zich bij de UNOCA willen aansluiten, kunnen zich in verbinding stellen met een van de bestuursleden: drs.Pancho Geerman (voorziter), Simeon Frank (vice- voorzitter), Mayra Maduro (secetaresse), Alice van Romondt (2e secretaresse), Federico Hernandez (penningmeester), Alcides Quilotte (2epenningmeester) en MaybelineArends(lid).De regeringsvertegenwoordigers in de UNOCA zijn: Jane Semeleer MA.,en Leonardo Tromp. <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641728:mpeg21:pdf Amigoe, 11 juni 1986 SANNICOLAS— Tenkantore van notaris mr. mej. M.Eman had op initiatiefvan stichting Centro Cultural Aruba de oprichting plaats van Fundacion UNOCA ('Union di OrganisacionnanCulturalArubano») ofwel Verenigde Culturele Organisaties op Aruba.</ref> Durante 40 aña, UNOCA a hunga un rol importante den e promocion y desaroyo di cultura na Aruba. Cu compromiso y dedicacion, e organisacion a contribui na fortalecimento di e sector cultural y a brinda apoyo na un gran cantidad di artista, organisacion y varios iniciativa cultural. Na 2008 UNOCA a adkiri e edificio di Scol di Arte pa asina duna mas oportunidad na comunidad di San Nicolas pa desaroya riba tereno di Arte y Cultura.<ref>[https://24ora.com/union-di-organisacionnan-cultural-arubano-unoca-ta-celebra-40-ana/ Union di Organisacionnan Cultural Arubano (UNOCA) ta celebra 40 aña], [[24ora]] (25 di juni 2026)</ref> Union di Organisacionan Cultural Arubano (UNOCA) tabata menciona caba den e prome capitulo. UNOCA ta un hunta di konseho no-gubernamental, ku ta konsehá e minister di kultura riba e alokashon di supsidio pa proyektonan kultural i sientífiko. Fondonan di UNOCA ta di e programa Hulandes di ayudo pa desaroyo y Fondo di Desarollo Aruba (FDA). UNOCA a sostené hopi proyekto i publikashon riba tereno kultural inkluyendo folklore, arte moderno i investigashon sientífiko (Geerman 2001).<ref>[[Luc Alofs]], [https://archive.org/details/BNADIGALOFS2008ARUBAHERITAGEREPORTUNESCO/mode/1up?q=monumentenbureau The Aruba Heritage Report], UNESCO Aruba National Committee, November, 2003 / November, 2008</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ---------- == Lijst van bioscopen in Aruba == [[File:Trocadero en de Theater De Veer in Oranjestad, Aruba, Bestanddeelnr 252-3414.jpg|thumb|Teater de Veer den edificio Trocadero na oranjestad (1955)]] === Te 1961 === * Teatro Gloria - oranjestad * Esso Club – Sero Colorado * Lago Heights Club === Desde 1961 === * Aurora * De Veer – Oranjestad geopend in 1947? * Rialto * Principal – San Nicolas * Savaneta * Balashi Drive Inn * Caribbean Cinema – PalmBeach Plaza/Noord * Max Gloria - ------------- == Theater Gloria == Awemainta, 20 juli 2020|auteur: Clyde R. Harms Sr.|titel=Recordando Gloria bieu y bonbini na Gloria nobo |Meta Corp. di e famia De Veer ta lantando na Sasakiweg un centro di cine y comercio cu lo yama GLORIA, un nomber cu Shon Eddie de Veer tabata stima. Meta Corporation di e famia De Veer actualmente ta lantando na Sasakiweg un centro di comercio y entretenimento cu lo carga e nomber GLORIA. E nomber aki ta asocia cu e famia De Veer y cu cine na Aruba desde 1930. E aña ey, Shon Eddie de Veer a cumpra un pida tereno den centro di Oranjestad na skina di Steenweg y Kruisweg y a construi un edificio simpel di palo pa pasa pelicula. Cu speransanan den su pensamento Shon Eddie a yam’e GLORIA. Un aña despues e edificio a kima, y Shon Eddie a bolbe lanta e construccion y a bolbe yam’e GLORIA. Di 23 di januari 1935, GLORIA a bolbe kima. Shon Eddie a bolbe construi, pero e biaha aki un edificio di concret. Shon Eddie a bolbe duna e edificio e nomber GLORIA. GLORIA tabata consisti di 4 muraya halto di concret cu un dak di plachi zink riba biganan di palo posiciona riba pilar di beton cu tabata un meter mas halto cu e muraya. Esaki tabata permiti aire supla libremente, y tabata fresca henter e edificio. E siguiente 13 añanan GLORIA a pasa tur e peliculonan cu tabata produci na Hollywood y na Mexico. Durante di Guera Mundial nos por a mira te hasta noticieronan “Pathé”, aunke algun siman bieu. E dia mas glorioso den e historia di GLORIA indudablemente tabata dia cu e legendario Carlos Gardel a duna un show na juni 1935, apenas 5 luna despues di e candela. Na april 21 di 1948 un candela feros a destrui GLORIA y loke tabata Wimco y No. 1 Store den Nassaustraat, y e tienda di JEP Cabenda riba Waterweg. Como cu e famia de Veer ya a cumpra teatro Rialto y e edificio di Gobierno cu Gerardo (“Shon”), yiu di Shon Eddie, a converti den un di e teatronan di cine mas renombra den nos regio, GLORIA no a wordo reconstrui y e nomber a bira historia. Awor e descendientenan di Shon Eddie a dicidi di honra su memoria dunando e nomber GLORIA n’e compleho na Sasakiweg. Siman pasa mi tabatin e privilegio di haci un tour di e facilidadnan bou construccion na Sasakiweg y mi a keda asombra.. E ta algo cu lo bo spera na ciudadnan manera New York, Chicago of London, no na un isla chikito manera Aruba. Puro luho cu style. E compleho lo tin tres teatro VIP, cada uno cu su propio menu y atendientenan. Un di nan t’e iMax cu un screen mas hanchu co dos theater “regular”, y un haltura di dos piso. E compleho lo tin dos speelplaats pa mucha, 6 restaurant comun, incluyendo Starbucks, y un di fama mundial, P.F. Chang’s. Stacionamento lo no ta un problema: GLORIA lo conta cu parkeerplaats pa mas di 300 auto. kslkytt18mtbmlgh0g3lyrqrpzq2atw 195053 195049 2026-06-26T21:07:10Z Caribiana 8320 /* Historia */ 195053 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ UNOCA {{Variante|a}} {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Union di Organisacionnan Cultural Arubano | abrevia = UNOCA | alias = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[1986]] | funda na = {{ABW}} | origina_di = Sticusa | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = | presidente = | director = Rayanne Hernandez | sede = | pais = {{ABW}} | tipo = Fundashon no-gubernamental (NGO) | obhetivo = Promoshon | obhetivo = Promoshon di arte, kultura | lema = | website = }} '''UNOCA''', ofisialmente '''Union di Organisacionnan Cultural Arubano''', ta un fundacion no-gubernamental, independiente i sin fin di lucro na [[Aruba]], cu ta promove actividadnan riba tereno di cultura. == Historia == Fundacion UNOCA a wordo funda na juni 1986 riba iniciativa di Fundacion Centro Cultural Aruba. Bintiocho instancia cultural, como tambe gobierno di Aruba, ta participa den UNOCA. Meta di UNOCA ta pa haya sosten financiero directo for di Hulanda, E prome presidente tabata Pancho Geerman. NOTES Na oficina di Notario Sra. M. Eman a lanta e Fundacion UNOCA (“Union di Organisations Cultural Arubano”), of Organisacionnan Cultural Uni na Aruba, riba iniciativa di Fundacion Centro Cultural Aruba. Binti ocho instancia cultural, como tambe gobierno di Aruba, ta participa na UNOCA. Meta di UNOCA ta pa haya sosten financiero directo for di Hulanda, cual sosten tabata wordo brinda te recientemente dor di Sticusa. Organisacionnan cultural cu ta desea di uni na UNOCA por tuma contacto cu e siguiente miembronan di directiva: Drs. Pancho Geerman (Presidente), Simeon Frank (Vice-Presidente), Mayra Maduro (Secretario), Alice vanßomondt (Segundo Secretario), Federico Hernandez (Tesorero), Alcides Quilotte (Segundo Tesorero), y Maybeline Arends (Miembro). E representantenan di gobierno den UNOCA ta Jane Semeleer MA. y Leonardo Tromp.<ref>Eman over gesprek met FTA: Positief, verhelderend en nuttig. "Amigoe". Curaçao, 11-06-1986, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 26-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641728:mpeg21:p005</ref> In UNOCA participeren 28 culturele instellingen alsmede de Arubaanse regering. De bedoelingvan UNOCA is om directe financiële steun van Nederland te krijgen, welke steun tot voor kort gegeven werd door de Sticusa. Culturele organisaties, die zich bij de UNOCA willen aansluiten, kunnen zich in verbinding stellen met een van de bestuursleden: drs.Pancho Geerman (voorziter), Simeon Frank (vice- voorzitter), Mayra Maduro (secetaresse), Alice van Romondt (2e secretaresse), Federico Hernandez (penningmeester), Alcides Quilotte (2epenningmeester) en MaybelineArends(lid).De regeringsvertegenwoordigers in de UNOCA zijn: Jane Semeleer MA.,en Leonardo Tromp. <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641728:mpeg21:pdf Amigoe, 11 juni 1986 SANNICOLAS— Tenkantore van notaris mr. mej. M.Eman had op initiatiefvan stichting Centro Cultural Aruba de oprichting plaats van Fundacion UNOCA ('Union di OrganisacionnanCulturalArubano») ofwel Verenigde Culturele Organisaties op Aruba.</ref> Durante 40 aña, UNOCA a hunga un rol importante den e promocion y desaroyo di cultura na Aruba. Cu compromiso y dedicacion, e organisacion a contribui na fortalecimento di e sector cultural y a brinda apoyo na un gran cantidad di artista, organisacion y varios iniciativa cultural. Na 2008 UNOCA a adkiri e edificio di Scol di Arte pa asina duna mas oportunidad na comunidad di San Nicolas pa desaroya riba tereno di Arte y Cultura.<ref>[https://24ora.com/union-di-organisacionnan-cultural-arubano-unoca-ta-celebra-40-ana/ Union di Organisacionnan Cultural Arubano (UNOCA) ta celebra 40 aña], [[24ora]] (25 di juni 2026)</ref> Union di Organisacionan Cultural Arubano (UNOCA) tabata menciona caba den e prome capitulo. UNOCA ta un hunta di konseho no-gubernamental, ku ta konsehá e minister di kultura riba e alokashon di supsidio pa proyektonan kultural i sientífiko. Fondonan di UNOCA ta di e programa Hulandes di ayudo pa desaroyo y Fondo di Desarollo Aruba (FDA). UNOCA a sostené hopi proyekto i publikashon riba tereno kultural inkluyendo folklore, arte moderno i investigashon sientífiko (Geerman 2001).<ref>[[Luc Alofs]], [https://archive.org/details/BNADIGALOFS2008ARUBAHERITAGEREPORTUNESCO/mode/1up?q=monumentenbureau The Aruba Heritage Report], UNESCO Aruba National Committee, November, 2003 / November, 2008</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ---------- == Lijst van bioscopen in Aruba == [[File:Trocadero en de Theater De Veer in Oranjestad, Aruba, Bestanddeelnr 252-3414.jpg|thumb|Teater de Veer den edificio Trocadero na oranjestad (1955)]] === Te 1961 === * Teatro Gloria - oranjestad * Esso Club – Sero Colorado * Lago Heights Club === Desde 1961 === * Aurora * De Veer – Oranjestad geopend in 1947? * Rialto * Principal – San Nicolas * Savaneta * Balashi Drive Inn * Caribbean Cinema – PalmBeach Plaza/Noord * Max Gloria - ------------- == Theater Gloria == Awemainta, 20 juli 2020|auteur: Clyde R. Harms Sr.|titel=Recordando Gloria bieu y bonbini na Gloria nobo |Meta Corp. di e famia De Veer ta lantando na Sasakiweg un centro di cine y comercio cu lo yama GLORIA, un nomber cu Shon Eddie de Veer tabata stima. Meta Corporation di e famia De Veer actualmente ta lantando na Sasakiweg un centro di comercio y entretenimento cu lo carga e nomber GLORIA. E nomber aki ta asocia cu e famia De Veer y cu cine na Aruba desde 1930. E aña ey, Shon Eddie de Veer a cumpra un pida tereno den centro di Oranjestad na skina di Steenweg y Kruisweg y a construi un edificio simpel di palo pa pasa pelicula. Cu speransanan den su pensamento Shon Eddie a yam’e GLORIA. Un aña despues e edificio a kima, y Shon Eddie a bolbe lanta e construccion y a bolbe yam’e GLORIA. Di 23 di januari 1935, GLORIA a bolbe kima. Shon Eddie a bolbe construi, pero e biaha aki un edificio di concret. Shon Eddie a bolbe duna e edificio e nomber GLORIA. GLORIA tabata consisti di 4 muraya halto di concret cu un dak di plachi zink riba biganan di palo posiciona riba pilar di beton cu tabata un meter mas halto cu e muraya. Esaki tabata permiti aire supla libremente, y tabata fresca henter e edificio. E siguiente 13 añanan GLORIA a pasa tur e peliculonan cu tabata produci na Hollywood y na Mexico. Durante di Guera Mundial nos por a mira te hasta noticieronan “Pathé”, aunke algun siman bieu. E dia mas glorioso den e historia di GLORIA indudablemente tabata dia cu e legendario Carlos Gardel a duna un show na juni 1935, apenas 5 luna despues di e candela. Na april 21 di 1948 un candela feros a destrui GLORIA y loke tabata Wimco y No. 1 Store den Nassaustraat, y e tienda di JEP Cabenda riba Waterweg. Como cu e famia de Veer ya a cumpra teatro Rialto y e edificio di Gobierno cu Gerardo (“Shon”), yiu di Shon Eddie, a converti den un di e teatronan di cine mas renombra den nos regio, GLORIA no a wordo reconstrui y e nomber a bira historia. Awor e descendientenan di Shon Eddie a dicidi di honra su memoria dunando e nomber GLORIA n’e compleho na Sasakiweg. Siman pasa mi tabatin e privilegio di haci un tour di e facilidadnan bou construccion na Sasakiweg y mi a keda asombra.. E ta algo cu lo bo spera na ciudadnan manera New York, Chicago of London, no na un isla chikito manera Aruba. Puro luho cu style. E compleho lo tin tres teatro VIP, cada uno cu su propio menu y atendientenan. Un di nan t’e iMax cu un screen mas hanchu co dos theater “regular”, y un haltura di dos piso. E compleho lo tin dos speelplaats pa mucha, 6 restaurant comun, incluyendo Starbucks, y un di fama mundial, P.F. Chang’s. Stacionamento lo no ta un problema: GLORIA lo conta cu parkeerplaats pa mas di 300 auto. rhtr2jl26x9j78y0kov9wvogaph6ddb 0 13087 195006 168181 2026-06-26T16:25:45Z Caribiana 8320 parameters infobox 195006 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox edificio |variante = a | tipo = edificio religioso | nomber = Kapel Emanuel | imagen = Emanuel Chapel San Nicolas side.jpg | descripcion = Bista riba Kapel Emanuel (2015) | pais = {{ABW}} | localisa_na = Grote Bergweg, [[San Nicolas]] | adres = | cercania = | denominacion = Iglesia Catolico Romano | arkidiocesis = | diocesis = [[Obispado di Willemstad]] | patrocina = Emanuel ( "Dios cu nos") | parokia = Parokia Santa Teresita di Niño Hesus | aña di konsagrashon = 1965 | architect = [[Virgilio Kock]] | propietario = | encarga = Bernardinus van Baars | gasto = Afl. 87.000 | distincion = Premio "Architecture d’Aujourd’hui" | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 }} '''Kapel Emanuel''' ta un kapel [[Iglesia Catolico Romano|catolico]] situa riba un elevacion, Ser'i Mosa<ref name="Facelift>{{citeer web|titel=Facelift voor kapel Emmanuel|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-07|bezochtdatum=2024-06-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645415:mpeg21:p004}}</ref>, banda di Weg Kustbatterij, na rand di [[Juwana Morto]] den region di [[San Nicolas]], [[Aruba]]. E kapel ta pertenece na [[Misa Santa Teresita|parokia Santa Teresita di Niño Hesus]] y ta un di e edificionan religioso mas distintivo na Aruba for di punto di bista di diseño arkitectonico y simbolismo spiritual. == Historia == Den e prome mita di 1964, gobierno di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Aruba]] ta traspasá pa [[Obispado di Willemstad]] un tereno cerca di Weg Kustbatterij di 2300 m² pa construccion di un kapel na San Nicolas.<ref>{{Citeer web|titel=Grond voor kapel en Wit-Gele Kruis|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-04-13|bezochtdatum=2025-06-03|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469893:mpeg21:p006}}</ref> E proyecto tabata bou encargo di e pastoor di San Nicolas, Bernadinus van Baars. Na september mesun aña contratista Marcial G. Tromp a cuminsa cu e construccion. E gastonan di construccion, cu a yega un total di 87.000 [[Florin Antiano|florin]], a wordo cubri pa contribucionnan di miembronan di parokia, Liga Maria y un donacion di e [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Pa e diseño, pastoor Van Baars a contrata e arkitecto Arubano [[Virgilio Kock]] (1939-2016), kende a crea un kapel cu un estilo hopi inovativo pa e tempo ey. Sin cu Kock tabata sa, Van Baars a manda e diseño pa un competencia internacional di [[arkitectura]] na [[Fransia|Francia]], caminda Kock a gana e premio "Architecture d’Aujourd’hui" y un suma di 10.000 franc frances. Kock a duna e parokia e suma completo como donacion. E kapel a wordo consagra dia [[25 di mart|25 di maart]] [[1965]] pa Monseigneur Holterman, kende entre 1946 y 1951 tabata pastoor di San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Plechtige inzegening van nieuwe kapel San Nicolas Emanuel: God met ons|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-26|bezochtdatum=2025-06-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462579:mpeg21:p006}}</ref> E kapel tin un capacidad pa mas cu 300 persona. For di un principio e predicashi den e kapel ta wordo haci den idioma [[Ingles]]. == Edificio == E edificio ta distingui pa su diseño triangular y e uzo di forma di “V” den tur aspekto di e structura: porta, toren, y e mapa mes. E punta riba mapa ta orienta pariba, reflehando simbolismo di luz y renovacion. Tambe a eligi e forma di “V” pa motibo practico: esta pa coy e [[passaat|biento]] y mand'e den e kapel como ventilacion.[[File:Emanuel Chapel San Nicolas front.jpg|thumb|left|250px|Fachada cu toren habri di kapel Emanuel]] Den e interior, tur muraya, balki y plafon ta dirigi riba un solo punto: e koor di sacerdote, cu ta moderno y di un simplicidad sereno. E altar di piedra natural for di [[Hooiberg]] a wordo traha pa Angelo Sella, un artisano [[Italia]]no. E preekstoel ta traha di “piedra azul”, cu ta agrega un toke refina na e interior.<ref name="Licht"/> Inovativo na momento di su inauguracion tabata e plafon cu ta contene luznan invisibel instala na distancia regular pero asimetrico, produciendo un efecto di “shelo cu streya”.<ref name="Licht">{{citeer web|titel=Lucht en licht|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-24|bezochtdatum=2025-06-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462577:mpeg21:p006}}</ref> E toren di e kapel ta no mas cu 10 meter halto y ta completamente habri. Riba e toren tin un cruz cu ta ilumina anochi.<ref name="Licht"/> Despues di a sufri daño door di lamper algun aña prome, e toren a wordo reemplasa na 1994 pa un toren nobo den forma di arco.<ref name="Facelift"/> == Mira tambe == * [[Misa Santa Teresita]] * [[Obispado di Willemstad]] == Literatura == * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 138-139. {{Appendix}} [[Kategoria:Religion]] [[Kategoria:Aruba]] 2y9gtkhfve52f5eqxpnnsm91ynssk7b 0 14295 195111 188243 2026-06-27T11:19:06Z Caribiana 8320 parameters infobox 195111 wikitext text/x-wiki {{infobox edificio|variante= a | tipo = monumento | nomber = Iglesia Adventista di Shete Dia | imagen = Seventh-Day Adventist Church, San Nicolas, Aruba.jpg | tamaño imagen= 220 | descripcion = Fachada di Iglesia Adventista di Shete Dia | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[San Nicolas]] | adres = [[Bernhardstraat]] 203 | status = activo | fecha_construccion = 1934 | fecha_funda = | inaugura= [[11 di yüli|11 di juli]] [[1936]] | cera = | renova = | restaura = 2024-2026 | aña_basha = | capacidad = | estilo = | encarga = | architect = | denominacion= [[Atventista di Shete Dia|Adventista di Shete Dia]] | diocesis = | patrocina = | funcion_original = | funcion_actual = tempel | propietario = | registra = 2026 | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | monumentnummer = categoria A | material = palo cu pleister | otro_info = Organisacion | tipo_parameter1 = Pastoor | parameter1 = Calix Ashby }} '''Iglesia Adventista di Shete Dia''' den [[Bernhardstraat]] ta un edificio religioso na [[San Nicolas]], [[Aruba]], construi na aña 1934 y dedica oficialmente dia [[11 di yüli|11 di juli]] [[1936]]. E ta e prome iglesia di e comunidad [[Atventista di Shete Dia|adventista]] riba e isla y tin un balor historico, cultural y spiritual importante.<ref>[https://24ora.com/pastoor-calix-ashby-restauracion-di-iglesia-ta-contribui-na-preservacion-di-identidad-y-herencia-comunitario/ Pastoor Calix Ashby: Restauracion di iglesia ta contribui na preservacion di identidad y herencia comunitario], [[24ora]] (16 di april 2026)</ref> Na 2026 el a wordo reconoci oficialmente como [[monumento]]. == Historia == E origen di e comunidad adventista na Aruba ta bay bek te na inicio di añanan 1930. Segun fuentenan historico, e prome actividad misionero a cuminsa rond di 1931 bou di Lunney Astleford, aunke otro relato (manera esun di historiador [[Johan Hartog]]) ta indica cu e prome presencia adventista tabata un aña mas prome na San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Chistus en Paus Pius XI|werk=[[Amigoe]]|datum=1932-03-26|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281039:mpeg21:p001}}</ref> Den poco tempo, e comunidad a crece rapidamente. Den un periodo di mas o menos binti aña, e iglesia a yega na un miembresia di mas cu 200 persona. Un caracteristica importante tabata cu desde un principio e comunidad a uza [[Papiamentu|Papiamento]] den su servisio di misa, diferente for di otro denominashonnan manera metodista of anglicano.<ref>{{citeer web|titel=350 Jaar Protestantisme|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-08-30|bezochtdatum=2025-04-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643181:mpeg21:p039}}</ref> Tambe nan ta conoci pa respeta e dia di sabat (diasabra) como dia di descanso y adoracion. == Edificio == E edificio na Bernhardstraat 203 a wordo construi riba un tereno na skina cu Lagoweg. E iglesia mes ta relativamente simpel, cu un sala principal bou di un [[dak di siya]] cubri cu plachi.<ref name=:"1">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 147-148.</ref> E plachinan ta sobrepasa e dak na tur banda, loke ta proteha e murayanan contra solo y awa. Originalmente, e edificio tabatin un toren chikito na banda di Bernhardstraat, y tur bentana tabata di palo cu sistema di shutters. Un di e bentanan halto den e fachada principal ainda ta conserva su forma original.<ref name=:"1"/> E fachada ta caracterisa pa un entrada cu un porta dobel di panel, dos bentana cu arco na cada banda y un diseño simpel pero simetrico. E murayanan di palo a wordo di pleister. Den interior, e sala tin un podio na banda nort, cu dos porta patras di dje.<ref name=:"1"/> E mueblenan ta basico, cu bankinan simpel pa e fielnan. == Uzo y nificacion == Durante su historia, e edificio a sirbi no solamente como iglesia, pero tambe como scol y centro comunitario.<ref name=:"2"/> Generacionnan di habitante di San Nicolas a pasa den dje, hasi'e un punto importante di identidad social y religioso. E iglesia ta considera un simbolo di desaroyo di bida spiritual y comunitario den e region di San Nicolas, specialmente durante e periodo di crecemento economico di e isla den [[siglo 20|siglo binti]]. Dia 14 di aprel 2026, Gobierno di Aruba, den colaboracion cu [[Monumentenbureau]], a declara e edificio oficialmente como monumento nacional (categoria A).<ref name=:"2">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260416.pdf Iglesia Adventista na Aruba ta reconoci como un Monumento Nacional], Bon Dia Aruba (16 aprel 2026)</ref> E reconocemento a sigui un proceso di peticion formal di e Iglesia Adventista. == Mira tambe == * [[San Nicolas]] * [[Bernhardstraat]] == Literatura == * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 147-148. {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura religioso]] [[Kategoria:Monumento protehí]] ayiz3vu3hwaxyw3ez18uzphfblhsupe 2 14520 195054 194620 2026-06-26T21:18:21Z Caribiana 8320 195054 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]]<small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo Frater Arnoldo, tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí den [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i investigadó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Wat opviel was zijn wetenschappelijk pionierswerk in het onderwijs. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsa su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i a tuma su votonan den e Congregacion aki na augustus 1929. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:'2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> For di 1930 en adelante, Arnoldo a biba i traha na Kòrsou i Boneiru. Te ku 1966, el a traha como dosente na varios scol, y ademas, el a dediká su tempu na estudio y deskripshon di e flora y fauna di [[Antias Hulandes]]. Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Curaçao y a wordo asigna pa traha na St. Thomas College. Den e periodo di 19 di novèmber 1930, te ku 3 di yanüari 1966, ademas di St. Thomas College, el a traha tambe na Albertus College i na un skol na Boneiru.<ref name=:'2"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:'2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Ruman Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:'2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosíí, den “Met de jaargetijden mee” tin un articulo tocante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su Congregacion. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa [[Universidat Utrecht]]. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, Fr. Arnoldo a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekuta na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ----------- ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> hzjca070ufbzjiwv4lt5fz5fgiq4wsq 195055 195054 2026-06-26T21:21:09Z Caribiana 8320 195055 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo Frater Arnoldo, tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí den [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i investigadó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Wat opviel was zijn wetenschappelijk pionierswerk in het onderwijs. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsa su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i a tuma su votonan den e Congregacion aki na augustus 1929. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> For di 1930 en adelante, Arnoldo a biba i traha na Kòrsou i Boneiru. Te ku 1966, el a traha como dosente na varios scol, y ademas, el a dediká su tempu na estudio y deskripshon di e flora y fauna di [[Antias Hulandes]]. Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Curaçao y a wordo asigna pa traha na St. Thomas College. Den e periodo di 19 di novèmber 1930, te ku 3 di yanüari 1966, ademas di St. Thomas College, el a traha tambe na Albertus College i na un skol na Boneiru.<ref name=:"2"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Ruman Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:'2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosíí, den “Met de jaargetijden mee” tin un articulo tocante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su Congregacion. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa [[Universidat Utrecht]]. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, Fr. Arnoldo a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekuta na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> ak08k2j4f50fli78ru68vdt564eyqs3 195056 195055 2026-06-26T21:22:00Z Caribiana 8320 195056 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo Frater Arnoldo, tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí den [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i investigadó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Wat opviel was zijn wetenschappelijk pionierswerk in het onderwijs. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsa su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i a tuma su votonan den e Congregacion aki na augustus 1929. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> For di 1930 en adelante, Arnoldo a biba i traha na Kòrsou i Boneiru. Te ku 1966, el a traha como dosente na varios scol, y ademas, el a dediká su tempu na estudio y deskripshon di e flora y fauna di [[Antias Hulandes]]. Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Curaçao y a wordo asigna pa traha na St. Thomas College. Den e periodo di 19 di novèmber 1930, te ku 3 di yanüari 1966, ademas di St. Thomas College, el a traha tambe na Albertus College i na un skol na Boneiru.<ref name=:"2"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Ruman Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosíí, den “Met de jaargetijden mee” tin un articulo tocante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su Congregacion. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa [[Universidat Utrecht]]. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, Fr. Arnoldo a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekuta na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> ijhpsxogc95v55r1td5ml837wkqqsgo 195057 195056 2026-06-26T21:25:43Z Caribiana 8320 195057 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo Frater Arnoldo, tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí den [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i investigadó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Wat opviel was zijn wetenschappelijk pionierswerk in het onderwijs. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsa su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i a tuma su votonan den e Congregacion aki na augustus 1929. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> For di 1930 en adelante, Arnoldo a biba i traha na Kòrsou i Boneiru. Te ku 1966, el a traha como dosente na varios scol, y ademas, el a dediká su tempu na estudio y deskripshon di e flora y fauna di [[Antias Hulandes]]. Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Curaçao y a wordo asigna pa traha na St. Thomas College. Den e periodo di 19 di novèmber 1930, te ku 3 di yanüari 1966, ademas di St. Thomas College, el a traha tambe na Albertus College i na un skol na Boneiru.<ref name=:"2"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> ij3vjosb701rpv9smcs8jxn0993dist 195058 195057 2026-06-26T21:30:29Z Caribiana 8320 195058 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i eksperto di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsa su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i a tuma su votonan den e Congregacion aki na augustus 1929. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> For di 1930 en adelante, Arnoldo a biba i traha na Kòrsou i Boneiru. Te ku 1966, el a traha como dosente na varios scol, y ademas, el a dediká su tempu na estudio y deskripshon di e flora y fauna di [[Antias Hulandes]]. Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Curaçao y a wordo asigna pa traha na St. Thomas College. Den e periodo di 19 di novèmber 1930, te ku 3 di yanüari 1966, ademas di St. Thomas College, el a traha tambe na Albertus College i na un skol na Boneiru.<ref name=:"2"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> 9qyjrs9uap2wejthq11cmilhk2hktiy 195059 195058 2026-06-26T21:52:56Z Caribiana 8320 195059 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Kòrsou, unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inicialmente, Frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento ekssepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) -------------- Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> ocyqngbo7nbjgkh7lw7t4y44nmej5h5 195060 195059 2026-06-26T21:57:54Z Caribiana 8320 195060 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Kòrsou, unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inicialmente, Frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento ekssepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé ku loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. Kontribushon na siensia Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários spesie di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Su trabou tabata karakterisá pa modestia i kolaborashon; el frecuentemente tabata buska konseho serka otro ekspertonan. Ademas, el a forma parti di vários organisashon, inkluyendo: Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antias Hulandes Direktiva di Museo di Kòrsou (ku responsabilidat pa e hardin) Komishon pa reforestashon di Antias Hulandes -------------- Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> 67j9y3qp6rep4ajrqsllvspkwsvjkfz 195061 195060 2026-06-26T22:01:23Z Caribiana 8320 195061 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Kòrsou, unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inicialmente, Frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento ekssepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé ku loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Su trabou tabata karakterisá pa modestia i kolaborashon; e tabata buska konseho frekuentemente serka otro ekspertonan. Ademas, el a forma parti di vários organisashon, inkluyendo: Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antias Hulandes Direktiva di Museo di Kòrsou (ku responsabilidat pa e hardin) Komishon pa reforestashon di Antias Hulandes ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título Buniteza den secura, ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wordu presentá tambe na vários siudatnan universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Na añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. -------------- Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> ladxn02fyn1zh2blqise5rer7bs38vk 195062 195061 2026-06-26T22:14:05Z Caribiana 8320 195062 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Kòrsou, unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inicialmente, Frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento ekssepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé ku loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Su trabou tabata karakterisá pa modestia i kolaborashon; e tabata buska konseho frekuentemente serka otro ekspertonan. Ademas, el a forma parti di vários organisashon, entre nan: Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu i legado== Frater Arnoldo Broeders a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di problema di kurason. Na 1977 el a wordu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan extraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> Su legado ta biba den su publikashonnan i den su kontribushonnan fundamental na konosementu di flora i fauna di Antias Hulandes. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> o3mr5crbkxrwzeujv031ftylshjs32z 195063 195062 2026-06-26T22:19:15Z Caribiana 8320 195063 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Arnoldo Broeders]] - [[Jacobus van Baars]] - --------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Arnoldo Broeders |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botaniko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, Fr. Arnoldo a yega Kòrsou, unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inicialmente, Frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento ekssepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé ku loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Su trabou tabata karakterisá pa modestia i kolaborashon; e tabata buska konseho frekuentemente serka otro ekspertonan. Ademas, el a forma parti di vários organisashon, entre nan: Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu== Frater Arnoldo Broeders a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977 el a wordu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan extraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Apénas sinku aña despues di a yega Kòrsou, su konosementu di naturalesa di nos islanan ya tabata gosa di un sierto fama.<ref name=:"1"/> Esaki tabata wòrdu sigui regularmente pa otro publikashonnan ku tabata hala atenshon den e mundu sientífiko. Na 1936, riba ''Hylocereus Undatus'', pa Fr. Arnoldo i [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]. Na 1945, “Nos Kaktus”, di 3 tomo di Lux, den e edishon di ougùstùs.<ref name=:"1"/> Ora e konosí frater Realino Jansen mester a publiká un buki di botánika na 1935 na benefisio di e skolnan di MULO, nan a pidi frater Arnoldo pa proveé ​​e material di ilustrashon. El a resultá di ta un fotografo eksepshonalmente bon di mata i bestia, i esaki despues a resultá di ta di importansia enorme den su publikashonnan di bukinan di botánika i zoologia.<ref name=:"2"/> Di importansia sientífiko tabata e bishita na 1930 di Prof. L.M. R. Rutten, kompañá pa vários studiante, pa studia e geologia i flora di e Islanan di Sotavento. Varios di e studiantenan aki despues a regresá vários biaha pa hasi investigashon. Hopi bes Frater Arnoldo tabata bai den ekspedishonnan ku e hendenan aki i tabata duna tur yudansa posibel pa rekohé i identifiká e material di estudio.<ref name=:"2"/> Na 1954, ''Matanan Cultivado y Util di Antillas Hulandes''. Na 1976, e buki aki a wòrdu revisá i aktualisá kompletamente. Tambe na 1954 a aparece e publikashon ''Zakflora. Wat in het wild groeit en bloeit op Curacao, Aruba en Bonaire''. Kontrali na tur hende nan ekspektativa, e buki aki a kaba di bende den e tempu di mas kòrtiku i mester a wòrdu imprimí di nobo den un edishon mas grandi. Den su kamber na Scherpenheuvel tin, ainda sin habri, un map diki di manuskritonan koregí pa Prof. Stoffers. Ultimamente, Arnoldo tabata bezig ta preparando e di tres edishon di su "zakflora".<ref name=:"1"/> Den su trabou sientífiko, gustosamente el a buska konseho serka otro ekspertonan. E ta ilustrá e modestia di e hòmber ku tabata konosé e flora i fauna di Antia manera ningun otro. Di fecha deskonosí, den “Met de jaargetijden mee” tin un artíkulo tokante vitamina.<ref name=:"1"/> Na 1958, ''Prenda Antiyano'' di Fr. Arnoldo y R.G. Romer a keda publiká. Na 1961, destiná pa uso di scol, “Buniteza den Secura” a wordo publica pa Arnoldo y F.B.M. Staarink.<ref name=:"1"/> Tabata intenshon ku e buki di lès aki lo tin un siguiente. Pa vários motibu, esaki nunka no a bini na realidat. Djis despues di e aparishon di su promé kontribushonnan sientífiko, Arnoldo a wòrdu aserka pa bira miembro di e Sirkulo di Estudio di Siensia Natural pa Sürnam i Antia Hulandes. El a bira miembro di direktiva di [[Museo di Kòrsou]] i a kuida e hardin di museo pa hopi aña. E tabata miembro di e komishon pa reforestashon di Antia Hulandes i miembro di e grupo di trabou di siensia natural na Antia Hulandes.<ref name=:"1"/> Na 1961, Arnoldo a tene un eksposishon di potret bou di e nomber ''Buniteza den Secura''. E eksposishon aki a hala bastante atenshon i tambe a wòrdu teni, riba peticion di e organisadornan, den e siudatnan universitario di Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden, i na Tilburg, e luga di nacemento di su kongregashon. * De eerste (1961) was de expositie Bunitesa den Secura, foto’s over natuurhistorische onderwerpen van Frater Arnoldo. Un kantidat di mata ku nunka no a wòrdu identifiká pa otronan a wòrdu deskubrí i deskribí dor di dje, i despues a dun’é su nòmber òf e nòmber di e tera ku e tabata stima asina tantu. Susesivamente, lo siguiente a wòrdu deskubrí: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'')<ref>https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=190024&cat=163</ref> * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'')<ref>[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189818&cat=CTAB_NAMES ''Sorocea sprucei''], [[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]</ref> * ''Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'')<ref>Stoffers, A.L. (1963)[https://natuurtijdschriften.nl/pub/539289 A New Species of Alternanthera from Curaçao, Neth. Ant.] en Natuurtijdschriften</ref> Na kuminsamentu di añanan sesenta, Arnoldo a sintié obligá pa kultivá un tereno di estudio ku te e tempu ei tabata práktikamente bashí. El a establesé un kolekshon di konchi di region di Caribe i a haci preparashon pa un buki nobo. Sinembargo, su salú no a permitié kompletá e trabou ku el a kuminsá. El a manda kahanan yen di dokumentashon pa Universidat di Utrecht. Frater Arnoldo Broeders a fayesé bastante inesperá dia 9 di mei 1981 na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na [[Sint-Elisabeth Hospital]] ku problemanan di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] komo rekonosementu pa su trabao sin igual ehekutá na Antias. == Publikashonnan == * ''Hylocereus Undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora - wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, 1971) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten op Aruba, Bonaire en Curaçao'' (1967). == Honor == * {{NLD}} - Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1977)<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------ {{Infobox dignatario| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = | sucesion = di 6° obispu di Willemstad |escudo = External Ornaments of a Bishop.svg <!-- Seccion di informacion personal--> |nomber completo = Jacobus van Baars |fecha nacemento = |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[1910]] |luga fayecimento = {{NLD}} |region = |pais = <!-- Seccion di sucesion --> | sucesion = [[Obispado di Willemstad|Obispu di Willemstad]] | periodo start = [[10 di yüni]] [[1910]] | periodo fin = [[4 di ougùstùs]] [[1930]] | antecesor = [[Jacobus van Baars]] | sucesor = [[Michael Vuylsteke]] | distincion = Kabayero (''Ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]] (1949) }} '''Jacobus van Baars''' O.P. (☆ [[]] [[18??]] na Delftshaven, [[Hulanda]] - † [[mart]] [[1910]] na [) tabata un religioso i saserdote [[Antias Hulandes|antiano]] di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko romano]].<ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvuyl.html Michael Antonius Maria Vuylsteke] riba www.catholic-hierarchy.org</ref> El a sirbi komo Vikario Apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]] for di ... te su morto. == Biografia == Despues di un kaida ku a resultá den un fraktura serio i un operashon grandi, Vuylsteke a fayesé dia 4 di ougùstùs 1930 den [[Sint-Elisabeth Hospital]] na edat di 61 aña.<ref name=:"1"/> Desde 1931, su restunan ta reposa den e mousoleo pa religioso na Rode Weg, [[Otrobanda]]. * pastoor di misa di Noord Aruba : 1884-1888: == Honor == Desde añanan 1950 Aruba tin un kaya den [[San Nicolas]] ku ta hiba su nòmber: ''Vuylstekestraat''. == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Baars, Jacobus van}} [[:Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- Realino, Frater María Nòmber sekular Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 di novèmber 1889 – Tilburg, 18 di febrüari 1977) un di e promé, komo maestro na St. Thomas College for di añanan 1930, pa rekonosé e nesesidat di e ‘Antilleanisashon’ di edukashon. Outor di buki di lès di geografia i botánika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Frater Maria Realino], Encyclopedie van Curacao</ref> Obranan: Botanica di Curaçao (1935, 1947); Antia Hulandes i e otro islanan di Laman Karibe, Venezuela i Colombia (1938). Realino, frater María Wereldlijke naam Frederikus Johannes Antonius Janssen (Zwolle, 18 november 1889 -Tilburg, 18 februari 1977) één van de eersten, die als onderwijzer aan het St. Thomas College reeds in de jaren dertig van de 20ste eeuw, de noodzaak inzag van de ‘Antillianisering’ van het onderwijs. Auteur leerboekjes aardrijkskunde en plantkunde. Wrk.: Plantkunde van Curaçao (1935, 1947); De Nederlandse Antillen en de overige eilanden van de Caraïbische Zee, Venezuela en Colombia (1938). Willemstad. Morgen, zaterdag 31 mei, zal het een halve eeuw ge- 'eckn zijn. dat Frater M. Realinu vnssen lid werd van de congregatie van Tilburg. Krater Realino zal dit gouden klooster-jubiin iiitiew? kring vieren, doch morgenavond van 17 lot tot 18.30 uur tiet st. Thomascollege gelegenheid zijn de jubilaris te feliciteren, waarvan zeker zeer vel»n gebruik zullen maken. Frater M. Realino Janssen werd 13 :i te Zwolle geboren. rad hij in als lid der Fraters van februari 19 •■ Tot maart van h;j verbonden aan de St. Vincentiusschooi, maar werd datum als Hoo.'d van St. Thomascollege aangesteld bij de zogenaamde „hollandse afdeling." aren ..em functie waar. Frater Reaiwel buiten schol nog ■Hing voor de natuur der Nederlandse Antillen. Als volg van ernstig-? henen van zijn hand iLiitgediepte werkjes, een over aardrijkskunde en een over plantkunde van de Ned. Antillen. De boekjes waren zo samengesteld dat '(•halve nuttige werkjes bleken de Muloklassen, tevens alle bevatten die ze wevolledig maakten. dr- Ned. Antillen. Ten oindo een juister beeld van de .Bovenwindse eilanden te kunnen geven, maakte Fr. Realino in 1932 een studiereis naar doze eilanden. De Redactie der Kath. Encyclopedie kon dan hier ook moeilijk een competente:- medewerker vinden voor het samensteliert van nauwk uen verantwoorde artikelen over .' Vanaf het begin had ook hel ver zamelen van historische mei', waardigheden, zoals dat geschiedde in het Curacaos museum van het St. Thomascollege, zijn warme bel stelling. Toen Curacao zelf zijn openbaar museum kreeg, en vele museumartikelen werden overgedragen, kwan Frater Realino enige jaren in de Raad van dit Museum. Daar si ia! hij ook met de andere bestuursleden vereeuwigt op een schilderstuk, dal zeer wel met de opvattingen strookt van de eminenten promotor van dit museum, Dr. Ch. Engels. De vooruitgang op onderwijsgebied concretiseerde in de richting van een katholieke H.B voe/r jongens tot wier begin in 1947 werd besloten. Als eerste leraar voor deze geselecteerde klas weid Frater Realino aangewezen. Toen vond deze klas nog onderdak op de Mulo aan de Hoogstraat, 'lot 195< bleef de jubilaris met deze If>ak belast. Op januari van dit |<ref>Frater Realino viert morgen zijn gouden kloosterfeest Verzamelaar van historische merkwaardigheden en bewonderaar van de natuur. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p002</ref> tkys4urwwk2ghavl7dctn99kp3wzbnd 0 14549 195084 192790 2026-06-27T09:15:34Z Caribiana 8320 /* Desaroyo */ 195084 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Burubundu | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Pos Chikito | zoom = 13 }} {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1800 |image-left= -590 |image-top=-1430 |width=270 |height=270 |float=right |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata di 1912 ta menciona Burubunu (mas abou). }} '''Burubundu''' ta un bario situa den region di [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] na [[Aruba]], den e zona di [[Pos Chikito]]. Otro barionan den bisindario ta [[Spaans Lagoen]] (pabou), Wela (panort) y Sabana Basora (pariba). == Nomber == E nomber "Burubundu" ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912 den forma "Burubuno". Riba mapanan mas reciente, e nomber ta aparece como "Burubundu", posiblemente como resultado di variacionnan ortografico a traves di tempo. Ta asumi cu e nomber tin orígen den idioma di e poblacionnan indigena [[Arawak]], aunke su significado exacto no ta conoci.<ref>Vivienno Frank. 2019. Burubundu. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 81.</ref> == Desaroyo == E area di Burubundu ta poco pobla. Den 2026, a anuncia un plan pa un proyekto di vivienda, cu ta encera construccion di aproximadamente 850 te 1000 unidad residencial riba tereno di pueblo.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37516 Gobierno a anuncia cu Burubundu Residences ta acerca fase di construccion], NoticiaCla (29 di mei 2026)</ref> == Mira tambe == * [[Pos Chikito]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] nsz3qryq0x89a39bjh09q4tcsbbcgym 195092 195084 2026-06-27T09:50:36Z Kallmemel 14000 typo, centralisa mapa 195092 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Burubundu | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Pos Chikito | zoom = 13 }} {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1800 |image-left= -550 |image-top=-1550 |width=270 |height=270 |float=right |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata di 1912 ta menciona Burubuno (mas abou). }} '''Burubundu''' ta un bario situa den region di [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] na [[Aruba]], den e zona di [[Pos Chikito]]. Otro barionan den bisindario ta [[Spaans Lagoen]] (pabou), Wela (panort) y Sabana Basora (pariba). == Nomber == E nomber "Burubundu" ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912 den forma "Burubuno". Riba mapanan mas reciente, e nomber ta aparece como "Burubundu", posiblemente como resultado di variacionnan ortografico a traves di tempo. Ta asumi cu e nomber tin orígen den idioma di e poblacionnan indigena [[Arawak]], aunke su significado exacto no ta conoci.<ref>Vivienno Frank. 2019. Burubundu. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 81.</ref> == Desaroyo == E area di Burubundu ta poco pobla. Den 2026, a anuncia un plan pa un proyekto di vivienda, cu ta encera construccion di aproximadamente 850 te 1000 unidad residencial riba tereno di pueblo.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37516 Gobierno a anuncia cu Burubundu Residences ta acerca fase di construccion], NoticiaCla (29 di mei 2026)</ref> == Mira tambe == * [[Pos Chikito]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] 0tlitnv1jfcftdg1sp165p3d4xy5s4l 0 14559 195064 194590 2026-06-26T22:24:50Z Caribiana 8320 wikilink 195064 wikitext text/x-wiki {{multiple image | header = {{PAGENAME}} | image1 = Amazona barbadensis rothschildi - Bonaire.jpg | caption1 = Dies porshento di populashon global di [[lora]] (''Amazona baradebsis'') ta habitá Boneiru. | total_width = {{infobox/afbeeldingbreedte}} }} E '''biodiversidat di Karibe Hulandes''' ta varia skèrpi den komposishon di [[espesie]] entre [[islanan ABC]] i [[islariba|islanan SSS]]. [[Dutch Caribbean Species Register|Registro di Espesie di Karibe Hulandes]] ta listá 9.939 (2025) espesie establesí.<ref>{{Citeer web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/ |titel=News {{!}} Dutch Caribbean Species Register: State of affairs |bezochtdatum=2026-06-05 |werk=www.dutchcaribbeanspecies.org |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260524005702/https://www.dutchcaribbeanspecies.org/ |archiefdatum=2026-05-24}}</ref> Investigadónan di Naturalis ta regularmente hasi ekspedishon den region di Karibe pa dokumentá, kolektá, i determina organismo.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://natuurwijzer.naturalis.nl/leerobjecten/caribische-soortenrijkdom-in-kaart-brengen-hoe-doe-je-dat |titel=Caribische soortenrijkdom in kaart brengen: hoe doe je dat? |achternaam=Pieterse |voornaam=Sander |datum=2017-11-14 |bezochtdatum=2026-06-22 |werk=https://natuurwijzer.naturalis.nl/node/128 |taal=nl}}</ref> For di siglo diesocho, investigashon a wòrdu kondusí riba biodiversidat di e seis islanan. Konosementu di naturalesa riba e islanan a oumentá rápidamente den siglo binti dor di investigadónan [[Pieter Wagenaar Hummelinck]] i [[frater Arnoldo]]. Nan publikashonnan sientífiko ta alohá den biblioteka di [[Naturalis Biodiversity Center|Naturalis]]. Tambe e investigadónan tabata kolektá animal i mata, i manda nan pa museonan hulandes.<ref name=":0" /> Islanan ABC ku un klima seku (árido), lokalisá for di kosta di Sur Amérika, ta mashá influensiá pa tera firme (spesífikamente manera kadushi i reptil). Islanan SSS ku klima tropikal ta forma parti di e arko di [[Antia Menor]]. Saba i [[Sababank|Saba Bank]], en partikular, ta konosí pa konsentrashon altu di espesie úniko ([[Endemismo|endémiko]]). == Ekoregion == [[Fail:Biodiversity Hotspots.svg|thumb|Islanan karibense ('''3''') ta anfitrion di un hotspòt di biodiversidat.]] [[Karibe Hulandes]] ta forma parti di e islanan karibense ku ta wòrdu rekonosí internashonalmente komo un di 36 di e asina yamá "''hotspòt'' di biodiversidat" na mundu. Esaki ta un área geográfiko ku un diversidat altu di espesienan di mata i bestia ku no ta aparesé ningun otro kaminda na mundu, pero ku simultáneamente ta krítikamente menasá. Un di e kriterionan pa wòrdu designá komo un hotspòt ta ku por lo ménos 70% di e vegetashon original a bai pèrdí. E biodiversidat terestre di e seis isla ta limitá, pero e diversidat di mas grandi ta hañá den osean ku un supestimashon di 5.300 espesie marino registrá. En komparashon, a lo ménos 12.000 espesie marino ta konosí pa eksistí den region Karibe. E islanan ta kubri en total 7% di superfisie di Tera, tòg nan ta habitá mas ku 20% di biodiversidat mundial. == Konservashon == Tratadonan internashonal di konservashon di naturalesa (manera CBD, [[CITES]], CMS, RAMSAR, i [[Protocol SPAW|protokol-SPAW]]) ta rekerí pa mónitòr i raportá tokante espesie i habitatnan. For di 2010, Boneiru, Saba, i Sint Eustatius ta direktamente kai bou di legislashon hulandes. E implementashon di obligashon internashonal i konservashon di naturalesa ta wòrdu koordiná dor di gobièrnunan insular den kooperashon ku ministerio di ''Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur'' (LVVN), ''Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties'' (BZK), i ''Infrastructuur en Waterbeheer'' (I&W). Aruba, Kòrsou, i Sint Maarten ta apliká nan propio lei i maneho nashonal. Adishonalmente, un akuerdo di Reino kompleto ta sigura kooperashon riba tereno di biodiversidat marino i peska entre e kuater pais: [[Hulanda]], Aruba, Kòrsou, i Sint Maarten. {{Appendix|fuente|2= * {{citeer web|url=https://www.naturalis.nl/system/files/inline/en-state-of-dutch-biodiversity-by-naturalis.pdf|formaat=pdf|titel=Status Report Dutch Biodiversity 2026|werk=[[Naturalis Biodiversity Center|Naturalis]]|pagina's=28-51}} ;Referensia {{references}} }} [[Kategoria:Naturalesa]] [[Kategoria:Karibe Hulandes]] noabqs61j6mic22dmj29yveso3t8hh0 0 14662 194965 194938 2026-06-26T13:56:51Z Kallmemel 14000 194965 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo= cursivo | nomber = ''Papiamenta levii'' | reino = [[animal|Animalia]] | troncon= [[Arthropoda]] | clase= [[Arachnida]] | orden= [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta levii'' | fecha = 1982 | autor = [[Willis J. Gertsch|Gertsch]] | parentesis = si | original= ''Pholcophora levii'' }} '''''Papiamenta levii''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) presente den [[Famia (biologia)|famia]] Pholcidae. ''P. levii'' ta [[Endemismo|endemiko]] na [[Kòrsou]] i ta espesie tipo di [[género (biologia)|género]] ''[[Papiamenta]]''. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Pholcophora levii'' dor di Willis J. Gertsch.<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |jaargang=254 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |taal=en |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 }}</ref> E [[holotipo]] macho a wòrdu kolektá na [[Piscaderabaai]] dor di Herbert W. Levi na 20 di desèmber 1962.<ref name=":0" /> E mònster ta preservá den Museum of Comparative Zoology (MCZ).<ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:21836|titel=MCZbase MCZ:IZ:21836 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-24|werk=mczbase.mcz.harvard.edu}}</ref> E machonan ''P. levii'' i ''P. savota'' ta morfológiko distinto for di otro, miéntras embranan ta inseparabel. Un di e distinshonnan ta ku ''P. levii'' tin un proyekshon (''apophysis'') mas fini riba su piesa oral (''chelicerae'') ku ta kontene e djentenan di huki''.'' Tambe ta diferensiá den e proyekshon di nan ''bulbus'' (organo kopulativo).<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:insecto]] lq1jeirrqtml8b3wnmwepz92f5j33a8 0 14663 195099 194765 2026-06-27T10:06:39Z Caribiana 8320 195099 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox futbol club| variante=a | nomber club = SV Juventud Tanki Leendert | nomber completo = | abrevia = Juventud TL, JTL | alias = Buffalo | funda = [[13 di sèptèmber|13 di september]] [[1990]] | stadion = [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]] | capacidad = 5.500 | Presidente = {{ABW|bandera}} Roland (Jachi) de Cuba | entrenado = {{COL|bandera}} Cesar Arias | liga = [[Division Uno (Aruba)|Division Uno]] | resultado actual= | website = https://www.facebook.com/svJTL/ | pattern_la1 = _lva20h | pattern_b1 = _lva20h | pattern_ra1 = _lva20h | pattern_sh1 = _lva20h | pattern_so1 = _lva20h | leftarm1 = 600020 | body1 = 600020 | rightarm1 = 600020 | shorts1 = 600020 | socks1 = 600020 | pattern_la2 = _lva20a | pattern_b2 = _lva20a | pattern_ra2 = _lva20a | pattern_sh2 = _lva20a | pattern_so2 = _lva20a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _lva20a | pattern_b3 = _lva20a | pattern_ra3 = _lva20a | pattern_sh3 = _lva20h | pattern_so3 = _lva20h | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = 600020 | socks3 = 600020 }} '''SV Juventud Tanki Leendert''', oficialmente ''Sportvereniging Juventud Tanki Leendert'' y abrevia Juventud TL of JTL, ta un club di [[futbol]] [[Aruba]]no di bario di [[Tanki Leendert]], den region di Noord/Tanki Leendert. Actualmente, e club ta competi den [[Division Uno (Aruba)|Division Uno]]. == Historia == Juventud Tanki Leendert a ser funda na 1990 pa Rosendo (Boes) Petrocchi, Roland (Jachi) de Cuba y Chebby Webb.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/10/AM221020.pdf|titel=Bunita anochi di homenahe na hungadonan y directiva di S.V. Juventud Tanki Leendert “Buffalo” 1998|werk=AweMainta|datum=2022-10-20|bezochtdatum=}}</ref><ref name=:"2"/> Base di e club tabata su programa hubenil, ora e teamnan infantil y hubenil di RCTL, activo for di 1987, a cuminsa hunga bou di e nomber di JTL.<ref name=:"2"/> Na 1994, Juventud Tanki Leendert a debuta den [[Division Dos (Aruba)|Division Dos]]. Un aña despues, na 1995, e club a bira campeon di Division Dos y a logra promocion pa Division Uno.<ref name=:"2"/> Na 1998, e ekipo a titula campeon di Division Uno y a promove pa prome biaha den su historia pa [[Division di Honor (Aruba)|Division di Honor]], e liga mas halto di [[Aruba]]. Despues di esaki, e club a keda varios aña activo den e division mas halto.<ref name=:"1"/> Na 2006, Juventud Tanki Leendert a coy e titulo di Division Uno pa di dos biaha den su historia.<ref name=:"2"/> Desde 2005, Roland (“Jachi”) de Cuba ta fungí komo presidente di e club.<ref name=:"2">{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2015-10-06/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2015-10-06/page/n28/mode/1up?q=boes+petrocchi|titel= Campeonato Division Honor 2015/ 2016 dedica na 4 baluarte di Aruba su futbol|werk=[[Solo di Pueblo]]|datum=2015-10-06|bezochtdatum=2026-06-24}}</ref> Den 2006, e club a habri su propio clubhuis, un paso importante den su desaroyo organisatorio.<ref name=:"2"/> == Lista di Honor == '''[[Division Uno (Aruba)|Division Uno]]: 2 ''' * campeon na 1998, 2005/06 '''[[Division Dos (Aruba)|Division Dos]]: 1 ''' * campeon na 1995 == Mira tambe == * [[Lista di club di futbol na Aruba]] * [[Arubaanse Voetbalbond]] {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente *[https://futbolaruba.com/fa/division-uno/ Division Uno] * [http://www.rsssf.com/tablesn/nedantfound.html#aruba Dutch Antilles - List of Foundation Dates] * [https://www.rsssf.org/tablesa/arubacuphist.html Aruba - List of Cup Winners] * [https://www.rsssf.org/tablesa/arubachamp.html Aruba - List of Champions] }} [[:Kategoria:Futbòl na Aruba]] scmo1hdsfqrl7nj1ubdm2v4iy89g3dh 0 14668 194954 194939 2026-06-26T13:37:32Z Kallmemel 14000 194954 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den posishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] 2sjmzylw548tio91n2i1qm058tasril 194955 194954 2026-06-26T13:38:46Z Kallmemel 14000 194955 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den posishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] 2g1l3vr863ua8koqbdgr7b72gzo9e4a 194956 194955 2026-06-26T13:39:11Z Kallmemel 14000 194956 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] lck9pl3c1rq0bndzhl1e5ci8min8gp1 194957 194956 2026-06-26T13:45:09Z Kallmemel 14000 194957 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] bbfxfcnlin329xe9zlzeftby2e3bwxe 194958 194957 2026-06-26T13:47:40Z Kallmemel 14000 194958 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{reflist}} {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] h37ddrignyzjuoqc9drh8pf686d2tc2 194959 194958 2026-06-26T13:47:52Z Kallmemel 14000 Undid revision [[Special:Diff/194958|194958]] by [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|talk]]) 194959 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] bbfxfcnlin329xe9zlzeftby2e3bwxe 194960 194959 2026-06-26T13:48:25Z Kallmemel 14000 194960 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:insecto]] 36oohofcvfpsomhxlr5ualefdp7b2xb 194961 194960 2026-06-26T13:48:40Z Kallmemel 14000 Undid revision [[Special:Diff/194960|194960]] by [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|talk]]) 194961 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] bbfxfcnlin329xe9zlzeftby2e3bwxe 194963 194961 2026-06-26T13:53:27Z Kallmemel 14000 194963 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" />. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26797|titel=MCZbase MCZ:IZ:26797 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26796|titel=MCZbase MCZ:IZ:26796 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu}}</ref> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] lzy0vutokfc3j5jewh1rolt20zm4woe 194964 194963 2026-06-26T13:54:19Z Kallmemel 14000 194964 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" />. E tiponan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26797|titel=MCZbase MCZ:IZ:26797 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu|citaat=holotipo}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26796|titel=MCZbase MCZ:IZ:26796 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu|citaat=paratipo}}</ref> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] 2w0fpqd37309c8doz6zocw43wqd9zqc 194966 194964 2026-06-26T13:57:12Z Kallmemel 14000 194966 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" />. E mònsternan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26797|titel=MCZbase MCZ:IZ:26797 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu|citaat=holotipo}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26796|titel=MCZbase MCZ:IZ:26796 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu|citaat=paratipo}}</ref> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] fg48qib7jyz7jakf1seru77z328caw6 194967 194966 2026-06-26T13:57:28Z Kallmemel 14000 194967 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | nomber = ''Papiamenta savonet'' | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Arthropoda]] | clase = [[Arachnida]] | orden = [[Araneae]] | famia = [[Pholcidae]] | genero = ''[[Papiamenta]]'' | c-nomber = ''Papiamenta savonet'' | autor = [[Bernhard A. Huber|Huber]] | fecha = 2000 }} '''''Papiamenta savonet''''' ta un [[espesie]] di araña (Araneae) for di famia Pholcidae. E espesie a wòrdu deskribí dor di Bernhard A. Huber na 2000.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Huber |voornaam=Bernhard A. |titel=NEW WORLD PHOLCID SPIDERS (ARANEAE: PHOLCIDAE): A REVISION AT GENERIC LEVEL |url=http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1206%2F0003-0090(2000)254%3C0001%3ANWPSAP%3E2.0.CO%3B2 |tijdschrift=Bulletin of the American Museum of Natural History |datum=yüni 2000 |volume=2000 |issue=254 |doi=10.1206/0003-0090(2000)254<0001:NWPSAP>2.0.CO;2 |issn=0003-0090 |taal=en}}</ref> ''P. savonet'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Kòrsou]].<ref name="wsc" details="Genus catalog">{{Citeer web|url=https://wsc.nmbe.ch/genus-detail/2512/genus|titel=World Spider Catalog|bezochtdatum=2026-06-24|werk=wsc.nmbe.ch|taal=en}}</ref> E espesie ta nombrá pa e área di Savonet serka di lokalisashon di tipo. E nòmber spesífiko ta un sustantivo den aposishon.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E [[holotipo]] macho, i dos paratipo embra, a wòrdu kolektá na Savonet (Kòrsou) dor di Herbert W. Levi na 28 di desèmber 1962.<ref name="huber" details="''Papiamenta savonet, new species Figures 460–467''" /> E mònsternan ta preservá den Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26797|titel=MCZbase MCZ:IZ:26797 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu|citaat=holotipo}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:26796|titel=MCZbase MCZ:IZ:26796 specimen record {{!}} MCZbase|bezochtdatum=2026-06-26|werk=mczbase.mcz.harvard.edu|citaat=paratipo}}</ref> {{appendix}} [[Kategoria:insecto]] 5r0rcxvqz2bwgagtytph0uzgk1030tg 0 14669 194991 2026-06-26T15:54:47Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura =..." 194991 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 75zavfa29qq5d3l049epfktz8d72sbb 194996 194991 2026-06-26T16:04:36Z Kallmemel 14000 /* Literatura */ citeer web 194996 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] mkpzbud3gedb2mqgspiw4nkm0ceh8qh 194997 194996 2026-06-26T16:05:09Z Kallmemel 14000 /* Literatura */ 194997 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 0npu65v62g12e4j8ze6ur11hhcn9kdj 194998 194997 2026-06-26T16:08:58Z Kallmemel 14000 /* Literatura */ citeer boek 194998 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ Monumentengids Aruba]</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 6sue3gr8czn06v45794fc6hljt9g6u1 194999 194998 2026-06-26T16:10:55Z Kallmemel 14000 /* Historia */ citeer boek 194999 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |pagina's=24 |titel=Monumentengids Aruba}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] r0exx2vlibdquppwdxad7fqnhzjtigi 195000 194999 2026-06-26T16:11:29Z Kallmemel 14000 parameter 195000 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] t0bn8lcxxa4qvu4zmgf9l7enktw3e4x 195001 195000 2026-06-26T16:12:18Z Kallmemel 14000 parameter 195001 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster" details="p. 24">{{citeer boek|auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker,|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/|titel=Monumentengids Aruba}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 9fk3kvkfu8n8dkf3uecmh0aa37bhxk5 195002 195001 2026-06-26T16:13:34Z Kallmemel 14000 Undid revision [[Special:Diff/195001|195001]] by [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|talk]]) 195002 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] t0bn8lcxxa4qvu4zmgf9l7enktw3e4x 195003 195002 2026-06-26T16:14:16Z Kallmemel 14000 /* Historia */ 195003 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 2z2ndds5v94ecvvepl94gfx4h66mvp6 195004 195003 2026-06-26T16:16:57Z Caribiana 8320 195004 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = cas di cunucu tipico | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 56m95frolw2f0rrsjt0wlrkqg82fr8j 195005 195004 2026-06-26T16:22:58Z Kallmemel 14000 reemplasa parameter estilo, ref 195005 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura caracteristico pa Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 0s8hc2us8vui93b671748pvjgfj5tsi 195007 195005 2026-06-26T16:30:35Z Caribiana 8320 /* Descripcion */ 195007 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitektura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] p32tydjzbxvmqp5u0ydvliq8uwqa1qr 195008 195007 2026-06-26T16:40:23Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ typo 195008 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitectura rural Arubano a adapta na clima y condicionnan local. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 1mzlz4y1c6grzymqy1ye0klfwomyjrk 195009 195008 2026-06-26T16:43:13Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ specifica klima 195009 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitectura rural Arubano a adapta na clima cayente y humedo. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano. Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial. Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 2wz9gk2thlnod1rszdrqhfva2bmmn0b 195010 195009 2026-06-26T16:45:51Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ bron? 195010 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi, pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitectura rural Arubano a adapta na clima cayente y humedo. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 7nc9qnvilrzpxm49yxd2iel6qjdx1du 195011 195010 2026-06-26T16:53:37Z Kallmemel 14000 195011 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel excelente di con arkitectura rural Arubano a adapta na clima cayente y humedo. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] s9mxr2mzv7n2qp22fsyzb44k96ii900 195012 195011 2026-06-26T16:56:15Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ reformulacion>neutral 195012 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E posicion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 5uiusgll8uagc3daa6aniy15uukusqs 195013 195012 2026-06-26T16:56:46Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ posicion>orientacion 195013 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Tur e elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 110uj6c88g68pv8p7wwgyqjbodshp8d 195014 195013 2026-06-26T16:57:41Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ beknopt 195014 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y bon conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] cdp6iax21nsnyeeoh1f3qkn8861hb9p 195016 195014 2026-06-26T16:59:15Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ evaluativo: bon conserva>conserva 195016 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y conserva. Esaki ta haci e cas un obheto di gran balor pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] l2hxlz55vudg17mcmpgzayafivkbjkq 195018 195016 2026-06-26T17:00:10Z Kallmemel 14000 /* Balor cultural y arkitectonico */ neutral:un obheto di gran balor>relevante 195018 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Elementonan caracteristico di un cas di cunucu, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo, ta presente y conserva. Esaki ta haci e cas relevante pa estudio di arkitectura Arubano.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad tabata esencial.{{Bròn?|2=2026|3=6|4=26}} Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] jmagd156er52uc9xs8w0hr07icri77l 195074 195018 2026-06-27T08:16:41Z Caribiana 8320 195074 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Estudionan di arkitectura Arubano a dedica atencion na e elementonan caracteristico di e cas, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo.<ref>{{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}}</ref><ref name="Bouwen">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} </ref> Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad ta resalta.<ref name="Bouwen"/> Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/><ref name="kalender"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] 6xvhdc8tk4906ikzu551sx5esgst1dt 195075 195074 2026-06-27T08:19:00Z Caribiana 8320 /* Balor cultural y arkitectonico */ 195075 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Estudionan di arkitectura Arubano a dedica atencion na e elementonan caracteristico di e cas, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo.<ref>{{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}}</ref><ref name="Bouwen">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} </ref> Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad ta resalta.<ref name="Bouwen"/> Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/><ref name="kalender"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] == Literatura == * {{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}} * {{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] higarapfu6epbrsivb63wa11idfpxed 195076 195075 2026-06-27T08:20:21Z Caribiana 8320 195076 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e benta y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Estudionan di arkitectura Arubano a dedica atencion na e elementonan caracteristico di e cas, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo.<ref>{{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}}</ref><ref name="Bouwen">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} </ref> Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad ta resalta.<ref name="Bouwen"/> Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/><ref name="kalender"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] cmf3l05dujqyyqc03uktkbeg3l9lfyb 195077 195076 2026-06-27T08:21:09Z Caribiana 8320 195077 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | tipo = [[monumento]] | nomber = Alto Vista 69 | imagen = Alto Vista 69 Aruba.jpg | descripcion = Cas di cunucu na Alto Vista 69 | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 69'' | cercania = [[Kapel Alto Vista]] | pais = {{ABW}} | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | fecha_construccion = 1919 | estilo = arkitectura crioyo (of vernacular)<ref name="Elaine2022">{{Citeer journal |achternaam=Green |voornaam=Patricia Elaine |titel=Creole and vernacular architecture: embryonic syncretism in Caribbean cultural landscape |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13602365.2022.2047761 |jaargang=27 |tijdschrift=The Journal of Architecture |datum=2022-01-02 |taal=en |nummer=1 |doi=10.1080/13602365.2022.2047761 |issn=1360-2365 |pagina's=21–43 |citaat=The result would genetically be either creole architecture or vernacular architecture.}}</ref> | material = piedra | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = Famia Titi Tromp | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 69''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa riba e caminda pa [[Kapel Alto Vista]], den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. == Historia == E cas di cunucu na Alto Vista 69 a wordo construi na 1919 di piedra (''breuksteen''), un material cu den e tempu ey tabata indica cierto nivel di prosperidad, ya cu hopi otro casnan rural ainda tabata traha di torto.<ref name="Klooster">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-002789/page/n25/mode/ |titel=Monumentengids Aruba|pagina=24}}</ref> E cas ta propiedad di famia Titi Tromp y historicamente a forma parti di bida di cunucu tradicional na Aruba.<ref>[https://www.gobierno.aw/cas-di-titi-tromp-na-alto-vista-69-a-ricibi-seyo-di-monumento-protegi Cas di Titi Tromp na Alto Vista 69 a ricibi seyo di monumento protegi], Gobierno di Aruba (25 di juni 2026)</ref> Segun custumber den e epoca ey, hopi cas tabata wordo construi cu yudansa di famia y amigo, pero e structura aki ta mustra claramente cu el a wordo traha pa un constructor profesional, considerando su nivel halto di detaye y acabado.<ref name="Klooster"/> Durante añanan di uzo, e cas a keda bon conserva y a sigui sirbi como un ehempel representativo di arkitectura rural Arubano. Dia 23 di juni 2026, Gobierno di Aruba a otorga e status di monumento protehi na e cas.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> ==Descripcion== Alto Vista 69 ta considera un di e miho ehempelnan di un cas di cunucu, un estilo di arkitectura crioyo di Aruba.<ref name="kalender">[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-01/mode/ Kalender 1999], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> E structura principal ta un cas halto cu [[dak di siya]] (''zadeldak''), construi di piedra local. E edificio ta rico den detaye di metsla ornamental, cu ta inclui:<ref name="Klooster"/> *un leishi decorativo riba e fachada *un decoracion elegante pa corona e fachada *un fogon autentico cu un capa decorativo Otro elementonan original ta e bentana y portanan tradicional di palo, hunto cu e combinacion di colornan tipico Arubano: blanco cu berde.<ref name="Klooster"/> Un caracteristica importante ta su sistema di coleccion di awa di yobida. E cas tin dos pos di awa dushi cu ta wordo yena pa medio di un sistema ingenioso di tubonan den cement cuadra, conecta na e hetnan.<ref name="Klooster"/> Durante tempo di secura, habitantenan tabata busca awa na Pos di Noord, situa cerca di e boca pariba di Kapel Alto Vista. Segun [[tradicion oral]], e panchinan Hulandes di color gris-preto riba dak por a bin di e antiguo [[Misa Santa Ana]] na [[Noord]].<ref name="Klooster"/> ==Balor cultural y arkitectonico == Alto Vista 69 ta un ehempel di arkitectura rural Arubano adapta na clima cayente y humedo. E orientacion di e cas ta strategico pa aprovecha biento y solo, loke ta contribui na ventilacion natural.<ref name="kalender"/> Estudionan di arkitectura Arubano a dedica atencion na e elementonan caracteristico di e cas, manera fogon, tanki di awa, bentanan di palo y dak cu perfil distintivo.<ref>{{citeer web |auteur=Rosenstand, Anthony S. |jaar=1986 |url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ |titel=Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen |werk=TH Delft |via=archive.org}}</ref><ref name="Bouwen">{{citeer boek |auteur=[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker |jaar=2007 |titel=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba |uitgever=Stichting Libri Antilliani}} </ref> Ademas, e cas ta refleha un forma di bida tradicional, unda autosuficiencia, uzo di material local y ingeniosidad ta resalta.<ref name="Bouwen"/> Su localisacion prominente den e bocht di e caminda pa Kapel Alto Vista, ta haci e cas un punto di atraccion pa local y turista.<ref name="Klooster"/><ref name="kalender"/> == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Arkitektura]] [[Kategoria:Monumento protehí]] tflfpd9edkaeyf0ejwj11r6am6ihkq0 0 14670 195065 2026-06-26T22:36:12Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilbu..." 195065 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small>, }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, entre nan: Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] 9b7odsk8y8131zxsx5dy2zaaltt4gpq 195066 195065 2026-06-26T22:36:48Z Caribiana 8320 195066 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small> }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † 9 di mei [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, entre nan: Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] rvd2knu15q9ud6cewpr0loo1452n94s 195073 195066 2026-06-26T22:48:30Z Caribiana 8320 195073 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small> }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † [[9 di mei]] [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia, ku despues a bira esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, entre nan: Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] gfs0r66v1o038ga12vfquajg027dkp5 195078 195073 2026-06-27T08:26:24Z Caribiana 8320 /* Trabou sientífiko i publikashonnan */ 195078 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small> }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † [[9 di mei]] [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia; su potretnan tabata ilustrashon esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, entre nan: Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] 3uyflvfwjny5jakw1fzb7ov7ps5wj0f 195079 195078 2026-06-27T08:27:23Z Caribiana 8320 /* Kontribushon na siensia */ 195079 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small> }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † [[9 di mei]] [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia; su potretnan tabata ilustrashon esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, manera Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto. ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] f6zv2dnge4vckublcyc2hecz456eimx 195081 195079 2026-06-27T08:37:16Z Caribiana 8320 195081 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small> }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † [[9 di mei]] [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia; su potretnan tabata ilustrashon esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, manera Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg. Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto.<ref name=:"1"/> ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] r38npuc15uw7tqw6hhcgwa6nwyvykxi 195082 195081 2026-06-27T08:38:24Z Caribiana 8320 195082 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona| variante = c |imagen = |tamaño imagen = 270 |descripcion = |nomber completo = Adrianus Nicolaas Broeders | alias = Frater Arnoldo |fecha nacemento = [[23 di aprel]] [[1906]] |luga nacemento = {{NLD}} |fecha fayecimento = [[9 di mei]] [[1981]] |luga fayecimento = [[Otrobanda]] | alma mater = | ofishi = religioso, misionero, outor | religion = [[Iglesia Catolico Romano|Katóliko]] | orden = Fraternan di Tilburg | consagrado = 1929 | conoci pa = Investigashon botániko na Aruba, Kòrsou i Boneiru | funcion1 = | temporada1 = | disciplina = | mama = | tata = | distincion = Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1985)</small> }} '''Adrianus Nicolaas Broeders''' (☆ [[23 di aprel]] [[1906]] na Stratum, [[Hulanda]] – † [[9 di mei]] [[1981]] na [[Otrobanda]]), mihó konosí komo '''Frater Arnoldo''', tabata un misionero katóliko hulandes i miembro di e kongregashon di Fraternan di Tilburg. El a bira konosí na [[Antias Hulandes]] komo fotógrafo, investigadó botániko i konosedó di flora i fauna di [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-05-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640652:mpeg21:p004}}</ref> Su trabou pionero den siensia i enseñansa tabatin un impakto duradero riba e region. == Biografia == Broeders a nase i lanta na [[Hulanda]]. Dia 8 di september 1924, el a kuminsá su periodo di prueba serka e Fraternan di Tilburg, i na ougùstùs 1929 a hasi su votonan definitivo. El a gradua komo maestro di skol dia 11 di yüni 1927.<ref name=:"2">{{citeer web|titel=Fr. Arnoldo: wetenschappelijk pionier Antilliaans onderwijs|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-05-12|bezochtdatum=2026-06-27|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639147:mpeg21:p009}}</ref> Dia 19 di novèmber 1930, frater Arnoldo a yega [[Kòrsou]], unda el a wòrdu asigná na St.Thomas College. Durante su karera, ku a dura te 3 di yanüari 1966, el a traha komo dosente na vários institushon, inkluyendo Albertus College i tambe na un skol na Boneiru.<ref name=:"1"/> Apènas sinku aña despues di su yegada na Kòrsou, su konosementu di naturalesa di e islanan ya tabata ampliamente rekonosí.<ref name=:"1"/> El a dediká su bida na estudio i dokumentashon di flora i fauna lokal, i regularmente a publiká artikulo i bukinan ku a atrae atenshon den e komunidat sientífiko. Un momento importante den su desaroyo sientífiko tabata e bishita na 1930 di profesor L.M.R. Rutten, ku studiante, pa investigá geologia i flora di [[Islanan ABC]]. Frater Arnoldo a partisipá aktivamente den ekspedishonnan i a kontribuí na kolekshon i identifikashon di material sientífiko.<ref name=:"2"/> ===Trabou sientífiko i publikashonnan=== Inisialmente, frater Arnoldo a kontribuí na ilustrashon di bukinan di botánika. Ora frater Realino Jansen tabata prepará un buki pa skolnan di MULO na 1935, el a pidi Arnoldo pa suministrá material visual. Esaki a revela su talento eksepshonal komo fotógrafo di mata i bestia; su potretnan tabata ilustrashon esensial pa su propio publikashonnan.<ref name=:"2"/> Entre su publikashonnan mas importante ta: * ''Hylocereus undatus'' (1936, ku [[Pieter Wagenaar Hummelinck]]) * ''Nos Kaktus'' (1945, 3 tomo) * ''Zakflora – wat in het wild groeit en bloeit op Curaçao, Aruba en Bonaire'' (1954, 1964) * ''Gekweekte en nuttige planten van de Nederlandse Antillen'' (1954, revisá na 1976) * ''Prenda Antiyano'' (1958, ku R.G. Römer) * ''Buniteza den secura'' (1961, ku F.B.M. Staarink) * ''Handleiding tot het gebruik van inheemse en ingevoerde planten'' (1967) Partikularmente su ''Zakflora'' a bira un gran éksito i a bende mas lihé di loke a spera, obligando un reimprenta di un edishon mas grandi.<ref name=:"1"/> Den añanan posterior, el a traha riba un di tres edishon di e obra aki, ku korekshonnan di Prof. Stoffers, aunke e proyecto no a keda kompletá pa motibu di salú. ===Kontribushon na siensia=== Frater Arnoldo a deskubrí i deskribí vários [[espesie]] di mata ku anteriormente no tabata dokumentá. Entre nan: * ''Aulomyrcia curassavica'' (sin. ''Myrcia curassavica'') * ''Xylosma arnoldii'' (sin. ''X. flexuosa'') * ''Sorocea arnoldoi'' (sin. ''S. sprucei'') * 'Alternanthera arnoldiana'' (sin. ''A. olivae'') Ademas, el a forma parti di vários organisashon, manera Sirkulo di Estudio di Siensianan Natural pa Sürnam i Antias Hulandes, [[Museo di Kòrsou]] i Komishon pa Reforestashon di Antias Hulandes.<ref name=:"1"/> ===Otro aktividatnan=== Na 1961, Frater Arnoldo a organisá un eksposishon fotográfiko bou di e título ''Buniteza den sekura'', ku a hala hopi atenshon. E eksposishon a wòrdu presentá tambe na vários siudat universitario na Hulanda, inkluyendo Amsterdam, Nijmegen, Utrecht, Leiden i Tilburg.<ref name=:"1"/> Den añanan sesenta, el a kuminsá un kolekshon di konchi di region Karibe, ku el tabata planeá pa inkluí den un publikashon nobo. Desafortunadamente, su salú no a permití kompletá e proyekto.<ref name=:"1"/> ==Fayesimentu== Frater Arnoldo a fayesé inesperadamente dia 9 di mei 1981 na Otrobanda, na edat di 75 aña, despues di a wòrdu interná na Sint-Elisabeth Hospital ku problema di kurason.<ref name=:"1"/> Na 1977, el a wòrdu kondekorá komo Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan ekstraordinario na siensia i enseñansa.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Broeders, Arnoldo}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Hende]] bwj8rwepctwrntch9m1viqsgb4gkhri 0 14671 195085 2026-06-27T09:35:54Z Kallmemel 14000 Created page with "{{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. ''C. bonairensis'' ta Ende..." 195085 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] ftkege7rlwbatmx9bb1hpgxnl3gfgmd 195090 195085 2026-06-27T09:47:12Z Kallmemel 14000 195090 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]].<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] q34d4txqv4u7vv8pr4mjq70atxfot7f 195094 195090 2026-06-27T09:57:28Z Kallmemel 14000 195094 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]]. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Attus bonairensis''.<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]].<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] spvdgk8blt2ocpb2fsprbhtc0i6htuw 195095 195094 2026-06-27T09:57:52Z Kallmemel 14000 195095 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Attus bonairensis''. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]].<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] 6erel22y9177o494rvjuh69kw2w7y2j 195106 195095 2026-06-27T11:07:24Z Kallmemel 14000 195106 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus (Salticus) bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Attus bonairensis''. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]].<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] kk4bjmkv6w5ez1fmom9crjirj0kgjmi 195108 195106 2026-06-27T11:12:18Z Kallmemel 14000 195108 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus (Salticus) bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Attus bonairensis''. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]] (<span style=" ">rmnh.ara.5983</span>).<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] dhaue8dbvgivd1nxusba2c5o7y543q4 195109 195108 2026-06-27T11:13:10Z Kallmemel 14000 195109 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus (Salticus) bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Attus bonairensis''. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]] (<span style="font-variant-caps: all-small-caps;">rmnh.ara.5983</span>).<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] c56m4md0mabguwmndq1s8ey6umxsmbm 195112 195109 2026-06-27T11:19:50Z Kallmemel 14000 195112 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo= cursivo |nomber=''Corythalia bonairensis'' |reino=[[animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araneae]] |famia=[[Salticidae]] |genero=[[Corythalia]] |autor=[[Alexander Willem Michiel Van Hasselt|Van Hasselt]] |fecha=1887 |original=''Attus (Salticus) bonairensis '' }} '''''Corythalia bonairensis''''' ta un [[espesie]] ta araña (Araneae) for di [[famia (biologia)|famia]] Salticidae. E espesie tabata originalmente deskribí komo ''Attus bonairensis''. ''C. bonairensis'' ta [[Endemismo|endémiko]] na [[Boneiru]].<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |Auteur=IJland, S. & Verhoogt, K. |jaar=2025 |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae). |journal=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=333-342}}</ref> E [[holotipo]] macho ta preservá na [[Naturalis Biodiversity Center]] (<span style="font-variant-caps: all-small-caps;">rmnh.ara.5983</span>). E mònster a wòrdu kolektá dor di entomólogo Neervoort van de Poll.<ref>{{citeer web |url=https://data.biodiversitydata.nl/naturalis/specimen/RMNH.ARA.5983 |titel=Specimen RMNH.ARA.5983 |werk=bioportal.naturalis.nl |bezochtdatum=2026-06-27}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Insecto]] 0wkgu7umot05hxb15ldf9lantxlcepy 0 14672 195086 2026-06-27T09:36:42Z Kallmemel 14000 Redirected page to [[Corythalia bonairensis]] 195086 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Corythalia bonairensis]] gm02h54cefqo44y0p03p8wkts9slfvx